તત્ત્વાર્થસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

રત્નશર્કરાબાલુકાપંક ધૂમતમોમહાતમઃ પ્રભા ભૂમયો ઘનામ્બુવાતાકાશ પ્રતિષ્ઠાઃ સપ્તાધોઽધઃ॥
તાસુ ત્રિંશત્પંચવિંશતિ પંચદશદશત્રિપંચોનૈકનરકશતસહસ્રાણિ પંચ ચૈવ યથાક્રમમ્॥
નારકા નિત્યાશુભતરલેશ્યાપરિણામ દેહવેદનાવિક્રિયાઃ॥
પરસ્પરોદીરિતદુઃખાઃ॥
સંક્લિષ્ટાસુરોદીરિતદુઃખાશ્ચ પ્રાક્ ચતુર્થ્યાઃ॥
તેષ્વેકત્રિ સપ્ત દશસપ્તદશત્દવા વિંશતિ ત્રયસ્ત્રિંશત્સાગરોપમાસત્ત્વાનાં પરા સ્થિતઃ॥
જમ્બૂદ્વીપ લવણોદાદયઃ શુભનામાનો દ્વીપસમુદ્રા॥
દ્વિર્દ્વિર્વિષ્કમ્ભાઃ પૂર્વપૂર્વપરિક્ષેપિણો વલયાકૃતયઃ॥
તન્મધ્યે મેરુનાભિર્વૃત્તો યોજનશતસહસ્રવિષકમ્ભો જમ્બૂદ્વીપઃ॥
ભરતહેમવતહરિવિદેહ રમ્યક હૈરણેયવતૈરાવતવર્ષાઃ ક્ષેત્રાણિ॥
તદ્વિભાજિનઃ પૂર્વાપરાયતા હિમવન્મહાહિમવન્નિષધનીલરુક્મિ શિખરિણો વર્ણધરપર્વતાઃ॥
હેમાર્જુનતપનીય વૈડૂર્યરજત રેમમયાઃ॥
મણિવિચિક્ષપર્શ્વા ઉપરિ મૂલે ચ તુલ્યવિસ્તારાઃ॥
પદ્મમહાપદ્મતિગિઞ્છકેસરિ મહાપુણ્ડરીકપુણ્જરીકાહૃદાસ્તેષામુપરિ॥
પ્રથમો યોજનસહસ્રાયામસ્તદર્ધવિષકમ્ભો હ્રદઃ॥
દશયોજનાવગાહઃ॥
તન્મધ્યે યોજનં પુષ્કરમ્॥
તદ્દ્વિગુણદ્વિગુણાહ્રદઃ પુષ્કરાણિ ચ॥
તન્નિવાસિન્યો દેવ્યઃ શ્રી હ્રીધૃતિકીર્તિબુદ્ધિલક્ષ્મ્યઃ પલ્યોપમસ્થિતયઃ સસામાનિક પરિષત્કાઃ॥
ગંગાસિન્ધુ રોહિદ્રોહિતાસ્યાહરિદ્ધરિકાન્તૈ સીતાસીતોદાનારીનરકાન્તા સુવર્ણ રૂપ્યકૂલા રક્તારક્તોદાઃ સરિતસ્તન્મધ્યગાઃ॥
દ્વયોર્દ્વયોઃ પૂર્વાઃ પૂર્વગાઃ॥
શેષાસ્ત્વપરગાઃ॥
ચતુર્દશનદીસહસ્રપરિવૃતા ગંગાસિન્ધ્વાદયો નદ્યઃ॥
ભરતઃ ષડ્વિંશતિપંચયોજનશતવિસ્તારઃ ષટ્ચૈકોનવિંશતિભાગાયોજનસ્ય॥
તદ્દ્વિગુણદ્વિગુણવિસ્તારા વર્ષધરવર્ષા વિદેહાન્તાઃ॥
ઉત્તર દક્ષિણતુલ્યાઃ॥
તથોત્તરઃ॥
વિદેહેષુ સંખ્યેયકાલાઃ॥
ભરતસ્ય વિષ્કમ્ભો જમ્બૂદ્વીપસ્ય નવતિશતભાગઃ॥
દ્વિર્ધાતકીખણ્ડે॥
પુષ્કારર્ધે ચ॥
પ્રાઙ્માનુષોત્તરાન્મનુષ્યાઃ॥
આર્યા મ્લેચ્છાશ્ચ॥
ભરતૈરાવતવિદેહાઃ કર્મભૂમયોઽન્યત્ર દેવકુરૂત્તરકુરુભ્યઃ॥
નૃસ્થિતીપરાવરે ત્રિપલ્યોપમાન્તર્મુહૂર્ત॥
તિર્યગ્યોનિજાનાં ચ॥
ઇતિ તૃતીયોઽધ્યાયઃ॥