તારાસ્રગ્ધરાસ્તોત્ર · ભાગ 14

આર્યતારાસ્રગ્ધરાસ્તોત્ર
ઓં નમો ભગવત્યૈ આર્યતારાયૈ.
બાલાર્કાલોકતામ્રપ્રવરસુરશિરશ્ચારુચૂડામણિશ્રી-
સંપત્સંપર્કરાગનાતિચિરરચિતાલક્તકવ્યક્તભક્તી ।
ભક્ત્યા પાદૌ તવાર્યે કરપુટમુકુટાતોપભુગ્નોત્તમાઙ્ગસ્
તારિણ્ય્ આપચ્છરણ્યૈર્ નવનુતિકુસુમસ્રગ્ભિર્ અભ્યર્ચયામિ ॥ ત્સ્સ્_1
દુર્લઙ્ઘે દુઃખવહ્નૌ વિનિપતિતતનુર્ દુર્ભગઃ કાંદિશીકઃ
કિં કિં મૂઢઃ કરોમીત્ય્ અસકૃદ્ અપિ કૃતારમ્ભવૈયર્થ્યખિન્નઃ ।
શ્રુત્વા ભૂયઃ પરેભ્યઃ ક્ષતનયન ઇવ વ્યોમ્નિ ચન્દ્રાર્કલક્ષ્મીમ્
આલોકાશાનિબદ્ધઃ પરગતિગમનસ્ ત્વાં શ્રયે પાપહન્ત્રીં ॥ ત્સ્સ્_2
સર્વસ્મિન્ સત્વમાર્ગે નનુ તવ કરુણા નિર્વિશેષં પ્રવૃત્તા
તન્મધ્યે તદ્ગ્રહેણ ગ્રહણમ્ ઉપગતં માદૃશસ્યાપ્ય્ અવશ્યમ્ ।
સામર્થ્યં ચાદ્વિતીયં સકલજગદઘધ્વાન્તતિગ્માંશુબિમ્બં
દુઃખીવાહં તથાપિ પ્રતપતિ ધિગ્ અહો દુષ્કૃતં દુર્વિદગ્ધમ્ ॥ ત્સ્સ્_3
ધિગ્ ધિગ્ માં મન્દભાગ્યં દિવસકરરુચાપ્ય્ અપ્રણુણ્ણાન્ધકારં
તૃષ્યન્તં કૂલકચ્છે હિમશકલશિલાશીતલે હૈમવત્યાઃ ।
રત્નદ્વીપપ્રતોલ્યાવિપુલમણિગુહાગેહગર્ભે દરિદ્રં
નાથીકૃત્વાપ્ય્ આનાથં ભગવતિ ભવતીં સર્વલોકૈકધાત્રીમ્ ॥ ત્સ્સ્_4
માતાપિ સ્તન્યહેતોર્ વિરુવતિ બહુશઃ ખેદમ્ આયાતિ પુત્રે
ક્રોધં ધત્તે પિતાપિ પ્રતિદિવસમ્ અસત્પ્રાર્થનાસુ પ્રયુક્તઃ ।
ત્વં તુ ત્રૈલોક્યવાઞ્છાવિપુલફલમહાકલ્પવૃક્ષાગ્રવલ્લી
સર્વેભ્યો ઽભ્યાર્ચિતાર્થાન્ વિસૃજસિ ન ચ તે વિક્રિયા જાતુ કાચિત્ ॥ ત્સ્સ્_5
યો યઃ ક્લેશોઘવહ્નિજ્વલિતતનુર્ અહં તારણી તસ્ય તસ્યે-
ત્યાત્મોપજ્ઞાં પ્રતિજ્ઞાં કુરુ મયિ સફલાં દુઃખપાતાલમગ્ને ।
વર્ધન્તે યાવદ્ અન્તે પરુષપરિભવાઃ પ્રાણિનાં દુઃખવેગાઃ
સમ્યક્સંબુદ્ધયાને પ્રણિધિધૃતધિયાં તાવદ્ એવાનુકમ્પા ॥ ત્સ્સ્_6
ઇત્ય્ ઉચ્ચૈર્ ઊર્ધ્વબાહૌ નદતિ નુતિપદવ્યાજમ્ આક્રન્દનાદં
નાર્હત્ય્ અન્યો ઽપ્ય્ ઉપેક્ષાં જનનિ જનયિતું કિં પુનર્ યાદૃશી ત્વમ્ ।
ત્વત્તઃ પશ્યન્ પરેષામ્ અભિમતવિભવપ્રાર્થનાઃ પ્રાપ્તકામા
દહ્યે સહ્યેન ભૂયસ્તરમ્ અરતિભુવા સંતતાન્તર્જ્વરેણ ॥ ત્સ્સ્_7
પાપી યદ્ય્ અસ્મિ કસ્માત્ ત્વયિ મમ મહતી વર્ધતે ભક્તિર્ એષા
શ્રુત્યા સ્મૃત્યા ચ નામ્નો ઽપ્ય્ અપહરસિ હઠાત્ પાપમ્ એકા ત્વમ્ એવ ।
ત્યક્તવ્યાપારભારા નુદસિ મયિ કથં કથ્યતાં તથ્યકથ્યે
પથ્યં ગ્લાને મરિષ્યત્ય્ અપિ વિપુલકૃપઃ કિં ભિષગ્ રોરુધીતિ ॥ ત્સ્સ્_8
માયામાત્સર્યમાનપ્રભૃતિભિર્ અધમૈસ્ તુલ્યકાલં ક્રમાચ્ ચ
સ્વૈર્ દોષૈર્ વાક્યમાનો મઠકરભ ઇવાનેકસાધારણાંસઃ ।
યુષ્મત્પાદાબ્જપૂજાં ક્ષણમ્ અપિ ન લભે યત્ તદર્થં વિશેષાદ્
એષા કાર્પણ્યદીનાક્ષરપદરચના સ્યાન્ મમાવન્ધ્યકામા ॥ ત્સ્સ્_9
કલ્પાન્તભ્રાન્તવાતભ્રમિતજલવલલ્લોલકલ્લોલહેલા-
સંક્ષોભોત્ક્ષિપ્તવેલાતટવિકટચટસ્ફોટમોટાટ્ટહાસાત્ ।

મજ્જદ્ભિર્ ભિન્નનૌકૈઃ સકરુણરુદિતાક્રન્દનિષ્પન્દમન્દૈઃ
સ્વચ્છન્દં દેવિ સદ્યસ્ ત્વદભિભૂતિપરૈસ્ તીરમ્ ઉત્તીર્યતે ઽબ્ધેઃ ॥ ત્સ્સ્_10
ધૂમભ્રાન્તાભ્રગર્ભોદ્ભવગગણગૃહોત્સઙ્ગરિઙ્ગત્સ્ફુલિઙ્ગ-
સ્ફૂર્જજ્ જ્વાલાકરાલજ્વલનજવવિશદ્વેશ્મવિશ્રાન્તશય્યાઃ ।
ત્વય્ય્ આબદ્ધપ્રણમાઞ્જલિપુટમુકુટા ગદ્ગદોદ્ગીતયાજ્ઞાઃ
પ્રોદ્યદ્વિદ્યુદ્વિલાસોજ્જ્વલજલદજવૈર્ આપ્રિયન્તે ક્ષણેન ॥ ત્સ્સ્_11
દાનાંભઃપૂર્યમાણોભયકટકટકાલમ્બિરોલમ્બમાલા-
હુંકારાહૂયમાનપ્રતિગજજનિતદ્વેષવહ્નેર્ દ્વિપસ્ય ।
દન્તાન્તોત્તુઙ્ગદોલાતલતુલિતતનુસ્ ત્વામ્ અનુસ્મૃત્ય મૃત્યું
