ત્રિશતિકાયાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાઃ કારિકાસપ્તતિઃ · ભાગ 14

અસઙ્ગ: ત્રિશતિકાયાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતાયાઃ કારિકાસપ્તતિઃ
પરમો ઽનુગ્રહો જ્ઞેયઃ શારીરઃ સપરિગ્રહઃ ।
પ્રાપ્તાપ્રાપ્તાવિહાનૌ ચ પરમા સ્યાત્ પરીન્દના ॥ ત્શ્પ્ક્_1
વિપુલઃ પરમો ઽત્યન્તો ઽવિપર્યસ્તશ્ ચ ચેતસિ ।
ઉપકારાશયઃ સ્થાનં યાને ઽસ્મિન્ ગુણપૂરિતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_2
દાનં પારમિતાષત્કમ્ આમિષાભયધર્મતઃ ।
એકદ્વયત્રયેણેહ પ્રતિપત્ સા ઽપ્રતિષ્ઠિતા ॥ ત્શ્પ્ક્_3
આત્મભાવે પ્રતિકૃતૌ વિપાકે ચાપ્ય્ અસક્તતા ।
અપ્રવૃત્તિતદન્યાર્થપ્રવૃત્તિપરિવર્જને ॥ ત્શ્પ્ક્_4
પ્રગ્રહો મણ્ડલે ત્રેધા નિમિત્તાચ્ ચિત્તવારણમ્ ।
ઉત્તરોત્તરસંદેહજન્મતશ્ ચ નિવારણા ॥ ત્શ્પ્ક્_5
સંસ્કૃતત્વેન સંકલ્પ્ય સંપત્ પ્રાપ્તૌ નિવાર્યતે ।
ત્રૈલક્ષણ્યાન્યથાભાવાત્ તદભાવાત્ તથાગતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_6
સહેતુફલગામ્ભીર્યદેશનાસ્મિન્ યુગાધમે ।
ન નિષ્ફલા યતઃ સન્તિ બોધિસત્ત્વાસ્ ત્રયાન્વિતાઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_7
શિક્ષયોપાસાનાત્ પૂર્વં કુશલસ્યાવરોપણાત્ ।
શીલવન્તો ઽન્યબુદ્ધેષુ ગુણવન્તશ્ ચ કીર્તિતાઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_8
સપુદ્ગલેષુ ધર્મેષુ સંજ્ઞાયા વિપ્રહાણતઃ ।
પ્રજ્ઞાવન્તશ્ ચ સંજ્ઞાયા અષ્ટધાષ્ટાર્થભેદતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_9
પૃથગ્ભાવેન સંતત્યા વૃત્તેર્ આજીવિતસ્થિતેઃ ।
પુનશ્ ચ ગતિલીનત્વાદ્ આત્મસંજ્ઞા ચતુર્વિધા ॥ ત્શ્પ્ક્_10
સર્વાભાવાદ્ અભાવસ્ય સદ્ભાવાન્ નાભિલાપ્યતઃ ।
અભિલાપપ્રયોગાચ્ ચ ધર્મસંજ્ઞા ચતુર્વિધા ॥ ત્શ્પ્ક્_11
અધિમુક્તિવશાત્ તેષાં ભૂતસંજ્ઞા પ્રસાદતઃ ।
યથારુતાગ્રહાત્ સંયગ્દેશિતત્વસ્ય ચોદ્ગ્રહાત્ ॥ ત્શ્પ્ક્_12
ફલતો ન મિતા બુદ્ધૈઃ પ્રણિધિજ્ઞાનલક્ષિતાઃ ।
ઇઆભસત્કારકામાનાં તદ્વાદવિનિવૃત્તયે ॥ ત્શ્પ્ક્_13
અસ્થાનાદ્ આનુકૂલ્યાચ્ ચ ધર્મેષ્વ્ અધિગમસ્ય હિ ।
કોલસ્યેવ પરિત્યાગો ધર્મે સંધિસ્ તતો મતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_14
નૈર્માણિકેન નો બુદ્ધો ધર્મો નાપિ ચ દેશિતઃ ।
