વાસુદેવોપનિષત્ · અધ્યાય 1

વાસુદેવોપનિષત્
યત્સર્વહૃદયાગારં યત્ર સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
વસ્તુતો યન્નિરાધારં વાસુદેવપદં ભજે ॥
ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ
શ્રોત્રમથો બલમિન્દ્રિયાણિ ચ ॥ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં
માહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમ-
સ્ત્વનિરાકરણં મેસ્તુ તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે
મયિ સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ નમસ્કૃત્ય ભગવાન્નારદઃ સર્વેશ્વરં વાસુદેવં પપ્રચ્છ
અધીહિ ભગવન્નૂર્ધ્વપુણ્ડ્રવિધિં દ્રવ્યમન્ત્રસ્થાનાદિસહિતં મે
બ્રૂહીતિ । તં હોવાચ ભગવાન્વાસુદેવો વૈકુણ્ઠસ્થાનાદુત્પન્નં
મમ પ્રીતિકરં મદ્ભક્તૈર્બ્રહ્માદિભિર્ધારિતં વિષ્ણુચન્દનં
મમાઙ્ગે પ્રતિદિનમાલિપ્તં ગોપીભિઃ પ્રક્ષાલનાદ્ગોપીચન્દન-
માખ્યાતં મદઙ્ગલેપનં પુણ્યં ચક્રતીર્થાન્તઃસ્થિતં
ચક્રસમાયુક્તં પીતવર્ણં મુક્તિસાધનં ભવતિ ।
અથ ગોપીચન્દનં નમસ્કૃત્વોદ્ધૃત્ય ।
ગોપીચન્દન પાપઘ્ન વિષ્ણુદેહસમુદ્ભવ ।
ચક્રાઙ્કિત નમસ્તુભ્યં ધારણાન્મુક્તિદો ભવ ।
ઇમં મે ગઙ્ગે ઇતિ જલમાદાય વિષ્ણોર્નુકમિતિ મર્દયેત્ ।
અતો દેવા અવન્તુ ન ઇત્યેતન્મન્ત્રૈર્વિષ્ણુગાયત્ર્યા કેશવાદિ-
નામભિર્વા ધારયેત્ । બ્રહ્મચારી વાનપ્રસ્થો વા
લલાટહૃદયકણ્ઠબાહૂમૂલેષુ વૈષ્ણવગાયત્ર્યા
કૃષ્ણાદિનામભિર્વા ધારયેત્ । ઇતિ ત્રિવારમભિમન્ત્ર્ય
શઙ્ખચક્રગદાપાણે દ્વારકાનિલયાચ્યુત । ગોવિન્દ
પુણ્ડરીકાક્ષ રક્ષ માં શરણાગતમ્ । ઇતિ ધ્યાત્વા
ગૃહસ્થો લલાટાદિદ્વાદશસ્થલેષ્વનામિકાઙ્ગુલ્યા
વૈષ્ણવગાયત્ર્યા કેશવાદિનામભિર્વા ધારયેત્ ।
બ્રહ્મચારી ગૃહસ્થો વા લલાટહૃદયકણ્ઠબાહૂમૂલેષુ
વૈષ્ણવગાયત્ર્યા કૃષ્ણાદિનામભિર્વા ધારયેત્ ।
યતિસ્તર્જન્યા શિરોલલાટહૃદયેષુ પ્રણવેનૈવ ધારયેત્ ।
બ્રહ્માદયસ્ત્રયો મૂર્તયસ્તિસ્રો વ્યાહૃતયસ્ત્રીણિ છન્દાંસિ
ત્રયોઽગ્નય ઇતિ જ્યોતિષ્મન્તસ્ત્રયઃ કાલાસ્તિસ્રોઽવસ્થાસ્ત્રય
આત્માનઃ પુણ્ડ્રાત્રય ઊર્ધ્વા અકાર ઉકારો મકાર એતે
પ્રણવમયોર્ધ્વપુણ્ડ્રાસ્તદાત્મા સદેતદોમિતિ । તાનેકધા
સમભવત્ । ઊર્ધ્વમુન્નમયત ઇત્યોઙ્કારાધિકારી ।
તસ્માદૂર્ધ્વપુણ્ડ્રં ધારયેત્ । પરમહંસો લલાટે
પ્રણવેનૈકમૂર્ધ્વપુણ્ડ્રં વા ધારયેત્ ।
તત્ત્વપ્રદીપપ્રકાશં સ્વાત્માનં પશ્યન્યોગી
મત્સાયુજ્યમવાપ્નોતિ । અથ વા ન્યસ્તહૃદયપુણ્ડ્રમધ્યે