પ્રત્યાચષ્ટે પ્રહૃષ્ટઃ પૃથુશિખરશિરઃકોટિકોટ્ટોપવિષ્ટઃ ॥ ત્સ્સ્_12
પ્રૌઢપ્રાસપ્રહારપ્રહતનરશિરઃશૂલવલ્લ્યુત્સવાયાં
શૂન્યાટવ્યાં કરાગ્રગ્રહવિલસદસિસ્ફોટકસ્ફીતદર્પાન્ ।
દસ્યૂન્ દાસ્યે નિયુઙ્ક્તે સભૃકુટીકુટિલભ્રૂકટાક્ષેક્ષિતાક્ષાંશ્
ચિન્તાલેખન્ય્ અખિન્નસ્ફુટલિખિતપદં નામધામશ્રિયાં તે ॥ ત્સ્સ્_13
વજ્રક્રૂરપ્રહારપ્રખરણખમુખોત્ખાતમત્તેભકુમ્ભશ્
ચ્યોતત્સાન્દ્રાસ્રધૌતસ્ફુટવિકટસટાસંકટસ્કન્ધસંધિઃ ।
ક્રુધ્યન્ન્ આપિત્સુર્ આરાદ્ ઉપરિ મૃગરિપુસ્ તીક્ષ્ણદાંષ્ટ્રોત્કટાસ્યસ્
ત્રસ્યન્ન્ આવૃત્ય યાતિ ત્વદુચિતરચિતસ્તોત્રદુગ્ધાર્થવાચઃ ॥ ત્સ્સ્_14
ધૂમાવર્તાન્ધકારાકૃતિવિકૃતિફણિસ્ફારફૂત્કારપૂર-
વ્યાપારવ્યાત્તવક્ત્રસ્ફુરદુરુરસનારજ્જુકીનાશપાશૈઃ ।
પાપાત્ સંભૂય ભૂયસ્ તવ ગુણગણના તત્પરસ્ ત્વત્પરાત્મા
ધત્તે મત્તાલિમાલાવલયકુવલયસ્રગ્વિભૂષાં વિભૂતિં ॥ ત્સ્સ્_15
ભર્તૃભ્રૂભેદભીતોદ્ભટકટકભટાકૃષ્ટદુઃશ્લિષ્ટકેશશ્
ચઞ્ચદ્વાચાટચેટોત્કટરટિતકટુગ્રન્થિપાશોપગૂઢઃ ।
ક્ષુત્તૃટ્ક્ષામોષ્ઠકણ્ઠસ્ ત્યજતિ સ સપદિ વ્યાપદં તાં દુરન્તાં
યો યાયાદ્ આર્યાતારાચરણશરણતાં સ્નિગ્ધવન્ધૂજ્ઝિતો ઽપિ ॥ ત્સ્સ્_16
માયાનિર્માણકર્મક્રમકૃતવિકૃતાનેકનેપથ્યમિથ્યા-
રૂપારમ્ભાનુરૂપપ્રહરણકિરણાડંબરોડ્ડામરાણિ ।
ત્વત્તન્ત્રોદ્ધાર્યમન્ત્રસ્મૃતિહૃતદુરિતસ્યા વહન્ત્ય્ અપ્રધૃષ્યં
પ્રેતપ્રોતાન્ત્રતન્ત્રીનિચયવિરચિતસ્રાઞ્જિ રક્ષાંસિ રક્ષાં ॥ ત્સ્સ્_17
ગર્જજ્જીમૂતમૂર્તિત્રિમદમદનદીબધ્હધારાન્ધકારે
વિદ્યુદ્દ્યોતાયમાનપ્રહરણકિરણે નિષ્પતદ્બાણવર્ષે ।
રુદ્ધઃ સંગ્રામકાલે પ્રબલભુજબલૈર્ વિદ્વિષદ્ભિર્ દ્વિષદ્ભિસ્
ત્વદ્દત્તોત્સાહપુષ્ટિઃ પ્રસભમ્ અરિમહીમ્ એકવીરઃ પિનષ્ટિ ॥ ત્સ્સ્_18