દેશિતસ્ તુ દ્વયાગ્રાહ્યો ઽવાચ્યો ઽવાક્પથલક્ષણાત્ ॥ ત્શ્પ્ક્_15
ગ્રહણદેશણા ચાસ્ય નાપાર્થા પુ ણ્ય સંગ્રહાત્ ।
પુણ્યં બોધ્યનુપસ્તંભાદ્ ઉપસ્ તંભાદ્ દ્વયસ્ય ચ ॥ ત્શ્પ્ક્_16
સ્વાભાવિકાપ્તિહેતુત્વાત્ તદન્યસ્ય ચ જન્મનઃ ।
કૈવલ્યાદ્ બુદ્ધધર્માણામ્ અગ્ર્યત્વં પુણ્યસાધનમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_17
અગ્રાહ્યાનભિલપ્યત્વં સ્વફલાનામ્ અનુદ્ગ્રહાત્ ।
દ્વયાવરણનિર્મોક્ષાત્ સુભૂતાવ્ અરણાદ્વયં ॥ ત્શ્પ્ક્_18
બુદ્ધદીપંકરાગ્રાહાદ્ વક્યેનાધિગમસ્ય હિ ।
તતશ્ ચાધિગમે સિદ્ધા અગ્રાહ્યાનભિલાપ્યતા ॥ ત્શ્પ્ક્_19
જ્ઞાનનિષ્યન્દવિજ્ઞપ્તિમાત્રત્વાત્ ક્ષેત્રનોદ્ગ્રહઃ ।

અવિગ્રહત્વાદ્ અગ્રત્વાદ્ અવ્યૂહ ં વ્યૂહતા મતા ॥ ત્શ્પ્ક્_20
સુમેરોર્ ઇવ રાજત્વે સંભોગે નાસ્તિ ચોદ્ગ્રહઃ ।
સાસ્રવત્વેન ચાભાવાત્ સંસ્કૃતત્વેન ચાસ્ય હિ ॥ ત્શ્પ્ક્_21
બહુત્વભેદખ્યાત્યર્થં વિશેષસ્ય ચ સિદ્ધયે ।
પૌર્વાપર્યેણ પુણ્યસ્ય પુનર્ દૃષ્ટાન્તદેશના ॥ ત્શ્પ્ક્_22
દ્વયસ્ય પાત્રીકરણાન્ નિષ્યન્દત્વમહત્વતઃ ।
અસંક્લેશસ્ય હેતુત્વાદ્ ધીનાભિભવનાદ્ અપિ ॥ ત્શ્પ્ક્_23
તત્ફલશ્રેષ્ઠદુઃખત્વાદ્ દુર્લભાર્થોત્તમાર્થતઃ ।
જ્ઞેયાપારમિતત્વાચ્ ચ પરાસાધારણત્વતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_24
ગાઢગંભીરભાવાચ્ ચ પરસૂત્રવિશિષ્ટતઃ ।
મહાશુદ્ધાન્વયત્વાચ્ ચ પુણ્યાત્ પુણ્યં વિશિષ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_25
સહિષ્ણુતા ચ ચર્યાયાં દુષ્કરાયાં શુભા યતઃ ।
તદ્ગુણાપરિમાણત્વાદ્ અગ્રાર્થેન નિરુચ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_26
આત્મવ્યાપાદસંજ્ઞાયા અભાવાદ્ દુઃખતા ન ચ ।
સસુખા કરુણાભાવાચ્ ચર્યાદુઃખફલા તતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_27
ચિત્તાત્યાગાભિનિર્હારે યત્ન ઃ કાર્યો દૃઢો યતઃ ।
ક્ષાન્તિપારમિતાપ્રાપ્તૌ તત્પ્રાયોગિક એવ ચ ॥ ત્શ્પ્ક્_28
પ્રતિપત્તિશ્ ચ સત્ત્વાર્થા વિજ્ઞેયા હેતુભાવતઃ ।
સત્ત્વવસ્તુનિમિત્તાત્ તુ વિજ્ઞેયા પરિવર્જિતા ॥ ત્શ્પ્ક્_29
નામસ્કન્ધાશ્ ચ તદ્વસ્તુ તત્સંજ્ઞાપગમાજ્ જિને ।
તદભાવો હિ બુદ્ધાનાં તત્ત્વદર્શનયોગતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_30
ફલાપ્રતિષ્ઠિતો માર્ગસ્ તત્ફલસ્યાપિ કારણમ્ ।
