Bower Manuscript · अध्याय 3

इइइ. fओल्. 1: बोwएर् मनुस्च्रिप्त्
र्1 x x x x x x x चि त्रकदन्तीकरवीरगुंजला ं गलकी । बृहती सुवर्णपुष्पी पीलुर् विश्वाह्वयं नहिका

कास् ईसं x x x x x x x x x x x x x x x x x
2 x x x x । क र्षांशिकैः सुपिष्टैर् दद्यात् क्षीरार्ककुडवं च

एतैर् द्रव्यैर् मिश्रं तैलप्रस्थं चतुर्गुणे तोये । मू त्र x x x x x x x x x x x x x x x x

3 x x सु दद्रुकिटिभे कुष्ठेष्व् अथ कत्रिमालासु । नाडीव्रणदुष्टव्रणविषदूषितगण्डमालासु

{ओ} x x x x x x x x x x x x x x कद म्ब श्
4 च । एरण्डकुष्ठपाठा विदङ्गसु x x x निर्गुण्डी

श्रीवेष्टककंपिल्यकसुरदारुमनश्शिलाविशाल् आ च । x x x x x x x x x x x x
5 न् महाद्रुमाच् चैव

अर्धाक्षभागमात्रैः सिद्धं तैलं निहन्ति अर्शांसि । अग्निर् वा शस्त्रं वा क्षारं वा शोषयेत् तैल् अम्*

x x x x x x x x x x x x x
6 व्रणाः सन्ति । दद्रुं श्वित्रं पामां विचर्चिकां मण्डलानि सिध्मानि

योनीभगन्दराणि च विनाशयेद् व् अज्रकं तैलम्* ॥ {ओ} ॥ 9अ ॥ x x x x उ त्क्वा थ्य
7 भल्लातकशतत्रयम्* । पादशेषे जले तस्मिन् x x x x ^ _ ^ x

व्1 विषाम् अतिविषाञ् चैव पेष्याणि पलशः क् ष् इ प् ए त्* । एकमासं
2 पिबेत् तैलं मात्रया शक्त्युपेतया

तस्मिं जीर्णे तु आहारम् उपपत्त्या समाचरेत्* । अ ष् ट् आदश हन्या द्
3 धीरो बुद्धः क्लेशगणान् इव

माणिभद्रेण दत्तो ऽयं योग एष मुमूर्षवे । कारुण्याद् आर्द्रचित्तेन भिक्षवे कुष्ठ नाशनः

x x x x ^ _ _ x
4 विशीर्णांगुलिनासिकाः । एतेन स् उ प् र् आ दु र्जातो ग्रहमुक्त इवोडुराट्* {ओ}

त्रायमाणां विशालं च का टुकारोहिणीं ^ _ । x x x x x ^ _ _ x
5 त्व गेलं च समांशिकाः

नहिकाकसीयुक्तान् सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्* । खदिरासनसाराणां कुड व x ^ _ ^ _

x x x x ^ _ _ x x
6 x x विपाच येत्* । पिबेत् कर्षेण संस्रिज्य चूर्णस्याद्याच् च भोजनम्*

जीर्णे सर्पिर् विमिश्रेण मुद्गसूपेन षष्टि काम्* ॥ 18अ ॥ x x x x 18 x x x x x x x
7 x x x x x x न्द्र् इ यस्य योगा अयोगेन तु वाह्यमाना ग्रीष्माभितप्तास् तुरगा यथैवेति {ओ}

अयःपलार्धे त्रिफ ला ^ _ x ^ _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x ।
इइइ. fओल्. 2: बोwएर् मनुस्च्रिप्त्
र्1 व् इ डंगस् आ र ं खदिरस्य चार्धात् समा विड ं गेन च _ ^ _ x

_ _ ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x
2 ऋतूस्थितं द्वे कलशे विशोष्य । सर्पिर्मधुभ्यां स्थविरो लिह् ए त ^ _ ^ _ वत् प्रव _ ^ _ x

