સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 1.16.26

(કર્ણપાલ્યામયાન્ન્ણ્નાં પુનર્વક્ષ્યામિ સુશ્રુત ।

કર્ણપલ્યાં પ્રકુપૈતા વાતપિત્તકફાસ્ત્રયઃ ॥

દ્વિધા વાપ્યથા સંસૃષ્ટાઃ કુર્વન્તિ વિવિધા રુજઃ ।

વિસ્ફોટઃ સ્તબ્ધતા શોફઃ પાલ્યાં દોષે તુ વાતિકે ॥

દાહવિસ્ફિટજનનં શોફઃ પાકશ્ચ પૈત્તિકે ।

કણ્ડૂઃ સશ્વયથુઃ સ્તમ્ભો ગુરુત્વં ચ કફાત્મકે ॥

યથાદોષં ચ સંશોધ્ય કુર્યાત્તેષાં ચિકિત્સિતમ્ ।

સ્વેદાભ્યઙ્ગપરીષેકૈઃ પ્રલેપાસૃગ્વિમોક્ષણૈઃ ॥

મૃદ્વીં ક્રિયાં બૃંહણીયૈર્યથાસ્વં ભોજનૈસ્તથા ।

ય એવં વેત્તિ દોષાણાં ચિકિત્સાં કર્તુમર્હતિ ॥

અત ઊર્ધ્વં નામલિઙ્ગૈર્વક્ષ્યે પાલ્યામુપદ્રવાન્ ।

અત્પાટકશ્ચોત્પુટકઃ શ્યાવઃ કણ્ડૂયુતો ભૃશમ્ ॥

અવમન્થઃ સકણ્ડૂકો ગ્રન્થિકો જમ્બુલસ્તથા ।

સ્રાવી ચ દાહવાંશ્ચૈવ શૃણ્વેષાં ક્રમશઃ ક્રિયામ્ ॥

અપામાર્ગઃ સર્જરસઃ પાટલાલકુચત્વચૌ ।

ઉત્પાટકે પ્રલેપઃ સ્યાત્તૈલમેભિશ્ચ પાચયેત્ ॥

શમ્પાકશિગ્રુપૂતીકાન્ ગોદામેદોઽથ તદ્વસામ્ ।

વારાહં ગવ્યમૈણેયં પિત્તં સર્પિશ્ચ સંસૃજેત્ ॥

લેપમુત્પુટકે દદ્યાત્તૈલમેભિશ્ચ સાધિતમ્ ।

ગૌરીં સુગન્ધાં સશ્યામામનન્તાં તણ્ડુલીયકમ્ ।

શ્યાવે પ્રલેપનં દદ્યાત્તૈલમેભિશ્ચ સાધિતમ્ ।

પાઠાં રસાઞ્જનં ક્ષૌદ્રં તથા સ્યાદુષ્ણકાઞ્જિકમ્ ॥

દદ્યાલ્લેપં સકણ્ડૂકે તૈલમેભિશ્ચ સાધિતમ્ ।

વ્રણીભૂતસ્ય દેયં સ્યાદિદં તૈલં વિજાનતા ॥

મધુકક્ષીરકાકોલીજીવકાદ્યૈર્વિપાચિતમ્ ।

ગોધાવરાહસર્પાણાં વસાઃ સ્યુઃ કૃતબૃંહણે ॥

પ્રલેપનમિદં દદ્યાદવસિચ્યાવમન્થકે ।

પ્રપૌણ્ડરીકં મધુકં સમઙ્ગાં ધવમેવ ચ ॥

તૈલમેભિશ્ચ સંપક્વં શૃણુ કણ્ડૂમતઃ ક્રિયામ્ ।

સહદેવા વિશ્વદેવા અજાક્ષીરં સસૈન્ધવમ્ ।

એતૈરાલેપનં દદ્યાત્તૈલમેભિશ્ચ સાધિતમ્ ॥

ગ્રન્થિકે ગુટિકાં પૂર્વં સ્રાવયેદવપાટ્ય તુ ।

તતઃ સૈન્ધવચૂર્ણં તુ ઘૃષ્ટ્વા લેપં પ્રદાપયેત્ ॥

લિખિત્વા તત્સ્રુતં ઘૃષ્ટ્વા ચૂર્ણૈર્લોધ્રસ્ય જમ્બુલે ।

ક્ષીરેણ પ્રતિસાર્યૈનં શુદ્ધં સંરોપયેત્તતઃ ॥

મધુપર્ણી મધૂકં ચ મ મધુકં મધુના સહ ।

લેપઃ સ્રાવિણિ દાતવ્યસ્તૈલમેભિશ્ચ સાધિતમ્ ॥

પઞ્ચવલ્કૈઃ સમધુકૈઃ પિષ્ટૈસ્તૈશ્ચ ઘૃતાન્વિતૈઃ ।

જીવકાદ્યૈઃ સસર્પિષ્કૈર્દહ્યમાનં પ્રલેપયેત્ ॥)