બુદ્ધાનાં ભૂતવાદિત્વાત્ તચ્ ચ જ્ઞેયં ચતુર્વિધમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_31
પ્રતિજ્ઞા હીનયાનસ્ય મહાયાનસ્ય દેશના ।
સર્વવ્યાકરણાનાં ચ ન વિસંવાદિની યતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_32
અપ્રાપ્તેર્ આનુકુલ્યાચ્ ચ ન સત્યા ન મૃષા મતા ।
યથારુતનિવેશસ્ય પ્રતિપક્ષેણ દેશના ॥ ત્શ્પ્ક્_33
x x x x x x x x x x x x x . અ લાભતા ।
અજ્ઞાનાત્ સપ્રતિષ્ઠેન જ્ઞાનાદ્ અન્યેન લાભતા ॥ ત્શ્પ્ક્_34
તમઃપ્રકાશમ્ અજ્ઞાનં જ્ઞાનમ્ આલોકવન્ મત મ્ ।
પ્રતિપક્ષવિપક્ષસ્ય લાભહાન્યામુખત્વતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_35
યાદૃશ્યા પ્રતિપ ત્ત્યા x x x x x x x x x ।
યત્ કર્મિકા ચ સા ધર્મે પ્રતિપત્તિસ્ તદ્ ઉચ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_36
વ્યઞ્જને ત્રિવિધા ધર્મધરત્વે શ્રુતવિસ્તરે ।
અર્થસ્ય પરતો ઽધ્યાત્મમ્ આપ્તૌ શ્રવણચિન્તનાત્ ॥ ત્શ્પ્ક્_37
x x x x x x x x x x x x પરિ પાચને ।
વસ્તુકાલમહત્વેન પુણ્યાત્ પુણ્યં વિશિષ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_38
અગોચરત્વં કૈવલ્યં મહાત્માશ્રિતતા તથા ।
દુર્લભશ્રવતા ચૈવ ધાતુપુષ્ટિર્ અનુ ત્તરા ॥ ત્શ્પ્ક્_39
x x x x x x x x x x x પાત્ર તાશ્રયે ।

શોધનાવરણાનાં ચ ક્ષિપ્રાભિજ્ઞાત્વમ્ એવ ચ ॥ ત્શ્પ્ક્_40
વિચિત્રૈઓકસંપત્તિવિપાકઃ સુમહાન્ન્ અપિ ।
કર્માણિ એતાનિ ધર્મે પ્રતિપત્તેર્ મતા નિ x ॥ ત્શ્પ્ક્_41
x x x x x x x x x બોધિસત્ ત્વકલ્પના ।
ચિત્તાવરણમ્ આખ્યાતં યચ્ ચિત્તમ્ અપ્રતિષ્ઠિતં ॥ ત્શ્પ્ક્_42
પશ્ચાદ્વ્યાકરણાન્ નો ચ ચર્યા દીપંકરે પરા ।
બોધિસ્ તચ્ ચર્યયા તુલ્યા ન સ x x x x x x ॥ ત્શ્પ્ક્_43
x x x x x x x x ન મૃષા પરિદીપિતા ।
ધર્માસ્ તતો બુદ્ધધર્માઃ સર્વે ઽભાવસ્વલક્ષણાઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_44
ધર્મકાયેન બુદ્ધસ્ તુ મતઃ સઃ પુરુષોપમઃ ।
નિરાવરણતો x x x x x x x x x x x ॥ ત્શ્પ્ક્_45
ગુણમહા ત્મ્યતશ્ ચાપિ મહાકાયઃ સ એવ હિ ।
અભાવકાયભાવાચ્ ચ અકાયો ઽસૌ નિરુચ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_46
ધર્મધાતાવ્ અકુશલઃ સત્ત્વનિર્વાપણે મતિઃ ।
ક્ષેત્રાણાં શોધને ચૈવ x x x x x x x x ॥ ત્શ્પ્ક્_47