_ _ ^ _ _ ^ ^ _
3 हमानः श्वासाभिभूतश् चपलाग्रहस्तः । प्रशीर्णदन्तो विकलेन्द्रियो ऽपि जी र्णाभिभूतो ^ ^ _ ^ _

_ _ ^
4 युक्तो ऽभिरतश् च धर्मे । सर्पिःपयोभ्यां हितम् अन्नम् अश्नंस् तारुण्यसौरूप्य गुणोदयस्थः

_ _ ^ _ _ ^ ^ _ ^
5 हानो रसाशनो मुद्गरसाश् नश् च । _ _ ^ गात्रावयवो ऽपि कुष्टी कुष्ठं ^ _ _ ^ ^ _ ^ _ x

x x x x x ^ पा ठा नां
6 तेजोवत्यास् तथैव च । पिप्पलीनाञ् च मूलस्य भागान् कुर्याच् चतुष्पलान्*

x x x x ^ _ _ x x x x x x ^ _ ^ x ।
7 x .इतायाः प्रवाडानां मालतीकरवीरयोः

त्वक् च सप्त पलाशस्य तथा शाकोटक स्य च । x x x x x ^ _ _ x x x x x
8 निधा वयेत्*

अग्निना चैव युक्तेन सम्यक् कुर्वीत साधनम्* । चतुर्भागावशिष्टं तु अथैनम् अवतारय् एत्*

x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _
व्1 ^ _ म्* । भवेद् अतिविषायास् तु तुल्या कटुकरोहिणी

पिप्पलीनाञ् च कुडवं विडंगानां तथैव च । कुटजस्य च _ _ x x x x x ^ _ ^ x

x x
2 x x वयोश् चात्र दद्याद् द्वे द्वे पले धृते । क्षारस्य यावशूकस्य स्वर्जिकायास् तथैव च

अनेन च क _ _ x x x x x ^ _ x ।
3 क्षाराभ्यां लवणाभ्यां च पचेद् वैद्यो घृताढकम्*

कर्षोजीर्णे तु पातव्यो विष्टब् ध् एर् x ^ _ ^ x । x x x x ^ _ _ x
4 सर्वे शाम्यन्ते देहिनाम्*

रक्त पित्ताश्रयान् व्याधीन् गुल्मांश् चैष पृथग् वि धान्* । x x x x x ^ _ _ x x x x x ^ _ ^ x

5 स्निग्धं भुंजीत चात्यर्थं खादेन् मां सं च पी वरम्* । अत्यग्निप्रतिघातार्थं कांक्ष x x ^ _ ^ x

x x x x ^ _
6 न् व्याधीन् निहन्यात् परिकीर्तितान्* । एतद् अग्निघृतं नाम आत्रेयविहितं पुरेति {ओ}

शतावरी चांशुमति पूतिका बृहति द्व य म्* ।
7 गन्धर्वस्य च मूलानि मूलं सहचरस्य च

अग्निमन्थस्य बिल्वस्य श्वदम्ष्ट्रा सपुनर्नवा । एषां दशपलान् भागान्
8 जलद्रोणे विपाचयेत्*

शतावरीरसप् र् अस् थ् ए क्ष् ईरप्रस्थ चतुष्टयम्* । पादावशेषे पूते च गर्भे चैनं समाचरेत्*

इइइ. fओल्. 3: बोwएर् मनुस्च्रिप्त्
र्1 शतपुष्पा देवदारु मां स् ई ं शैलेयकं वचाम्* । चन्दनं तगरं कुष्टम् एलाम् अंशुमतीम् अपि

एतेषां कार्षिकान् भागांस् तस्मिंस् तैले व् इ प् आ चय् ए त्* ।
2 अस्य तैलस्य सिद्ध स्य शृणु वीर्यम् अतः परम्*

पङ्गूनां वडवानाञ् च कुब्जानां वामनैः सह । समासेन च भग्नानां भग्नास्थीनां तथैव च

वातगु ल्मै श्
3 च हृच्छूलैः प् आ र्श्वशूलैश् च दारुणैः । कासैः श्वासैः प्लिहैर् गुल्मैर् जलोदरभगन्दरैः

कामलापाण्डुरोगैश् च क्षयक्षीणहतप्रभैः ।
4 एकाङ्गं क्षीयते यस्य गतिर् यस्य च दुर्बला

क्षीणेन्द्रियाश् च ये केचिज् जराजर्जरिताश् च ये । उच्चैः शृण्वन्ति ये केचिद् ये च लल्ला भव न्त्य्
5 अपि

मन्दमेधाश् च ये लोके श्रुतं येषां च नश्यति । सविनायका नरा ये च नारीणाम् अप्रियाश् च ये

वातिका वृषणा येषा म्
6 अन्त्रवृद्धिश् च दारुणा । नारीणां चैव या बन्ध्या काकबन्ध्या च या भवेत्*

स्थितार्त्तवा च या नारी तथा नष्टार्त्तवा च या । गर्भं न लभते या च भग्नगर्भा च या
7 भवेत्*

योनीशूलेन या बन्ध्या तथैव च परिस्रवा । दद्रूकिटिभकुष्ठानि मण्डलानि विचर्चिका

यावन्ताः श्लेष्मिका रोगा वातिकाः पैत्तिकाश् च ये ।
8 पूतिकं च मुखं यस्य मुखे दुष्टव्रणश् च ये

सर्वेषाम् एव रोगाणाम् एतद् आहुः प्रसाधनम्* । नस्यं पानम् अथाभ्यंगस् त्व् अनुवासनम् एव वा

ले हनं च
व्1 प्रयोक्तव्यम् आयुर् वृद्धिकरं नृणाम्* । सिद्धार्थं नाम नाम्ना तु ना राय णविन् इ र्म् इ तम्*

वरुणकशाकं छागलमथितेन सिद्ध ं गोधूम् आद्य ं भुंजीत {ओ}

x x x x ^
2 मूलानि मरिचानि सितानि च । गवां मूत्रेण पिष्टानि श्वित्रस्योद्वर्तनं परम्* {ओ}

गुग्गुलुमरिचविडंगैः सर्षपकासीसमुस्तसर्जरसैः । श्रीवेष्टकाल गन्धैर् मनः शि लातुत्थकंपिल्यैः

3 उभयहरिद्रासहितैस् तैलविमिश्रैः स्थितैर् दिनकराग्नौ । एभिर् लिप्तं कुष्ठं व्रणाश् च दुष्टाः समं यान्ति {ओ}

दन्तीत्रिवृद्विडंगानां प्रत्येक ं पल प ञ्चकम्* ।
4 मुस्तापलानि त्रीणि स्युर् हरीतक्याः पलं भवेत्*

काकोदुम्बरिकामूलपलद्वितयम् एव च । स्नुहाक्षीरेण बध्नीयाद् अष्टौ दश च मोदकान्*

दशमे दश मे
5 दिवसे प्राश्नीयाद् एकमोदकम्* । जीर्णे चापि पिबेन् मण्डं द्वितीये च विलेपिकाम्*

पंचरात्रेण कामाप्तं सर्वकुष्ठविनाशनाः {ओ}

6 x x प् र् असिद्धा मोदकाः {ओ} ॥ धात्र्यक्षपथ्या सविडंगवह्निर् आरुष्करावल्गुजभृंगलोहैः । क्रमप्रवृद्धैस् तिलतैलमग्नैः सर्वा णि
7 कुष्ठानि निह न्ति लेहात्*

अकाकोलीने ऽपि उद्वर्तयेत्* {ओ}

करवीरकेन्द्रवारुणिलांगलमूलाः समाः सगुग्गुलुकाः । गृहधूमार्धांशयुता युक्त्वा वस्ता म्बु ना
8 x x

बदर प्रमाणगुडिकाः कृत्वा शुष्का भगन्दरे विवृते । प्रतिदिनम् अनु तद् दिशतः प्रनश्यति भगन्दरं न चिरात्* ॥ {ओ}

