તત્ત્વાર્થસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

ઔપશમિકક્ષાયિકૌ ભાવૌ મિશ્રશ્ચ જીલસ્ય સ્વતત્ત્વમૌદયિક પારિણામિકો ચ॥
દ્વિનવાષ્ટાદશૈકવિંશાતિત્રિભેદા યથાક્રમમ્॥
સમ્યક્ત્વ ચારિત્રે॥
જ્ઞાનદર્શન દાનલાભભોગોપ ભોગવીર્યાણિ ચ॥
જ્ઞાનાજ્ઞાન દર્શન લબ્ધ્યશ્ચતુસ્ત્રિ ત્રિપઞ્ચભેદાઃ સમ્યક્ત્વ ચારિત્ર સંયમાસંયમાશ્ચ॥
ગતિકષાયલિઙ્ગ મિથ્યાદર્શના જ્ઞાનાસંયતા સિદ્ધ લેશ્યાશ્ચતુશ્ચતુસ્ત્ર્યેકૈકૈકૈકષડ્ભેદાઃ॥
જીવભવ્યાભવ્યત્વાનિ ચ॥
ઉપયોગો લક્ષણમ્॥
સ દ્વિવિધોઽષ્ટચતુર્ભેદ॥
સંસારિણો મુક્તાશ્ચ॥
સમનસ્કામનસ્કાઃ॥
સંસારિણસ્ત્રસસ્થાવરાઃ॥
પૃથિવ્યપ્તેજોવાયુવનસ્પતયઃ સ્થાવરાઃ॥
દ્વીન્દ્રિયાદયસ્ત્રસાઃ॥
પંચેદ્રિયાણિ॥
દ્વિવિધાનિ॥
નિર્વૃત્યુપકરણે દ્રવ્યેન્દ્રિયમ્॥
લબ્ધ્યુપયોગૌ ભાવેન્દ્રિયમ્॥
સ્પર્શનરસન ઘ્રાણચક્ષુઃશ્રોત્રાણિ॥
સ્પર્શનરસન્ગન્ધવર્ણશબ્દાસ્તદર્થાઃ॥
શ્રુતમનિન્દ્રિયસ્ય॥
વનસ્પત્યન્તાનામેકમ્॥
કૃમિપિપીલિકા ભ્રમર મનુષ્યાદીનામેકૈક વૃદ્ધાનિ॥
સંજ્ઞિનઃ સમનસ્કાઃ॥
વિગ્રહગતૌ કર્મયોગઃ॥
અનુશ્રેણિ ગતિઃ॥
અવિગ્રહા જીવસ્ય॥
વિગ્રહવતી ચ સંસારિણઃ પ્રાક્ ચતુર્ભ્યઃ॥
એક સમયાવિગ્રહા॥
એકં દ્વૌ ત્રીન્વાનાહારકઃ॥
સંમૂચ્છંનગર્ભૌપરાદા જન્મ॥
સચિત્તશીતસંવૃતાઃસેતરા મિશ્રાશ્ચૈકશસ્તદ્યોનયઃ॥
જરાયુજાણ્ડજપોતાનાં ગર્ભઃ॥
દેવનારકાણામુપપાદઃ॥
શેષાણાં સંમબર્ચ્છનમ્॥
ઔદારિકવૈક્રિયિકા હારકદૈજસકાર્મણાનિ શરીરાણિ॥
પરં પરં સૂક્ષ્મમ્॥
પ્રદેશતોઽસંખ્યેયગુણંપ્રાક્ તૈજસાત્॥
અનન્તગુણે પરે॥
અપ્રતીઘાતે॥
અનાદિસંબન્ધે ચ॥
સર્વસ્ય॥
તદાદીનિ ભાજ્યાનિયુગપદેકસ્મિન્ના ચતુર્ભ્યઃ॥
નિરૂપભોગમન્ત્યમ્॥
ગર્ભસમબર્ચ્છનજમાદ્યમ્॥
ઔપપાદિકં વૈગ્રિયિકમ્॥
લબ્ધિપ્રત્યયં ચ॥
તૈજસમપિ॥
શુભં વિશુદ્ધમવ્યાઘાતિ ચાહારકં પ્રમત્તસંયતસ્યૈવ॥
વાનકસંમૂર્ચ્છિનો નપુંસકાનિ॥
ન દેવાઃ॥
શેષસ્ત્રવેદાઃ॥
ઔપપાદિક ચરમોત્તમદેહાઽસંખ્યેય વર્ષાયુષોનવર્ત્યાયુષઃ॥
ઇતિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ॥