તારસારોપનિષત્ · અધ્યાય 1

તારસારોપનિષત્
યન્નારાયણતારાર્થસત્યજ્ઞાનસુખાકૃતિ ।
ત્રિપાન્નારાયણાકરં તદ્બ્રહ્મૈવાસ્મિ કેવલમ્ ॥
ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
હરિઃ ૐ ॥
બૃહસ્પતિરુવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યં યદનુ કુરુક્શેત્રં દેવાનાં
દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનં તસ્માદ્યત્ર
ક્વચન ગચ્ઘ્છેત્તદેવ મન્યેતેતિ । ઇદં વૈ કુરુક્શેત્રં દેવાનાં
દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનમ્ । અત્ર હિ જન્તોઃ
પ્રાણેષૂત્ક્રમમાણેષુ રુદ્રસ્તારકં બ્રહ્મ વ્યાચષ્ટે
યેનાસાવમૃતીભૂત્વા મોક્શી ભવતિ । તસ્માદવિમુક્તમેવ નિષેવેત ।
અવિમુક્તં ન વિમુઞ્ચેત્ । એવમેવૈષ ભગવન્નિતિ વૈ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

અથ હૈનં ભારદ્વાજઃ પપ્રચ્છ યાજ્ઞવલ્ક્યં કિં તારકમ્ ।
કિં તારયતીતિ । સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ । ૐ નમો નારાયણાયેતિ
તારકં ચિદાત્મકમિત્યુપાસિતવ્યમ્ । ઓમિત્યેકાક્શરમાત્મસ્વરૂપમ્ ।
નમ ઇતિ દ્વ્યક્શરં પ્રકૃતિસ્વરૂપમ્ । નારાયણાયેતિ પઞ્ચાક્શરં
પરંબ્રહ્મસ્વરૂપમ્ । ઇતિ ય એવં વેદ । સોઽમૃતો ભવતિ । ઓમિતિ બ્રહ્મા
ભવતિ । નકારો વિષ્ણુર્ભવતિ । મકારો રુદ્રો ભવતિ । નકાર ઈશ્વરો ભવતિ ।
રકારોઽણ્ડં વિરાડ્ ભવતિ । યકારઃ પુરુષો ભવતિ । ણકારો ભગવાન્ભવતિ ।
યકારઃ પરમાત્મા ભવતિ । એતદ્વૈ નારાયણસ્યાષ્ટાક્શરં વેદ
પરમપુરુષો ભવતિ ।
અયમૃગ્વેદઃ પ્રથમઃ પાદઃ

ૐઇત્યેતદક્શરં પરં બ્રહ્મ । તદેવોપાસિતવ્યમ્ । એતદેવ
સૂક્શ્માષ્ટાક્શરં ભવતિ । તદેતદષ્ટાત્મકોઽષ્ટધા
ભવતિ । અકારઃ પ્રથમાક્શરો ભવતિ । ઉકારો દ્વિતીયાક્શરો ભવતિ ।
મકારસ્તૃતીયાક્શરો ભવતિ । બિન્દુસ્તુરીયાક્શરો ભવતિ । નાદઃ
પઞ્ચમાક્શરો ભવતિ । કલા ષષ્ઠાક્શરો ભવતિ । કલાતીતા
સપ્તમાક્શરો ભવતિ । તત્પરશ્ચાષ્ટમાક્શરો ભવતિ ।
તારકત્ત્વાત્તારકો ભવતિ । તદેવ તારકં બ્રહ્મ ત્વં વિદ્ધિ ।
તદેવોપાસિતવ્યમ્ ॥ અત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ॥
અકારાદભવદ્બ્રહ્મા જામ્બવાનિતિસંજ્ઞકઃ ।
ઉકારાક્શરસંભૂત ઉપેન્દ્રો હરિનાયકઃ

મકારાક્શરસંભૂતઃ શિવસ્તુ હનુમાન્સ્મૃતઃ ।
બિન્દુરીશ્વરસંજ્ઞસ્તુ શત્રુઘ્નશ્ચક્રરાટ્ સ્વયમ્