पुनर्नवगुडूचिनागरम् अथेष्टका पा थकं ^ _ ^
9 वटपत्रनाडपिडकोद्भवे देहिनम्* । भगन्दरविनाशनं विमलतोयपिष्टं विदुः वदन्ति भिषजोत्तमैः सततम् एव निर्धारितम्* ॥ {ओ} 65 ॥
इइइ. fओल्. 4: बोwएर् मनुस्च्रिप्त्
र्1 तालीसं मरिचं चव्यं पलार्धीनानि नागरान्* । अध्यर्धं पिप्पली मू लात्
2 पिप्पल्याश् च पलं पलम्*

कर्षः स्यान् नागपुष्पस्य तुटिकर्षार्धम् एव च ।
3 x x x x x ^ _ _ x चू र्णत्रिगुणितो गुडः

अतो ऽक्षमात्रा गुडिका मद्ययुषपयोरसैः । पीतांभसा भक्षिता वा सर्वान् हन्याद् गुदो द्भ वान्*

4 श् ऊलप् आ नात्ययच्छर्दिप्रमेहविषमज्वरान्* । गुल्मपार्श्वरुजा शोथहृत्पाण्डुग्रहणीगदान्*

कासहिक्कारुचिश्वास क् र् इ म्यतीसारकामलान्* ।
5 मन्दाग्नितां मूत्रकृच्छ्रं हन्याच् छोथं च साभृशम्*

एतद् एव भवेच् चूर्णं सिताचूर्णचतुर्गुणम्* । सपित्तेषु विकारेषु वि शे षेणामृतोपमम्*

