વિશ્વન્તરાવદાન · ભાગ 17

fઓલ્. ગ્બ્મ્ ગ્બ્મ્ વિશ્વ્ રેમર્ક્સ્
5ર્ 172 1347 1-3 પ્રેસેર્વેદ્ અસ્ વ્ ઓf 13
5વ્ 159 1332 3-10
160 1333 બ્લન્ક્! ર્ ઓf fઓલ્. 5
6ર્ 161 1334 11-15
6વ્ 162 1335 15-18
7ર્ 157 1336 18-22
7વ્ 158 1337 22-25
8ર્ 163 1338 25-30
8વ્ 164 1339 30-35
9 35-39 લોસ્ત્
10ર્ 165 1340 40-43
10વ્ 166 1341 43-45
11ર્ 167 1342 45-48
11વ્ 168 1343 48-51
12ર્ 169 1344 51-54
12વ્ 170 1345 54-59
13ર્ 171 1346 59-64
ર્ 64-68 ગ્બ્મ્ 3314
વ્ 68-69 ગ્બ્મ્ 3315
14ર્ 173 1348 69-70 + ચોલ્. અન્દ્ બેગ્. ઓf કપ્ફિણ-અવદાન
14વ્ 174 1349 કપ્ફિણ-અવદાન
( વિશ્વ્ 1 ) પુનર્ અપિ યથૈષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી તચ્ છ્રૂયતાં
( વિશ્વ્ 2 ) ભૂતપૂર્વં ભિક્ષવો વિશ્વપુર્યાં રાજધાન્યાં વિશ્વામિત્રો નામ રા જા રાજ્યં કારયતિ ઋદ્ધં ચ સ્ફીતં ચ ક્ષેમં ચ સુભિક્ષં ચાકીર્ણબહુજનમનુષ્ય ં ચ પ્રશાન્તકલિકલહડિમ્બડમરતસ્કરરોગાપગતં શાલીક્ષુગોમહિષીસંપન્નં. ધાર્મિકો ધર્મરાજા ધર્મેણ રાજ્યં કા ર યતિ. સ ચ રાજા શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશયઃ આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલઃ
( વિશ્વ્ 3 ) સો ઽપરેણ સમયેન દેવ્યા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતિ પરિચારયતિ. તસ્ય ક્રીડતો રમ માણ સ્ય પરિચારયતઃ કાલાન્તરેણ દેવી આપન્નસત્વા સંવૃત્તા
( વિશ્વ્ 4 ) સાષ્ટાનાં વ નાવાનાં વા માસાનામ્ અત્યયાત્ પ્રસૂતા. દારકો જાત અભિરૂપો દર્શનીયઃ પ્રાસાદિકો ગૌરઃ કનકવ ર્ણશ્ છ ત્રાકારશિરા પ્રલમ્બબાહુર્ વિસ્તીર્ણલલાટ ઃ સંગતભ્રૂસ્ તુંગનાસ ઃ સર્વાંગપ્રત્યંગોપેતઃ
( વિશ્વ્ 5 ) તસ્ય જાતૌ જાતિમહં કૃત્વા નામધેયં વ્યવસ્થાપ્યતે. કિં ભવતુ દારકસ્ય નામેતિ જ્ઞાતય ઊચુર્ યસ્માદ્ અયં દારકો વિશ્વામિત્રસ્ય રાજ્ઞઃ પુત્રસ્ તસ્મા દ્ ભવતુ દારકસ્ય વિશ્વન્તર ઇ ત્ ઇ ના મેતિ. તસ્ય વિશ્વન્તર ઇતિ નામધેયં વ્યવસ્થાપિતં.
( વિશ્વ્ 6 ) વિશ્વન્તરો દારકઃ અષ્ટાભ્યો ધાત્રીભ્યો ઽનુપ્રદત્તઃ દ્વાભ્યામ્ અંસધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્ષીરધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં મલધાત્રીભ્યાં દ્વાભ્યાં ક્રીડનકધાત્રીભ્યાં. સ અ ષ્ટાભિર્ ધાત્રીભિર્ ઉન્નીયતે વર્ધ્યતે ક્ષીરેણ દધ્ના નવનીતેન સર્પિષા સર્પિર્મણ્ડેનાન્યૈશ્ ચોત્તપ્તોત્તપ્તૈર્ ઉપકરણવિશેષૈર્ આશુ વર્ધ્યતે હ્રદસ્થમ્ ઇવ પઙ્કજં
( વિશ્વ્ 7 ) સ યદા મહાન્ સંવૃત્તસ્ તદા લિપ્યામ્ ઉપન્યસ્તઃ સંખ્યાયાં ગણનાયાં મુદ્રાયાં. સ યાનિ તાનિ રાજ્ઞાં ક્ષત્રિયાણાં મૂર્ધાભિષિક્તાનાં જનપદૈશ્વર્યસ્થા મ વીર્યમ્ અનુપ્રાપ્તાનાં મહાન્તં પૃથિવીમણ્ડલમ્ અભિનિર્જિત્યાધ્યાવસતાં પૃથ ગ્ ભવન્તિ શિલ્પસ્થાનકર્મસ્થાનાનિ તદ્યથા હસ્તિગ્રીવાયામ્ અશ્વપૃષ્ઠે રથે ત્સરૌ ધનુષ્ય્ અપયાને નિર્યાણે અંકુશગ્ ર હે પાશગ્ ર હે તોમરગ્રહે ચ્છેદ્યે ભેદ્યે વેધ્યે મુષ્ટિબન્ધે પાદબ ન્ધે શિખાબન્ધે દૂરવેધે શબ્દવેધે મર્મવેધે અક્ષણવેધે દૃઢપ્રહારિતાયાં પઞ્ચસુ સ્થાને ષુ કૃતાવી સંવૃત્તઃ
( વિશ્વ્ 8 ) વિશ્વન્તરઃ કુમારો શ્રાદ્ધો ભદ્રઃ કલ્યાણાશયઃ આત્મહિતપરહિતપ્રતિપન્નઃ કારુણિકો મહાત્મા ધર્મકામઃ પ્રજાવત્સલઃ સર્વ પ્રદઃ સર્વપરિત્યાગી નિઃસઙ્ગપરિત્યાગી ચ મહતિ ત્યાગે વર્તતે તસ્ય પ્રદાનવિસ્તરમ્ ઉપશ્રુત્ય યોજનશતાદ્ અભ્યર્થિજનો ઽભ્યાગચ્છતિ. સર્વં ચ પરિપૂર્ણમનોરથં પ્રેષયતિ
( વિશ્વ્ 9 ) અથ કદાચિદ્ બોધિસત્વો મણિકન કરજતવજ્રવિદ્રુમવૈડૂર્યમુસારગલ્વાર્કેન્દ્રનીલવિદ્યોતિતં ચન્દનવરસા રપરિણામિતં સિંહવ્યાઘ્રદ્વીપિચર્મપરિણદ્ધં પવનબ લ સમજવૈઃ કનકરજતમણિઘણ્ટિકાપૂર્ણિતરવૈશ્ ચતુર્ભિસ્ તુરગૈર્ યુક્તં સ્યન્દનવરમ્ અ ધિરુહ્ય નગરાદ્ ઉદ્યાનાભિમુખો નિર્યયૌ .
