વજ્રસૂચ્યુપનિષત્ · અધ્યાય 1

॥ વજ્રસૂચિકા ઉપનિષદ્ ॥
ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો બલમિન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં માહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમસ્ત્વનિરાકરણં મેઽસ્તુ તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે મયિ સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ વજ્રસૂચીં પ્રવક્ષ્યામિ શાસ્ત્રમજ્ઞાનભેદનમ્ । દૂષણં જ્ઞાનહીનાનાં ભૂષણં જ્ઞાનચક્ષુષામ્

બ્રાહ્મક્ષત્રિયવૈષ્યશૂદ્રા ઇતિ ચત્વારો વર્ણાસ્તેષાં વર્ણાનાં બ્રાહ્મણ એવ પ્રધાન ઇતિ વેદવચનાનુરૂપં સ્મૃતિભિરપ્યુક્તમ્ । તત્ર ચોદ્યમસ્તિ કો વા બ્રાહ્મણો નામ કિં જીવઃ કિં દેહઃ કિં જાતિઃ કિં જ્ઞાનં કિં કર્મ કિં ધાર્મિક ઇતિ

તત્ર પ્રથમો જીવો બ્રાહ્મણ ઇતિ ચેત્ તન્ન । અતીતાનાગતાનેકદેહાનાં જીવસ્યૈકરૂપત્વાત્ એકસ્યાપિ કર્મવશાદનેકદેહસંભવાત્ સર્વશરીરાણાં જીવસ્યૈકરૂપત્વાચ્ચ । તસ્માત્ ન જીવો બ્રાહ્મણ ઇતિ

તર્હિ દેહો બ્રાહ્મણ ઇતિ ચેત્ તન્ન । આચાણ્ડાલાદિપર્યન્તાનાં મનુષ્યાણાં પઞ્ચભૌતિકત્વેન દેહસ્યૈકરૂપત્વાત્ જરામરણધર્માધર્માદિસામ્યદર્શનત્ બ્રાહ્મણઃ શ્વેતવર્ણઃ ક્ષત્રિયો રક્તવર્ણો વૈશ્યઃ પીતવર્ણઃ શૂદ્રઃ કૃષ્ણવર્ણઃ ઇતિ નિયમાભાવાત્ । પિત્રાદિશરીરદહને પુત્રાદીનાં બ્રહ્મહત્યાદિદોષસંભવાચ્ચ । તસ્માત્ ન દેહો બ્રાહ્મણ ઇતિ

તર્હિ જાતિ બ્રાહ્મણ ઇતિ ચેત્ તન્ન । તત્ર જાત્યન્તરજન્તુષ્વનેકજાતિસંભવાત્ મહર્ષયો બહવઃ સન્તિ । ઋષ્યશૃઙ્ગો મૃગ્યાઃ, કૌશિકઃ કુશાત્, જામ્બૂકો જમ્બૂકાત્, વાલ્મીકો વાલ્મીકાત્, વ્યાસઃ કૈવર્તકન્યકાયામ્, શશપૃષ્ઠાત્ ગૌતમઃ, વસિષ્ઠ ઉર્વશ્યામ્, અગસ્ત્યઃ કલશે જાત ઇતિ શૃતત્વાત્ । એતેષાં જાત્યા વિનાપ્યગ્રે જ્ઞાનપ્રતિપાદિતા ઋષયો બહવઃ સન્તિ । તસ્માત્ ન જાતિ બ્રાહ્મણ ઇતિ

તર્હિ જ્ઞાનં બ્રાહ્મણ ઇતિ ચેત્ તન્ન । ક્ષત્રિયાદયોઽપિ પરમાર્થદર્શિનોઽભિજ્ઞા બહવઃ સન્તિ । તસ્માત્ ન જ્ઞાનં બ્રાહ્મણ ઇતિ

તર્હિ કર્મ બ્રાહ્મણ ઇતિ ચેત્ તન્ન । સર્વેષાં પ્રાણિનાં પ્રારબ્ધસઞ્ચિતાગામિકર્મસાધર્મ્યદર્શનાત્કર્માભિપ્રેરિતાઃ સન્તો જનાઃ ક્રિયાઃ કુર્વન્તીતિ । તસ્માત્ ન કર્મ બ્રાહ્મણ ઇતિ

તર્હિ ધાર્મિકો બ્રાહ્મણ ઇતિ ચેત્ તન્ન । ક્ષત્રિયાદયો હિરણ્યદાતારો બહવઃ સન્તિ । તસ્માત્ ન ધાર્મિકો બ્રાહ્મણ ઇતિ

તર્હિ કો વા બ્રહ્મણો નામ । યઃ કશ્ચિદાત્માનમદ્વિતીયં જાતિગુણક્રિયાહીનં ષડૂર્મિષડ્ભાવેત્યાદિસર્વદોષરહિતં સત્યજ્ઞાનાનન્દાનન્તસ્વરૂપં સ્વયં નિર્વિકલ્પમશેષકલ્પાધારશેષભૂતાન્તર્યામિત્વેન વર્તમાનમન્તર્યહિશ્ચાકાશવદનુસ્યૂતમખણ્ડાનન્દ-સ્વભાવમપ્રમેયમનુભવૈકવેદ્યમપરોક્ષતયા ભાસમાનં કરતલમલકવત્સાક્ષાદપરોક્ષીકૃત્ય કૃતાર્થતયા કામરાગાદિદોષરહિતઃ શમદમાદિસમ્પન્નો ભાવમાત્સર્યતૃષ્ણાશામોહાદિરહિતો દમ્ભાહઙ્કારદિભિરસંસ્પૃષ્ટચેતા વર્તત એવમુક્તલક્ષણો યઃ સ એવ બ્રાહ્મણેતિ શૃતિસ્મૃતીતિહાસ-પુરાણાનામભિપ્રાયઃ । અન્યથા હિ બ્રાહ્મણત્વસિદ્ધિર્નાસ્ત્યેવ । સચ્ચિદાનાન્દમાત્માનમદ્વિતીયં બ્રહ્મ ભાવયેદિત્યુપનિષત્

ૐ આપ્યાયન્તુ મમાઙ્ગાનિ વાક્પ્રાણશ્ચક્ષુઃ શ્રોત્રમથો બલમિન્દ્રિયાણિ ચ સર્વાણિ સર્વં બ્રહ્મોપનિષદં માહં બ્રહ્મ નિરાકુર્યાં મા મા બ્રહ્મ નિરાકરોદનિરાકરણમસ્ત્વનિરાકરણં મેઽસ્તુ તદાત્મનિ નિરતે ય ઉપનિષત્સુ ધર્માસ્તે મયિ સન્તુ તે મયિ સન્તુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
॥ ઇતિ વજ્રસૂચ્યુપનિષત્સમાપ્તા ॥
॥ ભારતીરમણમુખ્યપ્રાણંતર્ગત શ્રીકૃષ્ણાર્પણમસ્તુ ॥
ઇદં અપિ પશ્યન્તુ
વજ્રસૂચી
અધિકાધ્યયનાય