પાપાચારાનુબન્ધોદ્ધતગદવિગલત્પૂતિપૂયાસ્રવિસ્ર-
ત્વઙ્માંસાસક્તનાડીમુખકુહરગલજ્જન્તુજગ્ધક્ષતાઙ્ગાઃ ।
યુષ્મત્પાદોપસેવાગદવરગુટિકાભ્યાસભક્તિપ્રસક્તા
જાયન્તે જાતરૂપપ્રતિનિધિવપુષઃ પુણ્ડરીકાયતાક્ષાઃ ॥ ત્સ્સ્_19
વિશ્રાન્તં શ્રોત્રપાત્રે ગુરુભિર્ ઉપહૃતાં યાસ્ય નામ્નાયં ભૈક્ષ્યં
વિદ્વદ્ગોષ્ઠીષુ યશ્ ચ શ્રુતધનવિરહાન્ મૂકતામ્ અભ્યુપૈતિ ।

સર્વાલંકારભૂષાવિભાવસમુદિતં પ્રાપ્ય વાગીશ્વરત્વં
સો ઽપિ ત્વદ્ભક્તિશક્ત્યા હરતિ નૃપસભે વાદિસિંહાસનાનિ ॥ ત્સ્સ્_20
ભૂશય્યાધૂલિધૂમ્રસ્ફુટિતકટકટીકર્પટોદ્ઘાટિતાઙ્ગો
યૂકાયુંષિ પ્રપિંશન્ પરપુરપુરતઃ કર્પરે તર્પણાર્થી ।
ત્વામ્ આરાધ્યાધ્યવસ્યન્વરયુવતિવહચ્ચામરસ્મેરચાર્વીમ્
ઉર્વીં ધત્તે મદાન્ધદ્વિપદશનઘનામ્ ઉદ્ધૃતૈકાતપત્રાં ॥ ત્સ્સ્_21
સેવાકર્માન્તશિલ્પાપ્રણયવિનિમયોપાયપર્યાયખિન્નઃ
પ્રાગ્જન્મોપાત્તપુણ્યોપચિતશુભફલં વિત્તમ્ અપ્રાપ્નુવન્તઃ ।
દૈવાતિક્રામનીં ત્વાં કૃપણજનજનન્ય્ અર્થમ્ અભ્યર્થ્ય ભૂયો
ભૂમેર્ નિર્વાન્તચામીકરનિકરનિધીન્ નિર્દ્ધના પ્રાપ્નુવન્તિ ॥ ત્સ્સ્_22
વૃત્તિછેદે વિલક્ષઃ ક્ષતનિવસનયા ભાર્યયા ભર્ત્સ્યમાનો
દૂરાદ્ આત્મંભરિત્વાત્ સ્વજનસુતસુહૃદ્બન્ધુભિર્ વર્જ્યમાનઃ ।
ત્વય્ય્ આવેદ્ય સ્વદુઃખં તુરગખુરમુખોત્ખાતસીમ્નાં ગૃહાણામ્
ઈષ્ટે સ્વાન્તઃપુરસ્ત્રીવલયઝણઝણાજાતનિદ્રાપ્રબોધઃ ॥ ત્સ્સ્_23
ચક્રંદિક્ચક્રચુમ્બિ સ્ફુરદુરુકિરણા લક્ષણાલંકૃતાસ્ત્રી
ષડ્દન્તો દન્તિમુખ્યઃ શિખિગલરુચિરશ્યામરોમા વરાશ્વઃ ।
ભાસ્વદ્ભાસ્વન્મયૂખો મણિર્ અમલગુણઃ કોષભૃત્ પૂર્ણકોષઃ
સેનાનીર્ વીરસૈન્યો ભવતિ ભગવતિ ત્વત્પ્રસાદાંશલેશાત્ ॥ ત્સ્સ્_24
સ્વચ્છન્દશ્ ચન્દનાંભઃસુરભિમણિશિલાદત્તસંકેતકાન્તઃ