( વિશ્વ્ 10 ) અથ કેચિત્ પ્રત્યર્થિકપ્ર યુક્તા વિપ્રા વેદવેદાંગવિદસ્ ત્વરિતત્વરિતં વિશ્વન્તરકુમારમ્ અભિગમ્યોચુઃ જયતુ ભવાં ક્ષત્રિયકુમારઃ ઇત્ય્ આહ ચ
સર્વેષુ ખલુ લોકેષુ વિશ્રુત
ઃ સર્વદો ભવાન્ ।
રથમ્ એતદ્ દ્વિજાતિભ્યો દાનં ત્વં દાતુમ્ અર્હસિ ॥
( વિશ્વ્ 11 ) ઇત્ય્ એવ મ્ ઉક્તે બોધિસત્વો લઘુલઘ્વ્ એવ તસ્માદ્ રથવરાદ્ અવતીર્ય હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતહૃદયસ્ તેભ્યો દ્વિજાતિભ્યસ્ તં રથવરમ્ ઉપદર્શયન્ન્ ઉવાચ
યથા મયા રથસ્ ત્યક્તો વિપ્રેભ્યઃ પરયા મુદા ।
તથાહં ત્રિભવં ત્યક્ત્વા સ્પૃશેયં બોધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥
( વિશ્વ્ 12 ) સો ઽપરેણ સમયેન કુન્દકુમુદહિમરજતસિતાભ્રવર્ણં સપ્તસુજાતસુપ્રતિષ્ઠિતચરણતલં ઐરાવણદ્વિરદવિલાસગામિનં પરસ્વાભાવ્યલક્ષણાલંકૃતં પુણ્યદર્શનં રાજ્યવર્ધનં નામ ગજવરમ્ અધિરુહ્ય પરિતુષ્ટભૃત્યમિત્રસેવકાનુયાત્રિકૈશ્ ચન્દ્ર ઇવ નક્ષત્રગણપરિવૃતઃ સંપ્રાપ્તે વસન્તકાલસમયે સંપુષ્પિતેષુ પાદપેષુ હંસક્રૌંચમયૂરશુકશારિકાકોકિલજીવ ં જીવવકનિર્ઘોષિતવનષણ્ડમ્ ઉદ્યાનભૂમિ ં વિનિર્યયૌ
( વિશ્વ્ 13 ) અથ કેચિત્ પ્રત્યર્થિકપ્રયુક્તા વિપ્રા વેદવેદાંગવિદસ્ ત્વરિતત્વરિતં વિશ્વન્તરકુમારમ્ અભિગમ્યોચુઃ: જયતુ ભવાં ક્ષત્રિયકુમાર ઇત્ય્ આહ ચ

સદૈત્યામરલોકેષુ વિશ્રુતઃ સર્વદો ભવાં ।
દાતુમ્ એનં{દ્} ગજવરમ્ અસ્મભ્યસ્ ત્વમ્ ઇહાર્હસિ ॥
( વિશ્વ્ 14 ) એવમ્ ઉક્તે બોધિસત્વ સ્ તસ્માદ્ અ પિ ગજવરાલ્ લઘુલઘ્વ્ એવાવતીર્ય હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતમનાસ્ તેભ્યો દ્વિજાતિભ્યસ્ તં ગજવરમ્ ઉપદર્શયન્ન્ ઉવાચ
યથા મયા ગજસ્ ત્યક્તો વિપ્રેભ્યઃ પરયા મુદા ।
તથાહં ત્રિભવં ત્યક્ત્વા સ્પૃશેયં બોધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥
( વિશ્વ્ 15 ) શુશ્રાવ ચ રાજા વિશ્વામિત્ર ઃ પુ ત્રેણ ચાત્ ર વિશ્વન્તરેણ રાજ્યવર્ધનો ના મ ગજવરઃ પ્રત્યર્થિકપ્રયુક્તેભ્યો વિપ્રેભ્યો દત્તઃ ઇતિ. શ્રુત્વા ચ પુન રાજ્ઞા વિસ્વામિત્રેણ પરમકોપકુપિતેન વિશ્વન્તરઃ કુમાર આહૂયોક્તઃ: ગચ્છ કુમાર ન તે મદ્વિષયે વસ્તવ્યમ્ ઇતિ.
( વિશ્વ્ 16 ) કુમારઃ પિત્રા પરિત્યક્તશ્ ચિન્તયામાસ: બોધાય મયા કૃતવ્યવસાયેન સર્વલોકાનુગ્રહાર્થં બદ્ધસન્નાહેન ગજો ઽસૌ ત્યક્તસ્
તદ્ગૃહે વર્તમાનેન દેયં દાનં યથાબલમ્ ।
તપોવનં વા સંશૃત્ય કર્તવ્યો નિયમઃ પરઃ ॥
તતો ઽહં ગૃહમ્ ઉત્સૃજ્ય પ્રયાસ્યામિ તપોવનમ્ ।
વક્તું ન તૂત્સહે વાક્યં ન દાસ્યામીતિ યાચકં ॥
( વિશ્વ્ 17 ) અથૈવં કૃતમતિર્ બોધિસત્વો ભાર્યાયા માદ્ર્યાઃ સકાશં અભિગમ્યૈતદ્ વિસ્તરેણ નિવેદયામાસ. તતો માદ્રી સહશ્રવણાદ્ એવ પ્રિયવિપ્રયોગાશંકિતહૃદયા કૃતકરપુટા બોધિસત્વમ્ ઉવાચ: આર્યપુત્ર યદ્ય્ એવમ્ અહં અપિ તપોવનં યાસ્યામિ. ન શક્યં મયા આર્યપુત્રવિયુક્તયા મ્ ઉ હૂર્તમ્ અપિ પ્રાણાન્ ધારયિતું. કુતઃ
ગગનમ્ ઇવ ચન્દ્રવિહીનં સસ્યવિહીના ભવેદ્ યથા પૃથિવી ।
નલિનીવ જલવિહીના ભર્તૃવિહીના તથા ભવેન્ નારી ॥
( વિશ્વ્ 18 ) બોધિસત્વ ઉવાચ: અવશ્યમ્ એવાવયોર્ અન્તે વિયોગેન ભવિતવ્યં. એષ હિ લોકસ્વભાવઃ. ત્વં ચ પ્રવરાન્નપાનશ ય નાસન સં વસનો પ ચિતા પરમસુકુમારશરીરા. તપોવને તૃણપર્ણોપચિતાયાં ભૂમ્યાં સ્વપ્તવ્યં, મૂલપુષ્પફલાનિ ચાહારો દર્ભોપલકુશકણ્ટકચિતાયાં મહ્યાં વિચરિતવ્યં અભીક્ષ્ણં ચોપવાસ ઉપવસિતવ્યઃ, સર્વજનસ્યાત્મા દર્શયિતવ્યઃ, સર્વપ્રયત્નેનાતિથયઃ પૂજયિતવ્યાસ્. તત્રાપિ ચ મયા અવશ્યં યથાશક્ત્યા દાનં દેયં. તત્ર ભવત્યા ન કથંચિદ્ અનુતાપઃ કરણીયસ્ ત ત્ પુનર્ અપિ તાવત્ સંપ્રધાર્યતામ્ ઇતિ.
