તન્ત્રાલોક · અધ્યાય 1

વિમલકલાશ્રયાભિનવસૃષ્ટિમહા જનની ભરિતતનુશ્ચ પઞ્ચમુખગુપ્તરુચિર્જનકઃ ।
તદુભયયામલસ્ફુરિતભાવવિસર્ગમયં હૃદયમનુત્તરામૃતકુલં મમ સસ્ફુરતાત્ ॥ 1

નૌમિ ચિત્પ્રતિભાં દેવીં પરાં ભૈરવયોગિનીમ્ ।
માતૃમાનપ્રમેયાંશશૂલામ્બુજકૃતાસ્પદામ્ ॥ 2

નૌમિ દેવીં શરીરસ્થાં નૃત્યતો ભૈરવાકૃતે ।
પ્રાવૃણ્મેઘઘનવ્યોમવિદ્યુલ્લેખાવિલાસિનીમ્ ॥ 3

દીપ્તજ્યોતિશ્છટાપ્લુષ્ટભેદબન્ધત્રયં સ્ફુરત્ ।
સ્તાજ્જ્ઞાનશૂલં સત્પક્ષવિપક્ષોત્કર્તનક્ષમમ્ ॥ 4

સ્વાતન્ત્ર્યશક્તિઃ ક્રમસંસિસૃક્ષા ક્રમાત્મતા ચેતિ વિભોર્વિભૂતિઃ ।
તદેવ દેવીત્રયમન્તરાસ્તામનુત્તરં મે પ્રથયત્સ્વરૂપમ્ ॥ 5

તદ્દેવતાવિભવભાવિમહામરીચિચક્રેશ્વરાયિતનિજસ્થિતિરેક એવ ।
દેવીસુતો ગણપતિઃ સ્ફુરદિન્દુકાન્તિઃ સમ્યક્સમુચ્છલયતાન્મમ સંવિદબ્ધિમ્ ॥ 6

રાગારુણાં ગ્રન્થિબિલાવકીર્ણ યો જાલમાતાનવિતાનવૃત્તિ ।
કલોમ્ભિતં બાહ્યપથે ચકાર સ્તાન્મે સ મચ્છન્દવિભુઃ પ્રસન્નઃ ॥ 7

ત્રૈયમ્બકાભિહિતસન્તતિતામ્રપર્ણીસન્મૌક્તિકપ્રકરકાન્તિવિશેષભાજઃ ।
પૂર્વે જયન્તિ ગુરવો ગુરુશાસ્ત્રસિન્ધુકલ્લોલકેલિકલનામલકર્ણધારાઃ ॥ 8

જયતિ ગુરુરેક એવ શ્રીશ્રીકણ્ઠો ભુવિ પ્રથિતઃ ।
તદપરમૂર્તિર્ભગવાન્ મહેશ્વરો ભૂતિરાજશ્ચ ॥ 9

શ્રીસોમાનન્દબોધશ્રીમદુત્પલવિનિઃસૃતાઃ ।
જયન્તિ સંવિદામોદસન્દર્ભા દિક્પ્રસર્પિણઃ ॥ 10

તદાસ્વાદભરાવેશબૃંહિતાં મતિષટ્પદીમ્ ।
ગુરોર્લક્ષ્મણગુપ્તસ્ય નાદસંમોહિનીં નુમઃ ॥ 11

યઃ પૂર્ણાનન્દવિશ્રાન્તસર્વશાસ્ત્રાર્થપારગઃ ।
સ શ્રીચુખુલકો દિશ્યાદિષ્ટં મે ગુરુરુત્તમઃ ॥ 12

જયતાજ્જગદુદ્ધૃતિક્ષમો@સૌ ભગવત્યા સહ શંભુનાથ એકઃ ।
યદુદીરિતશાસનાંશુભિર્મે પ્રકટો@યં ગહનો@પિ શાસ્ત્રમાર્ગઃ ॥ 13

સન્તિ પદ્ધતયશ્ચિત્રાઃ સ્રોતોભેદેષુ ભૂયસા ।
અનુત્તરષડર્ધાર્થક્રમે ત્વેકાપિ નેક્ષ્યતે ॥ 14

ઇત્યહં બહુશઃ સદ્ભિઃ શિષ્યસબ્રહ્મચારિભિઃ ।
અર્થિતો રચયે સ્પષ્ટાં પૂર્ણાર્થા પ્રક્રિયામિમામ્ ॥ 15

શ્રીભટ્ટનાથચરણાબ્જયુગાત્તથા શ્રીભટ્ટારિકાંઘ્રિયુગલાદ્ગુરુસન્તતિર્યા ।
બોધાન્યપાશવિષનુત્તદુપાસનોત્થબોધોજ્જ્વલો@ભિનવગુપ્ત ઇદં કરોતિ ॥ 16

ન તદસ્તીહ યન્ન શ્રી-માલિનીવિજયોત્તરે ।
દેવદેવેન નિર્દિષ્ટં સ્વશબ્દેનાથ લિઙ્ગતઃ ॥ 17

દશાષ્ટાદશવસ્વષ્ટભિન્નં યચ્છાસનં વિભોઃ ।
તત્સારં ત્રિકશાસ્ત્રં હિ તત્સારં માલિનીમતમ્ ॥ 18

અતો@ત્રાન્તર્ગતં સર્વ સંપ્રદાયોજ્ઝિતૈર્બુધૈઃ ।
અદૃષ્ટ પ્રકટીકુર્મો ગુરુનાથાજ્ઞયા વયમ્ ॥ 19

અભિનવગુપ્તસ્ય કૃતિઃ સેયં યસ્યોદિતા ગુરુભિરાખ્યા ।
ત્રિનયનચરણસરોરુહચિન્તનલબ્ધપ્રસિદ્ધિરિતિ ॥ 20

શ્રીશમ્ભુનાથભાસ્કરચરણનિપાતપ્રભાપગતસંકોચમ્ ।
અભિનવગુપ્તહૃદમ્બુજમેતદ્વિચિનુત મહેશપૂજનહેતોઃ ॥ 21

ઇહ તાવત્સમસ્તેષુ શાસ્ત્રેષુ પરિગીયતે ।
અજ્ઞાનં સંસૃતેર્હેતુર્જ્ઞાનં મોક્ષૈકકારણમ્ ॥ 22

મલમજ્ઞાનમિચ્છન્તિ સંસારાઙ્કુરકારણમ્ ।
ઇતિ પ્રોક્તં તથા વ શ્રીમલિનીવિજયોત્તરે ॥ 23

વિશેષણેન બુદ્ધિસ્થે સંસારોત્તરકાલિકે ।
સંભાવનાં નિરસ્યૈતદભાવે મોક્ષમબ્રવીત્ ॥ 24

અજ્ઞાનમિતિ ન જ્ઞાનાભાવશ્ચાતિપ્રસઙ્ગતઃ ।
સ હિ લોષ્ટાદિકે@પ્યસ્તિ ન ચ તસ્યાસ્તિ સંસૃતિઃ ॥ 25

અતો જ્ઞેયસ્ય તત્ત્વસ્ય સામસ્ત્યેનાપ્રથાત્મકમ્ ।
જ્ઞાનમેવ તદજ્ઞાનં શિવસૂત્રેષુ ભાષિતમ્ ॥ 26

ચૈતન્યમાત્મા જ્ઞાનં ચ બન્ધ ઇત્યત્ર સૂત્રયોઃ ।
સંશ્લેષેતરયોગાશ્યામયમર્થઃ પ્રદર્શિતઃ ॥ 27

ચૈતન્યમિતિ ભાવાન્તઃ શબ્દઃ સ્વાતન્ત્ર્યમાત્રકમ્ ।
અનાક્ષિપ્રવિશેષં સદાહ સૂત્રે પુરાતને ॥ 28

દ્વિતીયેન તુ સૂત્રેણ ક્રિયાં વા કરણં ચ વા ।
બ્રુવતા તસ્ય ચિન્માત્રરૂપસ્ય દ્વૈતમુચ્યતે ॥ 29

દ્વૈતપ્રથા તદજ્ઞાનં તુચ્છત્વાદ્બન્ધ ઉચ્યતે ।
તત એવ સમુચ્છેદ્યમિત્યાવૃત્ત્યાનિરૂપિતમ્ ॥ 30

સ્વતન્ત્રાત્માતિરિક્તસ્તુ તુચ્છો@ તુચ્છો@પિ કશ્ચન ।
ન મોક્ષો નામ તન્નાસ્ય પૃથઙ્નામાપિ ગૃહ્યતે ॥ 31

યત્તુ જ્ઞેયસતત્ત્વસ્ય પૂર્ણપૂર્ણપ્રથાત્મકમ્ ।
તદુત્તરોત્તરં જ્ઞાનં તત્તત્સંસારશાન્તિદમ્ ॥ 32

રાગાદ્યકલુષો@સ્મ્યન્તઃશૂન્યો@હં કર્તૃતોજ્ઝિતઃ ।
ઇત્થં સમાસવ્યાસાભ્યાં જ્ઞાનં મુઞ્ચતિ તાવતઃ ॥ 33

તસ્માન્મુક્તો@પ્યવચ્છેદાદવચ્છેદાન્તરસ્થિતેઃ ।
અમુક્ત એવ મુક્તસ્તુ સર્વાવચ્છેદવર્જિતઃ ॥ 34

યત્તુ જ્ઞેયસતત્ત્વસ્ય જ્ઞાનં સર્વાત્મનોજ્ઝિતમ્ ।
અવચ્છેદૈર્ન તત્કુત્રાપ્યજ્ઞાનં સત્યમુક્તિદમ્ ॥ 35

જ્ઞાનાજ્ઞાનસ્વરૂપં યદુક્તં પ્રત્યેકમપ્યદઃ ।
દ્વિધા પૌરુષબૌદ્ધત્વભિદોક્તં શિવશાસને ॥ 36

તત્ર પુંસો યદજ્ઞાનં મલાખ્યં તજ્જમપ્યય ।
સ્વપૂર્ણચિત્ક્રિયારૂપશિવતાવરણાત્મકમ્ ॥ 37

સંકોચિદૃક્ક્રિયારૂપં તત્પશોરવિકલ્પિતમ્ ।
તદજ્ઞાનં ન બુદ્ઘ્યંશો@ધ્યવસાયાદ્યભાવતઃ ॥ 38