સત્ત્વાનાં બોધિસત્ત્વા નાં ધર્માન્ યશ્ ચ નૈરાત્મકાન્ ।
બુદ્ધ્યાધિમુચ્યતે ઽનાર્ય આર્યો ધીમાન્ સ કઠ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_48
નોપલમ્ભે ઽપિ ધર્માણાં ચક્ષુર્ ન હિ ન વિદ્યતે ।
બુદ્ધાનાં પઞ્ચધા ત્ અચ્ ચ વિતથાર્થસ્ય દર્શનાત્ ॥ ત્શ્પ્ક્_49
નાનાવિથતવિ જ્ઞપ્તેઃ સ્ંઋત્યુપસ્થાનવર્જનાત્ ।
નિરાધારપ્રબન્ધો ઽસ્યા વિતથાતો નિરુચ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_50
જ્ઞાનસ્યાધારતો જ્ઞેયા પુણ્યે વિતથતા ન ચ ।
તતઃ પુણ્યનિમિત્તં હિ પુન ર્ દૃષ્ટાન્તકીર્તનમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_51
ન ધર્મકાયનિષ્પત્તિર્ અનુ વ્યઞ્જનમ્ ઉચ્યતે ।
ન ચ લક્ષણસંપત્તિસ્ તદ્ અકાયત્વતો મતા ॥ ત્શ્પ્ક્_52
ધર્મકાયાવિનિર્ભાગાન્ ન દ્વયં ન તથાગતઃ ।
સંપત્તિર્ ઉચ્યતે ભૂયો દ્વયં નાસ્ત્ય્ અસ્તિતા તતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_53
x x x x x x x x x x x x x ક લ્પિતા ।
ધર્મકાયાવિનિર્ભાગાદ્ દેશનાપ્ય્ અસ્વલક્ષણા ॥ ત્શ્પ્ક્_54
દેશ્યદૈશિકગાંભીર્યશ્રદ્ધા ન ચ ન સન્તિ હિ ।
ન સત્ત્વા નાપિ ચાસત્ત્વાસ્ તે ઽનાર્યાર્ય x x x x ॥ ત્શ્પ્ક્_55
x x x x x x x x જ્ઞેયા બોધિર્ અનુત્તરા ।
ન વૃદ્ધ્યા ધર્મધાતૌ હિ શુદ્ધિસામ્યાત્ સ્વલ ક્ષ ણાત્ ॥ ત્શ્પ્ક્_56
ઉપાયાનુત્તરત્વાચ્ ચ સાસ્રવત્વાદ્ અધર્મતઃ ।
શુભા ન ધર્મા x x x x x x x x x x x ॥ ત્શ્પ્ક્_57
નૈવ ? ચાવ્યાકૃતત્વે ઽપિ દેશના ઽપ્રાપ્તયે મતા ।
ધર્મરત્નં તતશ્ ચૈકં રત્નાદ્ અન્યાદ્ વિશિષ્યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_58
સંખ્યાપ્રભવજાતીનાં સંબન્ધસ્ય વિશેષણે ।
x x x x x x x x x x x x x લભ્ યતે ॥ ત્શ્પ્ક્_59
સમત્વાદ્ ધર્મધાતોશ્ ચ ન સત્ત્વા મોચિતા જિનૈઃ ।

સહનામ્ના યતઃ સ્કન્ધા ધર્મધાત્વબહિર્ગતાઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_60
આત્મગ્રાહસમો દોસસ્ ત x x x x x x x ।
x x x x x ગ્રાહે હિ અગ્રાહગ્રાહતા મતા ॥ ત્શ્પ્ક્_61
ન ચૈવ રૂપકાયેન સો ઽનુમેયસ્ તથાગતઃ ।
ધર્મકાયો યતશ્ ચક્રવર્તી માભૂત્ તથાગતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_62
ન ચ લક્ષણવૈપાક્યપુ ણ્ય્ . x x x x x x ।
ધર્મકાય સ્ય લાભો હિ ઉપાયો યદ્ વિલક્ષણઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_63
રૂપાનુશ્રવમાત્રેણ ન બુદ્ધજ્ઞઃ પૃથગ્જનઃ ।
તથતાધર્મકાયો હિ યતો ઽવિજ્ઞાનગોચરઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_64
ન ચ પુણ્યસ્ x x x x x x x x x x x x ।
ક્ષાન્તિલાભે ઽપિ નોચ્છેદો નિર્મલસ્યાસ્ય લાભતઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_65
પુનઃ પુણ્યનિમિત્તં હિ તસ્માદ્ દૃષ્ટાન્તદેશના ।
તત્ પુણ્યસ્યાવિપાકત્વાન્ નોદ્ગ્રહઃ સપરિગ્રહઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_66
તન્ નિર્માણફલં તેષા ં પુણ્ય x x x x x x ।
અનાભોગેન યત્ કર્મ બુદ્ધાઃ કુર્વન્તિ દિક્ષુ ચ ॥ ત્શ્પ્ક્_67
ગત્યાદયસ્ તુ નિર્માણૈર્ બુદ્ધાસ્ ત્વ્ અવિચલાઃ સદા ।
ધર્મધાતૌ ચ તત્સ્થાનં નૈકત્વાન્યત્વતો મતમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_68
રજોમષીક્રિયા ધાતોર્ દૃ ષ્ટાન્તસ્ તસ્ય દ્યોત કઃ ।
મષીકર ણ તા ક્લેશક્ષયસ્યેહ નિદર્શનમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_69
અસંચયત્વાપિણ્ડત્વમ્ અનેકત્વનિદર્શનમ્ ।
સંહતસ્થાનતા તસ્મિન્ નાન્યત્વે ચ નિદર્શનમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_70
વ્યવહારમાત્રતાયા બાલા નામ્ ઉદ્ગ્રહો ઽન્યથા ।
દ્વયાભાવાન્ ન બોધ્યાપ્તિઃ પ્રહાણાદ્ આત્મધર્મયોઃ ॥ ત્શ્પ્ક્_71
તસ્માદ્ દૃષ્ટિર્ અદૃષ્ટિશ્ ચ નૈરર્થ્યાભૂતકલ્પતઃ ।
સૂક્ષ્મમ્ આવરણં હ્ય્ એતત્ તથા જ્ઞાનાત્ પ્ર હીયતે ॥ ત્શ્પ્ક્_72
જ્ઞાનદ્વયસમાધાનપ્રહેયં તચ્ ચ દેશિતમ્ ।
નિર્માણૈઃ કશણાત્ પુણ્યં તદ્ બુદ્ધાનાં ન નાક્ષયમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_73
નિર્મિતો ઽસ્મીતિ ચાત્માનં કાશયન્તસ્ તથાગતાઃ ।
પ્રકાશયન્તિ ના ત્માનં તસ્માત્ સા કાશના સતી ॥ ત્શ્પ્ક્_74
સંસ્કારો ન તથા નાન્યં નિર્વાણં હિ તથાગતે ।
નવધા સંભૂતસ્યેહ સંયગ્જ્ઞાનપરીક્ષણાત્ ॥ ત્શ્પ્ક્_75
દૃષ્ટિર્ નિમિત્તં વિજ્ઞાનં પ્રતિષ્ઠાદેહભોગતા ।
અતીતં વર્તમાનં ચ પરીક્ષ્યં ચાપ્ય્ અનાગતમ્ ॥ ત્શ્પ્ક્_76
લક્ષણસ્યોપભોગસ્ય પ્રવૃત્તેશ્ ચ પરીક્ષણાત્ ।
નિર્મલાં તેષુ વશિતાં સંસ્કારેષુ સમાપ્નુતે ॥ ત્શ્પ્ક્_77
ત્રિશતિકાયાઃ પ્રજ્ઞાપારમિતા યાઃ કારિકાસપ્તતિઃ સમાપ્તા ॥ ॥
કૃતિર્ ઇયમ્ આર્યાસઙ્ગપાદાનામ્ ઇતિ ॥ ॥