યોગવાસિષ્ઠ · અધ્યાય 6.216

ષોડશાધિકદ્વિશતતમઃ સર્ગઃ

શ્રીવાલ્મીકિરુવાચ ।
એતત્તે કથિતં રાજન્કુમ્ભયોનેઃ સુભાષિતમ્ ।
અમુના તત્ત્વમાર્ગેણ તત્પદં પ્રાપ્સ્યસિ ધ્રુવમ્

રાજોવાચ ।
ભગવન્ભવતો દૃષ્ટિર્ભવબન્ધવિનાશની ।
આલોકિતો યયા ચાહમુત્તીર્ણોઽસ્મિ ભવામ્બુધેઃ

દેવદૂત ઉવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વાસૌ તતો રાજા વિસ્મયોત્ફુલ્લલોચનઃ ।
ઉવાચ વચનં માં તુ મધુર શ્લક્ષ્ણયા ગિરા

રાજોવાચ ।
દેવદૂત નમસ્તુભ્યં કુશલં ચાસ્તુ તે વિભો ।
સતાં સાપ્તપદં મૈત્રમિત્યુક્તં તત્ત્વયા કૃતમ્

ઇદાનીં ગચ્છ ભદ્રં તે દેવરાજનિવેશનમ્ ।
અનેન શ્રવણેનાહં નિર્વૃતો મુદિતોઽપિ ચ

શ્રુતાર્થં ચિન્તયન્નત્ર સ્થાસ્યામિ વિગતજ્વરઃ ।
ઇત્યુક્તોઽહં તતો ભદ્રે પરં વિસ્મયમાગતઃ

ન શ્રુતં પૂર્વમેવૈતજ્પ્તાનસારં શ્રુતં મયા ।
તેનૈવ મુદિતશ્ચાન્તઃ પીતામૃત ઇવાધુના

તતો વાલ્મીકિમાપૃચ્છય આગતોઽસ્મિ ત્વદન્તિકે ।
એતત્તે સર્વમાખ્યાતં ત્વયા પૃષ્ટં મમાનઘે ।
ઇતઃ પરં ગમિષ્યામિ શક્રસ્ય સદનં પ્રતિ

અપ્સરા ઉવાચ ।
નમોઽસ્તુ તે મહાભાગ દેવદૂત ત્વયા મમ ।
શ્રાવિતાદર્થવિજ્ઞાનાત્પરાં નિર્વૃતિમાગતા

કૃતાર્થા વીતશોકાસ્મિ સ્થાસ્યામિ વિગતજ્વરા ।
ઇદાનીં ગચ્છ ભદ્રં તે યથેચ્છં શક્રસંનિધૌ

અગ્નિવેશ્ય ઉવાચ ।
તતઃ સા સુરુચિઃ શ્રેષ્ઠા તમેવાર્થમચિન્તયત્ ।
સ્થિતા સા હિમવત્પૃષ્ઠે સમીપે ગન્ધમાદને

કચ્ચિદેતચ્છ્રુતં પુત્ર વસિષ્ઠસ્યોપદેશનમ્ ।
તત્સર્વમવધાર્યાથ યથેચ્છસિ તથા કુરુ

કારુણ્ય ઉવાચ ।
સ્મૃતિર્વાગ્દૃષ્ટિસત્તા ચ સ્વપ્ને વન્ધ્યાસુતેઽજલે ।
મરીચિકા યથા તદ્વજ્જ્ઞાનાત્સાંસારિકી સ્થિતિઃ

મમ નાસ્તિ કૃતેનાર્થો નાકૃતેનેહ કશ્ચન ।
યથાપ્રાપ્તેન તિષ્ઠામિ હ્યકર્મણિ ક આગ્રહઃ

અગસ્તિરુવાચ ।
ઇત્યુક્ત્વા નામ કારુણ્ય અગ્નિવેશ્યસુતઃ કૃતી ।
પ્રાપ્તકર્મા યથાન્યાયં કાલે કાલે હ્યુપાહરત્

સંદેહોઽત્ર ન કર્તવ્યઃ સુતીક્ષ્ણ જ્ઞાનકર્મણિ ।
સંશયાદ્ભ્રશ્યતે સ્વાર્થાત્સંશયાત્મા વિનશ્યતિ

એતચ્છ્રુત્વા મુનેર્વાક્યમનેકાર્થૈક્યબોધનમ્ ।
નમસ્કૃત્ય ગુરું પ્રાહ અન્તિકે વિનયાન્વિતઃ

સુતીક્ષ્ણ ઉવાચ ।
નષ્ટમજ્ઞાનતત્કાર્યં પ્રાપ્તં જ્ઞાનમનુત્તમમ્ ।
સાક્ષિણિ સ્ફુરિતાભાસે ધ્રુવે દીપ ઇવ ક્રિયાઃ

સતિ યસ્મિન્પ્રવર્તન્તે વિત્તેહાઃ સ્પન્દપૂર્વિકાઃ ।
કટકાઙ્ગદકેયૂરનૂપુરૈરિવ કાઞ્ચનમ્

પયસીવ તરઙ્ગાલી યસ્માત્સ્ફુરતિ દૃશ્યભૂઃ ।
તદેવેદં જગત્સર્વં પૂર્ણે પૂર્ણં વ્યવસ્થિતમ્

યથાપ્રાપ્તોઽનુવર્તામિ કો લઙ્ઘયતિ સદ્વચઃ ।
ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન જ્ઞાતજ્ઞેયોઽસ્મિ સંસ્થિતઃ

કૃતાર્થોઽહં નમસ્તેઽસ્તુ દણ્ડવત્પતિતો ભુવિ ।
ગુરોરુત્તીર્ણતા કેન શિષ્યાણામસ્તિ કર્મણા

કાયવાઙ્મનસા તસ્માચ્છિષ્યૈરાત્મનિવેદનમ્ ।
ગુરોરુત્તીર્ણતા સૈવ નાન્યા કેનાપિ કર્મણા

સ્વામિંસ્તવ પ્રસાદેન ઉત્તીર્ણોઽહં ભવામ્બુધેઃ ।
આપૂરિતજગજ્જાલં સ્થિતોસ્મિ ગતસંશયઃ

યત્સર્વં ખલ્વિદં બ્રહ્મ તજ્જલાનિતિ ચ સ્ફુટમ્ ।
શ્રુત્વા હ્યુદીર્યતે સામ્નિ તસ્મૈ બ્રહ્માત્મને નમઃ

બ્રહ્માનન્દં પરમસુખદં કેવલં જ્ઞાનમૂર્તિં
દ્વન્દ્વાતીતં ગગનસદૃશં તત્ત્વમસ્યાદિલક્ષ્યમ્ ।
એકં નિત્યં વિમલમચલં સર્વધીસાક્ષિભૂતં
ભાવાતીતં ત્રિગુણરહિતં શ્રીવસિષ્ઠં નતાઃસ્મઃ

ઇત્યાર્ષે શ્રીવાસિષ્ઠમહારામાયણે વાલ્મીકીયે દેવદૂતોક્તે મોક્ષોપાયેષુ નિર્વાણપ્રકરણે ઉત્તરાર્ધે બાલકાણ્ડે
દ્વાત્રિંશચ્છતસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં ષોડશાધિકદ્વિશતતમઃ સર્ગઃ