અહમિત્થમિદં વેદ્મીત્યેવમધ્યવસાયિની ।
ષટ્કઞ્ચુકાબિલાણૂત્થપ્રતિબિમ્બનતો યદા ॥ 39

ધીર્જાયતે તદા તાદૃગ્જ્ઞાનમજ્ઞાનશબ્દિતમ્ ।
બૌદ્ધં તસ્ય ચ તત્પૌંસ્નં પોષણીયં ચ પોષ્ટૃચ ॥ 40

ક્ષીણે તુ પશુસંસ્કારે પુંસઃ પ્રાપ્તપરસ્થિતેઃ ।
વિકસ્વરં તદ્વિજ્ઞાનં પૌરુષં નિર્વિકલ્પકમ્ ॥ 41

વિકસ્વરાવિકલ્પાત્મજ્ઞાનૌચિત્યેન યાવસા ।
તદ્બૌદ્ધં યસ્ય તત્પૌંસ્નં પ્રાગ્વત્પોષ્યં ચ પોષ્ટૃ ચ ॥ 42

તત્ર દીક્ષાદિના પૌંસ્નમજ્ઞાનં ધ્વંસિ યદ્યપિ ।
તથાપિ તચ્છરીરાન્તે તજ્જ્ઞાનં વ્યજ્યતે સ્ફુટમ્ ॥ 43

બૌદ્ધજ્ઞાનેન તુ યદા બૌદ્ધમજ્ઞાનજૃમ્ભિતમ્ ।
વિલીયતે તદા જીવન્મુક્તિઃ કરતલે સ્થિતા ॥ 44

દીક્ષાપિ બૌદ્ધવિજ્ઞાનપૂર્વા સત્યં વિમોચિકા ।
તેન તત્રાપિ બૌદ્ધસ્ય જ્ઞાનસ્યાસ્તિ પ્રધાનતા ॥ 45

જ્ઞાનાજ્ઞાનાગતં ચૈતદ્દ્વિત્વં સ્વાયમ્ભુવે રુરૌ ।
મતઙ્ગાદૌ કૃતં શ્રીમત્ખેટપાલાદિદૈશિકૈઃ ॥ 46

તથાવિધાવસાયાત્મબૌદ્ધવિજ્ઞાનસમ્પદે ।
શાસ્ત્રમેવ પ્રધાનં યજ્જ્ઞેયતત્ત્વપ્રદર્શકમ્ ॥ 47

દીક્ષયા ગલિતે@પ્યન્તરજ્ઞાને પૌરુષાત્મનિ ।
ધીગતસ્યાનિવૃત્તત્વાદ્વિકલ્પો@પિ હિ સંભવેત ॥ 48

દેહસદ્ભાવપર્યન્તમાત્મભાવો યતો ધિયિ ।
દેહાન્તે@પિ ન મોક્ષઃ સ્યાત્પૌરુષાજ્ઞાનહાનિતઃ ॥ 49

બૌદ્ધાજ્ઞાનનિવૃત્તૌ તુ વિકલ્પોન્મૂલનાદ્ધ્રુવમ્ ।
તદૈવ મોક્ષ ઇત્યુક્તં ધાત્રા શ્રીમન્નિશાટને ॥ 50

વિકલ્પયુક્તચિતસ્તુ પિણ્ડપાતાચ્છિવં બ્રજેત્ ।
ઇતરસ્તુ તદૈવેતિ શાસ્ત્રસ્યાત્ર પ્રધાનતઃ ॥ 51

જ્ઞેયસ્ય હિ પરં તત્ત્વં યઃ પ્રકાશાત્મકઃ શિવઃ ।
નહ્યપ્રકાશરૂપસ્ય પ્રાકાશ્યં વસ્તુતાપિ વા ॥ 52

અવસ્તુતાપિ ભાવાનાં ચમત્કારૈકગોચરા ।
યત્કુડ્યસદૃશી નેયં ધીરવસ્ત્વેતદિત્યપિ ॥ 53

પ્રકાશો નામ યશ્ચાયં સર્વત્રૈવ પ્રકાશતે ।
અનપહ્નવનીયત્વાત્ કિં તસ્મિન્માનકલ્પનૈઃ ॥ 54

પ્રમાણાન્યપિ વસ્તૂનાં જીવિતં યાનિ તન્વતે ।
તેષામપિ પરો જીવઃ સ એવ પરમેશ્વરઃ ॥ 55

સર્વાપહ્નવહેવાકધર્માપ્યેવં હિ વર્તતે ।
જ્ઞાનમાત્માર્થમિત્યેતન્નેતિ માં પ્રતિ ભાસતે ॥ 56

અપહ્નુતૌ સાધને વા વસ્તૂનામાદ્યમીદૃશમ્ ।
યત્તત્ર કે પ્રમાણાનામુપપત્ત્યુપયોગિતે ॥ 57

[58 મિસ્સિન્ગ્]॥

કામિકે તત એવોક્તં હેતુવાદવિવર્જિતમ્ ।
તસ્ય દેવાતિદેવસ્ય પરાપેક્ષા ન વિદ્યતે ॥ 59

પરસ્ય તદપેક્ષત્વાત્સ્વતન્ત્રો@યમતઃ સ્થિતઃ ।
અનપેક્ષસ્ય વશિનો દેશકાલાકૃતિક્રમાઃ ॥ 60

નિયતા નેતિ સ વિભુર્નિત્યો વિશ્વાકૃતિઃ શિવઃ ।
વિભુત્વાત્સર્વગો નિત્યભાવાદાદ્યન્તવર્જિતઃ ॥ 61

વિશ્વાકૃતિત્વાચ્ચિદચિત્તદ્વૈચિત્ર્યાવભાસકઃ ।
તતો@સ્ય બહુરૂપત્વમુક્તં દીક્ષોત્તરાદિકે ॥ 62

ભુવનં વિગ્રહો જ્યોતિઃ ખં શબ્દો મન્ત્ર એવ ચ ।
બિન્દુનાદાદિસંભિન્નઃ ષડ્વિધઃ શિવ ઉચ્યતે ॥ 63

યો યદાત્મકતાનિષ્ઠસ્તદ્ભાવં સ પ્રપદ્યતે ।
વ્યોમાદિશબ્દવિજ્ઞાનાત્પરો મોક્ષો ન સંશયઃ ॥ 64

વિશ્વાકૃતિત્વે દેવસ્ય તદેતચ્ચોપલક્ષણમ્ ।
અનવચ્છિન્નતારૂઢાવવચ્છેદલયે@સ્ય ચ ॥ 65

ઉક્તં ચ કામિકે દેવઃ સર્વાકૃતિર્નિરાકૃતિઃ ।
જલદર્પણવત્તેન સર્વં વ્યાપ્તં ચરાચરમ્ ॥ 66

ન ચાસ્ય વિમુતાદ્યો@યં ધર્મો@ન્યોન્યં વિભિદ્યતે ।
એક એવાસ્ય ધર્મો@સૌ સર્વાક્ષેપેણ વર્તતે ॥ 67

તેન સ્વાતન્ત્ર્યશક્ત્યૈવ યુક્ત ઇત્યાઞ્જસો વિધિઃ ।
બહુશક્તિત્વમપ્યસ્ય તચ્છક્ત્યૈવાવિયુક્તતા ॥ 68

શક્તિશ્ચ નામ ભાવસ્ય સ્વં રૂપં માતૃકલ્પિતમ્ ।
તેનાદ્વયઃ સ એવાપિ શક્તિમત્પરિકલ્પને ॥ 69

માતૃક્લૃપ્તે હિ દેવસ્ય તત્ર તત્ર વપુષ્યલમ્ ।
કો ભેદો વસ્તુતો વહ્નેર્દગ્ધૃપક્તૃત્વયોરિવ ॥ 70

ન વાસૌ પરમાર્થેન ન કિંચિદ્ભાસનાદૃતે ।
નહ્યસ્તિ કિંચિત્તચ્છક્તિતદ્વદ્ભેદો@પિ વાસ્તવઃ ॥ 71

સ્વશક્ત્યુદ્રેકજનકં તાદાત્મ્યાદ્વસ્તુનો હિ યત્ ।
શક્તિસ્તદપિ દેવ્યેવં ભાન્ત્યપ્યન્યસ્વરૂપિણી ॥ 72

શિવશ્ચાલુપ્તવિભવસ્તથા સૃષ્ટો@વભાસતે ।
સ્વસંવિન્માતૃમકુરે સ્વાતન્ત્ર્યાદ્ભાવનાદિષુ ॥ 73

તસ્માદ્યેન મુખેનૈષ ભાત્યનંશો@પિ તત્તથા ।
શક્તિરિત્યેષ વસ્ત્વેવ શક્તિતદ્વત્ક્રમઃ સ્ફુટઃ ॥ 74

શ્રીમત્કિરણશાસ્ત્રે ચ તત્પ્રશ્નોત્તરપૂર્વકમ્ ।
અનુભાવો વિકલ્પો@પિ માનસો ન મનઃ શિવે ॥ 75

અવિજ્ઞાય શિવં દીક્ષા કથમિત્યત્ર ચોત્તરમ્ ।
ક્ષુધાદ્યનુભવો નૈવ વિકલ્પો નહિ માનસઃ ॥ 76

રસાદ્યનધ્યક્ષત્વે@પિ રૂપાદેવ યથા તરુમ્ ।
વિકલ્પો વેત્તિ તદ્વત્તુ નાદબિન્દ્વાદિના શિવમ્ ॥ 77

બહુશક્તિત્વમસ્યોક્તં શિવસ્ય યદતો મહાન્ ।
કલાતત્ત્વપુરાર્ણાણુપદાદિર્ભેદવિસ્તરઃ ॥ 78

સૃષ્ટિસ્થિતિતિરોધાનસંહારાનુગ્રહાદિ ચ ।
તુર્યમિત્યપિ દેવસ્ય બહુશક્તિત્વજૃમ્ભિતમ્ ॥ 79

જાગ્રત્સ્વપ્નસુષુપ્તાન્યતદતીતાનિ યાન્યપિ ।
તાન્યપ્યમુષ્ય નાથસ્ય સ્વાતન્ત્ર્યલહરીભરઃ ॥ 80

મહામન્ત્રેશમન્ત્રેશમન્ત્રાઃ શિવપુરોગમાઃ ।
અકલૌ સકલશ્ચેતિ શિવસ્યૈવ વિભૂતયઃ ॥ 81

તત્ત્વગ્રામસ્ય સર્વસ્ય ધર્મઃ સ્યાદનપાયવાન્ ।
આત્મૈવ હિ સ્વભાવાત્મેત્યુક્તં શ્રીત્રિશિરોમતે ॥ 82

