સ્તવચિન્તામણિઃ · અધ્યાય 1

મૂલમ્
સુગિરા ચિત્તહારિણ્યા પશ્યન્ત્યા દૃશ્યમાનયા ।
જયત્યુલ્લાસિતાનન્દ- મહિમા પરમેશ્વરઃ । । ૧ । ।
યઃ સ્ફીતઃ શ્રીદયાબોધ- પરમાનન્દસમ્પદા ।
વિદ્યોદ્દ્યોતિતમાહાત્મ્યઃ સ જયત્યપરાજિતઃ । । ૨ । ।
પ્રસરદ્બિન્દુનાદાય શુદ્ધામૃતમયાત્મને ।
નમોઽનન્તપ્રકાશાય શંકરક્ષીરસિન્ધવે । । ૩ । ।
દ્વિષ્મસ્ત્વાં ત્વાં સ્તુમસ્તુભ્યં મન્ત્રયામોઽમ્બિકાપતે ।
અતિવાલ્લભ્યતઃ સાધુ વિશ્વઙ્નો ધૃતવાનસિ । । ૪ । ।
સંહૃતસ્પર્શયોગાય સમ્પૂર્ણામૃતસૂતયે ।
વિયન્માયાસ્વરૂપાય વિભવે શમ્ભવે નમઃ । । ૫ । ।
ભિન્નેષ્વપિ ન ભિન્નં યચ્છિન્નેષ્વછિન્નં એવ ચ ।
નમામઃ સર્વસામાન્યં રૂપં તત્પારમેશ્વરં । । ૬ । ।
પ્રણવોર્ધ્વાર્ધમાત્રાતોઽપ્યણવે મહતે પુનઃ ।
બ્રહ્માણ્ડાદપિ નૈર્ગુણ્ય- ગુણાય સ્થાણવે નમઃ । । ૭ । ।
બ્રહ્માણ્ડગર્ભિણીં વ્યોમ- વ્યાપિનઃ સર્વતોગતેઃ ।
પરમેશ્વરહંસસ્ય શક્તિં હંસીં ઇવ સ્તુમઃ । । ૮ । ।
નિરુપાદાનસમ્ભારં અભિત્તાવેવ તન્વતે ।
જગચ્ચિત્રં નમસ્તસ્મૈ કલાશ્લાઘ્યાય શૂલિને । । ૯ । ।
માયાજલોદરાત્સમ્યગુદ્ધૃત્ય વિમલીકૃતં ।
શિવજ્ઞાનં સ્વતો દુગ્ધં દેહ્યેહિ હરહંસ નઃ । । ૧૦ । ।
ષટ્પ્રમાણીપરિચ્છેદ- ભેદયોગેઽપ્યભેદિને ।
પરમાર્થૈકભાવાય બલિં યામો ભવાય તે । । ૧૧ । ।
અપિ પશ્યેમ ગમ્ભીરાં પરેણ જ્યોતિષાભિતઃ ।
ઉન્મૃષ્ટતમસં રમ્યાં અન્તર્ભવ ભવદ્ગુહાં । । ૧૨ । ।
નમસ્તેભ્યોઽપિ યે સોમ- કલાકલિતશેખરં ।
નાથં સ્વપ્નેઽપિ પશ્યન્તિ પરમાનન્દદાયિનં । । ૧૩ । ।
ભગવન્ભવ ભાવત્કં ભાવં ભાવયિતું રુચિઃ ।
પુનર્ભવભયોચ્છેદ- દક્ષા કસ્મૈ ન રોચતે । । ૧૪ । ।
યાવજ્જીવં જગન્નાથ કર્તવ્યં ઇદં અસ્તુ નઃ ।
ત્વત્પ્રસાદાત્ત્વદેકાગ્ર- મનસ્કત્વેન યા સ્થિતિઃ । । ૧૫ । ।
શાખાસહસ્રવિસ્તીર્ણ- વેદાગમમયાત્મને ।
