તેજોબિન્દૂપનિષદ્ · અધ્યાય 1

॥ તેજોબિન્દૂપનિષત્ ॥
યત્ર ચિન્માત્રકલના યાત્યપહ્નવમઞ્જસા ।
તચ્ચિન્માત્રમખણ્ડૈકરસં બ્રહ્મ ભવામ્યહમ્॥
ૐ સહનાવવતુ । સહ નૌ ભુનક્તુ । સહ વીર્યં કરવાવહૈ । તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ । મા વિદ્વિષાવહૈ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
પ્રથમ૊ઽધ્યાયઃ
ૐ તેજોબિન્દુઃ પરં ધ્યાનં વિશ્વાત્મહૃદિસંસ્થિતમ્ ।
આણવં શામ્ભવં શાન્તં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં પરં ચ યત્

દુઃખાઢ્યં ચ દુરારાધ્યં દુષ્પ્રેક્ષ્યં મુક્તમવ્યયમ્ ।
દુર્લભં તત્સ્વયં ધ્યાનં મુનીનાં ચ મનીષિણામ્

યતાહારો જિતક્રોધો જિતસઙ્ગો જિતેન્દ્રિયઃ ।
નિર્દ્વન્દ્વો નિરહઙ્કારો નિરાશીરપરિગ્રહઃ

અગમ્યાગમકર્તા યો ગમ્યાઽગમયમાનસઃ ।
મુખે ત્રીણિ ચ વિન્દન્તિ ત્રિધામા હંસ ઉચ્યતે

પરં ગુહ્યતમં વિદ્ધિ હ્યસ્તતન્દ્રો નિરાશ્રયઃ ।
સોમરૂપકલા સૂક્ષ્મા વિષ્ણોસ્તત્પરમં પદમ્

ત્રિવક્ત્રં ત્રિગુણં સ્થાનં ત્રિધાતું રૂપવર્જિતમ્ ।
નિશ્ચલં નિર્વિકલ્પં ચ નિરાકારં નિરાશ્રયમ્

ઉપાધિરહિતં સ્થાનં વાઙ્મનોઽતીતગોચરમ્ ।
સ્વભાવં ભાવસંગ્રાહ્યમસઙ્ઘાતં પદાચ્ચ્યુતમ્

અનાનાનન્દનાતીતં દુષ્પ્રેક્ષ્યં મુક્તિમવ્યયમ્ ।
ચિન્ત્યમેવં વિનિર્મુક્તં શાશ્વતં ધ્રુવમચ્યુતમ્

તદ્બ્રહ્મણસ્તદધ્યાત્મં તદ્વિષ્ણોસ્તત્પરાયણમ્ ।
અચિન્ત્યં ચિન્મયાત્માનં યદ્વ્યોમ પરમં સ્થિતમ્

અશૂન્યં શૂન્યભાવં તુ શૂન્યાતીતં હૃદિ સ્થિતમ્ ।
ન ધ્યાનં ચ ન ચ ધ્યાતા ન ધ્યેયો ધ્યેય એવ ચ

સર્વં ચ ન પરં શૂન્યં ન પરં નાપરાત્પરમ્ ।
અચિન્ત્યમપ્રબુદ્ધં ચ ન સત્યં ન પરં વિદુઃ

મુનીનાં સંપ્રયુક્તં ચ ન દેવા ન પરં વિદુઃ ।
લોભં મોહં ભયં દર્પં કામં ક્રોધં ચ કિલ્બિષમ્

શીતોષ્ણે ક્ષુત્પિપાસે ચ સઙ્કલ્પકવિકલ્પકમ્ ।
ન બ્રહ્મકુલદર્પં ચ ન મુક્તિગ્રન્થિસઞ્ચયમ્

ન ભયં ન સુખં દુઃખં તથા માનાવમાનયોઃ ।
એતદ્ભાવવિનિર્મુક્તં તદ્ગ્રાહ્યં બ્રહ્મ તત્પરમ્

યમો હિ નિયમસ્ત્યાગો મૌનં દેશશ્ચ કાલતઃ ।
આસનં મૂલબન્ધશ્ચ દેહસામ્યં ચ દૃક્સ્થિતિઃ

પ્રાણસંયમનં ચૈવ પ્રત્યાહારશ્ચ ધારણા ।
આત્મધ્યાનં સમાધિશ્ચ પ્રોક્તાન્યઙ્ગાનિ વૈ ક્રમાત્

સર્વં બ્રહ્મેતિ વૈ જ્ઞાનાદિન્દ્રિયગ્રામસંયમઃ ।
યમોઽઽયમિતિ સંપ્રોક્તોઽભ્યસનીયો મુહુર્મુહુઃ

સજાતીયપ્રવાહશ્ચ વિજાતીયતિરસ્કૃતિઃ ।
નિયમો હિ પરાનન્દો નિયમાત્ક્રિયતે બુધૈઃ

ત્યાગો હિ મહતા પૂજ્યઃ સદ્યો મોક્ષપ્રદાયકઃ

યસ્માદ્વાચો નિવર્તન્તે અપ્રાપ્ય મનસા સહ ।
યન્મૌનં યોગિભિર્ગમ્યં તદ્ભજેત્સર્વદા બુધઃ

વાચો યસ્માન્નિવર્તન્તે તદ્વક્તું કેન શક્યતે ।
પ્રપઞ્ચો યદિ વક્તવ્યઃ સોઽપિ શબ્દવિવર્જિતઃ

ઇતિ વા તદ્ભવેન્મૌનં સર્વં સહજસંજ્ઞિતમ્ ।
ગિરાં મૌનં તુ બાલાનામયુક્તં બ્રહ્મવાદિનામ્

આદાવન્તે ચ મધ્યે ચ જનો યસ્મિન્ન વિદ્યતે ।
યેનેદં સતતં વ્યાપ્તં સ દેશો વિજનઃ સ્મૃતઃ

કલ્પના સર્વભૂતાનાં બ્રહ્માદીનાં નિમેષતઃ ।
કાલશબ્દેન નિર્દિષ્ટં હ્યખણ્ડાનન્દમદ્વયમ્

સુખેનૈવ ભવેદ્યસ્મિન્નજસ્રં બ્રહ્મચિન્તનમ્ ।
આસનં તદ્વિજાનીયાદન્યત્સુખવિનાશનમ્

સિદ્ધયે સર્વભૂતાદિ વિશ્વાધિષ્ઠાનમદ્વયમ્ ।
યસ્મિન્સિદ્ધિં ગતાઃ સિદ્ધાસ્તત્સિદ્ધાસનમુચ્યતે

યન્મૂલં સર્વલોકાનાં યન્મૂલં ચિત્તબન્ધનમ્ ।
મૂલબન્ધઃ સદા સેવ્યો યોગ્યોઽસૌ બ્રહ્મવાદિનામ્

અઙ્ગાનાં સમતાં વિદ્યાત્સમે બ્રહ્મણિ લીયતે ।
નો ચેન્નૈવ સમાનત્વમૃજુત્વં શુષ્કવૃક્ષવત્

દૃષ્ટીં જ્ઞાનમયીં કૃત્વા પશ્યેદ્બ્રહ્મમયં જગત્ ।
સા દૃષ્ટિઃ પરમોદારા ન નાસાગ્રાવલોકિની

દ્રષ્ટૃદર્શનદૃશ્યાનાં વિરામો યત્ર વા ભવેત્ ।
દૃષ્ટિસ્તત્રૈવ કર્તવ્યા ન નાસાગ્રાવલોકિની

ચિત્તાદિસર્વભાવેષુ બ્રહ્મત્વેનૈવ ભાવનાત્ ।
નિરોધઃ સર્વવૃત્તીનાં પ્રાણાયામઃ સ ઉચ્યતે

નિષેધનં પ્રપઞ્ચસ્ય રેચકાખ્યઃ સમીરિતઃ ।
બ્રહ્મૈવાસ્મીતિ યા વૃત્તિઃ પૂરકો વાયુરુચ્યતે

તતસ્તદ્વૃત્તિનૈશ્ચલ્યં કુમ્ભકઃ પ્રાણસંયમઃ ।
અયં ચાપિ પ્રબુદ્ધાનામજ્ઞાનાં ઘ્રાણપીડનમ્

વિષયેષ્વાત્મતાં દૃષ્ટ્વા મનસશ્ચિત્તરઞ્જકમ્ ।
પ્રત્યાહારઃ સ વિજ્ઞેયોઽભ્યસનીયો મુહુર્મુહુઃ

યત્ર યત્ર મનો યાતિ બ્રહ્મણસ્તત્ર દર્શનાત્ ।
મનસા ધારણં ચૈવ ધારણા સા પરા મતા

બ્રહ્મૈવાસ્મીતિ સદ્વૃત્ત્યા નિરાલમ્બતયા સ્થિતિઃ ।
ધ્યાનશબ્દેન વિખ્યાતઃ પરમાનન્દદાયકઃ

નિર્વિકારતયા વૃત્ત્યા બ્રહ્માકારતયા પુનઃ ।
વૃત્તિવિસ્મરણં સમ્યક્સમાધિરભિધીયતે

ઇમં ચાકૃત્રિમાનન્દં તાવત્સાધુ સમભ્યસેત્ ।
લક્ષ્યો યાવત્ક્ષણાત્પુંસઃ પ્રત્યક્ત્વં સમ્ભવેત્સ્વયમ્

તતઃ સાધનનિર્મુક્તઃ સિદ્ધો ભવતિ યોગિરાટ્ ।
તત્સ્વં રૂપં ભવેત્તસ્ય વિષયો મનસો ગિરામ્

સમાધૌ ક્રિયમાણે તુ વિઘ્નાન્યાયાન્તિ વૈ બલાત્ ।
અનુસન્ધાનરાહિત્યમાલસ્યં ભોગલાલસમ્

લયસ્તમશ્ચ વિક્ષેપસ્તેજઃ સ્વેદશ્ચ શૂન્યતા ।
એવં હિ વિઘ્નબાહુલ્યં ત્યાજ્યં બ્રહ્મવિશારદૈઃ

ભાવવૃત્ત્યા હિ ભાવત્વં શૂન્યવૃત્ત્યા હિ શૂન્યતા ।
બ્રહ્મવૃત્ત્યા હિ પૂર્ણત્વં તયા પૂર્ણત્વમભ્યસેત્

યે હિ વૃત્તિં વિહાયૈનાં બ્રહ્માખ્યાં પાવનીં પરામ્ ।
વૃથૈવ તે તુ જીવન્તિ પશુભિશ્ચ સમા નરાઃ

યે તુ વૃત્તિં વિજાનન્તિ જ્ઞાત્વા વૈ વર્ધયન્તિ યે ।
તે વૈ સત્પુરુષા ધન્યા વન્દ્યાસ્તે ભુવનત્રયે

યેષાં વૃત્તિઃ સમા વૃદ્ધા પરિપક્વા ચ સા પુનઃ ।
તે વૈ સદ્બ્રહ્મતાં પ્રાપ્તા નેતરે શબ્દવાદિનઃ

કુશલા બ્રહ્મવાર્તાયાં વૃત્તિહીનાઃ સુરાગિણઃ ।
તેઽપ્યજ્ઞાનતયા નૂનં પુનરાયાન્તિ યાન્તિ ચ

નિમિષાર્ધં ન તિષ્ઠન્તિ વૃત્તિં બ્રહ્મમયીં વિના ।
યથા તિષ્ઠન્તિ બ્રહ્માદ્યાઃ સનકાદ્યાઃ શુકાદયઃ

કારણં યસ્ય વૈ કાર્યં કારણં તસ્ય જાયતે ।
કારણં તત્ત્વતો નશ્યેત્કાર્યાભાવે વિચારતઃ

અથ શુદ્ધં ભવેદ્વસ્તુ યદ્વૈ વાચામગોચરમ્ ।
ઉદેતિ શુદ્ધચિત્તાનાં વૃત્તિજ્ઞાનં તતઃ પરમ્

ભાવિતં તીવ્રવેગેન યદ્વસ્તુ નિશ્ચયાત્મકમ્ ।
દૃશ્યં હ્યદૃશ્યતાં નીત્વા બ્રહ્માકારેણ ચિન્તયેત્

વિદ્વાન્નિત્યં સુખે તિષ્ઠેદ્ધિયા ચિદ્રસપૂર્ણયા ॥
॥ દ્વિતીય૊ઽધ્યાયઃ ॥
અથ હ કુમારઃ શિવં પપ્રચ્છાઽખણ્ડૈકરસચિન્માત્રસ્વરૂપમનુબ્રૂહીતિ । સ હોવાચ પરમઃ શિવઃ ।
અખણ્ડૈકરસં દૃશ્યમખણ્ડૈકરસં જગત્ ।
અખણ્ડૈકરસં ભાવમખણ્ડૈકરસં સ્વયમ્