હૃદિસ્થં સર્વદેહસ્થં સ્વભાવસ્થં સુસૂક્ષ્મકમ્ ।
સામૂહ્યં ચૈવ તત્ત્વાનાં ગ્રામશબ્દેન કીર્તિતમ્ ॥ 83

આત્મૈવ ધર્મ ઇત્યુક્તઃ શિવામૃતપરિપ્લુતઃ ।
પ્રકાશાવસ્થિતં જ્ઞાનં ભાવાભાવાદિમધ્યતઃ ॥ 84

સ્વસ્થાને વર્તનં જ્ઞેયં દ્રષ્ટૃત્વં વિગતાવૃતિ ।
વિવિક્તવસ્તુકથિતશુદ્ધવિજ્ઞાનનિર્મલઃ ॥ 85

ગ્રામધર્મવૃત્તિરુક્તસ્તસ્ય સર્વં પ્રસિદ્ધ્યતિ ।
ઊર્ધ્વ ત્યક્ત્વાધો વિશેત્સ રામસ્થો મધ્યદેશગઃ ॥ 86

ગતિઃ સ્થાનં સ્વપ્નજાગ્રદુન્મેષણનિમેષણે ।
ધાવનં પ્લવનં ચૈવ આયાસઃ શક્તિવેદનમ્ ॥ 87

બુદ્ધિભેદાસ્તથા ભાવાઃ સંજ્ઞાઃ કર્માણ્યનેકશઃ ।
એષ રામો વ્યાપકો@ત્ર શિવઃ પરમકારણમ્ ॥ 88

કલ્મષક્ષીણમનસા સ્મૃતિમાત્રનિરોધનાત્ ।
ધ્યાયતે પરમં ધ્યેયં ગમાગમપદે સ્થિતમ્ ॥ 89

પરં શિવં તુ વ્રજતિ ભૈરવાખ્યં જપાદપિ ।
તત્સ્વરૂપં જપઃ પ્રોક્તો ભાવાભાવપદચ્યુતઃ ॥ 90

તદત્રાપિ તદીયેન સ્વાતન્ત્ર્યેણોપકલ્પિતઃ ।
દૂરાસન્નાદિકો ભેદશ્ચિત્સ્વાતન્ત્ર્યવ્યપેક્ષયા ॥ 91

એવં સ્વાતન્ત્ર્યપૂર્ણત્વાદતિદુર્ઘટકાર્યયમ્ ।
કેન નામ ન રૂપેણ ભાસતે પરમેશ્વરઃ ॥ 92

નિરાવરણમાભાતિ ભાત્યાબૃતનિજાત્મકઃ ।
આવૃતાનાવૃતો ભાતિ બહુધા ભેદસંગમાત્ ॥ 93

ઇતિ શક્તિત્રયં નાથે સ્વાતન્ત્ર્યાપરનામકમ્ ।
ઇચ્છાદિભિરભિખ્યાભિર્ગુરુભિઃ પ્રકટીકૃતમ્ ॥ 94

દેવો હ્યન્વર્થશાસ્ત્રોક્તૈઃ શબ્દૈઃ સમુપદિશ્યતે ।
મહાભૈરવદેવો@યં પતિર્યઃ પરમઃ શિવઃ ॥ 95

વિશ્વં બિભર્તિ પૂરણધારણયોગેન તેન ચ શ્રિયતે ।
સવિમર્શતયા રવ રૂપતશ્ચ સંસારભીરુહિતકૃચ્ચ ॥ 96

સંસારભીતિજનિતાદ્રવાત્પરામર્શતો@પિ હૃદિ જાતઃ ।
પ્રકટીભૂતં ભવભયવિમર્શનં શક્તિપાતતો યેન ॥ 97

નક્ષત્રપ્રેરકકાલતત્ત્વસંશોષકારિણો યે ચ ।
કાલગ્રાસસમાધાનરસિકમનઃસુ તેષુ ચ પ્રકટઃ ॥ 98

સંકોચિપશુજનભિયે યાસાં રવણં સ્વકરણદેવીનામ્ ।
અન્તર્બહિશ્ચતુર્વિધખેચર્યાદિકગણસ્યાપિ ॥ 99

તસ્ય સ્વામી સંસારવૃત્તિવિઘટનમહાભીમઃ ।
ભૈરવ ઇતિ ગુરુભિરિમૈરન્વર્થૈઃ સંસ્તુતઃ શાસ્ત્રે ॥ 100

હેયોપાદેયકથાવિરહે સ્વાનન્દઘનતયોચ્છલનમ્ ।
ક્રીડા સર્વોત્કર્ષેણવર્તનેચ્છા તથા સ્વતન્ત્રત્વમ્ ॥ 101

વ્યવહરણમભિન્ને@પિ સ્વાત્મનિ ભેદેન સંજલ્પઃ ।
નિખિલાવભાસનાચ્ચ દ્યોતનમસ્ય સ્તુતિર્યતઃ સકલમ્ ॥ 102

તત્પ્રવણમાત્મલાભાત્પ્રભૃતિ સમસ્તે@પિ કર્તવ્યે ।
બોધાત્મકઃ સમસ્તક્રિયામયો દૃક્ક્રિયાગુણશ્ચ ગતિઃ ॥ 103

ઇતિ નિર્વચનૈઃ શિવતનુશાસ્ત્રે ગુરુભિઃ સ્મૃતો દેવઃ ।
શાસનરોધનપાલનપાચનયોગાત્સ સર્વમુપકુરુતે ।
તેન પતિઃ શ્રેયોમય એવ શિવો નાશિવં કિમપિ તત્ર ॥ 104

ઈદૃગ્રૂપં કિયદપિ રુદ્રોપેન્દ્રાદિષુ સ્ફુરેદ્યેન ।
તેનાવચ્છેદનુદે પરમમહત્પદવિશેષણમુપાત્તમ્ ॥ 105

ઇતિ યજ્જ્ઞેયસતત્ત્વં દર્શ્યતે તચ્છિવાજ્ઞયા ।
મયા સ્વસંવિત્સત્તર્કપતિશાસ્ત્રત્રિકક્રમાત્ ॥ 106

તસ્ય શક્તય એવૈતાસ્તિસ્રો ભાન્તિ પરાદિકાઃ ।
સૃષ્ટૌ સ્થિતૌ લયે તુર્યે તેનૈતા દ્વાદશોદિતાઃ ॥ 107

તાવાન્પૂર્ણસ્વભાવો@સૌ પરમઃ શિવ ઉચ્યતે ।
તેનાત્રોપાસકાઃ સાક્ષાત્તત્રૈવ પરિનિષ્ઠિતાઃ ॥ 108

તાસામપિ ચ ભેદાંશન્યૂનાધિક્યાદિયોજનમ્ ।
તત્સ્વાતન્ત્ર્યબલાદેવ શાસ્ત્રેષુ પરિભાષિતમ્ ॥ 109

એકવીરો યામલો@થ ત્રિશક્તિશ્ચતુરાત્મકઃ ।
પઞ્ચમૂર્તિઃ ષડાત્માયં સપ્તકો@ષ્ટકભૂષિતઃ ॥ 110

નવાત્મા દશદિક્છક્તિરેકાદશકલાત્મકઃ ।
દ્વાદશારમહાચક્રનાયકો ભૈરવસ્ત્વિતિ ॥ 111

એવં યાવત્સહસ્રારે નિઃસંખ્યારે@પિ વા પ્રભુઃ ।
વિશ્વચક્રે મહેશાનો વિશ્વશક્તિર્વિજૃમ્ભતે ॥ 112

તેષામપિ ચ ચક્રાણા સ્વવર્ગાનુગમાત્મના ।
ઐક્યેન ચક્રગો ભેદસ્તત્ર તત્ર નિરૂપિતઃ ॥ 113

ચતુષ્ષડ્દ્વિર્દ્વિગણનાયોગાત્ત્રૈશિરસે મતે ।
ષટ્ચક્રેશ્વરતા નાથસ્યોક્તા ચિત્રનિજાકૃતેઃ ॥ 114

નામાનિ ચક્રદેવીનાં તત્ર કૃત્યવિભેદતઃ ।
સૌમ્યરૌદ્રાકૃતિધ્યાનયોગીન્યન્વર્થકલ્પનાત્ ॥ 115

એકસ્ય સંવિન્નાથસ્ય હ્યાન્તરી પ્રતિભા તનુઃ ।
સૌમ્યં વાન્યન્મિતં સંવિદૂર્મિચક્રમુપાસ્યતે ॥ 116

અસ્ય સ્યાત્પુષ્ટિરિત્યેષા સંવિદ્દેવી તથોદિતાત્ ।
ધ્યાનાત્સંજલ્પસંમિશ્રાદ્ વ્યાપારાચ્ચાપિ બાહ્યતઃ ॥ 117

સ્ફુટીભૂતા સતી ભાતિ તસ્ય તાદૃક્ફલપ્રદા ।
પુષ્ટિઃ શુષ્કસ્ય સરસીભાવો જલમતઃ સિતમ્ ॥ 118

અનુગમ્ય તતો ધ્યાનં તત્પ્રધાનં પ્રતન્યતે ।
યે ચ સ્વભાવતો વર્ણા રસનિઃષ્યન્દિનો યથા ॥ 119

દન્ત્યૌષ્ઠ્યદન્ત્યપ્રાયાસ્તે કૈશ્ચિદ્વર્ણૈઃ કૃતાઃ સહ ।
તં બીજભાવમાગત્ય સંવિદં સ્ફુટયન્તિ તામ્ ॥ 120

પુષ્ટિં કુરુ રસેનૈનમાપ્યાયય તરામિતિ ।
સંજલ્પો@પિ વિકલ્પાત્મા કિં તામેવ ન પૂરયેત્ ॥ 121

અમૃતેયમિદં ક્ષીરમિદં સર્પિર્બલાવહમ્ ।
તેનાસ્ય બીજં પુષ્ણીયામિત્યેનાં પૂરયેત્ક્રિયામ્ ॥ 122

તસ્માદ્વિશ્વેશ્વરો બોધભૈરવઃ સમુપાસ્યતે ।
અવચ્છેદાનવચ્છિદ્ભ્યાં ભોગમોક્ષાર્થિભિર્જનૈઃ ॥ 123

યે@પ્યન્યદેવતાભક્તા ઇત્યતો ગુરુરાદિશત્ ।
યે બોધાદ્વ્યતિરિક્તં હિ કિંચિદ્યાજ્યતયા વિદુઃ ॥ 124