નમોઽનન્તફલોત્પાદ- કલ્પવૃક્ષાય શમ્ભવે । । ૧૬ । ।
વાઙ્મનઃકાયકર્માણિ વિનિયોજ્ય ત્વયિ પ્રભો ।
ત્વન્મયીભૂય નિર્દ્વન્દ્વાઃ કચ્ચિત્સ્યામાપિ કર્હિચિથ્ । । ૧૭ । ।
જગતાં સર્ગસંહાર- તત્તદ્ધિતનિયુક્તિષુ ।
અનન્યાપેક્ષસામર્થ્ય- શાલિનિ શૂલિને નમઃ । । ૧૮ । ।
વ્યતીતગુણયોગસ્ય મુખ્યધ્યેયસ્ય ધૂર્જટેઃ ।
નામાપિ ધ્યાયતાં ધ્યાનૈઃ કિં અન્યાલમ્બનૈઃ ફલં । । ૧૯ । ।
નમો નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રસામર્થ્યં આશ્રિતાઃ ।
શ્લાઘ્યાસ્તે શામ્ભવીં ભૂતિં ઉપભોક્તું ય ઉદ્યતાઃ । । ૨૦ । ।
કઃ પન્થા યેન ન પ્રાપ્યઃ કા ચ વાઙ્નોચ્યસે યયા ।
કિં ધ્યાનં યેન ન ધ્યેયઃ કિં વા કિં નાસિ યત્પ્રભો । । ૨૧ । ।
અર્ચિતોઽયં અયં ધ્યાત એષ તોષિત ઇત્યયં ।
રસઃ સ્રોતઃસહસ્રેણ ત્વયિ મે ભવ વર્ધતાં । । ૨૨ । ।
નમો નિઃશેષધીપત્રિ- માલાલયમયાત્મને ।
નાથાય સ્થાણવે તુભ્યં નાગયજ્ઞોપવીતિને । । ૨૩ । ।
અજ્ઞાનતિમિરસ્યૈકં ઔષધં સંસ્મૃતિસ્તવ ।
ભવ તત્તત્પ્રદાનેન પ્રસાદઃ ક્રિયતાં મયિ । । ૨૪ । ।
નમ ઈશાય નિઃશેષ- પુરુષાર્થપ્રસાધકઃ ।
પ્રણન્તવ્યઃ પ્રણામોઽપિ યદીય ઇહ ધીમતાં । । ૨૫ । ।
મગ્નૈર્ભીમે ભવામ્ભોધૌ નિલયે દુઃખયાદસાં ।
ભક્તિચિન્તામણિં શાર્વં તતઃ પ્રાપ્ય ન કિં જિતં । । ૨૬ । ।
નિરાવરણનિર્દ્વન્દ્વ- નિશ્ચલજ્ઞાનસમ્પદાં ।
જ્ઞેયોઽસિ કિલ કેઽપ્યેતે યે ત્વાં જાનન્તિ ધૂર્જટે । । ૨૭ । ।
નિર્ગુણોઽપિ ગુણજ્ઞાનાં જ્ઞેય એકો જયત્યજઃ ।
નિષ્કામોઽપિ પ્રકૃત્યા યઃ કામનાનાં પરં ફલં । । ૨૮ । ।
શ્રીરત્નામૃતલાભાય ક્લિષ્ટં યત્ર ન કૈઃ સુરૈઃ ।
તત્ક્ષીરોદદં ઐશ્વર્યં તવૈવ સહજં વિભો । । ૨૯ । ।
નમો ભક્ત્યા નૃણાં મુક્ત્યૈ ભવતે ભવ તેઽવતે ।
સ્મૃત્યા નુત્યા ચ દદતે શમ્ભવે શં ભવેઽભવે । । ૩૦ । ।
સર્વજ્ઞઃ સર્વકૃત્સર્વં અસીતિ જ્ઞાનશાલિનાં ।
વેદ્યં કિં કર્મ વા નાથ નાનન્ત્યાય ત્વયાર્પ્યતે । । ૩૧ । ।
ઇચ્છાયા એવ યસ્યેયત્ફલં લોકત્રયાત્મકં ।
તસ્ય તે નાથ કાર્યાણાં કો વેત્તિ કિયતી ગતિઃ । । ૩૨ । ।
બ્રહ્માદયોઽપિ તદ્યસ્ય કર્મસોપાનમાલયા ।
ઉપર્યુપરિ ધાવન્તિ લબ્ધું ધામ નમામિ તં । । ૩૩ । ।
અયં બ્રહ્મા મહેન્દ્રોઽયં સૂર્યાચન્દ્રમસાવિમૌ ।
ઇતિ શક્તિલતા યસ્ય પુષ્પિતા પાત્વસૌ ભવઃ । । ૩૪ । ।
ભ્રમો ન લભ્યતે યસ્ય ભ્રાન્તાન્તઃકરણૈરપિ ।
દૂરગૈરપિ યસ્યાન્તો દુર્ગં અસ્તં સ્તુમો મૃડં । । ૩૫ । ।
નમઃ સ્તુતૌ સ્મૃતૌ ધ્યાને દર્શને સ્પર્શને તથા ।
પ્રાપ્તૌ ચાનન્દવૃન્દાય દયિતાય કપર્દિને । । ૩૬ । ।
કિં સ્મયેનેતિ મત્વાપિ મનસા પરમેશ્વર ।
સ્મયેન ત્વન્મયોઽસ્મીતિ મામિ નાત્મનિ કિં મુદા । । ૩૭ । ।
ચિન્તયિત્વાપિ કર્તવ્ય- કોટીશ્ચિત્તસ્ય ચાપલાથ્ ।
વિશ્રામ્યન્ભવ ભાવત્ક- ચિત્તાનન્દે રમે ભૃશં । । ૩૮ । ।
સૂક્ષ્મોઽપિ ચેત્ત્રિલોકીયં કલામાત્રં કથં તવ ।
સ્થૂલોઽથ કિં સુદર્શો ન બ્રહ્માદિભિરપિ પ્રભો । । ૩૯ । ।
વાચ્ય એષાં ત્વં એવેતિ નાભવિષ્યદિદં યદિ ।
કઃ ક્લેશં દેવ વાગ્જાલેષ્વકરિષ્યત્સુધીસ્તદા । । ૪૦ । ।
ક્રમેણ કર્મણા કેન કયા વા પ્રજ્ઞયા પ્રભો ।
દૃશ્યોઽસીત્યુપદેશેન પ્રસાદઃ ક્રિયતાં મમ । । ૪૧ । ।
નમો નિરુપકાર્યાય ત્રૈલોક્યૈકોપકારિણે ।
સર્વસ્ય સ્પૃહણીયાય નિઃસ્પૃહાય કપર્દિને । । ૪૨ । ।
અહો ક્ષેત્રજ્ઞતા સેયં કાર્યાય મહતે સતાં ।
યયાનન્તફલાં ભક્તિં વપન્તિ ત્વય્યમી પ્રભો । । ૪૩ । ।
મહતીયં અહો માયા તવ માયિન્યયાવૃતઃ ।
ત્વદ્ધ્યાનનિધિલાભેઽપિ મુગ્ધો લોકઃ શ્લથાયતે । । ૪૪ । ।
આરમ્ભે ભવ સર્વત્ર કર્મ વા કરણાદિ વા ।
વિશ્વં અસ્તુ સ્વતન્ત્રસ્તુ કર્તા તત્રૈકકો ભવાન્ । । ૪૫ । ।
ત્રિગુણત્રિપરિસ્પન્દ- દ્વન્દ્વગ્રસ્તં જગત્ત્રયં ।
ઉદ્ધર્તું ભવતોઽન્યસ્ય કસ્ય શક્તિઃ કૃપાથવા । । ૪૬ । ।