અખણ્ડૈકરસો મન્ત્ર અખણ્ડૈકરસા ક્રિયા ।
અખણ્ડૈકરસં જ્ઞાનમખણ્ડૈકરસં જલમ્

અખણ્ડૈકરસા ભૂમિરખણ્ડૈકરસં વિયત્ ।
અખણ્ડૈકરસં શાસ્ત્રમખણ્ડૈકરસા ત્રયી

અખણ્ડૈકરસં બ્રહ્મ ચાખણ્ડૈકરસં વ્રતમ્ ।
અખણ્ડૈકરસો જીવ અખણ્ડૈકરસો હ્યજઃ

અખણ્ડૈકરસો બ્રહ્મા અખણ્ડૈકરસો હરિઃ ।
અખણ્ડૈકરસો રુદ્ર અખણ્ડૈકરસોઽસ્મ્યહમ્

અખણ્ડૈકરસો હ્યાત્મા હ્યખણ્ડૈકરસો ગુરુઃ ।
અખણ્ડૈકરસં લક્ષ્યમખણ્ડૈકરસં મહઃ

અખણ્ડૈકરસો દેહ અખણ્ડૈકરસં મનઃ ।
અખણ્ડૈકરસં ચિત્તમખણ્ડૈકરસં સુખમ્

અખણ્ડૈકરસા વિદ્યા અખણ્ડૈકરસોઽવ્યયઃ ।
અખણ્ડૈકરસં નિત્યમખણ્ડૈકરસં પરમ્

અખણ્ડૈકરસં કિઞ્ચિદખણ્ડૈકરસં પરમ્ ।
અખણ્ડૈકરસાદન્યન્નાસ્તિ નાસ્તિ ષડાનન

અખણ્ડૈકરસાન્નાસ્તિ અખણ્ડૈકરસાન્ન હિ ।
અખણ્ડૈકરસાત્કિઞ્ચિદખણ્ડૈકરસાદહમ્

અખણ્ડૈકરસં સ્થૂલં સૂક્ષ્મં ચાખણ્ડરૂપકમ્ ।
અખણ્ડૈકરસં વેદ્યમખણ્ડૈકરસો ભવાન્

અખણ્ડૈકરસં ગુહ્યમખણ્ડૈકરસાદિકમ્ ।
અખણ્ડૈકરસો જ્ઞાતા હ્યખણ્ડૈકરસા સ્થિતિઃ

અખણ્ડૈકરસા માતા અખણ્ડૈકરરસઃ પિતા ।
અખણ્ડૈકરસો ભ્રાતા અખણ્ડૈકરસઃ પતિઃ

અખણ્ડૈકરસં સૂત્રમખણ્ડૈકરસો વિરાટ્ ।
અખણ્ડૈકરસં ગાત્રમખણ્ડૈકરસં શિરઃ

અખણ્ડૈકરસં ચાન્તરખણ્ડૈકરસં બહિઃ ।
અખણ્ડૈકરસં પૂર્ણમખણ્ડૈકરસામૃતમ્

અખૈણ્ડૈકરસં ગોત્રમખણ્ડૈકરસં ગૃહમ્ ।
અખણ્ડૈકરસં ગોપ્યમખણ્ડૈકરસશશશી

અખણ્ડૈકરસાસ્તારા અખણ્ડૈકરસો રવિઃ ।
અખણ્ડૈકરસં ક્ષેત્રમખણ્ડૈકરસા ક્ષમા

અખણ્ડૈકરસ શાન્ત અખણ્ડૈકરસોઽગુણઃ ।
અખણ્ડૈકરસઃ સાક્ષી અખણ્ડૈકરસઃ સુહૃત્

અખણ્ડૈકરસો બન્ધુરખણ્ડૈકરસઃ સખા ।
અખણ્ડૈકરસો રાજા અખણ્ડૈકરસં પુરમ્

અખણ્ડૈકરસં રાજ્યમખણ્ડૈકરસાઃ પ્રજાઃ ।
અખણ્ડૈકરસં તારમખણ્ડૈકરસો જપઃ

અખણ્ડૈકરસં ધ્યાનમખણ્ડૈકરસં પદમ્ ।
અખણ્ડૈકરસં ગ્રાહ્યમખણ્ડૈકરસં મહત્

અખણ્ડૈકરસં જ્યોતિરખણ્ડૈકરસં ધનમ્ ।
અખણ્ડૈકરસં ભોજ્યમખણ્ડૈકરસં હવિઃ

અખણ્ડૈકરસો હોમ અખણ્ડૈકરસો જપઃ ।
અખણ્ડૈકરસં સ્વર્ગમખણ્ડૈકરસઃ સ્વયમ્

અખણ્ડૈકરસં સર્વં ચિન્માત્રમિતિ ભાવયેત્ ।
ચિન્માત્રમેવ ચિન્માત્રમખણ્ડૈકરસં પરમ્

ભવવર્જિતચિન્માત્રં સર્વં ચિન્માત્રમેવ હિ ।
ઇદં ચ સર્વં ચિન્માત્રમયં ચિન્મયમેવ હિ

આત્મભાવં ચ ચિન્માત્રમખણ્ડૈકરસં વિદુઃ ।
સર્વલોકં ચ ચિન્માત્રં વત્તા મત્તા ચ ચિન્મયમ્

આકાશો ભૂર્જલં વાયુરગ્નિર્બ્રહ્મા હરિઃ શિવઃ ।
યત્કિઞ્ચિદ્યન્ન કિઞ્ચિચ્ચ સર્વં ચિન્માત્રમેવ હિ

અખણ્ડૈકરસં સર્વં યદ્યચ્ચિન્માત્રમેવ હિ ।
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યઞ્ચ સર્વં ચિન્માત્રમેવ હિ

દ્રવ્યં કાલં ચ ચિન્માત્રં જ્ઞાનં જ્ઞેયં ચિદેવ હિ ।
જ્ઞાતા ચિન્માત્રરૂપશ્ચ સર્વં ચિન્મયમેવ હિ

સંભાષણં ચ ચિન્માત્રં યદ્યચ્ચિન્માત્રમેવ હિ ।
અસચ્ચ સચ્ચ ચિન્માત્રમાદ્યન્તં ચિન્મયં સદા

આદિરન્તશ્ચ ચિન્માત્રં ગુરુશિષ્યાદિ ચિન્મયમ્ ।
દૃગ્દૃશ્યં યદિ ચિન્માત્રમસ્તિ ચેચ્ચિન્મયં સદા

સર્વાશ્ચર્યં હિ ચિન્માત્રં દેહં ચિન્માત્રમેવ હિ ।
લિઙ્ગં ચ કારણં ચૈવ ચિન્માત્રાન્ન હિ વિદ્યતે

અહં ત્વં ચૈવ ચિન્માત્રં મૂર્તામૂર્તાદિચિન્મયમ્ ।
પુણ્યં પાપં ચ ચિન્માત્રં જીવશ્ચિન્માત્રવિગ્રહઃ

ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ સઙ્કલ્પશ્ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ વેદનમ્ ।
ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ મન્ત્રાદિ ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ દેવતા

ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ દિક્પાલાશ્ચિન્માત્રાદ્વ્યાવહારિકમ્ ।
ચિન્માત્રાત્પરમં બ્રહ્મ ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ કોઽપિ હિ

ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ માયા ચ ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ પૂજનમ્ ।
ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ મન્તવ્યં ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ સત્યકમ્

ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ કોશાદિ ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ વૈ વસુ ।
ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ મૌનં ચ ચિન્માત્રાન્નસ્ત્યમૌનકમ્

ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ વૈરાગ્યં સર્વં ચિન્માત્રમેવ હિ ।
યચ્ચ યાવચ્ચ ચિન્માત્રં યચ્ચ યાવચ્ચ દૃશ્યતે

યચ્ચ યાવચ્ચ દૂરસ્થં સર્વં ચિન્માત્રમેવ હિ ।
યચ્ચ યાવચ્ચ ભૂતાદિ યચ્ચ યાવચ્ચ લક્ષ્યતે

યચ્ચ યાવચ્ચ વેદાન્તાઃ સર્વં ચિન્માત્રમેવ હિ ।
ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ ગમનં ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ મોક્ષકમ્

ચિન્માત્રાન્નાસ્તિ લક્ષ્યં ચ સર્વં ચિન્માત્રમેવ હિ ।
અખણ્ડૈકરસં બ્રહ્મ ચિન્માત્રાન્ન હિ વિદ્યતે

શાસ્ત્રે મયિ ત્વયીશે ચ હ્યખણ્ડૈકરસો ભવાન્ ।
ઇત્યેકરૂપતયા યો વા જાનાત્યહં ત્વિતિ

સકૃજ્જ્ઞાનેન મુક્તિઃ સ્યાત્સમ્યગ્જ્ઞાને સ્વયં ગુરુઃ

॥ તૃતીયોઽધ્યાયઃ ॥
કુમારઃ પિતરમાત્માનુભવમનુબ્રૂહીતિ પપ્રચ્છ । સ હોવાચ પરઃ શિવઃ ।
પરબ્રહ્મસ્વરૂપોઽહં પરમાનન્દમસ્મ્યહમ્ ।
કેવલં જ્ઞાનરૂપોઽહં કેવલં પરમોઽસ્મ્યહમ્

કેવલં શાન્તરૂપોઽહં કેવલં ચિન્મયોઽસ્મ્યહમ્ ।
કેવલં નિત્યરૂપોઽહં કેવલં શાશ્વતોઽસ્મ્યહમ્

કેવલં સત્ત્વરૂપોઽહમહં ત્યક્ત્વાહમસ્મ્યહમ્ ।
સર્વહીનસ્વરૂપોઽહં ચિદાકાશમયોઽસ્મ્યહમ્

કેવલં તુર્યરૂપોઽસ્મિ તુર્યાતીતોઽસ્મિ કેવલઃ ।
સદા ચૈતન્યરૂપોઽસ્મિ ચિદાનન્દમયોઽસ્મ્યહમ્

કેવલાકારરૂપોઽસ્મિ શુદ્ધરૂપોઽસ્મ્યહં સદા ।
કેવલં જ્ઞાનરૂપોઽસ્મિ કેવલં પ્રિયમસ્મ્યહમ્

નિર્વિકલ્પસ્વરૂપોઽસ્મિ નિરીહોઽસ્મિ નિરામયઃ ।
સદાઽસઙ્ગસ્વરૂપોઽસ્મિ નિર્વિકારોઽહમવ્યયઃ

સદૈકરસરૂપોઽસ્મિ સદા ચિન્માત્રવિગ્રહઃ ।
અપરિચ્છિન્નરૂપોઽસ્મિ હ્યખણ્ડાનન્દરૂપવાન્

સત્પરાનન્દરૂપોઽસ્મિ ચિત્પરાનન્દમસ્મ્યહમ્ ।
અન્તરાન્તરરૂપોઽહમવાઙ્મનસગોચરઃ

આત્માનન્દસ્વરૂપોઽહં સત્યાનન્દોઽસ્મ્યહં સદા ।
આત્મારામસ્વરૂપોઽસ્મિ હ્યયમાત્મા સદાશિવઃ

આત્મપ્રકાશરૂપોઽસ્મિ હ્યાત્મજ્યોતિરસોઽસ્મ્યહમ્ ।
આદિમધ્યાન્તહીનોઽસ્મિ હ્યાકાશસદૃશોઽસ્મ્યહમ્

નિત્યશુદ્ધચિદાનન્દસત્તામાત્રોઽહમવ્યયઃ ।
નિત્યબુદ્ધવિશુદ્ધૈકસચ્ચિદાનન્દમસ્મ્યહમ્

નિત્યશેષસ્વરૂપોઽસ્મિ સર્વાતીતોઽસ્મ્યહં સદા ।
રૂપાતીતસ્વરૂપોઽસ્મિ પરમાકાશવિગ્રહઃ

ભૂમાનન્દસ્વરૂપોઽસ્મિ ભાષાહીનોઽસ્મ્યહં સદા ।
સર્વાધિષ્ઠાનરૂપોઽસ્મિ સર્વદા ચિદ્ઘનોઽસ્મ્યહમ્

દેહભાવવિહીનોઽસ્મિ ચિન્તાહીનોઽસ્મિ સર્વદા ।
ચિત્તવૃત્તિવિહીનોઽહં ચિદાત્મૈકરસોઽસ્મ્યહમ્

સર્વદૃશ્યવિહીનોઽહં દૃગ્રૂપોઽસ્મ્યહમેવ હિ ।
સર્વદા પૂર્ણરૂપોઽસ્મિ નિત્યતૃપ્તોઽસ્મ્યહં સદા

અહં બ્રહ્મૈવ સર્વં સ્યાદહં ચૈતન્યમેવ હિ ।
અહમેવાહમેવાસ્મિ ભૂમાકાશસ્વરૂપવાન્

અહમેવ મહાનાત્મા હ્યહમેવ પરાત્પરઃ ।
અહમન્યવદાભામિ હ્યહમેવ શરીરવત્

અહં શિષ્યવદાભામિ હ્યયં લોકત્રયાશ્રયઃ ।
અહં કાલત્રયાતીત અહં વેદૈરુપાસિતઃ

અહં શાસ્ત્રેણ નિર્ણીત અહં ચિત્તે વ્યવસ્થિતઃ ।
મત્ત્યક્તં નાસ્તિ કિઞ્ચિદ્વા મત્ત્યક્તં પૃથિવી ચ વા

મયાતિરિક્તં યદ્યદ્વા તત્તન્નાસ્તીતિ નિશ્ચિનુ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ સિદ્ધોઽસ્મિ નિત્યશુદ્ધોઽસ્મ્યહં સદા

