વજ્રચ્છેદિકા પ્રજ્ઞાપારમિતા · અધ્યાય 2

તત્કિં મન્યસે સુભૂતે - લક્ષણસંપદા તથાગતો દ્રષ્ટવ્યઃ? સુભૂતિરાહ - નો હીદં ભગવન્ । યથાહં ભગવતો ભાષિતસ્યાર્થમાજાનામિ, ન લક્ષણસંપદા તથાગતો દ્રષ્ટવ્યઃ । ભગવાનાહ - સાધુ સાધુ સુભૂતે, એવમેતત્સુભૂતે, એવમેતદ્યથા વદસિ । ન લક્ષણસંપદા તથાગતો દ્રષ્ટવ્યઃ । તત્કસ્ય હેતોઃ? સચેત્પુનઃ સુભૂતે લક્ષણસંપદા તથાગતો દ્રષ્ટવ્યો ઽભવિષ્યત્, રાજાપિ ચક્રવર્તી તથાગતો ઽભવિષ્યત્ । તસ્માન્ન લક્ષણસંપદા તથાગતો દ્રષ્ટવ્યઃ । આયુષ્માન્ સુભુતિર્ભગવન્તમેતદવોચત્ - યથાહં ભગવતો ભાષિતસ્યાર્થમાજાનામિ, ન લક્ષણસંપદા તથાગતો દ્રષ્ટવ્યઃ ॥
અથ ખલુ ભગવાંસ્તસ્યાં વેલાયામિમે ગાથે અભાષત -
યે માં રૂપેણ ચાદ્રાક્ષુર્યે માં ઘોષેણ ચાન્વગુઃ ।
મિથ્યાપ્રહાણપ્રસૃતા ન માં દ્રક્ષ્યન્તિ તે જનાઃ

ધર્મતો બુદ્ધો દ્રષ્ટવ્યો ધર્મકાયા હિ નાયકાઃ ।
ધર્મતા ચ ન વિજ્ઞેયા ન સા શક્યા વિજાનિતુમ્

26 ॥
( વજ્ર્, વૈદ્ય 88 ) તત્કિં મન્યસે સુભૂતે લક્ષણસંપદા તથાગતેન અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા? ન ખલુ પુનસ્તે સુભૂતે એવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? ન હિ સુભૂતે લક્ષણસંપદા તથાગતેન અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિરભિસંબુદ્ધા સ્યાત્ । ન ખલુ પુનસ્તે સુભૂતે કશ્ચિદેવં વદેત્ - બોધિસત્ત્વયાનસંપ્રસ્થિતૈઃ કસ્યચિદ્ધર્મસ્ય વિનાશઃ પ્રજ્ઞપ્તઃ ઉચ્છેદો વેતિ । ન ખલુ પુનસ્તે સુભૂતે એવં દ્રષ્ટવ્યમ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? ન બોધિસત્ત્વયાનસંપ્રસ્થિતૈઃ કસ્યચિદ્ધર્મસ્ય વિનાશઃ પ્રજ્ઞપ્તો નોચ્છેદઃ

યશ્ચ ખલુ પુનઃ સુભૂતે કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા ગઙ્ગાનદીવાલુકાસમાંલ્લોકધાતૂન્ સપ્તરત્નપરિપૂર્ણં કૃત્વા તથાગતેભ્યો ઽર્હદ્ભયઃ સમ્યક્સંબુદ્ધેભ્યો દાનં દદ્યાત્, યશ્ચ બોધિસત્ત્વો નિરાત્મકેષ્વનુત્પત્તિકેષુ ધર્મેષુ ક્ષાન્તિં પ્રતિલભતે, અયમેવ તતોનિદાનં બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવેદપ્રમેયમસંખ્યેયમ્ । ન ખલુ પુનઃ સુભૂતે બોધિસત્ત્વેન મહાસત્ત્વેન પુણ્યસ્કન્ધઃ પરિગ્રહીતવ્યઃ । આયુષ્માન્ સુભૂતિરાહ - નનુ ભગવન્ બોધિસત્ત્વેન પુણ્યસ્કન્ધઃ પરિગ્રહીતવ્યઃ? ભગવાનાહ - પરિગ્રહીતવ્યઃ સુભૂતે નો ગ્રહીતવ્યઃ । તેનોચ્યતે પરિગ્રહીતવ્ય ઇતિ

અપિ તુ ખલુ પુનઃ સુભૂતે યઃ કશ્ચિદેવં વદેત્ - તથાગતો ગચ્છતિ વા આગચ્છતિ વા તિષ્ઠતિ વા નિષીદતિ વા, શય્યાં વા કલ્પયતિ, ન મે સુભૂતે (સ) ભાષિતસ્યાર્થમાજાનાતિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? તથાગત ઇતિ સુભૂતે ઉચ્યતે ન ક્વચિદ્ગતો ન કુતશ્ચિદાગતઃ । તેનોચ્યતે તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ

યશ્ચ ખલુ પુનઃ સુભૂતે કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા યાવન્તિ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રે લોકધાતૌ પૃથિવીરજાંસિ, તાવતાં લોકધાતૂનામેવંરૂપં મષિં કુર્યાત્ યાવદેવમસંખ્યેયેન વીર્યેણ તદ્યથાપિ નામ પરમાણુસંચયઃ, તત્કિં મન્યસે સુભૂતે - અપિ નુ બહુઃ સ પરમાણુસંચયો ભવેત્? સુભૂતિરાહ - એવમેતદ્ભગવન્, એવમેતત્સુગત । બહુઃ સ પરમાણુસંચયો ભવેત્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? સચેદ્ભગવન્ બહુઃ પરમાણુસંચયો ઽભવિષ્યત્, ન ભગવાનવક્ષ્યત્ - પરમાણુસંચય ઇતિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? યો ઽસૌ ભગવન્ પરમાણુસંચયસ્તથાગતેન ભાષિતઃ, અસંચયઃ સ તથાગતેન ભાષિતઃ । તેનોચ્યતે પરમાણુસંચય ઇતિ । યશ્ચ તથાગતેન ભાષિતસ્ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુરિતિ, અધાતુઃ સ તથાગતેન ભાષિતઃ । તેનોચ્યતે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુરિતિ । તત્કસ્ય હેતોઃ? સચેદ્ભગવન્ લોકધાતુરભવિષ્યત્, સ એવ પિણ્ડગ્રાહો ( વજ્ર્, વૈદ્ય 89 ) ઽભવિષ્યત્ । યશ્ચૈવ પિણ્ડગ્રાહસ્તથાગતેન ભાષિતઃ, અગ્રાહઃ સ તથાગતેન ભાષિતઃ । તેનોચ્યતે પિણ્ડગ્રાહ ઇતિ । ભગવાનાહ - પિણ્ડગ્રાહશ્ચૈવ સુભૂતે અવ્યવહારો ઽનભિલાપ્યઃ । ન સ ધર્મો નાધર્મઃ । સ ચ બાલપૃથગ્જનૈરુદ્ગૃહીતઃ

તત્કસ્ય હેતોઃ? યો હિ કશ્ચિત્સુભૂતે એવં વદેત્ - આત્મદૃષ્ટિસ્તથાગતેન ભાષિતા, સત્ત્વદૃષ્ટિર્જીવદૃષ્ટિઃ પુદ્ગલદૃષ્ટિસ્તથાગતેન ભાષિતા, અપિ નુ સ સુભૂતે સમ્યગ્વદમાનો વદેત્? સુભૂતિરાહ - નો હીદં ભગવન્, નો હીદં સુગત, ન સમ્યગ્વદમાનો વદેત્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? યા સા ભગવન્ આત્મદૃષ્ટિસ્તથાગતેન ભાષિતા, અદૃષ્ટિઃ સા તથાગતેન ભાષિતા । તેનોચ્યતે આત્મદૃષ્ટિરિતિ ॥
ભગવાનાહ - એવં હિ સુભૂતે બોધિસત્ત્વયાનસંપ્રસ્થિતેન સર્વધર્મા જ્ઞાતવ્યા દ્રષ્ટવ્યા અધિમોક્તવ્યાઃ । તથાચ જ્ઞાતવ્યા દ્રષ્ટવ્યા અધિમોક્તવ્યાઃ, યથા ન ધર્મસંજ્ઞાયામપિ પ્રત્યુપતિષ્ઠેન્નાધર્મસંજ્ઞાયામ્ । તત્કસ્ય હેતોઃ? ધર્મસંજ્ઞા ધર્મસંજ્ઞેતિ સુભૂતે અસંજ્ઞૈષા તથાગતેન ભાષિતા । તેનોચ્યતે ધર્મસંજ્ઞેતિ

યશ્ચ ખલુ પુનઃ સુભૂતે બોધિસત્ત્વો મહાસત્ત્વો ઽપ્રમેયાનસંખ્યેયાંલ્લોકધાતૂન્ સપ્તરત્નપરિપૂર્ણં કૃત્વા તથાગતેભ્યો ઽર્હદ્ભયઃ સમ્યક્સંબુદ્ધેભ્યો દાનં દદ્યાત્, યશ્ચ કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા ઇતઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયા ધર્મપર્યાયાદન્તશશ્ચતુષ્પાદિકામપિ ગાથામુદ્ગૃહ્ય ધારયેદ્દેશયેદ્વાચયેત્ પર્યવાપ્નુયાત્, પરેભ્યશ્ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયેત્, અયમેવ તતોનિદાનં બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસુનુયાદપ્રમેયમસંખ્યેયમ્ । કથં ચ સંપ્રકાશયેત્? તદ્યથાકાશે -
તારકા તિમિરં દીપો માયાવશ્યાય બુદ્બુદમ્ ।
સ્વપ્નં ચ વિદ્યુદભ્રં ચ એવં દ્રષ્ટવ્ય સંસ્કૃતમ્ ॥
તથા પ્રકાશયેત્, તેનોચ્યતે સંપ્રકાશયેદિતિ ॥
ઇદમવોચદ્ભગવાન્ આત્તમનાઃ । સ્થવિરસુભૂતિસ્તે ચ ભિક્ષુભિક્ષુણ્યુપાસકોપાસિકાસ્તે ચ બોધિસત્ત્વાઃ સદેવમાનુષાસુરગન્ધર્વશ્ચ લોકો ભગવતો ભાષિતમભ્યનન્દન્નિતિ