તે@પિ વેદ્યં વિવિઞ્ચાના બોધાભેદેન મન્વતે ।
તેનાવિચ્છિન્નતામર્શરૂપાહન્તાપ્રથાત્મનઃ ॥ 125

સ્વયં-પ્રથસ્ય ન વિધિઃ સૃષ્ટ્યાત્માસ્ય ચ પૂર્વગઃ ।
વેદ્યા હિ દેવતાસૃષ્ટિઃ શક્તેર્હેતોઃ સમુત્થિતા ॥ 126

અહંરૂપા તુ સંવિત્તિર્નિત્યા સ્વપ્રથનાત્મિકા ।
વિધિર્નિયોગસ્ત્ર્યંશા ચ ભાવના ચોદનાત્મિકા ॥ 127

તદેકસિદ્ધા ઇન્દ્રાદ્યા વિધિપૂર્વા હિ દેવતાઃ ।
અહંબોધસ્તુ ન તથા તે તુ સંવેદ્યરૂપતામ્ ॥ 128

ઉન્મગ્નામેવ પશ્યન્તસ્તં વિદન્તો@પિ નો વિદુઃ ।
તદુક્તં ન વિદુર્માં તુ તત્ત્વેનાતશ્ચલન્તિ તે ॥ 129

ચલનં તુ વ્યવચ્છિન્નરૂપતાપત્તિરેવ યા ।
દેવાન્દેવયજો યાન્તીત્યાદિ તેન ન્યરૂપ્યત ॥ 130

નિમજ્જ્ય વેદ્યતાં યે તુ તત્ર સંવિન્મયીં સ્થિતિમ્ ।
વિદુસ્તે હ્યનવચ્છિન્નં તદ્ભક્તા અપિ યાન્તિ મામ્ ॥ 131

સર્વત્રાત્ર હ્યહંશબ્દો બોધમાત્રૈકવાચકઃ ।
સ ભોક્તૃપ્રભુશબ્દાભ્યાં યાજ્યયષ્ટ્ટતયોદિતઃ ॥ 132

યાજમાની સંવિદેવ યાજ્યા નાન્યેતિ ચોદિતમ્ ।
ન ત્વાકૃતિઃ કુતો@પ્યન્યા દેવતા ન હિ સોચિતા ॥ 133

વિધિશ્ચ નોક્તઃ કો@પ્યત્ર મન્ત્રાદિ વૃત્તિધામ વા ।
સો@યમાત્માનમાવૃત્ય સ્થિતો જડપદં ગતઃ ॥ 134

આવૃતાનાવૃતાત્મા તુ દેવાદિસ્થાવરાન્તગઃ ।
જડાજડસ્યાપ્યેતસ્ય દ્વૈરૂપ્યસ્યાસ્તિ ચિત્રતા ॥ 135

તસ્ય સ્વતન્ત્રભાવો હિ કિં કિં યન્ન વિચિન્તયેત્ ।
તદુક્તં ત્રિશિરઃશાસ્ત્રે સંબુદ્ધ ઇતિ વેત્તિ યઃ ॥ 136
જ્ઞેયભાવો હિ ચિદ્ધર્મસ્તચ્છાયાચ્છાદયેન્ન તામ્ ॥ 136ચ્ ।

તેનાજડસ્ય ભાગસ્ય પુદ્ગલાણ્વાદિસંજ્ઞિનઃ ।
અનાવરણભાગાંશે વૈચિત્ર્યં બહુધા સ્થિતમ્ ॥ 137

સંવિદ્રૂપે ન ભેદો@સ્તિ વાસ્તવો યદ્યપિ ધ્રુવે ।
તથાપ્યાવૃતિનિર્હાસતારતમ્યાત્સ લક્ષ્યતે ॥ 138

તદ્વિસ્તરેણ વક્ષ્યામઃ શક્તિપાતવિનિર્ણયે ।
સમાપ્ય પરતાં સ્થૌલ્યપ્રસંગે ચર્ચયિષ્યતે ॥ 139

અતઃ કંચિત્પ્રમાતારં પ્રતિ પ્રથયતે વિભુઃ ।
પૂર્ણમેવ નિજં રૂપં કંચિદંશાંશિકાક્રમાત્ ॥ 140

વિશ્વભાવૈકભાવાત્મસ્વરૂપપ્રથનં હિ યત્ ।
અણૂનાં તત્પરં જ્ઞાનં તદન્યદપરં બહુ ॥ 141

તચ્ચ સાક્ષાદુપાયેન તદુપાયાદિનાપિ ચ ।
પ્રથમાનં વિચિત્રાભિર્ભંગીભિરિહ ભિદ્યતે ॥ 142

તત્રાપિ સ્વપરદ્વારદ્વારિત્વાત્સર્વશોંશશઃ ।
વ્યવધાનાવ્યવધિના ભૂયાન્ભેદઃ પ્રવર્તતે ॥ 143

જ્ઞાનસ્ય ચાભ્યુપાયો યો ન તદજ્ઞાનમુચ્યતે ।
જ્ઞાનમેવ તુ તત્સૂક્ષ્મં પરં ત્વિચ્છાત્મકં મતમ્ ॥ 144

ઉપાયોપેયભાવસ્તુ જ્ઞાનસ્ય સ્થૌલ્યવિશ્રમઃ ।
એષૈવ ચ ક્રિયાશક્તિર્બન્ધમોક્ષૈકકારણમ્ ॥ 145

તત્રાદ્યે સ્વપરામર્શે નિર્વિકલ્પૈકધામનિ ।
યત્સ્ફુરેત્પ્રકટં સાક્ષાત્તદિચ્છાખ્યં પ્રકીર્તિતમ્ ॥ 146

યથા વિસ્ફુરિતદૃશામનુસન્ધિં વિનાપ્યલમ્ ।
ભાતિ ભાવઃ સ્ફુટસ્તદ્વત્કેષામપિ શિવાત્મતા ॥ 147

ભૂયો ભૂયો વિકલ્પાંશનિશ્ચયક્રમચર્ચનાત્ ।
યત્પરામર્શમભ્યેતિ જ્ઞાનોપાયં તુ તદ્વિદુઃ ॥ 148

યત્તુ તત્કલ્પનાક્લૃપ્તબહિર્ભૂતાર્થસાધનમ્ ।
ક્રિયોપાયં તદામ્નાતં ભેદો નાત્રાપવર્ગગઃ ॥ 149

યતો નાન્યા ક્રિયા નામ જ્ઞાનમેવ હિ તત્તથા ।
રૂઢેર્યોગાન્તતાં પ્રાપ્તમિતિ શ્રીગમશાસને ॥ 150

યોગો નાન્યઃ ક્રિયા નાન્યા તત્ત્વારૂઢા હિ યા મતિઃ ।
સ્વચિત્તવાસનાશાન્તૌ સા ક્રિયેત્યભિધીયતે ॥ 151

સ્વચિત્તે વાસનાઃ કર્મમલમાયાપ્રસૂતયઃ ।
તાસાં શાન્તિનિમિત્તં યા મતિઃ સંવિત્સ્વભાવિકા ॥ 152

સા દેહારમ્ભિબાહ્યસ્થતત્ત્વબ્રાતાધિશાયિની ।
ક્રિયા સૈવ ચ યોગઃ સ્યાત્તત્ત્વાનાં ચિલ્લયીકૃતૌ ॥ 153

લોકે@પિ કિલ ગચ્છામીત્યેવમન્તઃ સ્ફુરૈવ યા ।
સા દેહં દેશમક્ષાંશ્ચાપ્યાવિશન્તી ગતિક્રિયા ॥ 154

તસ્માત્ક્રિયાપિ યા નામ જ્ઞાનમેવ હિ સા તતઃ ।
જ્ઞાનમેવ વિમોક્ષાય યુક્તં ચૈતદુદાહૃતમ્ ॥ 155

મોક્ષો હિ નામ નૈવાન્યઃ સ્વરૂપપ્રથનં હિ સઃ ।
સ્વરૂપં ચાત્મનઃ સંવિન્નાન્યત્તત્ર તુ યાઃ પુનઃ ॥ 156

ક્રિયાદિકાઃ શક્તયસ્તાઃ સંવિદ્રૂપાધિકા નહિ ।
અસંવિદ્રૂપતાયોગાદ્ધર્મિણશ્ચાનિરૂપણાત્ ॥ 157

પરમેશ્વરશાસ્ત્રે હિ ન ચ કાણાદદૃષ્ટિવત્ ।
શક્તીનાં ધર્મરૂપાણામાશ્રયઃ કો@પિ કથ્યતે ॥ 158

તતશ્ચ દૃક્ક્રિયેચ્છાદ્યા ભિન્નાશ્ચેચ્છક્તયસ્તથા ।
એકઃ શિવ ઇતીયં વાગ્વસ્તુશૂન્યૈવ જાયતે ॥ 159

તસ્માત્સંવિત્ત્વમેવૈતત્સ્વાતન્ત્ર્યં યત્તદપ્યલમ્ ।
વિવિચ્યમાનં બહ્વીષુ પર્યવસ્યતિ શક્તિષુ ॥ 160

યતશ્ચાત્મપ્રથા મોક્ષસ્તન્નેહાશઙ્ક્યમીદૃશમ્ ।
નાવશ્યં કારણાત્કાર્ય તજ્જ્ઞાન્યપિ ન મુચ્યતે ॥ 161

યતો જ્ઞાનેન મોક્ષસ્ય યા હેતુફલતોદિતા ।
ન સા મુખ્યા તતો નાયં પ્રસંગ ઇતિ નિશ્ચિતમ્ ॥ 162

એવં જ્ઞાનસ્વભાવૈવ ક્રિયા સ્થૂલત્વમાત્મનિ ।
યતો વહતિ તેનાસ્યાં ચિત્રતા દૃશ્યતાં કિલ ॥ 163

ક્રિયોપાયે@ભ્યુપાયાનાં ગ્રાહ્યબાહ્યવિભેદિનામ્ ।
ભેદોપભેદવૈવિધ્યાન્નિઃસંખ્યત્વમવાન્તરાત્ ॥ 164

અનેન ચૈતત્પ્રધ્વસ્તં યત્કેચન શશઙ્કિરે ।
ઉપાયભેદાન્મોક્ષે@પિ ભેદઃ સ્યાદિતિ સૂરયઃ ॥ 165

મલતચ્છક્તિવિધ્વંસતિરોભૂચ્યુતિમધ્યતઃ ।
હેતુભેદે@પિ નો ભિન્ના ઘટધ્વંસાદિવૃત્તિવત્ ॥ 166