નાદો મહાપ્રભુર્જ્ઞેયો ભરતઃ શઙ્ખનામકઃ ।
કલાયાઃ પુરુષઃ સાક્શાલ્લક્શ્મણો ધરણીધરઃ

કલાતીતા ભગવતી સ્વયં સીતેતિ સંજ્ઞિતા ।
તત્પરઃ પરમાત્મા ચ શ્રીરામઃ પુરુષોત્તમઃ

ઓમિત્યેતદક્શરમિદં સર્વમ્ । તસ્યોપવ્યાખ્યાનં ભૂતં
ભવ્યં ભવિષ્યદ્યચ્ચાન્યત્તત્ત્વમન્ત્રવર્ણદેવતાછન્દો
ઋક્કલાશક્તિસૃષ્ટ્યાત્મકમિતિ । ય એવં વેદ ।
યજુર્વેદો દ્વિતીયઃ પાદઃ

અથ હૈનં ભારદ્વાજો યાજ્ઞવલ્ક્યમુવાચાથ કૈર્મન્ત્રૈઃ
પરમાત્મા પ્રીતો ભવતિ સ્વાત્માનં દર્શયતિ તન્નો બ્રૂહિ
ભગવ ઇતિ । સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ ।
ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાનકારવાચ્યો
જામ્બવાન્ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમોનમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાનુકારવાચ્ય
ઉપેન્દ્રસ્વરૂપો હરિનાયકો ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમોનમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાન્મકારવાચ્યઃ
શિવસ્વરૂપો હનૂમાન્ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ નમોનમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાન્બિન્દુસ્વરૂપઃ
શત્રુઘ્નો ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમોનમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાન્નાદસ્વરૂપો
ભરતો ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમોનમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાન્કલાસ્વરૂપો
લક્શ્મણો ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમોનમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાન્કલાતીતા
ભગવતી સીતા ચિત્સ્વરૂપા ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમોનમઃ

યથા પ્રથમમન્ત્રોક્તાવાદ્યન્તૌ તથા સર્વમન્ત્રેષુ દ્રષ્ટવ્યમ્ ।
ઉકારવાચ્ય ઉપેન્દ્રસ્વરૂપો હરિનાયકઃ ૨ મકારવાચ્યઃ
શિવસ્વરૂપો હનુમાન્ ૩ બિન્દુસ્વરૂપઃ શત્રુઘ્નઃ ૪ નાદસ્વરૂપો
ભરતઃ ૫ કલાસ્વરૂપો લક્શ્મણઃ ૬ કલાતીતા ભગવતી સીતા
ચિત્સ્વરૂપા ૭ ૐ યો હ વૈ શ્રીપરમાત્મા નારાયણઃ સ ભગવાંસ્તત્પરઃ
પરમપુરુષઃ પુરાણપુરુષોત્તમો નિત્યશુદ્ધબુદ્ધમુક્તસત્ય
પરમાનન્તાદ્વયપરિપૂર્ણઃ પરમાત્મા બ્રહ્મૈવાહં રામોઽસ્મિ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ નમોનમઃ

એતદષ્ટવિધમન્ત્રં યોઽધીતે સોઽગ્નિપૂતો ભવતિ । સ વાયુપૂતો
ભવતિ । સ આદિત્યપૂતો ભવતિ । સ સ્થાણુપૂતો ભવતિ । સ સર્વૈર્દેવૈર્જ્ઞાતો
ભવતિ । તેનેતિહાસપુરાણાનં રુદ્રાણાં શતસહસ્રાણિ જપ્તાનિ ફલાનિ
ભવન્તિ । શ્રીમન્નારાયણાષ્ટાક્શરાનુસ્મરણેન ગાયત્ર્યાઃ
શતસહસ્રં જપ્તં ભવતિ । પ્રણવાનામયુતં જપ્તં ભવતિ ।
દશપૂર્વાન્દશોત્તરાન્પુનાતિ । નારાયણપદમવાપ્નોતિ ય એવં વેદ ।
તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ । દિવીવ ચક્શુરાતતમ્ ।
તદ્વિપ્રાસો વિપન્યવો જાગૃવાંસઃ સમિન્ધતે । વિષ્ણોર્યત્પરમં પદમ્ ॥
ઇત્યુપનિષત્ ॥
સામવેદસ્તૃતીયઃ પાદઃ

ૐ પૂર્ણમદઃ પૂર્ણમિદં પૂર્ણાત્પૂર્ણમુદચ્યતે ।
પૂર્ણસ્ય પૂર્ણમાદાય પૂર્ણમેવાવશિષ્યતે ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ તારસારોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય