તત્ત્વાર્થસૂત્રમ્ · અધ્યાય 1

હિંસાવ-તસ્તેયાબ્રહ્મપરિગ્રહેભ્યૌ વિરતિર્વ્રતમ॥
દેશસર્વતોઽણુમહતી॥
તત્સ્થૈર્યાથા ભાવનાઃ પાઞ્ચ પઞ્ચ॥
વાઙ્ગમનોગુપ્તીર્યાદાન નિક્ષેપણ સમિત્યાલોકિતપાન ભોજનાનિ પંચ॥
ક્રોધલોભ ભીરુત્વ હાસ્ય પ્રત્યાખ્યાનાન્યુવી ચિભાષણં ચ પંચ॥
શૂન્યાગાર વિમોચિતા વાસપરોધા કરણ ભૈક્ષશુદ્ધિસમધર્માવિસંવાદાઃ પંચ॥
સ્ત્રીરાગ કથા શ્રવણતન્મનોહરાંગ નિરીક્ષણપૂર્વ રતાનુસમ્ રણ વૃષ્યેષ્ટ સરસ્વશરીર સંસ્કાર ત્યાગાઃ પંચ॥
મનોજ્ઞામનોત્રજ્ઞન્દ્રિય વિષય રાગદ્વેષ વર્જનાનિ પંચ॥
હિંસાદિષ્વહામુત્રા પાયાવદ્યદર્શનમ્॥
દુઃખમેવ વા॥
મૈત્રીપ્રમોદ કારુણ્યમાધ્યસ્થ્યાનિ ચ સત્ત્વગુણાધિક ક્લિશ્યમાનાવિનયેષુ॥
જગત્કાયસ્વ ભાવૌ વા સંવેગ વૈરાગ્યર્થમ્॥
પ્રમત્તયોગાત્પ્રાણવ્યપરોપણં હિંસા॥
અસદભિધાનમનૃતમ્॥
અદત્તાદાનં સ્તેયમ્॥
મૈથુનમબ્રહ્મ॥
મૂર્ચ્છા પરિગ્રહઃ॥
નિઃશલ્યો વ્રતી॥
અગાર્યનગારશ્ચ॥
અણુવ્રતોઽગારી॥
દિગ્દેશાનર્થદણ્ડ વિરતિસામાયિક પ્રોષ ધોપવાસોપભોગપરિભોગપરિમાણાતિથિસંવિભાગવ્રતસંપન્નશ્ચ॥
મારણાન્તિકીં સલ્લેખના જોષિતા॥
શંકાકાઙક્ષાવિચિકત્સાન્યદૃષ્ટિ પ્રશંસા સંસ્તવાઃ સમ્યગ્દૃષ્ટેરતીચારાઃ॥
વ્રતશીલેષુ પઞ્ચ પઞ્ચ યથાક્રમમ્॥
બન્ધવધચ્છેદાતિભારોપણાન્નપાનનિરોધાઃ॥
મિથ્યોપદેશ રહોભ્યાખ્યાનકૂટલેખક્રિયા ન્યાસાપહાર સાકારમન્ત્ર ભેદાઃ॥
સ્તેન પ્રયોગતદાહ્વતાદાન વિરુદ્ધરાજ્યાતિક્રમહીનાધિક મનોન્માન પ્રતિરુપક વ્યવહારાઃ॥
પરવિવાહક રણેત્વરિકા પરિગૃહીતા ગમનાનાઙ્ગક્રીડા કામતીવ્રાભિનિવેશાઃ॥
ક્ષેત્રવાસ્તુહિરણ્ય સુવર્ણધન ધાન્ય દાસીદાસ કુપ્ય પ્રમાણતિક્રમાઃ॥
ઊર્ધ્વાધસ્તિર્ય ગ્વ્યતિક્રમઃક્ષેત્ર વૃદ્ધિસ્મૃત્યન્તરાધાનાનિ॥
આનયન પ્રેષ્ય પ્રયોગ શવ્દરુપાનુપાત પુદ્ગલક્ષેપાઃ॥
કન્દર્પકૌત્કુચ્ય મૌખર્યાસમીક્ષ્યાધિકરણોપભોગ પરિભોગાનર્થક્યાનિ॥
યોગદુષ્પ્રણિધાનાનાદ રસ્મૃત્યનુપસ્થાનાનિ॥
અપ્રત્યવેક્ષિતા પ્રમાર્જિતોત્સર્ગાદાનસંસ્તરોપક્રમણા નાદર સ્મૃત્યનુપસ્થાનાનિ॥