તદેતત્ત્રિવિધત્વં હિ શાસ્ત્રે શ્રીપૂર્વનામનિ ।
આદેશિ પરમેશિત્રા સમાવેશવિનિર્ણયે ॥ 167

અકિંચિચ્ચિન્તકસ્યૈવ ગુરુણા પ્રતિબોધતઃ ।
ઉત્પદ્યતે ય આવેશઃ શામ્ભવો@સાવિદીરિતઃ ॥ 168

ઉચ્ચારરહિતં વસ્તુ ચેતસૈવ વિચિન્તયન્ ।
યં સમાવેશમાપ્નોતિ શાક્તઃ સો@ત્રાભિધીયતે ॥ 169

ઉચ્ચારકરણધ્યાનવર્ણસ્થાનપ્રકલ્પનૈઃ ।
યો ભવેત્સ સમાવેશઃ સમ્યગાણવ ઉચ્યતે ॥ 170

અકિંચિચ્ચિન્તકસ્યેતિ વિકલ્પાનુપયોગિતા ।
તયા ચ ઝટિતિ જ્ઞેયસમાપત્તિર્નિરૂપ્યતે ॥ 171

સા કથં ભવતીત્યાહ ગુરુણાતિગરીયસા ।
જ્ઞેયાભિમુખબોધેન દ્રાક્પ્રરૂઢત્વશાલિના ॥ 172

તૃતીયાર્થે તસિ વ્યાખ્યા વા વૈયધિકરણ્યતઃ ।
આવેશશ્ચાસ્વતન્ત્રસ્ય સ્વતદ્રૂપનિમજ્જનાત્ ॥ 173

પરતદ્રૂપતા શમ્ભોરાદ્યાચ્છક્ત્યવિભાગિનઃ ।
તેનાયમત્ર વાક્યાર્થો વિજ્ઞેયં પ્રોન્મિષત્સ્વયમ્ ॥ 174

વિનાપિ નિશ્ચયેન દ્રાક્ માતૃદર્પણબિમ્બિતમ્ ।
માતારમધરીકુર્વત્ સ્વાં વિભૂતિં પ્રદર્શયત્ ॥ 175

આસ્તે હૃદયનૈર્મલ્યાતિશયે તારતમ્યતઃ ।
જ્ઞેયં દ્વિધા ચ ચિન્માત્રં જડં ચાદ્યં ચ કલ્પિતમ્ ॥ 176

ઇતરત્તુ તથા સત્યં તદ્વિભાગો@યમીદૃશઃ ।
જડેન યઃ સમાવેશઃ સપ્રતિચ્છન્દકાકૃતિઃ ॥ 177

ચૈતન્યેન સમાવેશસ્તાદાત્મ્યં નાપરં કિલ ।
તેનાવિકલ્પા સંવિત્તિર્ભાવનાદ્યનપેક્ષિણી ॥ 178

શિવતાદાત્મ્યમાપન્ના સમાવેશો@ત્ર શાંભવઃ ।
તત્પ્રસાદાત્પુનઃ પશ્ચાદ્ભાવિનો@ત્ર વિનિશ્ચયાઃ ॥ 179

સન્તુ તાદાત્મ્યમાપન્ના ન તુ તેષામુપાયતા ।
વિકલ્પાપેક્ષયા માનમવિકલ્પમિતિ બ્રુવન્ ॥ 180

પ્રત્યુક્ત એવ સિદ્ધં હિ વિકલ્પેનાનુગમ્યતે ।
ગૃહીતમિતિ સુસ્પષ્ટા નિશ્ચયસ્ય યતઃ પ્રથા ॥ 181

ગૃહ્ણામીત્યવિકલ્પૈક્યબલાત્તુ પ્રતિપદ્યતે ।
અવિકલ્પાત્મસંવિત્તૌ યા સ્ફુરત્તૈવ વસ્તુનઃ ॥ 182

સા સિદ્ધિર્ન વિકલ્પાત્તુ વસ્ત્વપેક્ષાવિવર્જિતાત્ ।
કેવલં સંવિદઃ સો@યં નૈર્મલ્યેતરવિશ્રમઃ ॥ 183

યદ્વિકલ્પાનપેક્ષત્વસાપેક્ષત્વે નિજાત્મનિ ।
નિશીથે@પિ મણિજ્ઞાની વિદ્યુત્કાલપ્રદર્શિતાન્ ॥ 184

તાંસ્તાન્વિશેષાંશ્ચિનુતે રત્નાનાં ભૂયસામપિ ।
નૈર્મલ્યં સંવિદશ્ચેદં પૂર્વાભ્યાસવશાદથો ॥ 185

અનિયન્ત્રેશ્વરેચ્છાત ઇત્યેતચ્ચર્ચયિષ્યતે ।
પઞ્ચાશદ્વિધતા ચાસ્ય સમાવેશસ્ય વર્ણિતા ॥ 186

તત્ત્વષટ્ત્રિંશકૈતત્સ્થસ્ફુટભેદાભિસન્ધિતઃ ।
એતત્તત્ત્વાન્તરે યત્પુંવિદ્યાશક્ત્યાત્મકં ત્રયમ્ ॥ 187

અમ્ભોધિકાષ્ઠાજ્વલનસંખ્યૈર્ભેદૈર્યતઃ ક્રમાત્ ।
પુંવિદ્યાશક્તિસંજ્ઞં યત્તત્સર્વવ્યાપકં યતઃ ॥ 188

અવ્યાપકેભ્યસ્તેનેદં ભેદેન ગણિતં કિલ ।
અશુદ્ધિશુદ્ધ્યમાનત્વશુદ્ધિતસ્તુ મિથો@પિ તત્ ॥ 189

ભૂતાન્યધ્યક્ષસિદ્ધાનિ કાર્યહેત્વનુમેયતઃ ।
તત્ત્વવર્ગાત્પૃથગ્ભૂતસમાખ્યાન્યત એવ હિ ॥ 190

સર્વપ્રતીતિસદ્ભાવગોચરં ભૂતમેવ હિ ।
વિદુશ્ચતુષ્ટયે ચાત્ર સાવકાશે તદાસ્થિતિમ્ ॥ 191

રુદ્રશક્તિસમાવેશઃ પઞ્ચધા નનુ ચર્ચ્યતે ।
કો@વકાશો ભવેત્તત્ર ભૌતાવેશાદિવર્ણને ॥ 192

પ્રસંગાદેતદિતિચેત્સમાધિઃ સંભવન્નયમ્ ।
નાસ્માકં માનસાવર્જી લોકો ભિન્નરુચિર્યતઃ ॥ 193

ઉચ્યતે દ્વૈતશાસ્ત્રેષુ પરમેશાદ્વિભેદિતા ।
ભૂતાદીનાં યથા સાત્ર ન તથા દ્વયવર્જિતે ॥ 194

યાવાન્ષટ્ત્રિંશકઃ સો@યં યદન્યદપિ કિંચન ।
એતાવતી મહાદેવી રુદ્રશક્તિરનર્ગલા ॥ 195

તત એવ દ્વિતીયે@સ્મિન્નધિકારે ન્યરૂપ્યત ।
ધરાદેર્વિશ્વરૂપત્વં પાઞ્ચદશ્યાદિભેદતઃ ॥ 196

તસ્માદ્યથા પુરસ્થે@ર્થે ગુણાદ્યંશાંશિકામુખાત્ ।
નિરંશભાવસંબોધસ્તથૈવાત્રાપિ બુધ્યતામ્ ॥ 197

અત એવાવિકલ્પત્વધ્રૌવ્યપ્રાભવવૈભવૈઃ ।
અન્યૈર્વા શક્તિરૂપત્વાદ્ધર્મૈઃ સ્વસમવાયિભિઃ ॥ 198

સર્વશો@પ્યથ વાંશેન તં વિભું પરમેશ્વરમ્ ।
ઉપાસતે વિકલ્પૌઘસંસ્કારાદ્યે શ્રુતોત્થિતાત્ ॥ 199

તે તત્તત્સ્વવિકલ્પાન્તઃસ્ફુરત્તદ્ધર્મપાટવાત્ ।
ધર્મિણં પૂર્ણધર્મૌઘમભેદેનાધિશેરતે ॥ 200

ઊચિવાનત એવ શ્રીવિદ્યાધિપતિરાદરાત્ ।
ત્વત્સ્વરૂપમવિકલ્પમક્ષજા કલ્પને ન વિષયીકરોતિ ચેત્ ।
અન્તરુલ્લિખિતચિત્રસંવિદો નો ભવેયુરનુભૂતયઃ સ્ફુટાઃ ॥ 201

તદુક્તં શ્રીમતઙ્ગાદૌ સ્વશક્તિકિરણાત્મકમ્ ।
અથ પત્યુરધિષ્ઠાનમિત્યાદ્યુક્તં વિશેષણૈઃ ॥ 202

તસ્યાં દિવિ સુદીપ્તાત્મા નિષ્કમ્પો@ચલમૂર્તિમાન્ ।
કાષ્ઠા સૈવ પરા સૂક્ષ્મા સર્વદિક્કામૃતાત્મિકા ॥ 203

પ્રધ્વસ્તાવરણા શાન્તા વસ્તુમાત્રાતિલાલસા ।
આદ્યન્તોપરતા સાધ્વી મૂર્તિત્વેનોપચર્યતે ॥ 204

તથોપચારસ્યાત્રૈતન્નિમિતં સપ્રયોજનમ્ ।
તન્મુખા સ્ફુટતા ધર્મિણ્યાશુ તન્મયતાસ્થિતિઃ ॥ 205

ત એવ ધર્માઃ શક્ત્યાખ્યાસ્તૈસ્તૈરુચિતરૂપકૈઃ ।
આકારૈઃ પર્યુપાસ્યન્તે તન્મયીભાવસિદ્ધયે ॥ 206

તત્ર કાચિત્પુનઃ શક્તિરનન્તા વા મિતાશ્ચ વા ।
આક્ષિપેદ્ધવતાસત્ત્વન્યાયાદ્દૂરાન્તિકત્વતઃ ॥ 207

તેન પૂર્ણસ્વભાવત્વં પ્રકાશત્વં ચિદાત્મતા ।
ભૈરવત્વં વિશ્વશક્તીરાક્ષિપેદ્વ્યાપકત્વતઃ ॥ 208