માદ્રી કથયત્ય્ આર્યપુત્ર યથાશક્ત્યાહમ્ આર્યપુત્રસ્ય અનુવર્તિષ્યામીતિ.
બોધિસત્વઃ કથયતિ યદ્ય્ એવં સ્મર્તવ્યા તે ઇયં પ્રતિજ્ઞેતિ.
( વિશ્વ્ 19 ) તતો બોધિસત્વઃ પિતરમ્ અભિગમ્ય મૂર્ધ્ના પ્રણિપત્યોવાચ
ક્ષમસ્વ યત્ તાત મયાપરાદ્ધં ગજપ્રદાનં પ્રતિ પાર્થિવેન્દ્ર ।
એષ પ્રયાસ્યામિ પુરાદ્ અરણ્યં કોશક્ષયો મા નૃપતે તવાભૂદ્ ॥ ઇતિ
તત ઃ પુત્રવિયોગવિક્લવો રાજા બાષ્પોપરુધ્યમાનગદ્ગદકણ્ઠ ઉવાચ: પુત્ર તિષ્ઠ નિવર્ત્યતાં દાનાન્ મતિ ર્ ઇતિ . બોધિસત્વ ઉવાચ
અપ્ય્ એવ પરિવર્તેત ધરા સધરણીધરાઃ ।
પ્રદાનાન્ ન ત્વ્ અહં ચિત્તં નિવર્તેયં મહીપતે ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પ્રક્રાન્તઃ.
( વિશ્વ્ 20 ) તતઃ પુત્રદુહિતૃકલત્રસહિતઃ શોકોત્કણ્ઠૈઃ પૌરજાનપદશતસહસ્રૈર્ અનુગમ્યમાનો રથમ્ અધિરુહ્ય તસ્માન્ નગરવરાન્ નિર્જગામ.
( વિશ્વ્ 21 ) અથ કશ્ચિત્ પુરુષસ્ તં રુદિતપરિદેવિતશબ્દં શ્રુત્વા મહાજનકાયં ચ નગરદ્વારેણ નિર્ગચ્છન્તં દૃષ્ટ્વાન્યતમં પુરુષમ્ ઉવાચ: ભોઃ પુરુષ કિંકૃતો ઽયં મહાજનકાયસ્ય રુદનશબ્દ ઇતિ. સ ઉવાચ: કિં ભવાન્ ન જાનીતે. યદ્ અસ્મદ્-
દેશાત્ સ્વકાન્ નૃપતિના સ્વસુતઃ સુદંષ્ટ્રો
નિર્વાસ્યતે સ્થિરધૃતિર્ નિરતઃ પ્રદાને ।
સ પ્રસ્થિતો વનમ્ અપેત્ય સપુત્રદારઃ
પૌરાઃ ચ્ અ ભૃત્ય કરુણંકરુણં રુદન્તિ ॥
( વિશ્વ્ 22 ) તતો વિશ્વન્તરો બોધિસત્વસ્ તસ્માન્ નગરવરાન્ નિર્ગતાન્ પૌરાન્ યથાન્યાયમ્ અભિગમ્યોવાચ: નિવર્તન્તુ નિવર્તન્તુ ભવન્તઃ. સુચિરમ્ અપિ હિ પ્રિયસંપ્રયોગો ભૂત્વાવશ્યમ્ એવાન્તે વિયોગાવસાનો ભવિષ્યતિ. વાસવૃક્ષાધ્વપ્રતિશ્રયભૂતો ઽપિ બન્ધુજનવિયોગો ઽવશ્યભાવી પ્રિયવિપ્રયોગઃ. કુતઃ
સર્વેષુ લોકેષ્વ્ અવગમ્ય જન્તોઃ પ્રિયૈર્ વિયોગો ભવતીતિ મત્વા ।
કાર્યા ભવદ્ભિર્ ભુવિ સર્વયત્નૈઃ સ્થિરાપ્રકંપ્યા ચ શમાય બુદ્ધિઃ ॥
( વિશ્વ્ 23 ) અથ ત્રિંશદ્યોજનાતિક્રાન્તં બોધિસત્વમ્ અવેક્ષ્યાન્યતમો બ્રાહ્મણો ઽભિગમ્યોવાચ: ભોઃ ક્ષત્રિયકુમાર ઇતસ્ ત્રિંશન્માત્રૈર્ યોજનૈર્ અધિષ્ઠાનં યતો ઽહં ભવતો ગુણશ્રવણાદ્ આગત ઇતિ. તદ્ અર્હસિ ભવાન્ અનેન રથવરેણ મે સફલં શ્રમં કર્તુમ્ ઇતિ.
તતો માદ્રી સંજાતામર્ષા નિષ્ઠુરાભિધાનેન તં બ્રાહ્મણમ્ ઉવાચ
અહો દ્વિજસ્યાસ્ય સુદારુણા મતિર્ વને ઽપિ યો ઽભ્યર્થયતે નૃપાત્મજં ।
ન નામ કારુણ્યમ્ ઇહાસ્ય જાયતે નરેન્દ્રપુત્રે નૃપતિશ્રિયા ચ્યુતે ॥
બોધિસત્વ ઉવાચ: એ વ ં ન ખલુ ન ખલુ ભવત્યા બ્રાહ્મણઃ પરિભાષણીયઃ. કુતઃ
યદ્ય્ એતે ન ભવેયુર્ અર્થનદયો માદ્રિ પ્રતિગ્રાહકાઃ
બોધિં કઃ સમવાપ્નુયાદ્ ભુવિ નરઃ સર્વપ્રદાનાદ્ ઋતે ।

ષડ્ભિઃ પારમિતાભિર્ ઉત્તમગુણાઃ સંબોધિસત્વાઃ સદા
દાનાદ્યાભિર્ અવાપ્નુવન્તિ નિયતં સર્વજ્ઞતામ્ ઉત્તમામ્ ॥
( વિશ્વ્ 24 ) અથ બોધિસત્વસ્ તમ્ અપ્ય્ અશ્વરથં પરમેણ પ્રહર્ષેણ તસ્મૈ બ્રાહ્મણાય દત્વોવાચ
અ ન્ નેન માત્સર્યમલપ્રવાહિણા રથપ્રદાનેન મમાસ્ત્વ્ ઇહ દ્વિજ ।
મહર્ષિભિ ઃ ષડ્ભિર્ અનુપ્રવર્તિતો નિરાસ્રવો ધર્મમયો મહ્ આ રથઃ ॥
( વિશ્વ્ 25 ) તતો બોધિસત્વ ઃ પ્રમુદિતહૃદયસ્ તમ્ અપિ રથવરં બ્રાહ્મણાય દત્વા કૃષ્ણાજિનાં કુમારી ં સ્કન્ધે આરોપ્ય માદ્રી ચ જાલિનં કુમારં તપોવનાભિમુખૌ સંપ્રસ્થિતૌ. અનુપૂર્વેણ તપોવનમ્ અનુપ્રાપ્તૌ. તતો વિશ્વન્તરો બોધિસત્વસ્ તસ્મિં તપોવને સ્વહૃદયપ્રરિતોષકરં વ્રતમ્ આસ્થાય વિજહાર.
( વિશ્વ્ 26 ) તેન ખલુ સમયેન અન્યતમસ્મિં કર્વટકે બ્રાહ્મણઃ પ્રતિવસતિ સ્મ. તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં. સ તયા સાર્ધં ક્રીડતિ રમતિ પરિચારયતિ. તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતઃ પુ ત્રો જાત અષ્ટાદશભિર્ અપલક્ષણૈઃ સમન્વાગતઃ. સ યદા જુજ્જવયતિ, તસ્ય જુજ્જુકો જુજ્જુક ઇતિ સંજ્ઞા સંવૃત્તા.
( વિશ્વ્ 27 ) અન્યત મસ્મિં અપિ કર્વટકે બ્રાહ્મણઃ પ્રતિવસતિ ચતુર્વેદ જ્ઞ સ્. તેન સદૃશાત્ કુલાત્ કલત્રમ્ આનીતં. સ તયા સા ર્ધં ક્રીડતિ રમતિ પરિચારયતિ. તસ્ય ક્રીડતો રમમાણસ્ય પરિચારયતો દુહિતા જાતા અભિરૂપા દર્શનીયા પ્રાસાદિકા ચતુર્દિનાવધિના મહતી સંવૃત્તા. તેન બ્રાહ્મણેન પ્રતિજ્ઞા કૃતા: ન મયા કસ્યચિદ્ ઇયં દુહિતા રૂપેણ વા કુલેન વા ધનેન વા શિલ્પેન વા દાતવ્યાપિ તુ યો મમાન્તિકાચ્ ચતુરો વેદાન્ અધિગમિષ્યતિ, તસ્ય મયેયં દાતવ્યા.
( વિશ્વ્ 28 ) અથ જુજ્જુકો મન્ત્રાર્થી મન્ત્રગવેષી તસ્ય ગૃહમ્ ઉપસંક્રાન્તઃ. સ તેન બ્રાહ્મણેનાભિહિતો: ભો માણવ કુ ત સ્ ત્વં કિં વા પ્રાર્થયસિ
સ કથયતીચ્છામ્ય્ અહમ્ ઉપાધ્યાયસ્ય પાદશુશ્રુષાં કર્તું.
સ કથયતિ: શોભનમ્ એવં કુરુષ્વ માણવ. કરણીયમ્ એતદ્ બ્રાહ્મણાનાં.
( વિશ્વ્ 29 ) સ તસ્યાન્તિકે વેદાધ્યયનં કર્તુમ્ આરબ્ધઃ. સ મેધાવી જાતીયઃ. તેન અલ્પીયસા કાલેન ચ ત્વારો વેદા અધીતાઃ
( વિશ્વ્ 30 ) સ બ્રાહ્મણઃ સંલક્ષયતિ: મયા પ્રતિજ્ઞા કૃતા ન મયા કસ્યચિદ્ ઇયં દુહિતા રૂપેણ વા કુલેન વા ધનેન વા શિલ્પેન વા દાતવ્યા. અપિ તુ યો મમાન્તિકાચ્ ચતુરો વેદાન્ અધિગમિષ્યતિ તસ્ય મયેયં દાતવ્યા. અનેન ચ માણવકેન મમાન્તિકાચ્ ચતુરો વેદાન્ અધિગતા. અયં ચ અષ્ટાદશભિર્ અપલક્ષણૈઃ સમન્વાગતઃ. યદ્ય્ એતાં દારિકાં સ પ્રતિગૃહ્ણીયાચ્ છોભનં સ્યાત્.
( વિશ્વ્ 31 ) તસ્ય તેનોક્તં: માણવ મયા પ્રતિજ્ઞા કૃતા ન મયા કસ્યચિદ્ ઇયં દુહિતા રૂપે ણ વા કુલે ન વા ધનેન વા શિલ્પેન વા દાતવ્યા, અપિ તુ યો મમાન્તિકાચ્ ચતુરો વેદાન્ અધિગમિષ્યતિ તસ્ય મયેદં દાતવ્યા. ત્વયા ચ મમાન્તિકાચ્ ચતુરો વેદા અધિગતાઃ. તવાહં દુહિતા ભાર્યાર્થમ્ અનુપ્રયચ્છામિ.
સ કથયતિ: સ્વસ્તિ પ્રતિગૃહીતા ભવતુ.
તસ્ય તેન મહ તા શ્રીસમુદયેન વિવાહઃ કારિતઃ કૃત્વા કથયતિ: માણ વ પત્નીમ્ આદાય સ્વગૃહં ગચ્છ.
( વિશ્વ્ 32 ) સ તાં પત્નીમ્ આદાય સ્વગૃહં ગતઃ. સ તયા ઉચ્યતે: આર્યપુત્ર સુકુમારા નાહં શક્નોમિ કર્મ કર્તું. મમ ઉપસ્થાયકમ્ અનુપ્રયચ્છેતિ.
સ કથયતિ: ભદ્રે કુતો મમ ઉપસ્થાયકઃ.
સા કથયત્ય્ આર્યપુત્ર વિશ્વપુર્યાં વિશ્વામિત્રો નામ રાજા. તસ્ય પુત્રો વિશ્વન્તરો નામ. સ યત્ કિંચિત્ યાચ્યતે તત્ સર્વં દદાતિ. તસ્ય સ કાશાન્ મમ ઉપસ્થાયકં મૃગય.
સ કથયતિ: ભદ્રે યદ્ ય્ એવં સહિતં ગચ્છાવઃ.
( વિશ્વ્ 33 ) સ તયા સાર્ધં વિશ્વપુરિં ગત્વા પૃચ્છતિ: કુત્ર વિશ્વન્તરકુમારસ્.
તે કથયન્તિ: તપોવનં સંશ્રિતઃ.
( વિશ્વ્ 34 ) અથ જુજ્જુકઃ પત્ન્યા સાર્ધં તપોવનં ગત ઃ .
( વિશ્વ્ 35 ) તતો ઽસૌ બ્રાહ્મણો માદ્ર્યા મૂલફલાર્થમ્ અભિગતાયાસ્ તપોવના ન્ નિર્ગત્ય વિશ્વન્તરમ્ અભિગમ્યોવાચ: જયતુ ભ વાન્ ક્ષત્રિયકુમાર ઇતિ
॥।
( વિશ્વ્ 40 ) તં અર્થં નિવેદયામાસ:
નૂનં તપોવનગતૌ હિ ફલામ્બુભક્ષ્યૌ બાલૌ સુતૌ નયનતુષ્ટિકરૌ મનોજ્ઞૌ ।
દુઃખાન્વિતસ્ય જગતઃ પરિમોક્ષણાર્થં વિશ્વન્તરસ્ ત્યજતિ કંપતિ યેન ભૂમિઃ ॥
( વિશ્વ્ 41 ) તતસ્ તૌ બાલદારકૌ પિતુર્ આશયપરિત્યાગબુદ્ધિમ્ અવગમ્ય કરુ ણ કરુણં રુદન્તૌ વિશ્વન્તરસ્ય પાદયોર્ નિપત્ય કૃતકરપુટાવ્ ઊચતુઃ: પ્રસીદ તાત માવાં પરિત્યાક્ષીસ્ તદાનીં ગુરુવિહીનૌ ગમિષ્યા વઃ
અંબા ચ તાત નિષ્ક્રાન્તા ત્વં ચ નો દાતુમ્ અર્હસિ ।
યાવત્ તામ્ અપિ પશ્યાવસ્ તતો દાસ્યતિ નૌ ભવાન્ ॥
તતો બોધિસત્વઃ સહવિક્લવહૃદય્ અ .. .. .. .. .. વદનસ્ તૌ બાલદારકૌ પરિષ્વજ્યોવાચ: પુત્રકૌ
ન મે હૃદયં અસ્નિગ્ધં નાકૃપા નાપિ નૈર્ઘૃણં ।
સર્વલોકહિતાર્થં તુ ત્યજામિ ગુણદર્શિનૌ ॥
બુધ્ ય્ એ વાહં પરાં બોધિમ્ અભિગમ્ય શિવાં સ્વયમ્ ।
દુઃખાર્ણવગતં લોકં તારયેયં નિરાશ્રયમ્ ॥
( વિશ્વ્ 42 ) તતસ્ તૌ બાલદારકૌ પિતુર્ આશયપરિત્યાગબુદ્ધિમ્ અવગમ્ય કરુણદીનવિલંબિતાક્ષરૈઃ પાદયોર્ નિપત્ય કૃતકરપુટાવ્ ઊચતુઃ
યદ્ય્ એવં વ્યવસાયસ્ તે વચનાદ્ આ વયો સ્ ત્વયા
વક્તવ્યા જનની તાત ક્ષન્તુમ્ અંબ ત્વમ્ ઇહાર્હસિ ॥
અપિ ચ તાત

યન્ નૌ ગુરોર્ અપકૃતં ત્વયિ બાલબાવા દ્
યદ્ય્ અપ્રિયં ક્વચન કિંચિદ્ ઉદાહૃતં વા ।
શુશ્રૂષયા ચ પરિપૂરિતમ્ એવ ન સ્યાદ્
બાલાપરાધ ઇતિ તત્ ખલુ મર્ષણીયમ્ ॥
ઇત્ય્ ઉક્ત્વા પિતરમ્ અભિવાદ્ય ત્રિઃપ્રદક્ષિણીકૃત્ય ગુરુવચનપાલકૌ મુહુર્મુહુ ઃ સંપરિવર્તમાનૌ નયનામ્બુપરિપ્લુતાક્ષકૌ તસ્માદ્ આશ્રમપદાદ્ વિનિશ્ચક્રામતુઃ.
( વિશ્વ્ 43 ) તતો બોધિસત્વસ્ તૈર્ અતિકરુણૈર્ બાલદારકવચોભિઃ વિક્લવીકૃતહૃદયો બોધૌ મન ઃ પ્ર ણ્ ઇ ધાય તપોવ + + + + નિષ્ક્રાન્તમાત્રયોશ્ ચ પુનર્ તયોર્ બાલદારકયોર્ અયં ત્રિસહસ્રમહાસહસ્રો લોકધાતુઃ ષડ્વિકારં પ્રકંપિતો ઽનેકૈશ્ ચ દેવતાસહસ્રૈર્ હાહાકારો ઽન્તરિક્ષાજ્ જાતો બભૂવ
અહો પ્રદાનસ્ય માહાત્મ્યમ્ અહો સત્ વસ્ય નિશ્ચયઃ ।
બાલાવ્ ઇમૌ સુતૌ ત્યક્ત્વા યન્ ન વિક્રિયતે મનઃ ॥
( વિશ્વ્ 44 ) તસ્મિંશ્ ચ સમયે માદ્રી મૂલફલાન્ય્ આદાયાશ્રમપદાભિમુખી સંપ્રસ્થિતા. તેન ચ મહતા ભૂમિકંપેન ત્વરિતત્વરિતમ્ એવાશ્રમપદં સંપ્રતસ્થે. તત્રાન્યતમા દેવતા સિંહરૂપધારિણી ભૂત્વ માર્ગમ્ અવરુધ્યમાનાવસ્થિતા મા હૈવ મદ્રી બોધિસત્ત્વસ્ય સર્વસત્વનિર્મોક્ષણકૃતોદ્યોગસ્ય દાનપારમિતાયા ં વિઘ્નમ્ ઉત્પાદયિષ્યતીતિ.
તતો માદ્રી તાં મૃગરાજવધૂવિલાસિનીમ્ ઉવાચ
મૃગરાજવધૂવિલાસિનિ કિમ્ ઇદં મામ્ ઉપરુધ્ય તિષ્ઠસિ
ધ્રુવમ્ અસ્મિ યથા પતિં ગતા લઘુ માર્ગાદ્ અપસર્પ મે તથા ॥
અપિ ચ
ત્વમ્ અપિ મૃગરાજપત્ની અહમ્ અપિ ભાર્યા નરેન્દ્રસિંહસ્ય ।
ધર્મેણ ભવસિ ભગિની મૃગરાજ્ઞિ દદસ્વ મે માર્ગમ્ ॥
ઇત્ય્ એવમ્ ઉક્તા સા સિંહરૂપધારિણી દેવતા તસ્માન્ માર્ગાદ્ અપક્રાન્તા
( વિશ્વ્ 45 ) તતો માદ્રી ઽનિમિત્તાન્ય્ અપ્રસન્નાનીતિ મત્વા મ્ ઉ હૂર્તં ચિન્તયામાસ: યથા ય મ્ અન્તરિક્ષે રુદનશબ્દઃ શ્રૂયતે, યથા ચ વનવાસિનાં ભૂતાનાં વિદ્રાવણશબ્દો વ્યક્તમ્ આશ્રમપદે અકુશલં ભવિષ્યતીત્ય્ આહ ચ
યથા સ્ફુરતિ મે નેત્રં યથા રૌતિ વિહંગમઃ ।
ક થ્ અન્ નૌ બાલકૌ ત્યક્તૌ યથા ચ મતિર્ ઉત્સુકા ॥
યથાયં પૃથિવીકંપો વેપતે હૃદયં ચ મે ।
સુવ્યક્તૌ બાલકૌ ત્યક્તૌ યથા કાયશ્ ચ સીદતિ ॥
( વિશ્વ્ 46 ) સૈવમ્ અનર્થશતસહસ્રાણિ ચિન્તયન્તી આસ્રમપદં ગત્વા પ્રવિશ્ય ચાશ્રમપદં સસંભ્રાન્તા નિરીક્ષતે, ન પશ્યતિ તૌ પુત્રકૌ. તતો માદ્રી વિક્લવહૃદયા વેપમાના સ્થાનપદાનુસારં વિકલ્પયત્ય્ અસ્મિન્ પ્રદેશે જાલિમાં કુમારઃ સહ ભગિન્યા મૃગપોતકૈર્ અભીક્ષ્ણં ક્રીડિતવાં. ઇમાનિ ચ તાભ્યાં પાંસુનગરાણિ કૃતાનિ. ઇમાનિ ચ તયોઃ ક્રીડનકાનિ. તૌ તુ ન પશ્યામિ. અથ વા અંબા ન દૃશ્યત ઇતિ પર્ણકુટીં પ્રવિશ્ય શયિતૌ ભવિષ્યતઃ
( વિશ્વ્ 47 ) ઇત્ય્ એવમ્ આશંકાપરિગતહૃદયા સુતદર્શનલાલસા મૂલફલાન્ય્ એકાન્તે ઉપનિક્ષિપ્ય બાષ્પામ્બુપરિપ્લુતેક્ષણા ભર્તુઃ પાદયોર્ નિપત્ય પૃચ્છત્ય્ આર્યપુત્ર ક્વ ગતૌ તૌ બાલદારકાવ્ ઇતિ. વિશ્વન્તર ઉવાચ
આશયા સમભિક્રાન્તો બ્રાહ્મણો મમ સન્નિધિમ્ ।
તસ્ય તૌ બાલકૌ દત્તૌ તાવ્ અનુજ્ઞાતુમ્ અર્હસિ ॥
( વિશ્વ્ 48 ) અથૈવમ્ ઉક્તા માદ્રી વિષદિગ્ધવિદ્ધેવ મૃગી ભૂમૌ નિપપાત. જલાશ્રયોદ્ધૃતેવ મત્સી પૃથિવ્યામ્ આવર્તનં પરિવર્તનં કરોતિ સ્મ. હૃતપોતેવ કુરરી કરુણકરુણં વિરૌતિ સ્મ. પ્રનષ્ટવત્સેવ ચ ગૌર્ બહુવિધં હંભારવૈર્ વિલલાપ. આહ ચ
બાલપંકજસમાનવક્ત્રકૌ પદ્મપત્રસુકુમારહસ્તકૌ ।
દુઃખિતાવ્ અનનુભૂતદુઃખકૌ કાં ગતિં મમ ગતૌ હિ પુત્રકૌ ॥
નિરતૌ મૃગકૈઃ સહાશ્રમે મૃગશાવાર્જવકૌ મૃગાક્ષકૌ ।
કથમ્ અદ્ય નુ પુત્રકૌ મમ વ્રજતો ઽન્યસ્ય વશેન દુઃખિતૌ ॥
નયનાંબુપરિપ્લુતાક્ષકૌ વિરુદન્તૌ કરુણં સુદુઃખિતૌ ।
ન ચ મે ઽદ્ય સુદૃષ્ટકૌ કૃતૌ કૃપણૈર્ જીવતિ દુઃખિતૌ બત ॥
અંગે મમ તૌ વિવૃદ્ધકૌ મૂલપુષ્પફલભોજનાત્મકૌ ।
ક્ષાન્તિમાર્દવ ઇઃ સદા ગુરુપ્રિયૌ દુઃખિતૌ હિ પરમં સુતૌ મમ ॥
જ્ઞાતિમાતૃપરિહીનકૌ ચ તૌ બન્ધુભિશ્ ચ સહસા નિરાકૃતૌ ।
દુર્જનં જનમ્ ઉપેત્ય પાપકં દુઃખિતૌ હિ પરમં સુતૌ મમ ॥
ક્ષુત્તૃષાપરિગૃહાત્મકૌ સદા કસ્ય તૌ વશમ્ ઉપાગમિષ્યતઃ ।
આર્ત્તિદુઃખપરિપીડિતૌ ચ તૌ પ્રેષ્યભાવમ્ ઉપયાસ્યતો ધ્રુવમ્ ॥
કર્મ નૂનમ્ ઇહ પાપકં મયા અન્યજન્મનિ સુદારુણં કૃતં ।
પ્રાણિન ઃ પ્રિ યશતૈર્ વિયોજિતા યેન ગૌર્ ઇવ વિરૌમ્ય્ અધર્મિકા ॥

યેન સત્યવચનેન મે સદા સર્વસત્વસમતાં નતં મનસ્ ।
તેન સત્યવચનેન મે સુતૌ દાસભાવગમના દ્ વિમુચ્યતામ્ ॥
( વિશ્વ્ 49 ) તતો માદ્રી તાભ્યાં બાલદારકાભ્યાં યે વૃક્ષા રોપિતકાઃ પાલિતકાશ્ ચ તાન્ કિસલયસંછન્નાણ્ દૃષ્ટ્વા સસંભ્રમા પરિષ્વજ્યોવાચ
બાલ બાલ કલશાવસિક્તકાઃ પ લ્લ વ્ આ ઃ પ્રપતિતાશ્રુબિન્દવઃ ।
ચેતના ઇવ રુદન્તિ વૃક્ષકા બાલકાઃ સ્તનવિહીનકા ઇવેતિ ॥
( વિશ્વ્ 50 ) પુનશ્ ચ તયોર્ બાલદારકયોઃ ક્રીડનકાન્ય્ આશ્રમવાસિનો મૃગશાવકાન્ દૃષ્ટ્વા કરુણાદીનવિલંબિતૈર્ અક્ષરૈઃ વચનમ્ ઉવાચ
દુઃખમ્ એતદ્ અપરમ્ હ્ય્ અનલ્પકમ્ યદ્ રમન્તિ મૃગશાવકા ઇમે ।
તદ્ વયસ્યપરિદર્શનોત્સુકાઃ સ્થાનકેષુ પરિમાર્ગમાણકા ॥
( વિશ્વ્ 51 ) તતો માદ્રી યેન માર્ગેણ તૌ બાલદારકૌ ગતૌ તં માર્ગમ્ અનુસરન્તી તયોર્ બાલદારકયોર્ ઇતશ્ ચામુતશ્ ચ પદાન્ય્ અરિક્તકાનિ દૃષ્ટ્વા તીવ્રદુઃખાભ્યાહતા પુનર્ ઉવાચ
તાડ્યમાનૌ ધ્રુવં નીતૌ યથા પદવિલંબિતૌ ।
ક્વચિદ્ ગતૌ ગતાવૃત્તૌ હા નૃશંસ દ્વિજોત્તમ ॥
બાષ્પગદ્ગદનિરુદ્ધકણ્ઠકૌ વેપમાનરુચિરાધરૌષ્ઠકૌ ।
તૌ હિ મે હરિણપરિપ્લુતાક્ષકૌ કોમલૈશ્ ચરણકૈઃ કથં ગતાવ્ ઇતિ ॥
( વિશ્વ્ 52 ) તતો બોધિસત્વસ્ તાંસ્ તથાપરિદેવનાત્મિકાં દૃષ્ટ્વા તાભિસ્ તાભિ ઃ શ્રુતિભિર્ અનિત્યતાપ્રતિસંયુક્તાભિઃ બહુપ્રકારમ્ અનુસંજ્ઞાપયન્ન્ ઉવાચ
ન દર્પાન્ ન ચ વિદ્વેષાન્ મયા ત્યક્તં સુતદ્વયમ્ ।
સર્વસત્વહિતાર્થં તુ ત્યક્તૌ તૌ દુસ્ત્યજૌ સુતૌ ॥