સચિત્ત સમ્બન્ધસંમિશ્રાભિષવદુઃ પક્વાહારાઃ॥
સચિત્તનિક્ષેપા પિધાનપરવ્ય પદેશમાત્સર્યકાલાતિક્રમાઃ॥
જીવિતમરણાસંસમિત્રાનુરાગ સુખાનુબન્ધ નિદાનાનિ॥
અનુગ્રહાર્થ સ્યસ્યાતિસર્ગો દાનમ્॥
વિધિદ્રવ્યદાતૃપાત્રવિશેષાત્તદ્વિશેષઃ॥
મિથ્યાદર્શનાવિરતિપ્રમાદકષાયયોગા બન્ધહેતવઃ॥
સકષાયત્વાજ્જીવઃ કર્મણોયોગ્યાન્ પુદ્ગનાનાદત્તે સ બન્ધઃ॥
પ્રકૃતિસ્થિત્યનુભવપ્રદેશાસ્તદ્વિધયઃ॥
આદ્યો જ્ઞાન દર્શનાવરણવેદનીય મોહનીયાયુર્નામગોત્રાન્તરાયાઃ॥
પઞ્ચનવદ્વ્યષ્ટાવિંશતિ ચતુર્દ્વિચત્વારિંશદ્દ્વિપઞ્ચ ભેદા યથાક્રમમ્॥
મતિશ્રુતાવધિમનઃ પર્યયકેવલાનામ્॥
ચક્ષુરચક્ષુર વધિકેવલાનાં નિદ્રા નિદ્રા નિદ્રાપચલા પ્રચલાસ્ત્યનગૃદ્ધયશ્ચ॥
સદસદ્વેદ્યે॥
દર્શનચારિત્રમોહનીયા કષાય કષાય બેદનીયાખ્યા સ્ત્રિદ્વિનવષોડશભેદાઃ સમ્યક્ત્વ મિથ્યાત્વતદુભયાન્ય કષાયકષાયૌ
હાસ્ય રત્યરતિશોક ભય જુગુપ્સાસ્ત્રીપુન્નપુંસક બેદા અનન્તાનુબન્ધ્ય પ્રત્યાખ્યાન પ્રત્યાખ્યાન સંજ્વલન વિકલ્પાશ્ચૈકશઃ
ક્રોધમાન માયા લોભાઃ॥
નારકતૈર્યગ્યોનમાનુદૈવાનિ॥
ગતિજાતિશરીરાઙ્ગોપાઙ્ગનિર્માણ બન્ધસંઘાત સંસ્થાનસંહનન સ્પર્શ રસ ગન્ધ વર્ણનુપૂર્વ્યાગુરુલઘૂપઘાતપરઘાતાતપોદ્યોતોચ્છવાસ
નિહાયોગતયઃ પ્રત્યેકશરોત્રસ સુભગસુસ્વરશુભસૂક્ષ્મપર્યાપ્તિ સ્થિરાદેય યશઃ કીર્તિસેતરાણિતીર્થકરત્વં ચ॥
ઉચ્ચૈનીંચૈશ્ચ॥
દાનલાભોગોપભોગવીર્યાણામ્॥
આદિતસ્તિસૃણામન્રાયસ્ય ચ ત્રિંશત્સાગરોપમકોટી કોટયઃ પરા સ્થિતઃ॥
સપ્તતિરમોહનીયસ્ય॥
વિંશતિર્નામગોત્રયોઃ॥
ત્રયસ્ત્રિશત્સાગરોપમાણ્યાયુષઃ॥
અપરા દ્વાદશ મુહૂર્ત્તા વેદનીયસ્ય॥
નામગૌત્રયોરષ્ટૌ॥
શેષાણામન્તર્મુહર્તાઃ॥
વિપાકોઽનુભવઃ॥
સ યથાનામ॥
તતશ્ચ નિર્જરા॥
નામપ્રત્યયાઃ સર્વતો યોગ વિશેષાત્સૂક્ષ્મૈકક્ષેત્રાવગાહ સ્થિતાઃ સર્વાત્મ પ્રદેશોષ્વનન્તાન્ત પ્રદેશાઃ॥
સદ્વેદ્યશુભાયુર્નામગોત્રાણિ પુણ્યમ્॥
અતોઽન્યત્પાપમ્॥
ઇત્યષ્ટમોઽધ્યાયઃ॥