વા હૃદયકમલમધ્યે વા ।
તસ્ય મધ્યે વહ્નિશિખા અણીયોર્ધ્વા વ્યવસ્થિતા ।
નીલતોયદમધ્યસ્થાદ્વિદ્યુલ્લેખેવ ભાસ્વરા ।
નીવારશૂકવત્તન્વી પરમાત્મા વ્યવસ્થિત ઇતિ ।
અતઃ પુણ્ડ્રસ્થં હૃદયપુણ્ડરીકેષુ તમભ્યસેત્ ।
ક્રમાદેવં સ્વાત્માનં ભાવયેન્માં પરં હરિમ્ ।
એકાગ્રમનસા યો માં ધ્યાયતે હરિમવ્યયમ્ ।
હૃત્પઙ્કજે ચ સ્વાત્માનં સ મુક્તો નાત્ર સંશયઃ ।
મદ્રૂપમદ્વયં બ્રહ્મ આદિમધ્યાન્તવર્જિતમ્ ।
સ્વપ્રભં સચ્ચિદાનન્દં ભક્ત્યા જાનાતિ ચાવ્યયમ્ ।
એકો વિષ્ણુરનેકેએષુ જઙ્ગમસ્થાવરેષુ ચ ।
અનુસ્યુતો વસત્યાત્મા ભૂતેષ્વહમવસ્થિતઃ ।
તૈલં તિલેષુ કાષ્ઠેષુ વહ્નિઃ ક્ષીરે ઘૃતં યથા ।
ગન્ધઃ પુષ્પેષુ ભૂતેષુ તથાત્માવસ્થિતો હ્યહમ્ ।
બ્રહ્મરન્ધ્રે ભ્રુવોર્મધ્યે હૃદયે ચિદ્રવિં હરિમ્ ।
ગોપીચન્દનમાલિપ્ય તત્ર ધ્યાત્વાપ્નુયાત્પરમ્ ।
ઊર્ધ્વદણ્ડોર્ધ્વરેતાશ્ચ ઊર્ધ્વપુણ્ડ્રોર્ધ્વયોગવાન્ ।
ઊર્ધ્વં પદમવાપ્નોતિ યતિરૂર્ધ્વચતુષ્કવાન્ ।
ઇત્યેતન્નિશ્ચિતં જ્ઞાનં મદ્ભક્ત્યા સિધ્યતિ સ્વયમ્ ।
નિત્યમેકાગ્રભક્તિઃ સ્યાદ્ગોપીચન્દનધારણાત્ ।
બ્રાહ્માણાનાં તુ સર્વેષાં વૈદિકાનામનુત્તમમ્ ।
ગોપીચન્દનવારિભ્યામૂર્ધ્વપુણ્ડ્રં વિધીયતે ।
યો ગોપીચન્દનાભાવે તુલસીમૂલમૃત્તિકામ્ ।
મુમુક્ષુર્ધારયેન્નિત્યમપરોક્ષાત્મસિદ્ધયે ।
અતિરાત્રાગ્નિહોત્રભસ્મનાગ્નેર્ભસિતમિદંવિષ્ણુસ્ત્રીણિ
પદેતિ મન્ત્રૈર્વૈષ્ણવગાયત્ર્યા પ્રણવેનોદ્ધૂલનં કુર્યાત્ ।
એવં વિધિના ગોપીચન્દનં ચ ધારયેત્ ।
યસ્ત્વધીતે વા સ સર્વપાતકેભ્યઃ પૂતો ભવતિ ।
પાપબુદ્ધિસ્તસ્ય ન જાયતે । સ સર્વેષુ તીર્થેષુ સ્નાતો ભવતિ ।
સ સર્વૈર્યજ્ઞૈર્યાજિતો ભવતિ । સ સર્વૈર્દેવૈઃ પૂજ્યો ભવતિ ।
શ્રીમન્નારાયણે મય્યચઞ્ચલા ભક્તિશ્ચ ભવતિ ।
સ સમ્યગ્જ્ઞાનં ચ લબ્ધ્વા વિષ્ણુસાયુજ્યમવાપ્નોતિ ।
ન ચ પુનરાવર્તતે ન ચ પુનરાવર્તતે ઇત્યાહ ભગવાન્વાસુદેવઃ ।
યસ્ત્વેતદ્વાધીતે સોઽપ્યેવમેવ ભવતીત્યોં સત્યમિત્યુપનિષત્ ॥
ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો
બલમિદ્રિયાણિ ચ ॥ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં માહં બ્રહ્મ
નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમસ્ત્વનિરાકણં મેસ્તુ
તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે મયિ સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ વાસુદેવોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય