વિંશતિકાકારિકા · શ્લોક 1-20

॥ નમઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્ત્વેભ્યઃ ॥
વિંશતિકાકારિકા (વ્ક્)
વિજ્ઞપ્તિમાત્રમેવૈતદસદર્થાવભાસનાત્ ।
યથા તૈમિરિકસ્યાસત્કેશચન્દ્રાદિદર્શનમ્

યદિ વિજ્ઞપ્તિરનર્થા નિયમો દેશકાલયોઃ ।
સન્તાનસ્યાનિયમશ્ચ યુક્તા કૃત્યક્રિયા ન ચ

દેશાદિઉનિયમઃ સિદ્ધઃ સ્વપ્નવત્ પ્રેતવત્ પુનઃ ।
સન્તાનાનિયમઃ સર્વૈઃ પૂયનદ્યાદિદર્શને

સ્વપ્નોપઘાતવત્ કૃત્યક્રિયા નરકવત્ પુનઃ ।
સર્વં નરકપાલાદિદર્શને તૈશ્ચ બાધને

તિરશ્ચાં સમ્ભવઃ સ્વર્ગે યથા ન નરકે તથા ।
ન પ્રેતાનાં યતસ્તજ્જં દુઃખં નાનુભવન્તિ તે

યદિ તત્કર્મભિસ્તત્ર ભૂતાનાં સમ્ભવસ્તથા ।
ઇષ્યતે પરિણામશ્ચ કિં વિજ્ઞાનસ્ય નેષ્યતે

કર્મણો વાસનાન્યત્ર ફલમન્યત્ર કલ્પ્યતે ।
તત્રૈવ નેષ્યતે યત્ર વાસના કિં નુ કારણમ્

રૂપાદ્યાયતનાસ્તિત્વં તદ્વિનેયજનં પ્રતિ ।
અભિપ્રાયવશાદુક્તમુપપાદુકસત્ત્વવત્

યતઃ સ્વબીજાદ્ વિજ્ઞપ્તિર્યદાભાસા પ્રવર્તતે ।
દ્વિવિધાયતનત્વેન તે તસ્યા મુનિરબ્રવીત્

તથા પુદ્ગલનૈરાત્મ્યપ્રવેશો હિ હ્યન્યથા પુનઃ ।
દેશના ધર્મનૈરાત્મ્યપ્રવેશઃ કલ્પિતાત્મના

ન તદેકં ન ચાનેકં વિષયઃ પરમાણુશઃ ।
ન ચ તે સંહતા યસ્માત્ પરમાણુર્ન સિધ્યતિ

ષટ્કેન યુગપદ્યોગાત્ પરમાણોઃ ષડંશતા ।
ષણ્ણાં સમાનદેશત્વાત્ પિણ્ડઃ સ્યાદણુમાત્રકઃ

પરમાણોરસંયોગે તત્સઙ્ઘાતે ઽસ્તિ કસ્ય સઃ ।
ન ચાનવયવત્વેન તત્સંયોગો ન સિધ્યતિ

દિગ્ભાગભેદો યસ્યાસ્તિ તસ્યૈકત્વં ન યુજ્યતે ।
છાયાવૃતી કથં વાન્યો ન પિણ્ડશ્ચેન્ન તસ્ય તે

એકત્વે ન ક્રમેણેતિર્યુગપન્ન ગ્રહાગ્રહૌ ।
વિચ્છિન્નાનેકવૃત્તિશ્ચ સૂક્ષ્માનીક્ષા ચ નો ભવેત્

પ્રત્યક્ષબુદ્ધિઃ સ્વપ્નાદૌ યથા સા ચ યદા તદા ।
ન સો ઽર્થો દૃશ્યતે તસ્ય પ્રત્યક્ષત્વં કથં મતમ્

ઉક્તં યથા તદાભાસા વિજ્ઞપ્તિઃ સ્મરણં તતઃ ।
સ્વપ્ને દૃગ્વિષયાભાવં નાપ્રબુદ્ધો ઽવગચ્છતિ

અન્યોન્યાધિપતિત્વેન વિજ્ઞપ્તિનિયમો મિથઃ ।
મિદ્ધેનોપહતં ચિત્તં સ્વપ્ને તેનાસમં ફલમ્

મરણં પરવિજ્ઞપ્તિવિશેષાદ્ વિક્રિયા યથા ।
સ્મૃતિલોપાદિકાન્યેષાં પિશાચાદિમનોવશાત્

કથં વા દણ્ડકારણ્યશૂન્યત્વમૃષિકોપતઃ ।
મનોદણ્ડો મહાવદ્યઃ કથં વા તેન સિધ્યતિ