યોગયાત્રા · અધ્યાય 4

દિશિ દિશિ બહુલાદ્યાઃ સપ્તકાઃ પ્રાક્પ્રવૃત્તાઃ
પવનદહનદિક્સ્થસ્ તિર્યગ્ અત્યુગ્રદણ્ડઃ।
સુરપતિર્ અપિ કૃચ્છ્રં યાતિ તં લંઘયિત્વા
નનુ ભવતિ વિરોધો દિક્ષુ દણ્ડૈકગાસુ॥

પ્રાગ્દ્વારિકૈર્ અનલદિઙ્ ન વિરોધમ્ એતિ શેષાઃ પ્રદક્ષિણગતાઃ વિદિશઃ પ્રકલ્પ્યાઃ।
ઉલ્લંઘ્ય દણ્ડમ્ અપિ કામમ્ ઇયાન્ નરેન્દ્રઃ શૂલં વિહાય યદિ દિઙ્મુખલગ્નશુદ્ધિઃ॥

જ્યેષ્ઠાયાં પુરુહૂતદિઙ્મુખગતઃ પ્રાપ્તો બલિર્ બન્ધનં
યામ્યામ્ આજપદે મુરશ્ ચલિતવાન્ યાતો મુરારેર્ વશમ્।
રોહિણ્યાં નમુચિઃ પ્રતીચ્ય્ અભિગતઃ પૂર્તિં ગતો વજ્રિણા
સૌમ્યામ્ અર્યમદૈવતે ચ ગતવાન્ મૃત્યોર્ વશં શમ્બરઃ॥

પુષ્યો ઽથ હસ્તઃ શ્રવણઃ શ્રવિષ્ઠા પ્રાચ્યાદિમુખ્યાન્ય્ ઉદગ્ અશ્વિયુક્ ચ।
નૈશાકરં ત્વાષ્ટ્રમ્ અથાનુરાધા પૌષ્ણં ચ મધ્યાનિ તથાહુર્ એકે॥

સર્વદ્વારિકસંજ્ઞિતાનિ ગુરુભં હસ્તાશ્વિમૈત્રાણિ ચ
શ્રેષ્ઠાન્ય્ ઐન્દવપૌષ્ણવિષ્ણુવસુભાન્ય્ આદ્યૈઃ સહાષ્ટૌ સદા।
રૌદ્રાજાહિયમાનિલાનલમઘાશાક્તાગ્નિભિર્ નિન્દિતં
યાનં ત્વષ્ટ્રનિલાન્તરે ઽગ્નિયમયોઃ પિત્ર્યોરજે ચાન્તરે॥

સ્વે સ્વે કર્મણિ પૂજિતાનિ મુનિભિઃ શુદ્ધાનિ સર્વાણ્ય્ અપિ
ત્યક્ત્વાર્કોદયમ્ આનલે ઽરિવિષયં યાત્રા દિઘક્ષોઃ શુભા।
રોહિણ્યાં ત્રિષુ ચોત્તરેષુ વિજયો યાતુર્ વિશાખાસુ ચ
ત્યક્ત્વા વાસરપૂર્વભાગમ્ અવદદ્ ગર્ગો ઽધિરાજ્યાર્થિનઃ॥

મૂલેન્દૂરગશઙ્કરેષ્વ્ અરિવધે યાયાદ્ દિનાર્ધં વિના
ભૃત્યર્થં પવનાશ્વિસૂર્યગુરુભેષ્વ્ અહ્નો ઽપરાર્ધં વિના।
રાત્ર્યાદૌ તુ ન પૌષ્ણમૈત્રશશિભત્વાષ્ટ્રેષુ વાંછન્ દ્યુતિં
રાત્રેર્ મધ્યમ્ અપાસ્ય પૂર્વભરણીપિત્ર્યેષુ હન્તું પરાઃ॥

નિશાન્તભાગે ત્રિષુ વૈષ્ણવાદ્યેષ્વ્ ઇયાદ્ ધનાર્થી ન પુનર્વસૌ ચ।
નિષેધયન્ત્ય્ અમ્બુપસંજ્ઞકસ્ય મધ્યાહ્નમ્ એકે સનિશાન્તભાગમ્॥

યથેષ્ટવેલાગમનં પ્રશસ્તં હસ્તૈન્દવોપેન્દ્રસુરેજ્યભેષુ।
કૃત્વા પ્રયાણં શ્રવણે શ્રિયો ઽર્થી વિશેન્ ન જાતુઃ ક્ષિતિપઃ સ્વસીમ્નિ॥

સૌમ્યે ગત્વાધ્યુષ્ય રૌદ્રે ઽદિતીશે સંપ્રસ્થાતા બાધતે શત્રુસંઘાન્।
મૈત્રે ગત્વા પૌરુહૂતે સમુષ્ય? મૂલે યાયાચ્ છત્રુનાશાય ભૂપઃ॥

હસ્તે ગત્વા સ્વાતિચિત્રે સમુષ્ય શક્રાગ્ન્યૃક્ષે પ્રસ્થિતો બાધતે ઽરીન્।
તિષ્યે પૌષ્ણે વાસવે ચૈકરાત્રં સીમ્નિ સ્થિત્વા ભૂતિમ્ આપ્નોતિ યાતા॥

ઋક્ષે પાપૈઃ સંયુતે ઽન્તઃ પ્રકોપો લક્ષ્મીભ્રંશો રાહુણાર્કેણ રોગઃ।
કેતૂલ્કાભ્યાં પીડિતે દેશનાશઃ ક્લેશઃ સૌરે સોષ્ણરશ્મ્યાત્મજે ચ॥