સદાશિવાદયસ્તૂર્ધ્વવ્યાપ્ત્યભાવાદધોજુષઃ ।
શક્તીઃ સમાક્ષિપેયુસ્તદુપાસાન્તિકદૂરતઃ ॥ 209

ઇત્થં-ભાવે ચ શાક્તાખ્યો વૈકલ્પિકપથક્રમઃ ।
ઇહ તૂક્તો યતસ્તસ્માત્ પ્રતિયોગ્યવિકલ્પકમ્ ॥ 210

અવિકલ્પપથારૂઢો યેન યેન પથા વિશેત્ ।
ધરાસદાશિવાન્તેન તેન તેન શિવીભવેત્ ॥ 211

નિર્મલે હૃદયે પ્રાગ્ર્યસ્ફુરદ્ભૂમ્યંશભાસિનિ ।
પ્રકાશે તન્મુખેનૈવ સંવિત્પરશિવાત્મતા ॥ 212

એવં પરેચ્છાશક્ત્યંશસદુપાયમિમં વિદુઃ ।
શામ્ભવાખ્યં સમાવેશં સુમત્યન્તેનિવાસિનઃ ॥ 213

શાક્તો@થ ભણ્યતે ચેતોધી-મનોહંકૃતિ સ્ફુટમ્ ।
સવિકલ્પતયા માયામયમિચ્છાદિ વસ્તુતઃ ॥ 214

અભિમાનેન સંકલ્પાધ્યવસાયક્રમેણ યઃ ।
શાક્તઃ સ માયોપાયો@પિ તદન્તે નિર્વિકલ્પકઃ ॥ 215

પશોર્વૈ યાવિકલ્પા ભૂર્દશા સા શામ્ભવી પરમ્ ।
અપૂર્ણા માતૃદૌરાત્મ્યાત્તદપાયે વિકસ્વરા ॥ 216

એવં વૈકલ્પિકી ભૂમિઃ શાક્તે કર્તૃત્વવેદને ।
યસ્યાં સ્ફુટે પરં ત્વસ્યાં સંકોચઃ પૂર્વનીતિતઃ ॥ 217

તથા સંકોચસંભારવિલાયનપરસ્ય તુ ।
સા યથેષ્ટાન્તરાભાસકારિણી શક્તિરુજ્જ્વલા ॥ 218

નનુ વૈકલ્પિકી કિં ધીરાણવે નાસ્તિ તત્ર સા ।
અન્યોપાયાત્ર તૂચ્ચારરહિતત્વં ન્યરૂપયત્ ॥ 219

ઉચ્ચારશબ્દેનાત્રોક્તા બહ્વન્તેન તદાદયઃ ।
શક્ત્યુપાયે ન સન્ત્યેતે ભેદાભેદૌ હિ શક્તિતા ॥ 220

અણુર્નામ સ્ફુટો ભેદસ્તદુપાય ઇહાણવઃ ।
વિકલ્પનિશ્ચયાત્મૈવ પર્યન્તે નિર્વિકલ્પકઃ ॥ 221

નનુ ધી-માનસાહંકૃત્પુમાંસો વ્યાપ્નુયુઃ શિવમ્ ।
નાધોવર્તિતયા તેન કથિતં કથમીદૃશમ્ ॥ 222

ઉચ્યતે વસ્તુતો@સ્માકં શિવ એવ તથાવિધઃ ।
સ્વરૂપગોપનં કૃત્વા સ્વપ્રકાશઃ પુનસ્તથા ॥ 223

દ્વૈતશાસ્ત્રે મતઙ્ગાદૌ ચાપ્યેતત્સુનિરૂપિતમ્ ।
અધોવ્યાપ્તુઃ શિવસ્યૈવ સ પ્રકાશો વ્યવસ્થિતઃ ॥ 224

યેન બુદ્ધિ-મનોભૂમાવપિ ભાતિ પરં પદમ્ ॥ 225

દ્વાવપ્યેતૌ સમાવેશૌ નિર્વિકલ્પાર્ણવં પ્રતિ ।
પ્રયાત એવ તદ્રૂઢિં વિના નૈવ હિ કિંચન ॥ 226

સંવિત્તિફલભિચ્ચાત્ર ન પ્રકલ્પ્યેત્યતો@બ્રવીત્ ।
કલ્પનાયાશ્ચ મુખ્યત્વમત્રૈવ કિલ સૂચિતમ્ ॥ 227

વિકલ્પાપેક્ષયા યો@પિ પ્રામાણ્યં પ્રાહ તન્મતે ।
તદ્વિકલ્પક્રમોપાત્તનિર્વિકલ્પપ્રમાણતા ॥ 228

રત્નતત્ત્વમવિદ્વાન્પ્રાઙ્નિશ્ચયોપાયચર્ચનાત્ ।
અનુપાયાવિકલ્પાપ્તૌ રત્નજ્ઞ ઇતિ ભણ્યતે ॥ 229

અભેદોપાયમત્રોક્તં શામ્ભવં શાક્તમુચ્યતે ।
ભેદાભેદાત્મકોપાયં ભેદોપાયં તદાણવમ્ ॥ 230

અન્તે જ્ઞાને@ત્ર સોપાયે સમસ્તઃ કર્મવિસ્તરઃ ।
પ્રસ્ફુટેનૈવ રૂપેણ ભાવી સો@ન્તર્ભવિષ્યતિ ॥ 231

ક્રિયા હિ નામ વિજ્ઞાનાન્નાન્યદ્વસ્તુ ક્રમાત્મતામ્ ।
ઉપાયવશતઃ પ્રાપ્તં તત્ક્રિયેતિ પુરોદિતમ્ ॥ 232

સમ્યગ્જ્ઞાનં ચ મુક્ત્યેકકારણં સ્વપરસ્થિતમ્ ।
યતો હિ કલ્પનામાત્રં સ્વપરાદિવિભૂતયઃ ॥ 233

તુલ્યે કાલ્પનિકત્વે ચ યદૈક્યસ્ફુરણાત્મકઃ ।
ગુરુઃ સ તાવદેકાત્મા સિદ્ધો મુક્તશ્ચ ભણ્યતે ॥ 234

યાવાનસ્ય હિ સંતાનો ગુરુસ્તાવત્સ કીર્તિતઃ ।
સમ્યગ્જ્ઞાનમયશ્ચેતિ સ્વાત્મના મુચ્યતે તતઃ ॥ 235

તત એવ સ્વસંતાનં જ્ઞાની તારયતીત્યદઃ ।
યુક્ત્યાગમાભ્યાં સંસિદ્ધં તાવાનેકો યતો મુનિઃ ॥ 236

તેનાત્ર યે ચોદયન્તિ નનુ જ્ઞાનાદ્વિમુક્તતા ।
દીક્ષાદિકા ક્રિયા ચેયં સા કથં મુક્તયે ભવેત્ ॥ 237

જ્ઞાનાત્મા સેતિ ચેજ્જ્ઞાનં યત્રસ્થં તં વિમોચયેત્ ।
અન્યસ્ય મોચને વાપિ ભવેત્કિં નાસમઞ્જસમ્ ।
ઇતિ તે મૂલતઃ ક્ષિપ્તા યત્ત્વત્રાન્યૈઃ સમર્થિતમ્ ॥ 238

મલો નામ કિલ દ્રવ્યં ચક્ષુઃસ્થપટલાદિવત્ ।
તદ્વિહન્ત્રી ક્રિયા દીક્ષા ત્વઞ્જનાદિકકર્મવત્ ॥ 239

તત્પુરસ્તાન્નિષેત્સ્યામો યુક્ત્યાગમવિગર્હિતમ્ ।
મલમાયાકર્મણાં ચ દર્શયિષ્યામહે સ્થિતિમ્ ॥ 240

એવં શક્તિત્રયોપાયં યજ્જ્ઞાનં તત્ર પશ્ચિમમ્ ।
મૂલં તદુત્તરં મધ્યમુત્તરોત્તરમાદિમમ્ ॥ 241

તતો@પિ પરમં જ્ઞાનમુપાયાદિવિવર્જિતમ્ ।
આનન્દશક્તિવિશ્રાન્તમનુત્તરમિહોચ્યતે ॥ 242

તત્સ્વપ્રકાશં વિજ્ઞાનં વિદ્યાવિદ્યેશ્વરાદિભિઃ ।
અપિ દુર્લભસદ્ભાવં શ્રીસિદ્ધાતન્ત્ર ઉચ્યતે ॥ 243

માલિન્યાં સૂચિતં ચૈતત્પટલે@ષ્ટાદશે સ્ફુટમ્ ।
ન ચૈતદપ્રસન્નેન શંકરેણેતિ વાક્યતઃ ॥ 244

ઇત્યનેનૈવ પાઠેન માલિનીવિજયોત્તરે ।
ઇતિ જ્ઞાનચતુષ્કં યત્સિદ્ધિમુક્તિમહોદયમ્ ।
તન્મયા તન્ત્ર્યતે તન્ત્રાલોકનામ્ન્યત્ર શાસને ॥ 245

તત્રેહ યદ્યદન્તર્વા બહિર્વા પરિમૃશ્યતે ।
અનુદ્ઘાટિતરૂપં તત્પૂર્વમેવ પ્રકાશતે ॥ 246

તથાનુદ્ઘાટિતાકારા નિર્વાચ્યેનાત્મના પ્રથા ।
સંશયઃ કુત્રચિદ્રૂપે નિશ્ચિતે સતિ નાન્યથા ॥ 247

એતત્કિમિતિ મુખ્યે@સ્મિન્નેતદંશઃ સુનિશ્ચિતઃ ।
સંશયો@સ્તિત્વનાસ્ત્યાદિધર્માનુદ્ઘાટિતાત્મકઃ ॥ 248

કિમિત્યેતસ્ય શબ્દસ્ય નાધિકો@ર્થઃ પ્રકાશતે ।
કિં ત્વનુન્મુદ્રિતાકારં વસ્ત્વેવાભિદધાત્યયમ્ ॥ 249

સ્થાણુર્વા પુરુષો વેતિ ન મુખ્યો@સ્ત્યેષ સંશયઃ ।
ભૂયઃસ્થધર્મજાતેષુ નિશ્ચયોત્પાદ એવ હિ ॥ 250

આમર્શનીયદ્વૈરૂપ્યાનુદ્ઘાટનવશાત્પુનઃ ।
સંશયઃ સ કિમિત્યંશે વિકલ્પસ્ત્વન્યથા સ્ફુટઃ ॥ 251