નિર્ગુણઃ કેવલાત્માસ્મિ નિરાકારોઽસ્મ્યહં સદા ।
કેવલં બ્રહ્મમાત્રોઽસ્મિ હ્યજરોઽસ્મ્યમરોઽસ્મ્યહમ્

સ્વયમેવ સ્વયં ભામિ સ્વયમેવ સદાત્મકઃ ।
સ્વયમેવાત્મનિ સ્વસ્થઃ સ્વયમેવ પરા ગતિઃ

સ્વયમેવ સ્વયં ભઞ્જે સ્વયમેવ સ્વયં રમે ।
સ્વયમેવ સ્વયં જ્યોતિઃ સ્વયમેવ સ્વયં મહઃ

સ્વસ્યાત્મનિ સ્વયં રંસ્યે સ્વાત્મન્યેવ વિલોકયે ।
સ્વાત્મન્યેવ સુખાસીનઃ સ્વાત્મમાત્રાવશેષકઃ

સ્વચૈતન્યે સ્વયં સ્થાસ્યે સ્વાત્મરાજ્યે સુખે રમે ।
સ્વાત્મસિંહાસને સ્થિત્વા સ્વાત્મનોઽન્યન્ન ચિન્તયે

ચિદ્રૂપમાત્રં બ્રહ્મૈવ સચ્ચિદાનન્દમદ્વયમ્ ।
આનન્દઘન એવાહમહં બ્રહ્માસ્મિ કેવલમ્

સર્વદા સર્વશૂન્યોઽહં સર્વાત્માનન્દવાનહમ્ ।
નિત્યાનન્દસ્વરૂપોઽહમાત્માકાશોઽસ્મિ નિત્યદા

અહમેવ હૃદાકાશશ્ચિદાદિત્યસ્વરૂપવાન્ ।
આત્મનાત્મનિ તૃપ્તોઽસ્મિ હ્યરૂપોઽસ્મ્યહમવ્યયઃ

એકસંખ્યાવિહીનોઽસ્મિ નિત્યમુક્તસ્વરૂપવાન્ ।
આકાશાદપિ સૂક્ષ્મોઽહમાદ્યન્તાભાવવાનહમ્

સર્વપ્રકાશરૂપોઽહં પરાવરસુખોઽસ્મ્યહમ્ ।
સત્તામાત્રસ્વરૂપોઽહં શુદ્ધમોક્ષસ્વરૂપવાન્

સત્યાનન્દસ્વરૂપોઽહં જ્ઞાનાનન્દઘનોઽસ્મ્યહમ્ ।
વિજ્ઞાનમાત્રરૂપોઽહં સચ્ચિદાનન્દલક્ષણઃ

બ્રહ્મમાત્રમિદં સર્વં બ્રહ્મણોઽન્યન્ન કિઞ્ચન ।
તદેવાહં સદાનન્દં બ્રહ્મૈવાહં સનાતનમ્

ત્વમિત્યેતત્તદિત્યેતન્મત્તોઽન્યન્નાસ્તિ કિઞ્ચન ।
ચિચ્ચૈતન્યસ્વરૂપોઽહમહમેવ શિવઃ પરઃ

અતિભાવસ્વરૂપોઽહમહમેવ સુખાત્મકઃ ।
સાક્ષિવસ્તુવિહીનત્વાત્સાક્ષિત્વં નાસ્તિ મે સદા

કેવલં બ્રહ્મમાત્રત્વાદહમાત્મા સનાતનઃ ।
અહમેવાદિશેષોઽહમહં શેષોઽહમેવ હિ

નામરૂપવિમુક્તોઽહમહમાનન્દવિગ્રહઃ ।
ઇન્દ્રિયાભાવરૂપોઽહં સર્વભાવસ્વરૂપકઃ

બન્ધમુક્તિવિહીનોઽહં શાશ્વતાનન્દવિગ્રહઃ ।
આદિચૈતન્યમાત્રોઽહમખણ્ડૈકરસોઽસ્મ્યહમ્

વાઙ્મનોઽગોચરશ્ચાહં સર્વત્ર સુખવાનહમ્ ।
સર્વત્ર પૂર્ણરૂપોઽહં ભૂમાનન્દમયોઽસ્મ્યહમ્

સર્વત્ર તૃપ્તિરૂપોઽહં પરામૃતરસોઽસ્મ્યહમ્ ।
એકમેવાદ્વિતીયં સદ્બ્રહ્મૈવાહં ન સંશયઃ

સર્વશૂન્યસ્વરૂપોઽહં સકલાગમગોચરઃ ।
મુક્તોઽહં મોક્ષરૂપોઽહં નિર્વાણસુખરૂપવાન્

સત્યવિજ્ઞાનમાત્રોઽહં સન્માત્રાનન્દવાનહમ્ ।
તુરીયાતીતરૂપોઽહં નિર્વિકલ્પસ્વરૂપવાન્

સર્વદા હ્યજરૂપોઽહં નીરાગોઽસ્મિ નિરઞ્જનઃ ।
અહં શુદ્ધોઽસ્મિ બુદ્ધોઽસ્મિ નિત્યોઽસ્મિ પ્રભુરસ્મ્યહમ્

ઓઙ્કારાર્થસ્વરૂપોઽસ્મિ નિષ્કલઙ્કમયોઽસ્મ્યહમ્ ।
ચિદાકારસ્વરૂપોઽસ્મિ નાહમસ્મિ ન સોઽસ્મ્યહમ્

ન હિ કિઞ્ચિત્સ્વરૂપોઽસ્મિ નિર્વ્યાપારસ્વરૂપવાન્ ।
નિરંશોઽસ્મિ નિરાભાસો ન મનો નેન્દ્રિયોઽસ્મ્યહમ્

ન બુદ્ધિર્ન વિકલ્પોઽહં ન દેહાદિત્રયોઽસ્મ્યહમ્ ।
ન જાગ્રત્સ્વપ્નરૂપોઽહં ન સુષુપ્તિસ્વરૂપવાન્

ન તાપત્રયરૂપોઽહં નેષણાત્રયવાનહમ્ ।
શ્રવણં નાસ્તિ મે સિદ્ધેર્મનનં ચ ચિદાત્મનિ

સજાતીયં ન મે કિઞ્ચિદ્વિજાતીયં ન મે ક્વચિત્ ।
સ્વગતં ચ ન મે કિઞ્ચિન્ન મે ભેદત્રયં ક્વચિત્

અસત્યં હિ મનોરૂપમસત્યં બુદ્ધિરૂપકમ્ ।
અહઙ્કારમસિદ્ધીતિ નિત્યોઽહં શાશ્વતો હ્યજઃ

દેહત્રયમસદ્વિદ્ધિ કાલત્રયમસત્સદા ।
ગુણત્રયમસત્વિદ્ધિ હ્યયં સત્યાત્મકઃ શુચિઃ

શ્રુતં સર્વમસત્દ્વિદ્ધિ વેદં સર્વમસત્સદા ।
શાસ્ત્રં સર્વમસત્દ્વિદ્ધિ હ્યહં સત્યચિદાત્મકઃ

મૂર્તિત્રયમસદ્વિદ્ધિ સર્વભૂતમસત્સદા ।
સર્વતત્ત્વમસદ્વિદ્ધિ હ્યહં ભૂમા સદાશિવઃ

ગુરુશિષ્યમસદ્વિદ્ધિ ગુરોર્મન્ત્રમસત્તતઃ ।
યદ્દૃશ્યં તદસદ્વિદ્ધિ ન માં વિદ્ધિ તથાવિધમ્

યચ્ચિન્ત્યં તદસદ્વિદ્ધિ યન્ન્યાયં તદસત્સદા ।
યદ્ધિતં તદસદ્વિદ્ધિ ન માં વિદ્ધિ તથાવિધમ્

સર્વાન્પ્રાણાનસદ્વિદ્ધિ સર્વાન્ભોગાનસત્ત્વિતિ ।
દૃષ્ટં શ્રુતમસદ્વિદ્ધિ ઓતં પ્રોતમસન્મયમ્

કાર્યાકાર્યમસદ્વિદ્ધિ નષ્ટં પ્રાપ્તમસન્મયમ્ ।
દુઃખાદુઃખમસદ્વિદ્ધિ સર્વાસર્વમન્મયમ્

પૂર્ણાપૂર્ણમસદ્વિદ્ધિ ધર્માધર્મમસન્મયમ્ ।
લાભાલાભાવસદ્વિદ્ધિ જયાજયમસન્મયમ્

શબ્દં સર્વમસદ્વિદ્ધિ સ્પર્શં સર્વમસત્સદા ।
રૂપં સર્વમસદ્વિદ્ધિ રસં સર્વમસન્મયમ્

ગન્ધં સર્વમસદ્વિદ્ધિ સર્વાજ્ઞાનમસન્મયમ્ ।
અસદેવ સદા સર્વમસદેવ ભવોદ્ભવમ્

અસદેવ ગુણં સર્વં સન્માત્રમહમેવ હિ ।
સ્વાત્મમન્ત્રં સદા પશ્યેત્સ્વાત્મમન્ત્રં સદાભ્યસેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં દૃશ્યપાપં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયમન્યમન્ત્રં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં દેહદોષં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં જન્મપાપં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં મૃત્યુપાશં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં દ્વૈતદુઃખં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં ભેદબુદ્ધિં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં ચિન્તાદુઃખં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં બુદ્ધિવ્યાધિં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં ચિત્તબન્ધં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં સર્વવ્યાધીન્વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં સર્વશોકં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં કામાદીન્નાશયેત્ક્ષણાત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં ક્રોધશક્તિં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં ચિત્તવૃત્તિં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં સઙ્કલ્પાદીન્વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં કોટિદોષં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં સર્વતન્ત્રં વિનાશયેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયમાત્માજ્ઞાનં વિનાશયેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયમાત્મલોકજયપ્રદઃ

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયમપ્રતર્ક્યસુખપ્રદઃ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયમજડત્વં પ્રયચ્છતિ

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયમનાત્માસુરમર્દનઃ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ વજ્રોઽયમાનાત્માખગ્રિન્હેત્

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયમનાત્માખ્યાસુરાન્હરેત્ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં સર્વાંસ્તાન્મોક્ષયિષ્યતિ

અહં બ્રહ્માસ્મિ મન્ત્રોઽયં જ્ઞાનાનન્દં પ્રયચ્છતિ ।
સપ્તકોટિમહામન્ત્રં જન્મકોટિશતપ્રદમ્

સર્વમન્ત્રાન્સમુત્સૃજ્ય એતં મન્ત્રં સમભ્યસેત્ ।
સદ્યો મોક્ષમવાપ્નોતિ નાત્ર સન્દેહમણ્વપિ

॥ ચતુર્થોધ્યાયઃ ॥
કુમારઃ પરમેશ્વરં પપ્રચ્છ જીવન્મુક્તવિદેહમુક્તયોઃ સ્થિતિમનુબ્રૂહીતિ । સ હોવાચ પરઃ શિવઃ।
ચિદાત્માહં પરાત્માહં નિર્ગુણોઽહં પરાત્પરઃ ।
આત્મમાત્રેણ યસ્તિષ્ઠેત્સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

દેહત્રયાતિરિક્તોઽહં શુદ્ધચૈતન્યમસ્મ્યહમ્ ।
બ્રહ્માહમિતિ યસ્યાન્તઃ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

આનન્દઘનરૂપોઽસ્મિ પરાનન્દઘનોઽસ્મ્યહમ્ ।
યસ્ય દેહાદિકં નાસ્તિ યસ્ય બ્રહ્મેતિ નિશ્ચયઃ ।
પરમાનન્દપૂર્ણો યઃ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

યસ્ય કિઞ્ચિદહં નાસ્તિ ચિન્માત્રેણાવતિષ્ઠતે ।
ચૈતન્યમાત્રો યસ્યાન્તશ્ચિન્માત્રૈકસ્વરૂપવાન્

સર્વત્ર પૂર્ણરૂપાત્મા સર્વત્રાત્માવશેષકઃ ।
આનન્દરતિરવ્યક્તઃ પરિપૂર્ણશ્ચિદાત્મકઃ

શુદ્ધચૈતન્યરૂપાત્મા સર્વસઙ્ગવિવર્જિતઃ ।
નિત્યાનન્દઃ પ્રસન્નાત્મા હ્યન્યચિન્તાવિવર્જિતઃ

કિઞ્ચિદસ્તિત્વહીનો યઃ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે ।
ન મે ચિત્તં ન મે બુદ્ધિર્નાહઙ્કારો ન ચેન્દ્રિયમ્

ન મે દેહઃ કદાચિદ્વા ન મે પ્રાણાદયઃ ક્વચિત્ ।
ન મે માયા ન મે કામો ન મે ક્રોધઃ પરોઽસ્મ્યહમ્

ન મે કિઞ્ચિદિદં વાપિ ન મે કિઞ્ચિત્ક્વચિજ્જગત્ ।
ન મે દોષો ન મે લિઙ્ગં ન મે ચક્ષુર્ન મે મનઃ

ન મે શ્રોત્રં ન મે નાસા ન મે જિહ્વા ન મે કરઃ ।
ન મે જાગ્રન્ન મે સ્વપ્નં ન મે કારણમણ્વપિ