આત્મપુત્રકલત્રાંશ્ ચ ત્યક્ત્વા પરમદુસ્ત્યજાં ।
પ્રાપ્નુવન્તિ મહાસત્વા વિધિવદ્ બોધિમ્ ઉત્તમામ્ ॥
ત્યાગાધિષ્ઠાનાન્ માદ્રિ પુત્રૌ યદા તે ત્યક્તૌ દુસ્ત્યાજૌ લોકનિર્મોક્ષણ્ આ ર્થમ્ ।
દદ્યા ં સ્વાં દારાં વાહનં ચાપિ વિત્તં સર્વં સર્વેભ્યો દાતુમ્ એષા મતિર્ મે ॥ ઇત્ય્
( વિશ્વ્ 53 ) અથ માદ્રી ધૈર્યમ્ આલંબ્ય ચિત્તેન બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
ન કરોમ્ય્ અન્તરાયં તે મા તે ભૂન્ મતિર્ અન્યથા ।
મામ્ અપીચ્છસિ ચેદ્ દાતું નિર્વિશંકઃ પ્રયચ્છ મામ્ ॥
અપિ ચ
યસ્યાર્થે સ્વજનાન્ વીર ત્યજસિ સ્નેહવિક્લવાં ।
તમ્ અર્થં પ્રાપ્નુહિ ક્ષિપ્રં તારય ત્રિભવાજ્ જગત્ ॥
( વિશ્વ્ 54 ) તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રસ્ તદ્ અત્યદ્ભુતમ્ અતિદુષ્કરં માદ્ર્યા બોધિસત્વસ્ય ચ વ્યવસાયમ્ અવગમ્ય ત્રિદશગણપરિવૃત ઉપરિ વિહાયસા તદાશ્રમમ્ ઉપગમ્યોદારેણાવભાસેન તદ્ વનમ્ અવભાસ્ય ગગનતલસ્થ એવ બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
યથા મૂઢે લોકે કુમતિમતિપર્યાકુલમતૌ
વિભો ભોગાસક્તે સુતહૃદયપાશ્ આ નિ સહિતે ।
ત્વમ્ એકો નિઃસંગસ્ ત્યજસિ તનયાં સ્નેહજનકાં
ધ્રુવં ક્ષેમં શાન્તં વિમલમ્ અરજ ં પ્રાપ્સ્યસિ પદમ્ ॥
( વિશ્વ્ 55 ) તદ્ એવં પ્રોત્સાહ્ય બોધિસત્વ ં શક્રો દેવેન્દ્રશ્ ચિન્તયામાસ: એકો ઽયમ્ ઉપસ્થાયકરહિતઃ ખેદમ્ આપત્સ્યતે. યન્વ્ અહમ્ અપ્ય્ અસ્માત્ પ્રાથયેયમ્ ઇતિ. તતો બોધિસત્વસકાશાદ્ અપક્રમ્ય બ્રાહ્મણવેષમ્ આસ્થાય પુનર્ બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
ઇમાં સર્વાનવદ્યાંગીમ્ અનુરક્તાં પતિવ્રતામ્ ।
સંપ્રયચ્છ કુલશ્લાઘ્યાં મમ ભૃત્યાર્થભાગિનીં ॥
( વિશ્વ્ 56 ) તતો માદ્રી સંજાતામર્ષા નિષ્ઠુરાભિધાનેન તં બ્રાહ્મણમ્ ઉવાચ
નિર્લજ્જશ્ ચાસિ લુબ્ધશ્ ચ ત્વમ્ ઇહ બ્રાહ્મણાધમ ।
સદ્ધર્મનિરતાં યસ્ ત્વં મામ્ ઇચ્છસિ પતિવ્રતામ્ ॥
( વિશ્વ્ 57 ) તતો બોધિસત્વઃ કરુણાપરિગતહૃદયો માદ્રીં નિરીક્ષિતુમ્ આરબ્ધઃ. અથ માદ્ રી બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
ન શોચામ્ય્ અહમ્ આત્માનં નાપેક્ષા મે તથાત્મનિ ।
યથા ત્વામ્ અનુશોચામિ કથમ્ એકો ભવિષ્યસિ ॥

તતો બોધિસત્વો માદ્રીમ્ ઉવાચ
અહમ્ ઇહ ભુવિ માદ્રિ નાનુશોચ્યઃ પરિમૃગયં પદમ્ અક્ષયં વિશોકમ્ ।
તમ્ ઇમમ્ અનુસર દ્વિજં વિશોકા મૃગ શ રણં ત્વ્ અ હ મ્ આશ્રમે ઽભ્યુપૈમિ ॥
( વિશ્વ્ 58 ) ઇતિ વિદિત્વા હૃષ્ટતુષ્ટપ્રમુદિતમનાશ્ ચિન્તયામાસ
ઇદમ્ અસ્મિં વને દાનં પશ્ચિમં મે ભવિષ્યતિ
માદ્રીપ્રિયાં પરિત્યજ્ય ભવિષ્યામ્ય્ અપરિગ્રહ ઃ ॥
ઇતિ વિદિત્વા માદ્રી ં ચ પા ણિના ગૃહીત્વા તં બ્રાહ્મણમ્ ઉવાચ
ભાવાનુરક્તશુશ્રૂષાં સદ્વૃત્તાં પ્રિયવાદિનીમ્ ।
મમ ભાર્યામ્ ઇમાં શિષ્યાં ગૃહાણ ત્વં દ્વિજોત્તમ ॥
( વિશ્વ્ 59 ) તતઃ પત્નીમ્ ઉપસ્પૃશ્ય ત્યજતો બોધિકાં ક્ષયા ।
ષડ્વિકારમહી કૃત્સ્ના ચચાલામ્ભસિ નૌર્ યથા ॥
( વિશ્વ્ 60 ) તતો માદ્રી બાષ્પોપરુધ્યમાના ગદ્ગદકણ્ઠી બ્રાહ્મણવશમ્ આગતા પતિપુત્રદુહિતૃવિરહિતા ઇદમ્ અભ્રવીત્
કીદૃઙ્ મયા કૃતં કર્મ અનાર્યં પૂર્વજન્મસુ ।
નષ્ટવત્સેવ ગૌર્ યેન વિરૌમિ વિજને વને ॥
( વિશ્વ્ 61 ) તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રો બ્રાહ્મણવેષમ્ અન્તર્ધાપ્ય સ્વવેષેણ સ્થિત્વા માદ્રીમ્ ઉવાચ
ન બ્રાહ્મણો ઽસ્મિ સુભગે ન ચ માનુષો ઽસ્મિ
શક્રસ્ ત્વ્ અહં હ્ય્ અસુરનાશકરઃ સુરેન્દ્રઃ ।