તેનાનુદ્ઘાટિતાત્મત્વભાવપ્રથનમેવ યત્ ।
પ્રથમં સ ઇહોદ્દેશઃ પ્રશ્નઃ સંશય એવ ચ ॥ 252

તથાનુદ્ઘાટિતાકારભાવપ્રસરવર્ત્મના ।
પ્રસરન્તી સ્વસંવિત્તિઃ પ્રષ્ટ્રી શિષ્યાત્મતાં ગતા ॥ 253

તથાન્તરપરામર્શનિશ્ચયાત્મતિરોહિતેઃ ।
પ્રસરાનન્તરોદ્ભૂતસંહારોદયભાગપિ ॥ 254

યાવત્યેવ ભવેદ્બાહ્યપ્રસરે પ્રસ્ફુટાત્મનિ ।
અનુન્મીલિતરૂપા સા પ્રષ્ટ્રી તાવતિ ભણ્યતે ॥ 255

સ્વયમેવં વિબોધશ્ચ તથા પ્રશ્નોત્તરાત્મકઃ ।
ગુરુશિષ્યપદે@પ્યેષ દેહભેદો હ્યતાત્ત્વિકઃ ॥ 256

બોધો હિ બોધરૂપત્વાદન્તર્નાનાકૃતીઃ સ્થિતાઃ ।
બહિરાભાસયત્યેવ દ્રાક્સામાન્યવિશેષતઃ ॥ 257

સ્રક્ષ્યમાણવિશેષાંશાકાંક્ષાયોગ્યસ્ય કસ્યચિત્ ।
ધર્મસ્ય સૃષ્ટિઃ સામાન્યસૃષ્ટિઃ સા સંશયાત્મિકા ॥ 258

સ્રક્ષ્યમાણો વિશેષાંશો યદા તૂપરમેત્તદા ।
નિર્ણયો માતૃરુચિતો નાન્યથા કલ્પકોટિભિઃ ॥ 259

તસ્યાથ વસ્તુનઃ સ્વાત્મવીર્યાક્રમણપાટવાત્ ।
ઉન્મુદ્રણં તયાકૃત્યા લક્ષણોત્તરનિર્ણયાઃ ॥ 260

નિર્ણીતતાવદ્ધર્માંશપૃષ્ઠપાતિતયા પુનઃ ।
ભૂયો ભૂયઃ સમુદ્દેશલક્ષણાત્મપરીક્ષણમ્ ॥ 261

દૃષ્ટાનુમાનૌપમ્યાપ્તવચનાદિષુ સર્વતઃ ।
ઉદ્દેશલક્ષણાવેક્ષાત્રિતયં પ્રાણિનાં સ્ફુરેત્ ॥ 262

નિર્વિકલ્પિતમુદ્દેશો વિકલ્પો લક્ષણં પુનઃ ।
પરીક્ષણં તથાધ્યક્ષે વિકલ્પાનાં પરમ્પરા ॥ 263

નગો@યમિતિ ચોદ્દેશો ધૂમિત્વાદગ્નિમાનિતિ ।
લક્ષ્યં વ્યાપ્ત્યાદિવિજ્ઞાનજાલં ત્વત્ર પરીક્ષણમ્ ॥ 264

ઉદ્દેશો@યમિતિ પ્રાચ્યો ગોતુલ્યો ગવયાભિધઃ ।
ઇતિ વા લક્ષણં શેષઃ પરીક્ષોપમિતૌ ભવેત્ ॥ 265

સ્વઃકામ ઈદૃગુદ્દેશો યજેતેત્યસ્ય લક્ષણમ્ ।
અગ્નિષ્ટોમાદિનેત્યેષા પરીક્ષા શેષવર્તિની ॥ 266

વિકલ્પસ્રક્ષ્યમાણાન્યરુચિતાંશસહિષ્ણુનઃ ।
વસ્તુનો યા તથાત્વેન સૃષ્ટિઃ સોદ્દેશસંજ્ઞિતા ॥ 267

તદૈવ સંવિચ્ચિનુતે યાવતઃ સ્રક્ષ્યમાણતા ।
યતો હ્યકાલકલિતા સંધત્તે સાર્વકાલિકમ્ ॥ 268

સ્રક્ષ્યમાણસ્ય યા સૃષ્ટિઃ પ્રાક્સૃષ્ટાંશસ્ય સંહૃતિઃ ।
અનૂદ્યમાને ધર્મે સા સંવિલ્લક્ષણમુચ્યતે ॥ 269

તત્પૃષ્ઠપાતિભૂયોંશસૃષ્ટિસંહારવિશ્રમાઃ ।
પરીક્ષા કથ્યતે માતૃરુચિતા કલ્પિતાવધિઃ ॥ 270

પ્રાક્પશ્યન્ત્યથ મધ્યાન્યા વૈખરી ચેતિ તા ઇમાઃ ।
પરા પરાપરા દેવી ચરમા ત્વપરાત્મિકા ॥ 271

ઇચ્છાદિ શક્તિત્રિતયમિદમેવ નિગદ્યતે ।
એતત્પ્રાણિત એવાયં વ્યવહારઃ પ્રતાયતે ॥ 272

એતત્પ્રશ્નોત્તરાત્મત્વે પારમેશ્વરશાસને ।
પરસંબન્ધરૂપત્વમભિસંબન્ધપઞ્ચકે ॥ 273

યથોક્તં રત્નમાલાયાં સર્વઃ પરકલાત્મકઃ ।
મહાનવાન્તરો દિવ્યો મિશ્રો@ન્યો@ન્યસ્તુ પઞ્ચમઃ ॥ 274

ભિન્નયોઃ પ્રષ્ટૃતદ્વક્ત્રોશ્ચૈકાત્મ્યં યત્સ ઉચ્યતે ।
સંબન્ધઃ પરતા ચાસ્ય પૂર્ણૈકાત્મ્યપ્રથામયી ॥ 275

અનેનૈવ નયેન સ્યાત્સંબન્ધાન્તરમપ્યલમ્ ।
શાસ્ત્રવાચ્યં ફલાદીનાં પરિપૂર્ણત્વયોગતઃ ॥ 276

ઇત્થં સંવિદિયં દેવી સ્વભાવાદેવ સર્વદા ।
ઉદ્દેશાદિત્રયપ્રાણા સર્વશાસ્ત્રસ્વરૂપિણી ॥ 277

તત્રોચ્યતે પુરોદ્દેશઃ પૂર્વજાનુજભેદવાન્ ।
વિજ્ઞાનભિદ્ગતોપાયઃ પરોપાયસ્તૃતીયકઃ ॥ 278

શાક્તોપાયો નરોપાયઃ કાલોપાયો@થ સપ્તમઃ ।
ચક્રોદયો@થ દેશાધ્વા તત્ત્વાધ્વા તત્ત્વભેદનમ્ ॥ 279

કલાદ્યધ્વાધ્વોપયોગઃ શક્તિપાતતિરોહિતી ।
દીક્ષોપક્રમણં દીક્ષા સામયી પૌત્રિકે વિધૌ ॥ 280

પ્રમેયપ્રક્રિયા સૂક્ષ્મા દીક્ષા સદ્યઃસમુત્ક્રમઃ ।
તુલાદીક્ષાથ પારોક્ષી લિઙ્ગોદ્ધારો@ભિષેચનમ્ ॥ 281

અન્ત્યેષ્ટિઃ શ્રાદ્ધક્લૃપ્તિશ્ચ શેષવૃત્તિનિરૂપણમ્ ।
લિઙ્ગાર્ચા બહુભિત્પર્વપવિત્રાદિ નિમિત્તજમ્ ॥ 282

રહસ્યચર્યા મન્ત્રૌઘો મણ્ડલં મુદ્રિકાવિધિઃ ।
એકીકારઃ સ્વસ્વરૂપે પ્રવેશઃ શાસ્ત્રમેલનમ્ ॥ 283

આયાતિકથનં શાસ્ત્રોપાદેયત્વનિરૂપણમ્ ।
ઇતિ સપ્તાધિકામેનાં ત્રિંશતં યઃ સદા બુધઃ ॥ 284

આહ્નિકાનાં સમભ્યસ્યેત્ સ સાક્ષાદ્ભૈરવો ભવેત્ ।
સપ્તત્રિંશત્સુ સંપૂર્ણબોધો યદ્ભૈરવો ભવેત્ ॥ 285

કિં ચિત્રમણવો@પ્યસ્ય દૃશા ભૈરવતામિયુઃ ।
ઇત્યેષ પૂર્વજોદ્દેશઃ કથ્યતે ત્વનુજો@ધુના ॥ 286

વિજ્ઞાનભિત્પ્રકરણે ભર્વસ્યોદ્દેશનં ક્રમાત્ ।
દ્વિતીયસ્મિન્પ્રકરણે ગતોપાયત્વભેદિતા ॥ 287

વિશ્વચિત્પ્રતિબિન્બત્વં પરામર્શોદયક્રમઃ ।
મન્ત્રાદ્યભિન્નરૂપત્વં પરોપાયે વિવિચ્યતે ॥ 288

વિકલ્પસંસ્ક્રિયા તર્કતત્ત્વં ગુરુસતત્ત્વકમ્ ।
યોગાઙ્ગાનુપયોગિત્વં કલ્પિતાર્ચાદ્યનાદરઃ ॥ 289

સંવિચ્ચક્રોદયો મન્ત્રવીર્ય જપ્યાદિ વાસ્તવમ્ ।
નિષેધવિધિતુલ્યત્વં શાક્તોપાયે@ત્ર ચર્ચ્યતે ॥ 290

બુદ્ધિધ્યાનં પ્રાણતત્ત્વસમુચ્ચારશ્ચિદાત્મતા ।
ઉચ્ચારઃ પરતત્ત્વાન્તઃપ્રવેશપથલક્ષણમ્ ॥ 291

કરણં વર્ણતત્ત્વં ચેત્યાણવે તુ નિરૂપ્યતે ।
ચારમાનમહોરાત્રસંક્રાન્ત્યાદિવિકલ્પનમ્ ॥ 292

સંહારચિત્રતા વર્ણોદયઃ કાલાધ્વકલ્પને ।
ચક્રભિન્મન્ત્રવિદ્યાભિદેતચ્ચક્રોદયે ભવેત્ ॥ 293

પરિમાણં પુરાણાં ચ સંગ્રહસ્તત્ત્વયોજનમ્ ।
એતદ્દેશાધ્વનિર્દેશે દ્વયં તત્ત્વાધ્વનિર્ણયે ॥ 294