દોષોઽપિદેવ કો દોષસ્ત્વાં આપ્તું યઃ સમાસ્થિતઃ ।
ગુણોઽપિ ચ ગુણઃ કો નુ ત્વાં નાપ્તું યઃ સમાસ્થિતઃ । । ૪૭ । ।
રાગોઽપ્યસ્તુ જગન્નાથ મમ ત્વય્યેવ યઃ સ્થિતઃ ।
લોભાયાપિ નમસ્તસ્મૈ ત્વલ્લાભાલમ્બનાય મે । । ૪૭ । ।
અહો મહદિદં કર્મ દેવ ત્વદ્ભાવનાત્મકં ।
આબ્રહ્મક્રિમિ યસ્મિન્નો મુક્તયેઽધિક્રિયેત કઃ । । ૪૮ । ।
આરમ્ભઃ સર્વકાર્યાણાં પર્યન્તઃ સર્વકર્મણાં ।
તદન્તર્વૃત્તયશ્ચિત્રાસ્તવૈવેશો ધિયઃ પથિ । । ૪૯ । ।
યાવદુત્તરં આસ્વાદ- સહસ્રગુણવિસ્તરઃ ।
ત્વદ્ભક્તિરસપીયૂષાન્નાથ નાન્યત્ર દૃશ્યતે । । ૫૦ । ।
ઉપસંહૃતકામાય કામાયતિં અતન્વતે ।
અવતંસિતસોમાય સોમાય સ્વામિને નમઃ । । ૫૧ । ।
કિં અશક્તઃ કરોમીતિ સર્વત્રાનધ્યવસ્યતઃ ।
સર્વાનુગ્રાહિકા શક્તિઃ શાંકરી શરણં મમ । । ૫૨ । ।
ગુણાતીતસ્ય નિર્દિષ્ટ- નિઃશેષાતિશયાત્મનઃ ।
લભ્યતે ભવ કુત્રાંશે પરઃ પ્રતિનિધિસ્તવ । । ૫૩ । ।
નિર્દ્વન્દ્વે નિરુપાધૌ ચ ત્વય્યાત્મનિ સતિ પ્રભો ।
વયં વઞ્ચ્યામહેઽદ્યાપિ માયયામેયયા તવ । । ૫૪ । ।
અણિમાદિગુણાવાપ્તિઃ સદૈશ્વર્યં ભવક્ષયઃ ।
અમી ભવ ભવદ્ભક્તિ- કલ્પપાદપપલ્લવાઃ । । ૫૫ । ।
યા યા દિક્તત્ર ન ક્વાસિ સર્વઃ કાલો ભવન્મયઃ ।
ઇતિ લબ્ધોઽપિ કર્હિ ત્વં લપ્સ્યસે નાથ કથ્યતાં । । ૫૬ । ।
નમઃ પ્રસન્નસદ્વૃત્ત- માનસૈકનિવાસિને ।
ભૂરિભૂતિસિતાઙ્ગાય મહાહંસાય શમ્ભવે । । ૫૭ । ।
હૃતોદ્ધતતમસ્તાન્તિઃ પ્લુષ્ટાશેષભવેન્ધના ।
ત્વદ્બોધદીપિકા મેઽસ્તુ નાથ ત્વદ્ભક્તિદીપિકા । । ૫૮ । ।
વિસૃષ્ટાનેકસદ્બીજ- ગર્ભં ત્રૈલોક્યનાટકં ।
પ્રસ્તાવ્ય હર સંહર્તું ત્વત્તઃ કોઽન્યઃ કવિઃ ક્ષમઃ । । ૫૯ । ।
નમઃ સદસતાં કર્તું અસત્ત્વં સત્ત્વં એવ વા ।
સ્વતન્ત્રાયાસ્વતન્ત્રાય વ્યયૈશ્વર્યૈકશાલિને । । ૬૦ । ।
ત્રૈલોક્યેઽપ્યત્ર યો યાવાનાનન્દઃ કશ્ચિદીક્ષ્યતે ।