કાન્તાક્રીડાનુરાગાદ્ અભિનવરચિતાતિથ્યતથ્યોપચારઃ ।
ત્વદ્વિદ્યાલબ્ધસિદ્ધિર્ મલયમધુવનં યાતિ વિદ્યાધરેન્દ્રઃ
ખડ્ગાંશુશ્યામપીનોન્નતભુજપરિઘ પ્રોલ્લસત્પારિહાર્યઃ ॥ ત્સ્સ્_25
હારાક્રાન્તસ્તનાન્તાઃ શ્રવણકુવલયસ્પર્ધમાનાયતાક્ષા
મન્દારોદારવેણીતરુણપરિમલામોઘમાદ્યદ્દ્વિરેફાઃ ।
કાચીનાદાનુબન્ધોદ્ધતતરચરણોદારમઞ્જીરતૂર્યાસ્
ત્વન્નાથં પ્રાર્થયન્તે સ્મરમદમુદિતાઃ સાદરા દેવકન્યાઃ ॥ ત્સ્સ્_26
રત્નચ્છન્નાન્તવાપીકનકકમલિનીવજ્રકિઞ્જલ્કમાલામ્
ઉન્મજ્જત્પારિજાતદ્રુમધુરમધૂદ્ધૂતધૂલીવિતાનામ્ ।
વીણાવેણુપ્રવીણામરપુરરમણીદત્તમાધૂર્યતૂર્યાં
કૃત્વાયુષ્મત્સપર્યામ્ અનુભવતિ ચિરં નન્દનોદ્યાનયાત્રામ્ ॥ ત્સ્સ્_27
કર્પૂરૈલાલવઙ્ગત્વગગરુનલદક્ષોગન્ધોદકાયાં
દાન્તાકન્દર્પદર્પોત્કટકુચકુહરાવર્તવિશ્રાન્તવીચ્યામ્ ।
મન્દાકિન્યામ્ અમન્દચ્છટસલિલસરિત્ક્રીડયા સુન્દરીભિઃ
ક્રીડન્તિ ત્વદ્ગતાન્તઃકરણપરિણતોત્તપ્તપુણ્યપ્રભાવાઃ ॥ ત્સ્સ્_28
ગીર્વાણગ્રામણીભિર્ વિનયભરનમન્મૌલિભિર્ વન્દિતાજ્ઞઃ
સ્વર્ગોત્સઙ્ગે ધિરૂઢઃ સુરકરિણિ રણદ્ભૂષણોદ્ભાસિતાઙ્ગે ।
શચ્યા દોર્દામદોલાવિરલવલયિતોદ્દામરોમાઞ્ચમૂર્તિઃ
પૂતસ્ ત્વદ્દૃષ્ટિપાતૈર્ અવતિ સુરમહીં હીરભિન્નપ્રકોષ્ઠઃ ॥ ત્સ્સ્_29
ચૂડારત્નાવતંસાસનગતસુગતવ્યોમલક્ષ્મીવિતાનં
પ્રોદ્યદ્બાલાર્કકોટિપટુતરકિરણાપૂર્યમાનત્રિલોકમ્ ।

પ્રૌઢાલીઢૈકપદં ક્રમભરવિનમદ્બ્રહ્મરુદ્રેન્દ્રવિષ્ણુ
ત્વદ્રૂપં ભાવ્યમાનં ભવતિ ભવભયોચ્છિત્તયે જન્મભાજામ્ ॥ ત્સ્સ્_30
પશ્યન્ત્ય્ એકે સકોપં પ્રહરણકિરણોદ્ગૂર્ણદોર્દણ્ડખણ્ડ-
વ્યાપ્તવ્યોમાન્તરાલં વલયફણિફણાદારુણાહાર્યચર્યામ્ ।
દ્વિષ્ટવ્યુત્ત્રાસિહાસોડ્ડમરડમરુકોડ્ડામરાસ્ફાલવેલા-