6 सैव वा गुडिका पथ्यापलत्रयविशेषिता । शोथार्शोग्रहणीपाण्डुरोगशूलापहाधिकम्* {ओ}

7 {x} तद्यथा श्वेते श्वेतस्याधिपत्ये शतस्याधिकरणे स्वाहा ॥
इव्. fओल्. 1: बोwएर् मनुस्च्रिप्त्
व्1 {x} नमो नन्दिरुद्रेश्वराय ō नमो आचार्येभ्यः नमो ईश्वराय नमो माणिभद्राय {{नमस् सर्वयक्षेभ्यः}}
2 नमः सर्वदेवेभ्यः शिवाय नमः षष्टीये नमः प्रजापतये नमः रुद्राय नमः नमो वैश्रवणाय नमो मरुतानां नमः प्रास का
3 पतन्तु इमस्यार्थस्य कारणा हिलि 2 कुम्भकारिमातंगयुक्ता पतन्तु यत् सत्यं सर्वसिद्धानां यत् सत्यं सर्ववादीनां तेन सत्येन सत्यसमयेन नष्टं विनष्टं
4 क्ष् ए म् आक् ष् एमं लाभालाभं जयाजयं शिवानुदर्शनस्य स्वाहा ō सत्यनारायणे चैव देवते ऋषीषु चैव सत्यं मन्त्रं वृत्तिस् सत्यं समक्षा पतन्तु स्वाहा सत्यं चैव तु द्रष्टव्यं नि
5 x x x x x x x x x x मन्त्रौषधं च निमित्तबलम् अन्तरं मृषतायां देवतं विष्णु नविकायां चण्टयाण्ट ॥ {x} ॥ 444 नमः पुरुषसिंघस्य प्रसन्नस् ते जनार्दनः ।
6 निहता शत्रवस् सर्वे यद् ईप्ससे कम्* ॥ नविक्की 333 न ते शोको न वायासो नीचोच्चं न च ते भयः ।
इव्. fओल्. 2: बोwएर् मनुस्च्रिप्त्
र्1 x x x x ^ _ _ x x x x x ^ प्राप्ससि ॥ पट्टबन्धः ॥ 222 सर्वकामसमृद्धे ऽपि सुखं जनिर् उपद्रवम्* । उत्पन्ने ततं चैव देवं शमय ते भयम्* ॥ कालविद्धिः ॥ 111 परिहीयते ते बुद्धिः
2 x x x x ^ _ ^ _ः । आरम्भश् चिन्तितो यस् ते निष्फल स भविष्यति । शापटः 443 व्याधिभिर् मोक्ष्यसे क्षिप्रं सुखं वा प्राप्स्यसे तथा । नात्य् उच्चं नातिनीचं च फलम् आसादयिष्यसि ॥ द्वितीयशापट ॥
3 4 34 आयासो दृश्यते घोरो येभ्यश् च तव विग्रहः । निष्फलं दृश्यते कार्यं पृच्छसे यस्य कारण ॥ तृतीयशापटः ॥ 344 समागमं चिन्तयसे कल्याणी न च युच्यते ।
4 न ते शरीरसन्तापो भोगां चैवोपलप्स्यसि ॥ माली 343 सर्वार्थसिद्धिसंपदकामभोगः समान्वितः । अचिरेणैव कालेन भविष्यति स नित्यतः । द्वितीया माली ॥ 334 अयं सपुण्यो लभसे
5 ह्य् आनन्दः प्रीतिवर्धनः । अत्वरात् सुमहान् अर्थो त्वरितो वै न लप्स्यसि ॥ तृतीया माली 433 अयं त्वया महान् अर्थश् चिन्तितो ऽर्थस् तत उत्तमः । प्रवासं क्षेमगमनं बान्धवैश् च समागमः ॥ बहुलः 324
6 दीर्घम् आयुर् महान् अर्थः प्राप्स्यसे नायम् उत्तम । धनधान्यं करित्रं च भोगान् अवि च प्राप्स्यसि ॥ द्वितीयो बहुलः 432 दृश्यते आगम् ओ यत्र त्वया सुपरिनिश्चितः । आत्मानं चैवार्थं च ततो गृह्य् आगमिष्यसि ॥
7 तृतीयो बहुलः 243 बहुलं दृश्यते कार्यं बहुपुत्रत्वतां च ते । प्रतीक्ष शुभम् आत्मानं सर्वम् एव तद् अवाप्स्यसि ॥ चतुर्थो बहुलः 423 बहुलो विजयस् तुभ्यं तुष्टा मित्रगणाश् च ते । स्पृहेसति परस् त् उ भ्य ं
व्1 ण परा स्पृहयिष्यसि ॥ पंचमो बहुलः 342 स्नेहागमस्य ते चिन्ता संसिद्धेश् च परा तव । अन्योन्याभिहता प्रीति किम् आगमिष्यति गम्यता ॥ कूटः 414 राजतो विग्रहो ऽस्तीति धर्मस्यातिपरिक्षय ।
2 लब्धं चैव फलं तस्मा धर्मम् एव चरिष्यसि ॥ द्वितीयो कूटः 144 चलाचलम् इदं स्थानं न सुखं प्रीतिवर्धनं । विप्रमोक्षसि देवेभि र् गृहीतो ऽपि न संशयः ॥ तृतीयः कूटः 441 अस्ति क्षेमं भयं नास्ति
3 विजयो ऽप्य् अत्र दृश्यते । भोक्ष्यसे कामचांगाश् च कुतश्चिन् नास्ति ते भयम्* ॥ भद्र 421 परिक्षीणा ह्य् अनर्थास् ते मुक्तास् ते सर्वकिल्विषा । विजेष्यसि ऋपूं सर्वां लाभस् ते समुपस्थितः ॥
4 द्वितीया भद्र 214 मनसा चिन्तिता चिन्तादिपदस्य तु कारणा । किंचित् कालम् उदीक्षस्व ततो हस्तम् उपैष्यति ॥ तृतीया भद्रा ॥ 142
5 पर् इ प्राप् स्यसि कन्यां वै
इव्. fओल्. 3: बोwएर् मनुस्च्रिप्त्
र्1 मि त्र ं चानुनयिष्यसि । प्रीतिसौभाग्यसंयुक्तं धनं दास्यन्ति देवताः ॥ चतुर्था भद्रा 241 वृत्तिश् च नाक्षयस् सर्वो देवतेभ्यो न ते भयम्* । यथा कुर्वसि कुर्वाणो
2 x x x x अ वाप्स्यसि