ન મે તુરીયમિતિ યઃ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે ।
ઇદં સર્વં ન મે કિઞ્ચિદયં સર્વં ન મે ક્વચિત્

ન મે કાલો ન મે દેશો ન મે વસ્તુ ન મે મતિઃ ।
ન મે સ્નાનં ન મે સન્ધ્યા ન મે દૈવં ન મે સ્થલમ્

ન મે તીર્થં ન મે સેવા ન મે જ્ઞાનં ન મે પદમ્ ।
ન મે બન્ધો ન મે જન્મ ન મે વાક્યં ન મે રવિઃ

ન મે પુણ્યં ન મે પાપં ન મે કાર્યં ન મે શુભમ્ ।
ને મે જીવ ઇતિ સ્વાત્મા ન મે કિઞ્ચિજ્જગત્રયમ્

ન મે મોક્ષો ન મે દ્વૈતં ન મે વેદો ન મે વિધિઃ ।
ન મેઽન્તિકં ન મે દૂરં ન મે બોધો ન મે રહઃ

ન મે ગુરુર્ન મે શિષ્યો ન મે હીનો ન ચાધિકઃ ।
ન મે બ્રહ્મ ન મે વિષ્ણુર્ન મે રુદ્રો ન ચન્દ્રમાઃ

ન મે પૃથ્વી ન મે તોયં ન મે વાયુર્ન મે વિયત્ ।
ન મે વહ્નિર્ન મે ગોત્રં ન મે લક્ષ્યં ન મે ભવઃ

ન મે ધ્યાતા ન મે ધ્યેયં ન મે ધ્યાનં ન મે મનુઃ ।
ન મે શીતં ન મે ચોષ્ણં ન મે તૃષ્ણા ન મે ક્ષુધા

ન મે મિત્રં ન મે શત્રુર્ન મે મોહો ન મે જયઃ ।
ન મે પૂર્વં ન મે પશ્ચાન્ન મે ચોર્ધ્વં ન મે દિશઃ

ન મે વક્તવ્યમલ્પં વા ન મે શ્રોતવ્યમણ્વપિ ।
ન મે ગન્તવ્યમીષદ્વા ન મે ધ્યાતવ્યમણ્વપિ

ન મે ભોક્તવ્યમીષદ્વા ન મે સ્મર્તવ્યમણ્વપિ ।
ન મે ભોગો ન મે રાગો ન મે યાગો ન મે લયઃ

ન મે મૌર્ખ્યં ન મે શાન્તં ન મે બન્ધો ન મે પ્રિયમ્ ।
ન મે મોદઃ પ્રમોદો વા ન મે સ્થૂલં ન મે કૃશમ્

ન મે દીર્ઘં ન મે હ્રસ્વં ન મે વૃદ્ધિર્ન મે ક્ષયઃ ।
અધ્યારોપોઽપવાદો વા ન મે ચૈકં ન મે બહુ

ન મે આન્ધ્યં ન મે માન્દ્યં ન મે પટ્વિદમણ્વપિ ।
ન મે માંસં ન મે રક્તં ન મે મેદો ન મે હ્યસૃક્

ન મે મજ્જા ન મેઽસ્થિર્વા ન મે ત્વગ્ધાતુસપ્તકમ્ ।
ન મે શુક્લં ન મે રક્તં ન મે નીલં નમે પૃથક્

ન મે તાપો ન મે લાભો મુખ્યં ગૌણં ન મે ક્વચિત્ ।
ન મે ભ્રાન્તિર્ન મે સ્થૈર્યં ન મે ગુહ્યં ન મે કુલમ્

ન મે ત્યાજ્યં ન મે ગ્રાહ્યં ન મે હાસ્યં ન મે નયઃ ।
ન મે વૃત્તં ન મે ગ્લાનિર્ન મે શોષ્યં ન મે સુખમ્

ન મે જ્ઞાતા ન મે જ્ઞાનં ન મે જ્ઞેયં ન મે સ્વયમ્ ।
ન મે તુભ્યં નમે મહ્યં ન મે ત્વં ચ ન મે ત્વહમ્

ન મે જરા ન મે બાલ્યં ન મે યૌવનમણ્વપિ ।
અહં બ્રહ્માસ્મ્યહં બ્રહ્માસ્મ્યહં બ્રહ્મેતિ નિશ્ચયઃ

ચિદહં ચિદહં ચેતિ સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે ।
બ્રહ્મૈવાહં ચિદેવાહં પરો વાહં ન સંશયઃ

સ્વયમેવ સ્વયં હંસઃ સ્વયમેવ સ્વયં સ્થિતઃ ।
સ્વયમેવ સ્વયં પશ્યેત્સ્વાત્મરાજ્યે સુખં વસેત્

સ્વાત્માનન્દં સ્વયં ભોક્ષ્યેત્સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે ।
સ્વયમેવૈકવીરોઽગ્રે સ્વયમેવ પ્રભુઃ સ્મૃતઃ ।
સ્વસ્વરૂપે સ્વયં સ્વપ્સ્યે સ જીવન્મુક્ત ઉચ્યતે

બ્રહ્મભૂતઃ પ્રશાન્તાત્મા બ્રહ્માનન્દમયઃ સુખી ।
સ્વચ્છરૂપો મહામૌની વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ

સર્વાત્મા સમરૂપાત્મા શુદ્ધાત્મા ત્વહમુત્થિતઃ ।
એકવર્જિત એકાત્મા સર્વાત્મા સ્વાત્મમાત્રકઃ

અજાત્મા ચામૃતાત્માહં સ્વયમાત્માહમવ્યયઃ ।
લક્ષ્યાત્મા લલિતાત્માહં તૂષ્ણીમાત્મસ્વભાવવાન્

આનન્દાત્મા પ્રિયો હ્યાત્મા મોક્ષાત્મા બન્ધવર્જિતઃ ।
બ્રહ્મૈવાહં ચિદેવાહમેવં વાપિ ન ચિન્ત્યતે

ચિન્માત્રેણૈવ યસ્તિષ્ઠેદ્વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ

નિશ્ચયં ચ પરિત્યજ્ય અહં બ્રહ્મેતિ નિશ્ચયમ્ ।
આનન્દભરિતસ્વાન્તો વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ

સર્વમસ્તીતિ નાસ્તીતિ નિશ્ચયં ત્યજ્ય તિષ્ઠતિ ।
અહં બ્રહ્માસ્મિ નાસ્મીતિ સચ્ચિદાનન્દમાત્રકઃ

કિઞ્ચિત્ક્વચિત્કદાચિચ્ચ આત્માનં ન સ્પૃશત્યસૌ ।
તૂષ્ણીમેવ સ્થિતસ્તૂષ્ણીં તૂષ્ણીં સત્યં ન કિઞ્ચન

પરમાત્મા ગુણાતીતઃ સર્વાત્મા ભૂતભાવનઃ ।
કાલભેદં વસ્તુભેદં દેશભેદં સ્વભેદકમ્

કિઞ્ચિદ્ભેદં ન તસ્યાસ્તિ કિઞ્ચિદ્વાપિ ન વિદ્યતે ।
અહં ત્વં તદિદં સોઽયં કાલાત્મા કાલહીનકઃ

શૂન્યાત્મા સૂક્ષ્મરૂપાત્મા વિશ્વાત્મા વિશ્વહીનકઃ ।
દેવાત્મા દેવહીનાત્મા મેયાત્મા મેયવર્જિતઃ

સર્વત્ર જડહીનાત્મા સર્વેષામન્તરાત્મકઃ ।
સર્વસઙ્કલ્પહીનાત્મા ચિન્માત્રોઽસ્મીતિ સર્વદા

કેવલઃ પરમાત્માહં કેવલો જ્ઞાનવિગ્રહઃ ।
સત્તામાત્રસ્વરૂપાત્મા નાન્યત્કિઞ્ચિજ્જગદ્ભયમ્

જીવેશ્વરેતિ વાક્ક્વેતિ વેદશાસ્ત્રાદ્યહં ત્વિતિ ।
ઇદં ચૈતન્યમેવેતિ અહં ચૈતન્યમિત્યપિ

ઇતિ નિશ્ચયશૂન્યો યો વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ ।
ચૈતન્યમાત્રસંસિદ્ધઃ સ્વાત્મારામઃ સુખાસનઃ

અપરિચ્છિન્નરૂપાત્મા અણુસ્થૂલાદિવર્જિતઃ ।
તુર્યતુર્યા પરાનન્દો વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ

નામરૂપવિહીનાત્મા પરસંવિત્સુખાત્મકઃ ।
તુરીયાતીતરૂપાત્મા શુભાશુભવિવર્જિતઃ

યોગાત્મા યોગયુક્તાત્મા બન્ધમોક્ષવિવર્જિતઃ ।
ગુણાગુણવિહીનાત્મા દેશકાલાદિવર્જિતઃ

સાક્ષ્યસાક્ષિત્વહીનાત્મા કિઞ્ચિત્કિઞ્ચિન્ન કિઞ્ચન ।
યસ્ય પ્રપઞ્ચમાનં ન બ્રહ્માકારમપીહ ન

સ્વસ્વરૂપે સ્વયંજ્યોતિઃ સ્વસ્વરૂપે સ્વયંરતિઃ ।
વાચામગોચરાનન્દો વાઙ્મનોગોચરઃ સ્વયમ્

અતીતાતીતભાવો યો વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ ।
ચિત્તવૃત્તેરતીતો યશ્ચિત્તવૃત્ત્યવભાસકઃ

સર્વવૃત્તિવિહીનાત્મા વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ ।
તસ્મિન્કાલે વિદેહીતિ દેહસ્મરણવર્જિતઃ

ઈષન્માત્રં સ્મૃતં ચેદ્યસ્તદા સર્વસમન્વિતઃ ।
પરૈરદૃષ્ટબાહ્યાત્મા પરમાનન્દચિદ્ધનઃ

પરૈરદૃષ્ટબાહ્યાત્મા સર્વવેદાન્તગોચરઃ ।
બ્રહ્મામૃતરસાસ્વાદો બ્રહ્મામૃતરસાયનઃ

બ્રહ્મામૃતરસાસક્તો બ્રહ્મામૃતરસઃ સ્વયમ્ ।
બ્રહ્મામૃતરસે મગ્નો બ્રહ્માનન્દશિવાર્ચનઃ

બ્રહ્મામૃતરસે તૃપ્તો બ્રહ્માનન્દાનુભાવકઃ ।
બ્રહ્માનન્દશિવાનન્દો બ્રહ્માનન્દરસપ્રભઃ

બ્રહ્માનન્દપરં જ્યોતિર્બ્રહ્માનન્દનિરન્તરઃ ।
બ્રહ્માનન્દરસાન્નાદો બ્રહ્માનન્દકુટુમ્બકઃ

બ્રહ્માનન્દરસારૂઢો બ્રહ્માનન્દૈકચિદ્ધનઃ ।
બ્રહ્માનન્દરસોદ્બાહો બ્રહ્માનન્દરસમ્ભરઃ

બ્રહ્માનન્દજનૈર્યુક્તો બ્રહ્માનન્દાત્મનિ સ્થિતઃ ।
આત્મરૂપમિદં સર્વમાત્મનોઽન્યન્ન કઞ્ચન

સર્વમાત્માહમાત્માસ્મિ પરમાત્મા પરાત્મકઃ ।
નિત્યાનન્દસ્વરૂપાત્મા વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ

પૂર્ણરૂપો મહાનાત્મા પ્રીતાત્મા શાશ્વતાત્મકઃ ।
સર્વાન્તર્યામિરૂપાત્મા નિર્મલાત્મા નિરાત્મકઃ

નિર્વિકારસ્વરૂપાત્મા શુદ્ધાત્મા શાન્તરૂપકઃ ।
શાન્તાશાન્તસ્વરૂપાત્મા નૈકાત્મત્વવિવર્જિતઃ

જીવાત્મપરમાત્મેતિ ચિન્તાસર્વસ્વવર્જિતઃ ।
મુક્તામુક્તસ્વરૂપાત્મા મુક્તામુક્તવિવર્જિતઃ

બન્ધમોક્ષસ્વરૂપાત્મા બન્ધમોક્ષવિવર્જિતઃ ।
દ્વૈતાદ્વૈતસ્વરૂપાત્મા દ્વૈતાદ્વૈતવિવર્જિતઃ

સર્વાસર્વસ્વરૂપાત્મા સર્વાસર્વવિવર્જિતઃ ।
મોદપ્રમોદરૂપાત્મા મોદાદિવિનિવર્જિતઃ

સર્વસઙ્કલ્પહીનાત્મા વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ ।
નિષ્કલાત્મા નિર્મલાત્મા બુદ્ધાત્માપુરુષાત્મકઃ

આનન્દાદિવિહીનાત્મા અમૃતાત્મામૃતાત્મકઃ ।
કાલત્રયસ્વરૂપાત્મા કાલત્રયવિવર્જિતઃ

અખિલાત્મા હ્યમેયાત્મા માનાત્મા માનવર્જિતઃ ।
નિત્યપ્રત્યક્ષરૂપાત્મા નિત્યપ્રત્યક્ષનિર્ણયઃ