વેતાલોત્તાલતાલપ્રમદમદમહાકેલિકોલાહલોગ્રમ્ ॥ ત્સ્સ્_31
કેચિત્ ત્વ્ એકૈકરોમોદ્ગમગતગગણાભોગભૂભૂતલસ્થ-
સ્વસ્થબ્રહ્મેન્દ્રરુદ્રપ્રભૃતિનરમરુત્સિદ્ધગન્ધર્વનાગમ્ ।
દિક્ચક્રાક્રામિધામસ્થિતસુગતશતાનન્તનિર્માણચિત્રમ્
ચિત્રં ત્રૈલોક્યવન્દ્યં સ્થિરચરરચિતાશેષભાવસ્વભાવમ્ ॥ ત્સ્સ્_32
લાક્ષાસિન્દૂરરાગારુણતરકિરણાદિત્યલૌહિત્યમ્ એકે
શ્રીમત્સાન્દ્રેન્દ્રનીલોપલદલદલિતક્ષોદનીલં તથાન્યે ।
ક્ષીરાબ્ધિક્ષુબ્ધદુગ્ધાધિકતરધવલં કાઞ્ચનાભં ચ કેચિત્
ત્વદ્રૂપં વિશ્વરૂપં સ્ફટિકવદ્ ઉપધાયુક્તિભેદાદ્ વિભિન્નમ્ ॥ ત્સ્સ્_33
સાર્વજ્ઞજ્ઞાનદીપપ્રકટિતસકલજ્ઞેયતત્ત્વૈકસાક્ષી
સાક્ષાદ્ વેત્તિ ત્વદીયં ગુણગણગણનાં સર્વવિત્ તત્સુતો વા ।
યત્ તુ વ્યાદાય વક્ત્રં વલિભુજરટિતં માદૃશો રટીતિ
વ્યાપત્ સા તીવ્રદુઃખજ્વરજનિતરુજશ્ચેતસો હાસ્યહેતુઃ ॥ ત્સ્સ્_34
યન્ મે વિજ્ઞપ્સ્યમાનં પ્રથમતરમ્ અદસ્ ત્વં વિશેષેણ વેત્ત્રી
ત્વદ્વ્યાહારાતિરેકશ્રમવિધિર્ અબુધસ્વાન્તસંતોષહેતુઃ ।
કિં તુ સ્નિગ્ધસ્ય બન્ધોર્ વિષં ઇવ પુરતો દુઃખમ્ ઉદ્ગીર્ય વાચા
જ્ઞાતાર્થસ્યાપિ દુઃખી હૃદયલઘુતયા સ્વસ્થતાં વિન્દતીવ ॥ ત્સ્સ્_35
કલ્યાણાનન્દસિન્ધુપ્રકટશશિકલે શીતલાં દેહિ દૃષ્ટિં
પુષ્ટિં જ્ઞાનોપદેશૈઃ કુરુ ઘનકરુણે ધ્વંસય ધ્વાન્તમન્તઃ ।
ત્વત્સ્તોત્રાંભઃપવિત્રીકૃતમનસિ મયિ શ્રેયસઃ સ્થાનમ્ એકં
દૃષ્ટં યસ્માદ્ અમોઘં જગતિ તવ ગુણસ્તોત્રમાત્રં પ્રજાનામ્ ॥ ત્સ્સ્_36
સંસ્તુત્ય ત્વદ્ગુણૌઘાવયવમ્ અનિયતેયત્તમ્ આપ્તં મયા યત્ ।
પુણ્યં પુણ્યાહવાઞ્છાફલમધુરરસાસ્વાદમ્ આમુક્તિભોગ્યમ્ ।
લોકસ્ તેનાર્યલોકેશ્વરચરણતલસ્વસ્તિકસ્વસ્તિચિહ્નામ્
અહ્નાયાયં પ્રયાયાત્ સુગતસુતમહીં તાં સુખાવત્યુપાખ્યામ્ ॥ ત્સ્સ્_37