પ્રીતો ઽસ્મ્ય્ અનેન વિનયેન તવોત્તમેન
તદ્ બ્રૂહિ કિં વરમ્ અપીચ્છસિ મત્સકાશાત્ ॥
તતો માદ્રી તદ્વચનજનિતસૌમનસ્યા શક્રં પ્રણિપત્યોવાચ
મમ પુત્રૌ સહસ્રાક્ષ દાસભાવાદ્ વિમોચય ।
પિતામહસકાશં ચ પ્રાપય ત્રિદશેશ્વર ॥
( વિશ્વ્ 62 ) તથેત્ય્ ઉક્ત્વા મહેન્દ્રઃ પુનર્ આશ્રમં પ્રવિશ્ય બોધિસત્વસકાશમ્ અભિજગ્મિવાન્. માદ્રી ં ચ વામેન પાણિના ગૃહીત્વા બોધિસત્વમ્ ઉવાચ
અહં માદ્રીમ્ ઇમાં તુભ્યં દદામિ પરિચારિકામ્ ।
ન ચ તે કસ્યચિદ્ દેયા ન્યાસદ્રોહો હિ ગર્હિતઃ ॥
( વિશ્વ્ 63 ) તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રસ્ તં બાલદારકપરિગૃહીતારં બ્રાહ્મણં તથા વ્યામોહયામાસ યથાન્યનગરશંકયા તદ્ એવ નગરમ્ ઉપગમ્ય તૌ બાલદારકૌ વિક્રીતુમ્ આરબ્ધો યાવદ્ અમાત્યૈર્ દૃષ્ટ્વા રાજ્ઞો નિવેદિતં
એતૌ પુત્રસ્ય તે પુત્રૌ બ્રાહ્મણો ઽસ્મિન્ પુરોત્તમે ।
જાલિનં ચેવ કૃષ્ણાં ચ વિક્રીણીતે તિ દારુણઃ ॥
( વિશ્વ્ 64 ) એત ચ્ છ્રુત્વોદ્ભ્રાન્તચિત્તઃ સ રાજા પ્રાહ ક્ષિપ્રં દર્શયધ્વં કુમારૌ ।
નાર્યશ્ ચક્રુઃ ક્રો શ મ્ અન્તઃપુરસ્થાઃ પૌરા રાજ્ઞઃ ક્ષિપ્રમ્ એયુઃ સમીપમ્ ॥
યાવદ્ અન્યતમેનામાત્યેન રાજ્ઞઃ સકાશમ્ ઉપનીતૌ
પુત્રૌ નિરીક્ષ્ય સ નૃપો ઽભિ મુખોપનીતૌ
ક્ષીણસ્વરૌ કૃશતનૂ મલદિગ્ધગાત્રૌ ।
સિંહાસનાત્ ક્ષિતિતલે સહસા પપાતઃ
પૌરા વિચુક્રુશુર્ અમાત્યગણા ઃ સ્ત્રિયશ્ ચ ॥
( વિશ્વ્ 65 ) તતો રા જા અમાત્યાન્ આમન્ત્રયતે
વને ઽપિ વસતો દાનેષ્વ્ અભિરતં મનઃ ।
તમ્ ઇહાનયત ક્ષિપ્રં પત્ન્યા સાર્ધં સુલોચનમ્ ॥
( વિશ્વ્ 66 ) તતઃ શક્રો દેવેન્દ્રો બોધિસત્વમ્ અભિનમસ્યમાનઃ સ્વભવનમ્ ઉપજગામ.
( વિશ્વ્ 67 ) શક્રેણ ચ રાજનિ વિશ્વામિ ત્રે અભ્યતીતે બ્રાહ્મણામાત્યપૌરજાનપદૈઃ સાર્ધં તદ્ આશ્રમપદં ગત્વા બોધિસત્વં યાચિત્વા સ્વપુરમ્ આનીય રાજ્યે પ્રતિષ્ઠાપિતવાન્ .

( વિશ્વ્ 68 ) તતો વિશ્વન્તરો રાજા સર્વ ં દદો બભ્ ઊ વ. સ શ્રંઅનબ્રાહ્મણવની પકસુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવાનુજીવિજનેષુ અનેકપ્રકારાણિ દાનાનિ દત્વા પુણ્યાનિ કૃત્વા ગાથાં ભાષતે
બોધિં પ્રાર્થયમાનેન દાનં દેયં વિ શારદઃ ।
ક્ષત્રિયે બ્રાહ્મણે વૈશ્યે શૂદ્રે ચણ્ડાલપુક્કસે ॥
હિરણ્યં ચ સુવર્ણં ચ ગવાશ્વમણિકુણ્ડલમ્ ॥
દદ્યાત્ સંપન્નશીલેભ્યો દાસકર્મકરં તથા ॥
સુતદારપરિત્યાગં કૃત્વા મુક્તેન ચેતસા ।
પ્રાપ્નુવન્તિ નરાઃ શુદ્ધિમ્ અ સ્મિં લોકે પરત્ર ચેતિ ॥
( વિશ્વ્ 69 ) યદા વિશ્વામિત્રેણ રાજ્ઞા વિશ્વન્તર્ અનિમિત્તં જુજ્જુકાય બ્રાહ્મણાય પ્રભૂતં ધનં દત્તં તદાસૌ વિસ્તીર્ણવિભવો જાતઃ. તસ્ય સુહૃત્સમ્બન્ધિબાન્ધવા મિત્રાણિ ચાગમ્ય કથયન્તિ: યા કાચિ ત્ તવ શ્રીસૌભાગ્યસંપત્ સર્વાસૌ વિશ્વન્તરકુમારમ્ આગમ્યેતિ. સ કથયત્ ઇ: કિં મમ વિશ્વન્તરેણ કૃતમ્ ઉત્તમવર્ણપ્રસૂતો ઽહં, દક્ષિણીયો લોકસ્ય; યેન મમ ભોગા ઉપનયન્તિ.
( વિશ્વ્ 70 ) ભગવાન્ આહ: કિં મન્યધ્વે ભિક્ષવો યો ઽસૌ વિશ્વન્તરો નામ રાજકુમાર અહમ્ એવ સ તેન કાલેન તેન સમયેન. યો ઽસૌ જુજ્જુકો બ્રાહ્મણ એષ એવાસૌ દેવદત્તસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન. તદાપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞઃ અકૃતવેદી. એતર્હ્ય્ અપ્ય્ એષ અકૃતજ્ઞ અકૃતવેદી. તસ્માત્ તર્હિ ભિક્ષવઃ એવં શિક્ષિતવ્યં યત્ કૃતજ્ઞા ભવિષ્યામઃ કૃતવેદિનઃ સ્વલ્પમ્ અપિ કૃતં ન નાશયિષ્યામઃ, પ્રાગ્ એવ પ્રભૂતં. ઇત્ય્ એવં વો ભિક્ષવઃ શિક્ષિતવ્યમ્.
વિશ્વન્તરાવદાનં સમાપ્તમ્.