દિઙ્મ્(આર્ગ)ધૂપપરિવેશવિકમ્પપાંસુયુક્તેષ્વ્ અથાનયગદશ્રમરોગપીડાઃ।
ભિન્ને ગ્રહેણ વશતામ્ ઉપયાતિ શત્રોઃ સન્ધ્યારાત્રે ઽશનિહતે ઽજવિઘાત ઉક્તઃ॥

જન્માદિ કર્મ તતો દૃશન્ ન(વ)મં સંઘાતિકં ચોડુભાગમ્।
સમુદયમ્ (આ)દ્યાદ્ દશ(મં) ભ્રમવિનાશસંજ્ઞં ચ ત્રયોર્વિંશમ્॥

આદ્યાત્ તુ પંચવિંશં માનસમેતં નરઃ ષડૃક્ષઃ સ્યાત્।
માનવનક્ષત્રો નૃપતિર્ આદ્યાત્ તદ્ એવાભિષેકર્ક્ષમ્॥

નામાનુરૂપમ્ એષાં સદસત્ફલમ્ ઇષ્ટપાપગુણદોષૈઃ।
જન્મર્ક્ષાદિવિશુદ્ધૌ યાતા શત્રૂન્ જયત્ય્ અચિરાત્॥

જન્મભકર્માધાનોદિતાસ્ તુ સમ્પદ્વિપત્કરાઃ ક્ષેમાઃ।
પ્રત્યરિસાધકવૈનાશિકાઃ સ્યુર્ મિત્રાતિમિત્રે ચ॥

મિત્રાતિમિત્રસાધકસમ્પદઃ ક્ષેમેષુ કર્મભે યથા।
પ્રાપ્નોતિ નાવશેષેષ્વ્ અભિષેકપુરસ્તાદ્ યાતસ્ તુ॥

સિતસિદ્ધાર્થકશાલિપ્રિયઙ્ગુમદયન્તિકામ્બુભિઃ પુષ્યે।
સ્નાત્વા યાયાત્ પ્રાચીં સૌમ્યે સહસ્રમણિતોયૈઃ॥

ગોશૃઙ્ગાપ્યનદીગિરિવલ્મીકતડાગમૃત્સમાયુક્તૈઃ।
તોયૈઃ સ્નાત્વા નૃપતિર્ યાયાદ્ યામ્યાં દિશં હસ્તે॥

સરિદભ્યાકુલમૃડ્ભિઃ સ્નાત્વા (ચ)ચૈત્રે પ્રાગ્દિશં યાયાત્।
શ્રવણે તુ નદીસઙ્ગમમૃત્સલિલૈઃ પચ્ચિમામ્ એવ॥

મધુભદ્રદારુસહિતૈઃ સ્નાત્વા તોયૈર્ ઉદક્ શ્રવિષ્ઠાસુ।
ગોગજવિષાણકોશૈર્ મધુઘૃતપૂર્ણૈર્ ઉદક્ પૌષ્ણે॥

ઉદગ્ વૈ વૈશ્વદેવે સ્નાત્વા મધુપૂથિકાપૂર્તસલિલૈઃ।
નક્સત્રદેવમન્ત્રૈશ્ ચાગ્નિં હુત્વા જયં લભતે॥

અક્ષતમાષાઃ ખિન્નાસ્ તિલસહિતાસ્ તણ્ડુલા દધિ ચ ગવ્યમ્।
વૃષભપિશિતં મૃગસ્ય ચ પઞ્ચાનામ્ આશ્વિનાદીનામ્॥

રુધિરવિલાયનપાયસભુજઙ્ગમાંસાનિ શાઙ્કરાદીનામ્।
પિત્ર્યે તિલૌદનં ષષ્ટિકાન્નમ્ ઋક્ષદ્વયે પરતઃ॥

પ્રાશ્યાઃ પ્રિયઙ્ગુચિત્રાણ્ડજાઃ ફલં યાવકં કુલત્થાશ્ ચ।
મધુસર્પિષી ચ હસ્તાન્ મૂલાન્ય્ અમ્બૂનિ સક્તવો મૂલાત્॥

શ્રવણાદીનામ્ અદ્યાચ્ છાલિં શાકં બિડાલમાંસં ચ।
આજ્યં યથેષ્ટમાંસં ચ સક્તવો માષસંયુક્તાઃ॥

પ્રાશ્યાદિ ઘૃતં તિલૌદનં મત્સ્યાઃ ક્ષીરમ્ ઇતિ પ્રદક્ષિણમ્।
અદ્યાન્ નૃપતિર્ યથાદિશં નક્ષત્રાભિહિતં ચ સિદ્ધયે॥

અસ્વાદુ ચ્યુતકચમક્ષિકાનુવિદ્ધં દુર્ગન્ધિ ક્ષયકૃદ્ અભૂરિ યચ્ ચ દગ્ધમ્।
સુસ્વિન્નં મુદુ રુચિરં મનોનુકૂલં સ્વાદ્વન્નં બહુ વિજયાય યાનકાલે॥

ગુણવતિ તિથાવ્ ઋક્ષે ઽનિષ્ટે દિવા ગમનં હિતં
નિશિ ચ ભગને શસ્તં યાનં તિથૌ ગુણવર્જિતે।
ભતિથિગદિતાન્ દોષાન્ પ્રાપ્નોત્ય્ અતઃ પ્રતિલોમગો
ગુણમ્ અપિ તયોઃ સમ્યગ્ યાતુર્ જગાદ ભૃગુર્ મુનિઃ॥એ30