કાર્યકારણભાવશ્ચ તત્ત્વક્રમનિરૂપણમ્ ।
વસ્તુધર્મસ્તત્ત્વવિધિર્જાગ્રદાદિનિરૂપણમ્ ॥ 295

પ્રમાતૃભેદ ઇત્યેતત્ તત્ત્વભેદે વિચાર્યતે ।
કલાસ્વરૂપમેકત્રિપઞ્ચાદ્યૈસ્તત્ત્વકલ્પનમ્ ॥ 296

વર્ણભેદક્રમઃ સર્વાધારશક્તિનિરૂપણમ્ ।
કલાદ્યધ્વવિચારાન્તરેતાવત્પ્રવિવિચ્યતે ॥ 297

અભેદભાવનાકમ્પહાસૌ ત્વધ્વોપયોજને ।
સંખ્યાધિક્યં મલાદીનાં તત્ત્વં શક્તિવિચિત્રતા ॥ 298

અનપેક્ષિત્વસિદ્ધિશ્ચ તિરોભાવવિચિત્રતા ।
શક્તિપાતપરીક્ષાયામેતાવાન્વાચ્યસંગ્રહઃ ॥ 299

તિરોભાવવ્યપગમો જ્ઞાનેન પરિપૂર્ણતા ।
ઉત્ક્રાન્ત્યનુપયોગિત્વં દીક્ષોપક્રમણે સ્થિતમ્ ॥ 300

શિષ્યૌચિત્યપરીક્ષાદૌ સ્થાનભિત્સ્થાનકલ્પનમ્ ।
સામાન્યન્યાસભેદો@ર્ઘપાત્રં ચૈતત્પ્રયોજનમ્ ॥ 301

દ્રવ્યયોગ્યત્વમર્ચા ચ બહિર્દ્વારાર્ચનં ક્રમાત્ ।
પ્રવેશો દિક્સ્વરૂપં ચ દેહપ્રાણાદિશોધનમ્ ॥ 302

વિશેષન્યાસવૈચિત્ર્યં સવિશેષાર્ઘભાજનમ્ ।
દેહપૂજા પ્રાણબુદ્ધિચિત્સ્વધ્વન્યાસપૂજને ॥ 303

અન્યશાસ્ત્રગણોત્કર્ષઃ પૂજા ચક્રસ્ય સર્વતઃ ।
ક્ષેત્રગ્રહઃ પઞ્ચગવ્યં પૂજનં ભૂગણેશયોઃ ॥ 304

અસ્ત્રાર્ચા વહ્નિકાર્યં ચાપ્યધિવાસનમગ્નિગમ્ ।
તર્પણં ચરુસંસિદ્ધિર્દન્તકાષ્ઠાન્તસંસ્ક્રિયા ॥ 305

શિવહસ્તવિધિશ્ચાપિ શય્યાક્લૃપ્તિવિચારણમ્ ।
સ્વપ્નસ્ય સામયં કર્મ સમયાશ્ચેતિ સંગ્રહઃ ॥ 306

સમયિત્વવિધાવસ્મિન્સ્યાત્પઞ્ચદશ આહ્નિકે ।
મણ્ડલાત્માનુસન્ધાનં નિવેદ્યપશુવિસ્તરઃ ॥ 307

અગ્નિતૃપ્તિઃ સ્વસ્વભાવદીપનં શિષ્યદેહગઃ ।
અધ્વન્યાસવિધિઃ શોધ્યશોધકાદિવિચિત્રતા ॥ 308

દીક્ષાભેદઃ પરો ન્યાસો મન્ત્રસત્તાપ્રયોજનમ્ ।
ભેદો યોજનિકાદેશ્ચ ષોડશે સ્યાદિહાહ્નિકે ॥ 309

સૂત્રક્લૃપ્તિસ્તત્ત્વશુદ્ધિઃ પાશદાહો@થ યોજનમ્ ।
અધ્વભેદસ્તથેત્યેવં કથિતં પૌત્રિકે વિધૌ ॥ 310

જનનાદિવિહીનત્વં મન્ત્રભેદો@થ સુસ્ફુટઃ ।
ઇતિ સંક્ષિપ્તદીક્ષાખ્યે સ્યાદષ્ટાદશ આહ્નિકે ॥ 311

કલાવેક્ષા કૃપાણ્યાદિન્યાસશ્ચારઃ શરીરગઃ ।
બ્રહ્મવિદ્યાવિધિશ્ચૈવમુક્તં સદ્યઃસમુત્ક્રમે ॥ 312

અધિકારપરીક્ષાન્તઃસંસ્કારો@થ તુલાવિધિઃ ।
ઇત્યેતદ્વાચ્યસર્વસ્વં સ્યાદ્વિંશતિતમાહ્નિકે ॥ 313

મૃતજીવદ્વિધિર્જાલો પદેશઃ સંસ્ક્રિયાગણઃ ।
બલાબલવિચારશ્ચેત્યેકવિંશાહ્નિકે વિધિઃ ॥ 314

શ્રવણં ચાભ્યનુજ્ઞાનં શોધનં પાતકચ્યુતિઃ ।
શઙ્કાચ્છેદ ઇતિ સ્પષ્ટં વાચ્યં લિઙ્ગોદ્ધૃતિક્રમે ॥ 315

પરીક્ષાચાર્યકરણં તદ્વ્રતં હરણં મતેઃ ।
તદ્વિભાગઃ સાધકત્વમભિષેકવિધૌ ત્વિયત્ ॥ 316

અધિકાર્યથ સંસ્કારસ્તત્પ્રયોજનમિત્યદઃ ।
ચતુર્વિંશે@ન્ત્યયાગાખ્યે વક્તવ્યં પરિચર્ચ્યતે ॥ 317

પ્રયોજનં ભોગમોક્ષદાનેનાત્ર વિધિઃ સ્ફુટઃ ।
પઞ્ચવિંશાહ્નિકે શ્રાદ્ધપ્રકાશે વસ્તુસંગ્રહઃ ॥ 318

પ્રયોજનં શેષવૃત્તેર્નિત્યાર્ચા સ્થણ્ડિલે પરા ।
લિઙ્ગસ્વરૂપં બહુધા ચાક્ષસૂત્રનિરૂપણમ્ ॥ 319

પૂજાભેદ ઇતિ વાચ્યં લિઙ્ગાર્ચાસંપ્રકાશને ।
નૈમિત્તિકવિભાગસ્તત્પ્રયોજનવિધિસ્તતઃ ॥ 320

પર્વભેદાસ્તદ્વિશેષશ્ચક્રચર્ચા તદર્ચનમ્ ।
ગુર્વાદ્યન્તદિનાદ્યર્ચાપ્રયોજનનિરૂપણમ્ ॥ 321

મૃતેઃ પરીક્ષા યોગીશીમેલકાદિવિધિસ્તથા ।
વ્યાખ્યાવિધિઃ શ્રુતવિધિર્ગુરુપૂજાવિધિસ્ત્વિયત્ ॥ 322

નૈમિત્તિકપ્રકાશાખ્યે @પ્યષ્ટાવિંશાહ્નિકે સ્થિતમ્ ।
અધિકાર્યાત્મનો ભેદઃ સિદ્ધપત્નીકુલક્રમઃ ॥ 323

અર્ચાવિધિર્દૌતવિધી રહસ્યોપનિષત્ક્રમઃ ।
દીક્ષાભિષેકૌ બોધશ્ચેત્યેકોનત્રિંશ આહ્નિકે ॥ 324

મન્ત્રસ્વરૂપં તદ્વીર્યમિતિ ત્રિંશે નિરૂપિતમ્ ।
શૂલાબ્જભેદો વ્યોમશસ્વસ્તિકાદિનિરૂપણમ્ ॥ 325

વિસ્તરેણાભિધાતવ્યમિત્યેકત્રિંશ આહ્નિકે ।
ગુણપ્રધાનતાભેદાઃ સ્વરૂપં વીર્યચર્ચનમ્ ॥ 326

કલાભેદ ઇતિ પ્રોક્તં મુદ્રાણાં સંપ્રકાશને ।
દ્વાત્રિંશતત્ત્વાદીશાખ્યાત્પ્રભૃતિ પ્રસ્ફુટો યતઃ ॥ 327

ન ભેદો@સ્તિ તતો નોક્તમુદ્દેશાન્તરમત્ર તત્ ।
મુખ્યત્વેન ચ વેદ્યત્વાદધિકારાન્તરક્રમઃ ॥ 328

ઇત્યુદ્દેશવિધિઃ પ્રોક્તઃ સુખસંગ્રહહેતવે ।
અથાસ્ય લક્ષણાવેક્ષે નિરૂપ્યેતે યથાક્રમમ્ ॥ 329

આત્મા સંવિત્પ્રકાશસ્થિતિરનવયવા સંવિદિત્યાત્તશક્તિવ્રાતં તસ્ય સ્વરૂપં સ ચ નિજ મહસશ્છાદનાદ્બદ્ધરૂપઃ ।
આત્મજ્યોતિઃસ્વભાવપ્રકટનવિધિના તસ્ય મોક્ષઃ સ ચાયં ચિત્રાકારસ્ય ચિત્રઃ પ્રકટિત ઇહ યત્સંગ્રહેણાર્થ એષઃ ॥ 330

મિથ્યાજ્ઞાનં તિમિરમસમાન્ દૃષ્ટિદોષાન્પ્રસૂતે તત્સદ્ભાવાદ્વિમલમપિ તદ્ભાતિ માલિન્યધામ ।
યત્તુ પ્રેક્ષ્યં દૃશિ પરિગતં તૈમિરીં દોષમુદ્રાં દૂરં રુન્દ્ધેત્પ્રભવતુ કથં તત્ર માલિન્યશઙ્કા ॥ 331

ભાવવ્રાત? હઠાજ્જનસ્ય હૃદયાન્યાક્રમ્ય યન્નર્તયન્ ભઙ્ગીભિર્વિવિધાભિરાત્મહૃદયં પ્રચ્છાદ્ય સંક્રીડસે ।
યસ્ત્વામાહ જડં જડઃ સહૃદયંમન્યત્વદુઃશિક્ષિતો મન્યે@મુષ્ય જડાત્મતા સ્તુતિપદં ત્વત્સામ્યસંભાવનાત્ ॥ 332

ઇહ ગલિતમલાઃ પરાવરજ્ઞાઃ શિવસદ્ભાવમયા અધિક્રિયન્તે ।
ગુરવઃ પ્રવિચારણે યતસ્તદ્વિફલા દ્વેષકલંકહાનિયાચ્ઞા ॥ 333