અન્યહીનસ્વભાવાત્મા અન્યહીનસ્વયંપ્રભઃ ।
વિદ્યાવિદ્યાદિમેયાત્મા વિદ્યાવિદ્યાદિવર્જિતઃ

નિત્યાનિત્યવિહીનાત્મા ઇહામુત્રવિવર્જિતઃ ।
શમાદિષટ્કશૂન્યાત્મા મુમુક્ષુત્વાદિવર્જિતઃ

સ્થૂલદેહવિહીનાત્મા સૂક્ષ્મદેહવિવર્જિતઃ ।
કારણાદિવિહીનાત્મા તુરીયાદિવિવર્જિતઃ

અન્નકોશવિહીનાત્મા પ્રાણકોશવિવર્જિતઃ ।
મનઃકોશવિહીનાત્મા વિજ્ઞાનાદિવિવર્જિતઃ

આનન્દકોશહીનાત્મા પઞ્ચકોશવિવર્જિતઃ ।
નિર્વિકલ્પસ્વરૂપાત્મા સવિકલ્પવિવર્જિતઃ

દૃશ્યાનુવિદ્ધહીનાત્મા શબ્દવિદ્ધવિવર્જિતઃ ।
સદા સમાધિશૂન્યાત્મા આદિમધ્યાન્તવર્જિતઃ

પ્રજ્ઞાનવાક્યહીનાત્મા અહંબ્રહ્માસ્મિવર્જિતઃ ।
તત્ત્વમસ્યાદિહીનાત્મા અયમાત્મેત્યભાવકઃ

ઓઙ્કારવાચ્યહીનાત્મા સર્વવાચ્યવિવર્જિતઃ ।
અવસ્થાત્રયહીનાત્મા અક્ષરાત્મા ચિદાત્મકઃ

આત્મજ્ઞેયાદિહીનાત્મા યત્કિઞ્ચિદિદમાત્મકઃ ।
ભાનાભાનવિહીનાત્મા વૈદેહી મુક્ત એવ સઃ

આત્માનમેવ વીક્ષસ્વ આત્માનં બોધય સ્વકમ્ ।
સ્વમાત્માનં સ્વયં ભુઙ્ક્ષ્વ સ્વસ્થો ભવ ષડાનન

સ્વમાત્મનિ સ્વયં તૃપ્તઃ સ્વમાત્માનં સ્વયં ચર ।
આત્માનમેવ મોદસ્વ વૈદેહી મુક્તિકો ભવેત્યુપનિષત્ ॥
॥ પઞ્ચમોઽધ્યાયઃ ॥
નિદાઘો નામ વૈ મુનિઃ પપ્રચ્છ ઋભું ભગવન્તમાત્માનાત્મવિવેકમનુબ્રૂહીતિ । સ હોવાચ ઋભુઃ।
સર્વવાચોઽવધિર્બ્રહ્મ સર્વચિન્તાવધિર્ગુરુઃ ।
સર્વકારણકાર્યાત્મા કાર્યકારણવર્જિતઃ

સર્વસઙ્કલ્પરહિતઃ સર્વનાદમયઃ શિવઃ ।
સર્વવર્જિતચિન્માત્રઃ સર્વાનન્દમયઃ પરઃ

સર્વતેજઃપ્રકાશાત્મા નાદાનન્દમયાત્મકઃ ।
સર્વાનુભવનિર્મુક્તઃ સર્વધ્યાનવિવર્જિતઃ

સર્વનાદકલાતીત એષ આત્માહમવ્યયઃ ।
આત્માનાત્મવિવેકાદિભેદાભેદવિવર્જિતઃ

શાન્તાશાન્તાદિહીનાત્મા નાદાન્તર્જ્યોતિરૂપકઃ ।
મહાવાક્યાર્થતો દૂરો બ્રહ્માસ્મીત્યતિદૂરતઃ

તચ્છબ્દવર્જ્યસ્ત્વંશબ્દહીનો વાક્યાર્થવર્જિતઃ ।
ક્ષરાક્ષરવિહીનો યો નાદાન્તર્જ્યોતિરેવ સઃ

અખણ્ડૈકરસો વાહમાનન્દોઽસ્મીતિ વર્જિતઃ ।
સર્વાતીતસ્વભાવાત્મા નાદાન્તર્જ્યોતિરેવ સઃ

આત્મેતિ શબ્દહીનો ય આત્મશબ્દાર્થવર્જિતઃ ।
સચ્ચિદાનન્દહીનો ય એષૈવાત્મા સનાતનઃ

સ નિર્દેષ્ટુમશક્યો યો વેદવાક્યૈરગમ્યતઃ ।
યસ્ય કિઞ્ચિદ્બહિર્નાસ્તિ કિઞ્ચિદન્તઃ કિયન્ન ચ

યસ્ય લિઙ્ગં પ્રપઞ્ચં વા બ્રહ્મૈવાત્મા ન સંશયઃ ।
નાસ્તિ યસ્ય શરીરં વા જીવો વા ભૂતભૌતિકઃ

નામરૂપાદિકં નાસ્તિ ભોજ્યં વા ભોગભુક્ચ વા ।
સદ્વાઽસદ્વા સ્થિતિર્વાપિ યસ્ય નાસ્તિ ક્ષરાક્ષરમ્

ગુણં વા વિગુણં વાપિ સમ આત્મા ન સંશયઃ ।
યસ્ય વાચ્યં વાચકં વા શ્રવણં મનનં ચ વા

ગુરુશિષ્યાદિભેદં વા દેવલોકાઃ સુરાસુરાઃ ।
યત્ર ધર્મમધર્મં વા શુદ્ધં વાશુદ્ધમણ્વપિ

યત્ર કાલમકાલં વા નિશ્ચયઃ સંશયો ન હિ ।
યત્ર મન્ત્રમમન્ત્રં વા વિદ્યાવિદ્યે ન વિદ્યતે

દ્રષ્ટૃદર્શનદૃશ્યં વા ઈષન્માત્રં કલાત્મકમ્ ।
અનાત્મેતિ પ્રસઙ્ગો વા હ્યનાત્મેતિ મનોઽપિ વા

અનાત્મેતિ જગદ્વાપિ નાસ્તિ નાસ્તિ નિશ્ચિનુ ।
સર્વસઙ્કલ્પશૂન્યત્વાત્સર્વકાર્યવિવર્જનાત્

કેવલં બ્રહ્મમાત્રત્વાન્નાસ્ત્યનાત્મેતિ નિશ્ચિનુ ।
દેહત્રયવિહીનત્વાત્કાલત્રયવિવર્જનાત્

જીવત્રયગુણાભાવાત્તાપત્રયવિવર્જનાત્ ।
લોકત્રયવિહીનત્વાત્સર્વમાત્મેતિ શાસનાત્

ચિત્તાભાચ્ચિન્તનીયં દેહાભાવાજ્જરા ન ચ ।
પાદાભાવાદ્ગતિર્નાસ્તિ હસ્તાભાવાત્ક્રિયા ન ચ

મૃત્યુર્નાસ્તિ જનાભાવાદ્બુદ્ધ્યભાવાત્સુખાદિકમ્ ।
ધર્મો નાસ્તિ શુચિર્નાસ્તિ સત્યં નાસ્તિ ભયં ન ચ

અક્ષરોચ્ચારણં નાસ્તિ ગુરુશિષ્યાદિ નાસ્ત્યપિ ।
એકાભાવે દ્વિતીયં ન ન દ્વિતીયે ન ચૈકતા

સત્યત્વમસ્તિ ચેત્કિઞ્ચિદસત્યં ન ચ સંભવેત્ ।
અસત્યત્વં યદિ ભવેત્સત્યત્વં ન ઘટિષ્યતિ

શુભં યદ્યશુભં વિદ્ધિ અશુભાચ્છુભમિષ્યતે ।
ભયં યદ્યભવં વિદ્ધિ અભયાદ્ભયમાપતેત્

બન્ધત્વમપિ ચેન્મોક્ષો બન્ધાભાવે ક્વ મોક્ષતા ।
મરણં યદિ ચેજ્જન્મ જન્માભાવે મૃતિર્ન ચ

ત્વમિત્યપિ ભવેચ્ચાહં ત્વં નો ચેદહમેવ ન ।
ઇદં યદિ તદેવાસ્તિ તદભાદિદં ન ચ

અસ્તીતિ ચેન્નાસ્તિ તદા નાસ્તિ ચેદસ્તિ કિઞ્ચન ।
કાર્યં ચેત્કારણં કિઞ્ચિત્કાર્યાભાવે ન કારણમ્

દ્વૈતં યદિ તદાઽદ્વૈતં દ્વૈતાભાવે દ્વયં ન ચ ।
દૃશ્યં યદિ દૃગપ્યસ્તિ દૃશ્યાભાવે દૃગેન ન

અન્તર્યદિ બહિઃ સત્યમન્તાભાવે બહિર્ન ચ ।
પૂર્ણત્વમસ્તિ ચેત્કિઞ્ચિદપૂર્ણત્વં પ્રસજ્યતે

તસ્માદેતત્ક્વચિન્નાસ્તિ ત્વં ચાહં વા ઇમે ઇદમ્ ।
નાસ્તિ દૃષ્ટાન્તિકં સત્યે નાસ્તિ દાર્ષ્ટાન્તિકં હ્યજે

પરંબ્રહ્માહમસ્મીતિ સ્મરણસ્ય મનો ન હિ ।
બ્રહ્મમાત્રં જગદિદં બ્રહ્મમાત્રં ત્વમપ્યહમ્

ચિન્માત્રં કેવલં ચાહં નાસ્ત્યનાત્મ્યેતિ નિશ્ચિનુ ।
ઇદં પ્રપઞ્ચં નાસ્ત્યેવ નોત્પન્નં નો સ્થિતં ક્વચિત્

ચિત્તં પ્રપઞ્ચમિત્યાહુર્નાસ્તિ નાસ્ત્યેવ સર્વદા ।
ન પ્રપઞ્ચં ન ચિત્તાદિ નાહઙ્કારો ન જીવકઃ

માયાકાર્યાદિકં નાસ્તિ માયા નાસ્તિ ભયં નહિ ।
કર્તા નાસ્તિ ક્રિયા નાસ્તિ શ્રવણં મનનં નહિ

સમાધિદ્વિતયં નાસ્તિ માતૃમાનાદિ નાસ્તિ હિ ।
અજ્ઞાનં ચાપિ નાસ્ત્યેવ હ્યવિવેકં કદાચન

અનુબન્ધચતુષ્કં ન સમ્બન્ધત્રયમેવ ન ।
ન ગઙ્ગા ન ગયા સેતુર્ન ભૂતં નાન્યદસ્તિ હિ

ન ભૂમિર્ન જલં નાગ્નિર્ન ન વાયુર્ન ચ ખં ક્વચિત્ ।
ન દેવા ન ચ દિક્પાલા ન વેદા ન ગુરુઃ ક્વચિત્

ન દૂરં નાસ્તિકં નાલં ન મધ્યં ન ક્વચિત્સ્થિતમ્ ।
નાદ્વૈતં દ્વૈતસત્યં વા હ્યસત્યં વા ઇદં ન ચ

બન્ધમોક્ષાદિકં નાસ્તિ સદ્વાઽસદ્વા સુખાદિ વા ।
જાતિર્નાસ્તિ ગતિર્નાસ્તિ વર્ણો નાસ્તિ ન લૌકિકમ્

સર્વં બ્રહ્મેતિ નાસ્ત્યેવ બ્રહ્મ ઇત્યપિ નાસ્તિ હિ ।
ચિદિત્યેવેતિ નાસ્ત્યેવ ચિદહંભાષણં ન હિ

અહં બ્રહ્માસ્મિ નાસ્ત્યેવ નિત્યશુદ્ધોઽસ્મિ ન ક્વચિત્ ।
વાચા યદુચ્યતે કિઞ્ચિન્મનસા મનુતે ક્વચિત્

બુદ્ધ્યા નિશ્ચિનુતે નાસ્તિ ચિત્તેન જ્ઞાયતે નહિ ।
યોગી યોગાદિકં નાસ્તિ સદા સર્વં સદા ન ચ

અહોરાત્રાદિકં નાસ્તિ સ્નાનધ્યાનાદિકં નહિ ।
ભ્રાન્તિરભ્રાન્તિર્નાસ્ત્યેવ નાસ્ત્યનાત્મેતિ નિશ્ચિનુ

વેદશાસ્ત્રં પુરાણં ચ કાર્યં કારણમીશ્વરઃ ।
લોકો ભૂતં જનસ્ત્વૈક્યં સર્વં મિથ્યા ન સંશયઃ

બન્ધો મોક્ષઃ સુખં દુઃખં ધ્યાનં ચિત્તં સુરાસુરાઃ ।
ગૌણં મુખ્યં પરં ચાન્યત્સર્વં મિથ્યા ન સંશયઃ

વાચા વદતિ યત્કિઞ્ચિત્સઙ્કલ્પૈઃ કલ્પ્યતે ચ યત્ ।
મનસા ચિન્ત્યતે યદ્યત્સર્વં મિથ્યા ન સંશયઃ

બુદ્ધ્યા નિશ્ચીયતે કિઞ્ચિચ્ચિત્તે નિશ્ચીયતે ક્વચિત્ ।
શાસ્ત્રૈઃ પ્રપઞ્ચ્યતે યદ્યન્નેત્રેણૈવ નિરીક્ષ્યતે

શ્રોત્રાભ્યાં શ્રૂયતે યદ્યદન્યત્સદ્ભાવમેવ ચ ।
નેત્રં શ્રોત્રં ગાત્રમેવ મિથ્યેતિ ચ સુનિશ્ચિતમ્

ઇદમિત્યેવ નિર્દિષ્ટમયમિત્યેવ કલ્પ્યતે ।
ત્વમહં તદિદં સોઽહમન્યત્સદ્ભાવમેવ ચ

યદ્યત્સંભાવ્યતે લોકે સર્વસઙ્કલ્પસંભ્રમઃ ।
સર્વાધ્યાસં સર્વગોપ્યં સર્વભોગપ્રભેદકમ્

સર્વદોષપ્રભેદાચ્ચ નાસ્ત્યનાત્મેતિ નિશ્ચિનુ ।
મદીયં ચ ત્વદીયં ચ મમેતિ ચ તવેતિ ચ

મહ્યં તુભ્યં મયેત્યાદિ તત્સર્વં વિતથં ભવેત્ ।
રક્ષકો વિષ્ણુરિત્યાદિ બ્રહ્મા સૃષ્ટેસ્તુ કારણમ્

સંહારે રુદ્ર ઇત્યેવં સર્વં મિથ્યેતિ નિશ્ચિનુ ।
સ્નાનં જપસ્તપો હોમઃ સ્વાધ્યાયો દેવપૂજનમ્

મન્ત્રં તન્ત્રં ચ સત્સઙ્ગો ગુણદોષવિજૃમ્ભણમ્ ।
અન્તઃકરણસદ્ભાવ અવિદ્યાશ્ચ સંભવઃ

અનેકકોટિબ્રહ્માણ્ડં સર્વં મિથ્યેતિ નિશ્ચિનુ ।
સર્વદેશિકવાક્યોક્તિર્યેન કેનાપિ નિશ્ચિતમ્

દૃશ્યતે જગતિ યદ્યદ્યદ્યજ્જગતિ વીક્ષ્યતે ।
વર્તતે જગતિ યદ્યત્સર્વં મિથ્યેતિ નિશ્ચિનુ

યેન કેનાક્ષરેણોક્તં યેન કેન વિનિશ્ચિતમ્ ।
યેન કેનાપિ ગદિતં યેન કેનાપિ મોદિતમ્

યેન કેનાપિ યદ્દત્તં યેન કેનાપિ યત્કૃતમ્ ।
યત્ર યત્ર શુભં કર્મ યત્ર યત્ર ચ દુષ્કૃતમ્

યદ્યત્કરોષિ સત્યેન સર્વં મિથ્યેતિ નિશ્ચિનુ ।
ત્વમેવ પરમાત્માસિ ત્વમેવ પરમો ગુરુઃ

ત્વમેવાકાશરૂપોઽસિ સાક્ષિહીનોઽસિ સર્વદા ।
ત્વમેવ સર્વભાવોઽસિ ત્વં બ્રહ્માસિ ન સંશયઃ

કાલહીનોઽસિ કાલોઽસિ સદા બ્રહ્માસિ ચિદ્ઘનઃ ।
સર્વતઃ સ્વસ્વરૂપોઽસિ ચૈતન્યઘનવાનસિ

સત્યોઽસિ સિદ્ધોઽસિ સનાતનોઽસિ મુક્તોઽસિ મોક્ષોઽસિ મુદામૃતોઽસિ ।
દેવોઽસિ શાન્તોઽસિ નિરામયોઽસિ બ્રહ્માસિ પૂર્ણોઽસિ પરાત્પરોઽસિ

સમોઽસિ સચ્ચાપિ સનાતનોઽસિ સત્યાદિવાક્યૈઃ પ્રતિબોધિતોઽસિ ।
સર્વાઙ્ગહીનોઽસિ સદા સ્થિતોઽસિ બ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રાદિવિભાવિતોઽસિ

સર્વપ્રપઞ્ચભ્રમવર્જિતોઽસિ સર્વેષુ ભૂતેષુ ચ ભાસિતોઽસિ ।
સર્વત્ર સઙ્કલ્પવિવર્જિતોઽસિ સર્વાગમાન્તાર્થવિભાવિતોઽસિ

સર્વત્ર સન્તોષસુખાસનોઽસિ સર્વત્ર ગત્યાદિવિવર્જિતોઽસિ ।
સર્વત્ર લક્ષ્યાદિવિવર્જિતોઽસિ ધ્યાતોઽસિ વિષ્ણ્વાદિસુરૈરજસ્રમ્

ચિદાકારસ્વરૂપોઽસિ ચિન્માત્રોઽસિ નિરઙ્કુશઃ ।
આત્મન્યેવ સ્થિતોઽસિ ત્વં સર્વશૂન્યોઽસિ નિર્ગુણઃ

આનન્દોઽસિ પરોઽસિ ત્વમેક એવાદ્વિતીયકઃ ।
ચિદ્ઘનાનન્દરૂપોઽસિ પરિપૂર્ણસ્વરૂપકઃ

સદસિ ત્વમસિ જ્ઞોઽસિ સોઽસિ જાનાસિ વીક્ષસિ ।
સચ્ચિદાનન્દરૂપોઽસિ વાસુદેવોઽસિ વૈ પ્રભુઃ

અમૃતોઽસિ વિભુશ્ચાસિ ચઞ્ચલો હ્યચલો હ્યસિ ।
સર્વોઽસિ સર્વહીનોઽસિ શાન્તાશાન્તવિવર્જિતઃ

સત્તામાત્રપ્રકાશોઽસિ સત્તાસામાન્યકો હ્યસિ ।
નિત્યસિદ્ધિસ્વરૂપોઽસિ સર્વસિદ્ધિવિવર્જિતઃ

ઈષન્માત્રવિશૂન્યોઽસિ અણુમાત્રવિવર્જિતઃ ।
અસ્તિત્વવર્જિતોઽસિ ત્વં નાસ્તિત્વાદિવિવર્જિતઃ

લક્ષ્યલક્ષણહીનોઽસિ નિર્વિકારો નિરામયઃ ।
સર્વનાદાન્તરોઽસિ ત્વં કલાકાષ્ઠાવિવર્જિતઃ

બ્રહ્મવિષ્ણ્વીશહીનોઽસિ સ્વસ્વરૂપં પ્રપશ્યસિ ।
સ્વસ્વરૂપાવશેષોઽસિ સ્વાનન્દાબ્ધૌ નિમજ્જસિ

સ્વાત્મરાજ્યે સ્વમેવાસિ સ્વયંભાવવિવર્જિતઃ ।
શિષ્ટપૂર્ણસ્વરૂપોઽસિ સ્વસ્માત્કિઞ્ચિન્ન પશ્યસિ

સ્વસ્વરૂપાન્ન ચલસિ સ્વસ્વરૂપેણ જૃમ્ભસિ ।
સ્વસ્વરૂપાદનન્યોઽસિ હ્યહમેવાસિ નિશ્ચિનુ

ઇદં પ્રપઞ્ચં યત્કિઞ્ચિદ્યદ્યજ્જગતિ વિદ્યતે ।
દૃશ્યરૂપં ચ દૃગ્રૂપં સર્વં શશવિષાણવત્

ભૂમિરાપોઽનલો વાયુઃ ખં મનો બુદ્ધિરેવ ચ ।
અહઙ્કારશ્ચ તેજશ્ચ લોકં ભુવનમણ્ડલમ્

નાશો જન્મ ચ સત્યં ચ પુણ્યપાપજયાદિકમ્ ।
રાગઃ કામઃ ક્રોધલોભૌ ધ્યાનં ધ્યેયં ગુણં પરમ્

ગુરુશિષ્યોપદેશાદિરાદિરન્તં શમં શુભમ્ ।
ભૂતં ભવ્યં વર્તમાનં લક્ષ્યં લક્ષણમદ્વયમ્

શમો વિચારઃ સન્તોષો ભોક્તૃભોજ્યાદિરૂપકમ્ ।
યમાદ્યષ્ટાઙ્ગયોગં ચ ગમનાગમનાત્મકમ્

આદિમધ્યાન્તરઙ્ગં ચ ગ્રાહ્યં ત્યાજ્યં હરિઃ શિવઃ ।
ઇન્દ્રિયાણિ મનશ્ચૈવ અવસ્થાત્રિતયં તથા

ચતુર્વિંશતિતત્ત્વં ચ સાધનાનાં ચતુષ્ટયમ્ ।
સજાતીયં વિજાતીયં લોકા ભૂરાદયઃ ક્રમાત્

સર્વવર્ણાશ્રમાચારં મન્ત્રતન્ત્રાદિસંગ્રહમ્ ।
વિદ્યાવિદ્યાદિરૂપં ચ સર્વવેદં જડાજડમ્

બન્ધમોક્ષવિભાગં ચ જ્ઞાનવિજ્ઞાનરૂપકમ્ ।
બોધાબોધસ્વરૂપં વા દ્વૈતાદ્વૈતાદિભાષણમ્

સર્વવેદાન્તસિદ્ધાન્તં સર્વશાસ્ત્રાર્થનિર્ણયમ્ ।
અનેકજીવસદ્ભાવમેકજીવાદિનિર્ણયમ્

યદ્યદ્ધ્યાયતિ ચિત્તેન યદ્યત્સઙ્કલ્પતે ક્વચિત્ ।
બુદ્ધ્યા નિશ્ચીયતે યદ્યદ્ગુરુણા સંશૃણોતિ યત્

યદ્યદ્વાચા વ્યાકરોતિ યદ્યદાચાર્યભાષણમ્ ।
યદ્યત્સ્વરેન્દ્રિયૈર્ભાવ્યં યદ્યન્મીમાંસતે પૃથક્

યદ્યન્ન્યાયેન નિર્ણીતં મહદ્ભિર્વેદપારગૈઃ ।
શિવઃ ક્ષરતિ લોકાન્વૈ વિષ્ણુઃ પાતિ જગત્ત્રયમ્

બ્રહ્મા સૃજતિ લોકાન્વૈ એવમાદિક્રિયાદિકમ્ ।
યદ્યદસ્તિ પુરાણેષુ યદ્યદ્વેદેષુ નિર્ણયમ્

સર્વોપનિષદાં ભાવં સર્વં શશવિષાણવત્ ।
દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પં તદન્તઃકરણં સ્મૃતમ્

દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પો મહત્સંસાર ઉચ્યતે ।
દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પસ્તદ્બન્ધમિતિ ચોચ્યતે

દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પસ્તદ્દુઃખમિતિ ચોચ્યતે ।
દેહોઽહમિતિ યદ્ભાનં તદેવ નરકં સ્મૃતમ્

દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પો જગત્સર્વમિતીર્યતે ।
દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પો હૃદયગ્રન્થિરીરિતિઃ

દેહોઽહમિતિ યજ્જ્ઞાનં તદેવાજ્ઞાનમુચ્યતે ।
દેહોઽહમિતિ યજ્જ્ઞાનં તદસદ્ભાવમેવ ચ

દેહોઽહમિતિ યા બુદ્ધિઃ સા ચાવિદ્યેતિ ભણ્યતે ।
દેહોઽહમિતિ યજ્જ્ઞાનં તદેવ દ્વૈતમુચ્યતે

દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પઃ સત્યજીવઃ સ એવ હિ ।
દેહોઽહમિતિ યજ્જ્ઞાનં પરિચ્છિન્નમિતીરિતમ્

દેહોઽહમિતિ સઙ્કલ્પો મહાપાપમિતિ સ્ફુટમ્ ।
દેહોઽહમિતિ યા બુદ્ધિસ્તૃષ્ણા દોષામયઃ કિલ

યત્કિઞ્ચિદપિ સઙ્કલ્પસ્તાપત્રયમિતીરિતમ્ ।
કામં ક્રોધં બન્ધનં સર્વદુઃખં વિશ્વં દોષં કાલનાનાસ્વરૂપમ્ ।
યત્કિઞ્ચેદં સર્વસઙ્કલ્પજાલં તત્કિઞ્ચેદં માનસં સોમ વિદ્ધિ

મન એવ જગત્સર્વં મન એવ મહારિપુઃ ।
મન એવ હિ સંસારો મન એવ જગત્ત્રયમ્

મન એવ મહદ્દુઃખં મન એવ જરાદિકમ્ ।
મન એવ હિ કાલશ્ચ મન એવ મલં તથા

મન એવ હિ સઙ્કલ્પો મન એવ હિ જીવકઃ ।
મન એવ હિ ચિત્તં ચ મનોઽહઙ્કાર એવ ચ

મન એવ મહદ્બન્ધં મનોઽન્તઃકરણં ચ તત્ ।
મન એવ હિ ભૂમિશ્ચ મન એવ હિ તોયકમ્

મન એવ હિ તેજશ્ચ મન એવ મરુન્મહાન્ ।
મન એવ હિ ચાકાશં મન એવ હિ શબ્દકમ્

સ્પર્શં રૂપં રસં ગન્ધં કોશાઃ પઞ્ચ મનોભવાઃ ।
જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્ત્યાદિ મનોમયરિતીરિતમ્

દિક્પાલા વસવો રુદ્રા આદિત્યાશ્ચ મનોમયાઃ ।
દૃશ્યં જડં દ્વન્દ્વજાતમજ્ઞાનં માનસં સ્મૃતમ્

સઙ્કલ્પમેવ યત્કિઞ્ચિત્તત્તન્નાસ્તીતિ નિશ્ચિનુ ।
નાસ્તિ નાસ્તિ જગત્સર્વં ગુરુશિષ્યાદિકં નહીત્યુપનિષત્

॥ ષષ્ઠોઽધ્યાયઃ ॥
ઋભુઃ॥સર્વં સચ્ચિન્મયં વિદ્ધિ સર્વં સચ્ચિન્મયં તતમ્ ।
સચ્ચિદાનન્દમદ્વૈતં સચ્ચિદાનન્દમદ્વયમ્

સચ્ચિદાનન્દમાત્રં હિ સચ્ચિદાનન્દમન્યકમ્ ।
સચ્ચિદાનન્દરૂપોઽહં સચ્ચિદાનન્દમેવ ખમ્

સચ્ચિદાનન્દમેવ ત્વં સચ્ચિદાનન્દકોઽસ્મ્યહમ્ ।
મનોબુદ્ધિરહઙ્કારચિત્તસઙ્ઘાતકા અમી

ન ત્વં નાહં ન ચાન્યદ્વા સર્વં બ્રહ્મૈવ કેવલમ્ ।
ન વાક્યં ન પદં વેદં નાક્ષરં ન જડં ક્વચિત્

ન મધ્યં નાદિ નાન્તં વા ન સત્યં ન નિબન્ધનમ્ ।
ન દુઃખં ન સુખં ભાવં ન માયા પ્રકૃતિસ્તથા

ન દેહં ન મુખં ઘ્રાણં ન જિહ્વા ન ચ તાલુની ।
ન દન્તોષ્ઠૌ લલાટં ચ નિશ્વાસોચ્છ્વાસ એવ ચ

ન સ્વેદમસ્થિ માંસં ચ ન રક્તં ન ચ મૂત્રકમ્ ।
ન દૂરં નાન્તિકં નાઙ્ગં નોદરં ન કિરીટકમ્

ન હસ્તપાદચલનં ન શાસ્ત્રં ન ચ શાસનમ્ ।
ન વેત્તા વેદનં વેદ્યં ન જાગ્રત્સ્વપ્નસુપ્તયઃ

તુર્યાતીતં ન મે કિઞ્ચિત્સર્વં સચ્ચિન્મયં તતમ્ ।
નાધ્યાત્મિકં નાધિભૂતં નાધિદૈવં ન માયિકમ્

ન વિશ્વતૈજસઃ પ્રાજ્ઞો વિરાટ્સૂત્રાત્મકેશ્વરઃ ।
ન ગમાગમચેષ્ટા ચ ન નષ્ટં ન પ્રયોજનમ્

ત્યાજ્યં ગ્રાહ્યં ન દૂષ્યં વા હ્યમેધ્યામેધ્યકં તથા ।
ન પીનં ન કૃશં ક્લેદં ન કાલં દેશભાષણમ્

ન સર્વં ન ભયં દ્વૈતં ન વૃક્ષતૃણપર્વતાઃ ।
ન ધ્યાનં યોગસંસિદ્ધિર્ન બ્રહ્મવૈશ્યક્ષત્રકમ્

ન પક્ષી ન મૃગો નાઙ્ગી ન લોભો મોહ એવ ચ ।
ન મદો ન ચ માત્સર્યં કામક્રોધાદયસ્તથા

ન સ્ત્રીશૂદ્રબિડાલાદિ ભક્ષ્યભોજ્યાદિકં ચ યત્ ।
ન પ્રૌઢહીનો નાસ્તિક્યં ન વાર્તાવસરોઽતિ હિ

ન લૌકિકો ન લોકો વા ન વ્યાપારો ન મૂઢતા ।
ન ભોક્તા ભોજનં ભોજ્યં ન પાત્રં પાનપેયકમ્

ન શત્રુમિત્રપુત્રાદિર્ન માતા ન પિતા સ્વસા ।
ન જન્મ ન મૃતિર્વૃદ્ધિર્ન દેહોઽહમિતિ ભ્રમઃ

ન શૂન્યં નાપિ ચાશૂન્યં નાન્તઃકરણસંસૃતિઃ ।
ન રાત્રિર્ન દિવા નક્તં ન બ્રહ્મા ન હરિઃ શિવઃ

ન વારપક્ષમાસાદિ વત્સરં ન ચ ચઞ્ચલમ્ ।
ન બ્રહ્મલોકો વૈકુણ્ઠો ન કૈલાસો ન ચાન્યકઃ

ન સ્વર્ગો ન ચ દેવેન્દ્રો નાગ્નિલોકો ન ચાગ્નિકઃ ।
ન યમો યમલોકો વા ન લોકા લોકપાલકાઃ

ન ભૂર્ભુવઃસ્વસ્ત્રૈલોક્યં ન પાતાલં ન ભૂતલમ્ ।
નાવિદ્યા ન ચ વિદ્યા ચ ન માયા પ્રકૃતિર્જડા

ન સ્થિરં ક્ષણિકં નાશં ન ગતિર્ન ચ ધાવનમ્ ।
ન ધ્યાતવ્યં ન મે ધ્યાનં ન મન્ત્રો ન જપઃ ક્વચિત્

ન પદાર્થા ન પૂજાર્હં નાભિષેકો ન ચાર્ચનમ્ ।
ન પુષ્પં ન ફલં પત્રં ગન્ધપુષ્પાદિધૂપકમ્

ન સ્તોત્રં ન નમસ્કારો ન પ્રદક્ષિણમણ્વપિ ।
ન પ્રાર્થના પૃથગ્ભાવો ન હવિર્નાગ્નિવન્દનમ્

ન હોમો ન ચ કર્માણિ ન દુર્વાક્યં સુભાષણમ્ ।
ન ગાયત્રી ન વા સન્ધિર્ન મનસ્યં ન દુઃસ્થિતિઃ

ન દુરાશા ન દુષ્ટાત્મા ન ચાણ્ડાલો ન પૌલ્કસઃ ।
ન દુઃસહં દુરાલાપં ન કિરાતો ન કૈતવમ્

ન પક્ષપાતં ન પક્ષં વા ન વિભૂષણતસ્કરૌ ।
ન ચ દમ્ભો દામ્ભિકો વા ન હીનો નાધિકો નરઃ

નૈકં દ્વયં ત્રયં તુર્યં ન મહત્વં ન ચાલ્પતા ।
ન પૂર્ણં ન પરિચ્છિન્નં ન કાશી ન વ્રતં તપઃ

ન ગોત્રં ન કુલં સૂત્રં ન વિભુત્વં ન શૂન્યતા ।
ન સ્ત્રી ન યોષિન્નો વૃદ્ધા ન કન્યા ન વિતન્તુતા

ન સૂતકં ન જાતં વા નાન્તર્મુખસુવિભ્રમઃ ।
ન મહાવાક્યમૈક્યં વા નાણિમાદિવિભૂતયઃ

સર્વચૈતન્યમાત્રત્વાત્સર્વદોષઃ સદા ન હિ ।
સર્વં સન્માત્રરૂપત્વાત્સચ્ચિદાનન્દમાત્રકમ્

બ્રહ્મૈવ સર્વં નાન્યોઽસ્તિ તદહં તદહં તથા ।
તદેવાહં તદેવાહં બ્રહ્મૈવાહં સનાતનમ્

બ્રહ્મૈવાહં ન સંસારી બ્રહ્મૈવાહં ન મે મનઃ ।
બ્રહ્મૈવાહં ન મે બુદ્ધિર્બ્રહ્મૈવાહં ન ચેન્દ્રિયઃ

બ્રહ્મૈવાહં ન દેહોઽહં બ્રહ્મૈવાહં ન ગોચરઃ ।
બ્રહ્મૈવાહં ન જીવોઽહં બ્રહ્મૈવાહં ન ભેદભૂઃ

બ્રહ્મૈવાહં જડો નાહમહં બ્રહ્મ ન મે મૃતિઃ ।
બ્રહ્મૈવાહં ન ચ પ્રાણો બ્રહ્મૈવાહં પરાત્પરઃ

ઇદં બ્રહ્મ પરં બ્રહ્મ સત્યં બ્રહ્મ પ્રભુર્હિ સઃ ।
કાલો બ્રહ્મ કલા બ્રહ્મ સુખં બ્રહ્મ સ્વયંપ્રભમ્

એકં બ્રહ્મ દ્વયં બ્રહ્મ મોહો બ્રહ્મ શમાદિકમ્ ।
દોષો બ્રહ્મ ગુણો બ્રહ્મ દમઃ શાન્તં વિભુઃ પ્રભુઃ

લોકો બ્રહ્મ ગુરુર્બ્રહ્મ શિષ્યો બ્રહ્મ સદાશિવઃ ।
પૂર્વં બ્રહ્મ પરં બ્રહ્મ શુદ્ધં બ્રહ્મ શુભાશુભમ્

જીવ એવ સદા બ્રહ્મ સચ્ચિદાનન્દમસ્મ્યહમ્ ।
સર્વં બ્રહ્મમયં પ્રોક્તં સર્વં બ્રહ્મમયં જગત્

સ્વયં બ્રહ્મ ન સન્દેહઃ સ્વસ્માદન્યન્ન કિઞ્ચન ।
સર્વમાત્મૈવ શુદ્ધાત્મા સર્વં ચિન્માત્રમદ્વયમ્

નિત્યનિર્મલરૂપાત્મા હ્યાત્મનોઽન્યન્ન કિઞ્ચન ।
અણુમાત્રલસદ્રૂપમણુમાત્રમિદં જગત્

અણુમાત્રં શરીરં વા હ્યણુમાત્રમસત્યકમ્ ।
અણુમાત્રમચિન્ત્યં વા ચિન્ત્યં વા હ્યણુમાત્રકમ્

બ્રહ્મૈવ સર્વં ચિન્માત્રં બ્રહ્મમાત્રં જગત્ત્રયમ્ ।
આનન્દં પરમાનન્દમન્યત્કિઞ્ચિન્ન કિઞ્ચન

ચૈતન્યમાત્રમોઙ્કારં બ્રહ્મૈવ સકલં સ્વયમ્ ।
અહમેવ જગત્સર્વમહમેવ પરં પદમ્

અહમેવ ગુણાતીત અહમેવ પરાત્પરઃ ।
અહમેવ પરં બ્રહ્મ અહમેવ ગુરોર્ગુરુઃ

અહમેવાખિલાધાર અહમેવ સુખાત્સુખમ્ ।
આત્મનોઽન્યજ્જગન્નાસ્તિ આત્મનોઽન્યત્સુખં ન ચ

આત્મનોઽન્યા ગતિર્નાસ્તિ સર્વમાત્મમયં જગત્ ।
આત્મનોઽન્યન્નહિ ક્વાપિ આત્મનોઽન્યત્તૃણં નહિ

આત્મનોઽન્યત્તુષં નાસ્તિ સર્વમાત્મમયં જગત્ ।
બ્રહ્મમાત્રમિદં સર્વં બ્રહ્મમાત્રમસન્ન હિ

બ્રહ્મમાત્રં શ્રુતં સર્વં સ્વયં બ્રહ્મૈવ કેવલમ્ ।
બ્રહ્મમાત્રં વૃતં સર્વં બ્રહ્મમાત્રં રસં સુખમ્

બ્રહ્મમાત્રં ચિદાકાશં સચ્ચિદાનન્દમવ્યયમ્ ।
બ્રહ્મણોઽન્યતરન્નાસ્તિ બ્રહ્મણોઽન્યજ્જગન્ન ચ

બ્રહ્મણોઽન્યદહ નાસ્તિ બ્રહ્મણોઽન્યત્ફલં નહિ ।
બ્રહ્મણોઽન્યત્તૃણં નાસ્તિ બ્રહ્મણોઽન્યત્પદં નહિ

બ્રહ્મણોઽન્યદ્ગુરુર્નાસ્તિ બ્રહ્મણોઽન્યમસદ્વપુઃ ।
બ્રહ્મણોઽન્યન્ન ચાહન્તા ત્વત્તેદન્તે નહિ ક્વચિત્

સ્વયં બ્રહ્માત્મકં વિદ્ધિ સ્વસ્માદન્યન્ન કિઞ્ચન ।
યત્કિઞ્ચિદ્દૃશ્યતે લોકે યત્કિઞ્ચિદ્ભાષ્યતે જનૈઃ

યત્કિઞ્ચિદ્ભુજ્યતે ક્વાપિ તત્સર્વમસદેવ હિ ।
કર્તૃભેદં ક્રિયાભેદં ગુણભેદં રસાદિકમ્

લિઙ્ગભેદમિદં સર્વમસદેવ સદા સુખમ્ ।
કાલભેદં દેશભેદં વસ્તુભેદં જયાજયમ્

યદ્યદ્ભેદં ચ તત્સર્વમસદેવ હિ કેવલમ્ ।
અસદન્તઃકરણકમસદેવેન્દ્રિયાદિકમ્

અસત્પ્રાણાદિકં સર્વં સઙ્ઘાતમસદાત્મકમ્ ।
અસત્યં પઞ્ચકોશાખ્યમસત્યં પઞ્ચ દેવતાઃ

અસત્યં ષડ્વિકારાદિ અસત્યમરિવર્ગકમ્ ।
અસત્યં ષડૃતુશ્ચૈવ અસત્યં ષડ્રસસ્તથા

સચ્ચિદાનન્દમાત્રોઽહમનુત્પન્નમિદં જગત્ ।
આત્મૈવાહં પરં સત્યં નાન્યાઃ સંસારદૃષ્ટયઃ

સત્યમાનન્દરૂપોઽહં ચિદ્ઘનાનન્દવિગ્રહઃ ।
અહમેવ પરાનન્દ અહમેવ પરાત્પરઃ

જ્ઞાનાકારમિદં સર્વં જ્ઞાનાનન્દોઽહમદ્વયઃ ।
સર્વપ્રકાશરૂપોઽહં સર્વાભાવસ્વરૂપકમ્

અહમેવ સદા ભામીત્યેવં રૂપં કુતોઽપ્યસત્ ।
ત્વમિત્યેવં પરં બ્રહ્મ ચિન્મયાનન્દરૂપવાન્

ચિદાકારં ચિદાકાશં ચિદેવ પરમં સુખમ્ ।
આત્મૈવાહમસન્નાહં કૂટસ્થોઽહં ગુરુઃ પરઃ

સચ્ચિદાનન્દમાત્રોઽહમનુત્પન્નમિદં જગત્ ।
કાલો નાસ્તિ જગન્નાસ્તિ માયાપ્રકૃતિરેવ ન

અહમેવ હરિઃ સાક્ષાદહમેવ સદાશિવઃ ।
શુદ્ધચૈતન્યભાવોઽહં શુદ્ધસત્ત્વાનુભાવનઃ

અદ્વયાનન્દમાત્રોઽહં ચિદ્ઘનૈકરસોઽસ્મ્યહમ્ ।
સર્વં બ્રહ્મૈવ સતતં સર્વં બ્રહ્મૈવ કેવલમ્

સર્વં બ્રહ્મૈવ સતતં સર્વં બ્રહ્મૈવ ચેતનમ્ ।
સર્વાન્તર્યામિરૂપોઽહં સર્વસાક્ષિત્વલક્ષણઃ

પરમાત્મા પરં જ્યોતિઃ પરં ધામ પરા ગતિઃ ।
સર્વવેદાન્તસારોઽહં સર્વશાસ્ત્રસુનિશ્ચિતઃ

યોગાનન્દસ્વરૂપોઽહં મુખ્યાનન્દમહોદયઃ ।
સર્વજ્ઞાનપ્રકાશોઽસ્મિ મુખ્યવિજ્ઞાનવિગ્રહઃ

તુર્યાતુર્યપ્રકાશોઽસ્મિ તુર્યાતુર્યાદિવર્જિતઃ ।
ચિદક્ષર૊ઽહં સત્યોઽહં વાસુદવોઽજરરોઽમરઃ

અહં બ્રહ્મ ચિદાકાશં નિત્યં બ્રહ્મ નિરઞ્જનમ્ ।
શુદ્ધં બુદ્ધં સદામુક્તમનામકમરૂપકમ્

સચ્ચિદાનન્દરૂપોઽહમનુત્પન્નમિદં જગત્ ।
ત્યાસત્યં જગન્નાસ્તિ સઙ્કલ્પકલનાદિકમ્

નિત્યાનન્દમયં બ્રહ્મ કેવલં સર્વદા સ્વયમ્ ।
અનન્તમવ્યયં શાન્તમેકરૂપમનામયમ્

મત્તોઽન્યદસ્તિ ચેન્મિથ્યા યથા મરુમરીચિકા ।
વન્ધ્યાકુમારવચને ભીતિશ્ચેદસ્તિ કિઞ્ચન

શશશૃઙ્ગેણ નાગેન્દ્રો મૃતશ્ચેજ્જગદસ્તિ તત્ ।
મૃગતૃષ્ણાજલં પીત્વા તૃપ્તશ્ચેદસ્ત્વિદં જગત્

નરશૃઙ્ગેણ નષ્ટશ્ચેત્કશ્ચિદસ્ત્વિદમેવ હિ ।
ગન્ધર્વનગરે સત્યે જગદ્ભવતિ સર્વદા

ગગને નીલિમાસત્યે જગત્સત્યં ભવિષ્યતિ ।
શુક્તિકારજતં સત્યં ભૂષણં ચેજ્જગદ્ભવેત્

રજ્જુસર્પેણ દષ્ટશ્ચેન્નરો ભવતુ સંસૃતિઃ ।
જાતરૂપેણ બાણેન જ્વાલાગ્નૌ નાશિતે જગત્

વિન્ધ્યાટવ્યાં પાયસાન્નમસ્તિ ચેજ્જગદુદ્ભવઃ ।
રમ્ભાસ્તમ્ભેન કાષ્ઠેન પાકસિદ્ધૌ જગદ્ભવેત્

સદ્યઃ કુમારિકરૂપૈઃ પાકે સિદ્ધે જગદ્ભવેત્ ।
ચિત્રસ્થદીપૈસ્તમસો નાશશ્ચેદસ્ત્વિદં જગત્

માસાત્પૂર્વં મૃતો મર્ત્યો હ્યાગતશ્ચેજ્જગદ્ભવેત્ ।
તક્રં ક્ષીરસ્વરૂપં ચેત્ક્વચિન્નિત્યં જગદ્ભવેત્

ગોસ્તનાદુદ્ભવં ક્ષીરં પુનરારોપણે જગત્ ।
ભૂરજોઽબ્ધૌ સમુત્પન્ને જગદ્ભવતુ સર્વદા

કૂર્મરોમ્ણા ગજે બદ્ધે જગદસ્તુ મદોત્કટે ।
નાલસ્થતન્તુના મેરુશ્ચાલિતશ્ચેજ્જગદ્ભવેત્

તરઙ્ગમાલયા સિન્ધુર્બદ્ધશ્ચેદસ્ત્વિદં જગત્ ।
અગ્નેરધશ્ચેજ્જ્વલનં જગદ્ભવતુ સર્વદા

જ્વાલાવહ્નિઃ શીતલશ્ચેદસ્તિરૂપમિદં જગત્ ।
જ્વાલાગ્નિમણ્ડલે પદ્મવૃદ્ધિશ્ચેજ્જગદસ્ત્વિદમ્

મહચ્છૈલેન્દ્રનીલં વા સમ્ભવચ્ચેદિદં જગત્ ।
મેરુરાગત્ય પદ્માક્ષે સ્થિતશ્ચેદસ્ત્વિદં જગત્

નિગિરેચ્ચેદ્ભૃઙ્ગસૂનુર્મેરું ચલવદસ્ત્વિદમ્ ।
વ્મશકેન હતે સિંહે જગત્સત્યં તદાસ્તુ તે

અણુકોટરવિસ્તીર્ણે ત્રૈલોક્યં ચેજ્જગદ્ભવેત્ ।
તૃણાનલશ્ચ નિત્યશ્ચેત્ક્ષણિકં તજ્જગદ્ભવેત્

સ્વપ્નદૃષ્ટં ચ યદ્વસ્તુ જાગરે ચેજ્જગદ્ભવઃ ।
નદીવેગો નિશ્ચલશ્ચેત્કેનાપીદં ભવેજ્જગત્

ક્ષુધિતસ્યાગ્નિર્ભોજ્યશ્ચેન્નિમિષં કલ્પિતં ભવેત્ ।
જાત્યન્ધૈ રત્નવિષયઃ સુજ્ઞાતશ્ચેજ્જગત્સદા

નપુંસકકુમારસ્ય સ્ત્રીસુખં ચેદ્ભવજ્જગત્ ।
નિર્મિતઃ શશશૃઙ્ગેણ રથશ્ચેજ્જગદસ્તિ તત્

સદ્યોજાતા તુ યા કન્યા ભોગયોગ્યા ભવેજ્જગત્ ।
વન્ધ્યા ગર્ભાપ્તતત્સૌખ્યં જ્ઞાતા ચેદસ્ત્વિદં જગત્

કાકો વા હંસવદ્ગચ્છેજ્જગદ્ભવતુ નિશ્ચલમ્ ।
મહાખરો વા સિંહેન યુધ્યતે ચેજ્જગત્સ્થિતિઃ

મહાખરો ગજગતિં ગતશ્ચેજ્જગદસ્તુ તત્ ।
સમ્પૂર્ણચન્દ્રસૂર્યશ્ચેજ્જગદ્ભાતુ સ્વયં જડમ્

ચન્દ્રસૂર્યાદિકૌ ત્યક્ત્વા રાહુશ્ચેદ્દૃશ્યતે જગત્ ।
ભૃષ્ટબીજસમુત્પન્નવૃદ્ધિશ્ચેજ્જગદસ્તુ સત્

દરિદ્રો ધનિકાનાં ચ સુખં ભુઙ્ક્તે તદા જગત્ ।
શુના વીર્યેણ સિંહસ્તુ જિતો યદિ જગત્તદા

જ્ઞાનિનો હૃદયં મૂઢૈર્જ્ઞાતં ચેત્કલ્પનં તદા ।
શ્વાનેન સાગરે પીતે નિઃશેષેણ મનો ભવેત્

શુદ્ધાકાશો મનુષ્યેષુ પતિતશ્ચેત્તદા જગત્ ।
ભૂમૌ વા પતિતં વ્યોમ વ્યોમપુષ્પં સુગન્ધકમ્

શુદ્ધાકાશે વને જાતે ચલિતે તુ તદા જગત્ ।
કેવલે દર્પણે નાસ્તિ પ્રતિબિમ્બં તદા જગત્

અજકુક્ષૌ જગન્નાસ્તિ હ્યાત્મકુક્ષૌ જગન્નહિ ।
સર્વથા ભેદકલનં દ્વૈતાદ્વૈતં ન વિદ્યતે

માયાકાર્યમિદં ભેદમસ્તિ ચેદ્બ્રહ્મભાવનમ્ ।
દેહોઽહમિતિ દુઃખં ચેદ્બ્રહ્માહમિતિ નિશ્ચયઃ

હૃદયગ્રન્થિરસ્તિત્વે છિદ્યતે બ્રહ્મચક્રકમ્ ।
સંશયે સમનુપ્રાપ્તે બ્રહ્મનિશ્ચયમાશ્રયેત્

અનાત્મરૂપચોરશ્ચેદાત્મરત્નસ્ય રક્ષણમ્ ।
નિત્યાનન્દમયં બ્રહ્મ કેવલં સર્વદા સ્વયમ્

એવમાદિસુદૃષ્ટાન્તૈઃ સાધિતં બ્રહ્મમાત્રકમ્ ।
બ્રહ્મૈવ સર્વભવનં ભુવનં નામ સન્ત્યજ

અહં બ્રહ્મેતિ નિશ્ચિત્ય અહંભાવં પરિત્યજ ।
સર્વમેવ લયં યાતિ સુપ્તહસ્તસ્થપુષ્પવત્

ન દેહો ન ચ કર્માણિ સર્વં બ્રહ્મૈવ કેવલમ્ ।
ન ભૂતં ન ચ કાર્યં ચ ન ચાવસ્થાચતુષ્ટયમ્

લક્ષણાત્રયવિજ્ઞાનં સર્વં બ્રહ્મૈવ કેવલમ્ ।
સર્વવ્યાપારમુત્સૃજ્ય હ્યહં બ્રહ્મેતિ ભાવય

અહં બ્રહ્મ ન સન્દેહો હ્યહં બ્રહ્મ ચિદાત્મકમ્ ।
સચ્ચિદાનન્દમાત્રોઽહમિતિ નિશ્ચિત્ય તત્ત્યજ

શાઙ્કરીયં મહાશાસ્ત્રં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ।
નાસ્તિકાય કૃતઘ્નાય દુર્વૃત્તાય દુરાત્મને

ગુરુભક્તિવિશુદ્ધાન્તઃકરણાય મહાત્મને ।
સમ્યક્પરીક્ષ્ય દાતવ્યં માસં ષાણ્માસવત્સરમ્

સર્વોપનિષદભ્યાસં દૂરતસ્ત્યજ્ય સાદરમ્ ।
તેજોબિન્દૂપનિષદમભ્યસેત્સર્વદા મુદા

સકૃદભ્યાસમાત્રેણ બ્રહ્મૈવ ભવતિ સ્વયમ્ ।
બ્રહ્મૈવ ભવતિ સ્વયમિત્યુપનિષત્ ॥
ૐ સહ નાવવતુ ॥સહ નૌ ભુનક્તુ ॥ સહ વીર્યં કરવાવહૈ ॥ તેજસ્વિનાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહૈ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
॥ ઇતિ તેજોબિન્દૂપનિષત્સમાપ્તા ॥
સંબંધિત કડિયાઁ
ઉપનિષદ્
તેજો-બિન્દુ ઉપનિષદ્
તેજો-બિન્દુ ઉપનિષદ્-1
તેજો-બિન્દુ ઉપનિષદ્-2
બાહરી કડિયાઁ