યોગયાત્રા · અધ્યાય 1

યસ્મિન્ન્ ઉદયતિ વિકસતિ કમલમ્ ઇવાસ્તં પ્રયાતિ સંકુચતિ।
સચરાચરં ત્રિભુવનં સ જયતિ કિરણાલયઃ સવિતા॥

યક્ષેશમેધેન વિજિત્ય ધાત્રીમ્ ઇત્ય્ એવમ્ અભ્યુદ્યમિનો નૃપસ્ય।
વિનિઘ્નતો વિઘ્નકરાન્ ન પાપં ક્રિયાત્ ક્રમેણૈવ પશૂન્ મખેષુ॥

ઉત્સાહમન્ત્રપ્રભુશક્તિયુક્તો ધીમાન્ વિનીતેન્દ્રિયભૃત્યવર્ગઃ।
પ્રજાનુરક્તો ધૃતિમાન્ સહિષ્ણુર્ વૃદ્ધોપસેવી વિજિગીષુર્ ઇષ્ટઃ॥

સામ્વત્સરસ્ તસ્ય વિનીતવેષો ધીમાન્ સ્વતન્ત્રાઙ્ગપટુઃ કુલીનઃ।
દક્ષઃ પ્રગલ્ભો ઽવિકલો વિનીતસ્ તાદૃગ્ વિધસ્તસ્ય પુરોહિતો ઽપિ॥

તસ્ય દૈવનરકારસમેતાં વર્ણયન્તિ કવયઃ ફલસિદ્ધિમ્।
તત્ર કેચિદ્ અવધૂય નૃકારં દૈવમ્ એવ ફલદાયકમ્ આહુઃ॥

લબ્ધવ્યાન્ય્ એવ લભ્યતે ગન્તવ્યાન્ય્ એવ ગચ્છતિ।
પ્રાપ્તવ્યાન્ય્ એવ પ્રાપ્રોતિ દુઃખાનિ ચ સુખાનિ ચ॥

ઉત્થાનાચ્ ચેદ્ ભવેત્ સિદ્ધિર્ ન કશ્ચિત્ પ્રાપ્નુયાત્ ફલમ્।
અહોરાત્રં વિચેષ્ટન્તો દૃશ્યન્તે વૃત્તિકર્શિતાઃ॥

વિહઙ્ગ ઇવ વધો હિ(સ્યાત્) નિપત્યાર્યમનીશ્વરઃ।
વિધાનવિહિતો ઽદેશ્યો નાન્યેષાં નાત્મનઃ પ્રભુઃ॥

તસ્માદ્ દૈવં પ્રધાનં હિ ન કુર્યાત્ કર્મ માનુષમ્।
નિશ્ચેષ્ટમ્ અપિ લોકે ઽસ્મિન્ ભજતે ભુક્તિર્ ઉત્તમા॥

આઘાતદુર્જયનયં પરિભૂય દૈવમ્ આત્માભિમાનચપલાઃ પ્રચરન્તિ યે ઽરીન્।
તેષાં ચિરાદ્ અપિ કૃતાન્તમહાપશૂનાં હસ્તગ્રહં ન સમુપૈતિ જિતાપિ લક્ષ્મી॥

તથા પરે નાપેક્સ્યૈવ દૈવં દૈર્યાવલમ્બિનઃ।
પ્રત્યેક્ષિનઃ ક્રિયાસિદ્ધૌ કેવલં જગુર્ ઉદ્યમમ્॥

ઉત્થાનહીનો રાજા હિ બુદ્ધિમાન્ અપિ સર્વદા।
પ્રધર્ષનીયઃ શત્રૂણાં ભુજઙ્ગ ઇવ નિર્વિષઃ॥

ઉત્થાનધીરઃ પુરુષો વાગ્ધીરાન્ અધિતિષ્ઠતિ।
ઉત્થાનધીરં વાગ્ધીરા રમયન્ત ઉપાસ્યન્તે॥

વિધાનગણનાજડઃ પુરુષકારસુપ્તાદરો
મનોરથપરિશ્રમૈર્ ન પરિચુમ્બતિ શ્રીમુખમ્।
પરાક્રમવિનિશ્ચિતૈકસુનયો હિ સદ્યઃ શ્રુતં
હરિર્ મદસુવાસિતં પિબતિ કુંજરાશ્રું મધુ॥

કૃષિવૃષ્ટિસમાનુગા દૃશ્યન્તે ફલસિદ્ધયઃ।
અસ્મિન્ન્ અર્થે શૃણુ શ્લોકાન્ દ્વિપાયનમુખોદ્ગતાન્॥

ન વિના માનુષં દૈવં દૈવં વા માનુષં વિના।
નૈકં નિર્વર્તયત્ય્ અર્થમ્ એકારણિરિવાનલમ્॥

સિદ્ધ્યન્તે સર્વ આરમ્ભાઃ સંયોગાત્ કર્મણો ઽર્દ્ધ્યોઃ।
દૈવાત્ પુરુસકારાચ્ ચ ન ત્વ્ એકસ્માત્ કથાજ્ચન॥

અનુશાસ્તિ નરં દૈવમ્ ઇહાસ્યેત્ય્ અનુશાસકઃ।
ઇહ નાસ્ય ભવિષ્યામિ કુતઃ ફલમનીહિતમ્॥

યત્નેન સમ્પદ્ય મનુષ્યકારં યત્નાવકાશે પુરુષો નિરુદ્ધઃ।
પ્રતીક્ષતે દૈવમતં દ્વિતીયસ્ તમ્ આપદો નાત્મકૃતાઃ સ્પૃશન્તિ॥

સત્ત્વાર્જિતં કર્મફલં સુખેન વિપક્ષ્યતે રાજસમુદ્યમે[ન]।
કૃચ્છ્રેણ શેષં મહતા યતો ઽતો ભાજ્યાનિ મૃગ્યાણિ નૃભિર્ નૃકારૈઃ॥એ20