વેદાર્થસંગ્રહ · શ્લોક 144-145

યત્ તુ સર્વં પરવશં દુઃખમ્ ઇત્યુક્તં તત્પરમપુરુષવ્યતિરિક્તાનાં પરસ્પરશેષશેષિભાવાભાવાત્ તદ્વ્યતિરિક્તં પ્રતિ શેષતા દુઃખમ્ એવેત્યુક્તમ્ । સેવા શ્વવૃત્તિર્ આખ્યાતેત્ય્ અત્રાપ્ય્ અસેવ્યસેવા શ્વવૃત્તિર્ એવેત્યુક્તમ્ । સ હ્ય્ આશ્રમૈઃ સદોપાસ્યઃ સમસ્તૈર્ એક એવ ત્વ્ ઇતિ સર્વૈર્ આત્મયાથાત્મ્યવેદિભિઃ સેવ્યઃ પુરુષોત્તમ એક એવ । યથોક્તં ભગવતા --
માં ચ યો ઽવ્યભિચારેણ ભક્તિયોગેન સેવતે ।
સ ગુણાન્ સમતીત્યૈતાન્ બ્રહ્મભૂયાય કલ્પતે ॥
ઇતીયમ્ એવ ભક્તિરૂપા સેવા બ્રહ્મવિદ્ આપ્નોતિ પરમ્ -- તમ્ એવં વિદ્વાન્ અમૃત ઇહ ભવતિ -- બ્રહ્મ વેદ બ્રહ્મૈવ ભવતીત્યાદિષુ વેદનશબ્દેનાભિધીયત ઇત્યુક્તમ્ । યમ્ એવૈષ વૃણુતે તેન લભ્ય ઇતિ વિશેષણાદ્ યમ્ એવૈષ વૃણુત ઇતિ ભવગતા વરણીયત્વં પ્રતીયતે । વરણીયશ્ ચ પ્રિયતમઃ । યસ્ય ભગવત્ય્ અનવધિકાતિશયા પ્રીતિર્ જાયતે સ એવ ભગવતઃ પ્રિયતમઃ । તદ્ ઉક્તં ભગવતા --
પ્રિયો હિ જ્ઞાનિનો ઽત્યર્થમ્ અહં સ ચ મમ પ્રિયઃ ।
ઇતિ । તસ્માત્ પરભક્તિરૂપાપન્નમ્ એવ વેદનં તત્ત્વતો ભગવત્પ્રાપ્તિસાધનમ્ । યથોક્તં ભગવતા દ્વૈપાયનેન મોક્ષધર્મે સર્વોપનિષદ્વ્યાખ્યાનરૂપમ્ --
ન સંદૃશો તિષ્ઠતિ રૂપમ્ અસ્ય ન ચક્ષુષા પશ્યતિ કશ્ચનૈનમ્ ।
ભક્ત્યા ચ ધૃત્યા ચ સમાહિતાત્મા જ્ઞાનસ્વરૂપં પરિપશ્યતીતીહ ॥
ધૃત્યા સમાહિતાત્મા ભક્ત્યા પુરુષોત્તમં પશ્યતિ -- સાક્ષાત્કરોતિ -- પ્રાપ્નોતીત્યર્થઃ । ભક્ત્યા ત્વ્ અનન્ન્યયા શક્ય ઇત્યનેનાઇકાર્થ્યાત્ । ભક્તિશ્ ચ જ્ઞાનવિશેષ એવેતિ સર્વમ્ ઉપપન્નમ્ ।

સારાસારવિવેકજ્ઞા ગરીયાંસો વિમત્સરાઃ ।
પ્રમાણતન્ત્રાઃ સન્તીતિ કૃતો વેદાર્થસઙ્ગ્રહઃ ॥