સ બિન્દુર્યસ્ય તં વન્દે દેવં આનન્દસાગરં । । ૬૧ । ।
અહો બ્રહ્માદયો ધન્યા યે વિમુક્તાન્યસંકથં ।
નમો નમઃ શિવાયેતિ જપન્ત્યાહ્લાદવિહ્વલાઃ । । ૬૨ । ।
નિષ્કામાયાપિ કામાનાં અનન્તાનાં વિધાયિને ।

અનાદિત્વેઽપિ વિશ્વસ્ય ભોક્ત્રે ભવ નમોઽસ્તુ તે । । ૬૩ । ।
સ્તુમસ્ત્રિભુવનારમ્ભ- મૂલપ્રકૃતિં ઈશ્વરં ।
લિપ્સેરન્નોપકારં કે યતઃ સમ્પૂર્ણધર્મણઃ । । ૬૪ । ।
મહત્સ્વપ્યર્થકૃચ્છ્રેષુ મોહૌઘમલિનીકૃતાઃ ।
સ્મૃતે યસ્મિન્પ્રસીદન્તિ મતયસ્તં શિવં સ્તુમઃ । । ૬૫ । ।
પ્રભો ભવત એવેહ પ્રભુશક્તિરભઙ્ગુરા ।
યદિચ્છયા પ્રતાયેતે ત્રૈલોક્યસ્ય લયોદયૌ । । ૬૬ । ।
કુકર્માપિ યં ઉદ્દિશ્ય દેવં સ્યાત્સુકૃતં પરં ।
સુકૃતસ્યાપિ સૌકૃત્યં યતોઽન્યત્ર ન સોઽસિ ભોઃ । । ૬૭ । ।
એષ મુષ્ટ્યા ગૃહીતોઽસિ દૃષ્ટ એષ ક્વ યાસિ નઃ ।
ઇતિ ભક્તિરસાધ્માતા ધન્યા ધાવન્તિ ધૂર્જટિં । । ૬૮ । ।
સ્તુમસ્ત્વાં ઋગ્યજુઃસામ્નાં શુક્રતઃ પરતઃ પરં ।
યસ્ય વેદાત્મિકાજ્ઞેયં અહો ગમ્ભીરસુન્દરી । । ૬૯ । ।
વિધિરાદિસ્તથાન્તોઽસિ વિશ્વસ્ય પરમેશ્વર ।
ધર્મગ્રામઃ પ્રવૃત્તો યસ્ત્વત્તો ન સ કુતો ભવેથ્ । । ૭૦ । ।
નમસ્તે ભવસમ્ભ્રાન્ત- ભ્રાન્તિં ઉદ્ભાવ્ય ભિન્દતે ।
જ્ઞાનાનન્દં ચ નિર્દ્વન્દ્વં દેવ વૃત્વા વિવૃણ્વતે । । ૭૧ । ।
યસ્યાઃ પ્રાપ્યેત પર્યન્ત- વિશેષઃ કૈર્મનોરથૈઃ ।
માયાં એકનિમેષેણ મુષ્ણંસ્તાં પાતુ નઃ શિવઃ । । ૭૨ । ।
વૈરાગ્યસ્ય ગતિં ગુર્વીં જ્ઞાનસ્ય પરમાં શ્રિયં ।
નૈઃસ્પૃહ્યસ્ય પરાં કોટિં બિભ્રતાં ત્વં પ્રભો પ્રભુઃ । । ૭૩ । ।
બ્રહ્મણોઽપિ ભવાન્બ્રહ્મ કસ્ય નેશસ્ત્વં ઈશિતુઃ ।
જગત્કલ્યાણકલ્યાણં કિયત્ત્વં ઇતિ વેત્તિ કઃ । । ૭૪ । ।
કિં અન્યૈર્બન્ધુભિઃ કિં ચ સુહૃદ્ભિઃ સ્વામિભિસ્તથા ।
સર્વસ્થાને મમેશ ત્વં ય ઉદ્ધર્તા ભવાર્ણવાથ્ । । ૭૫ । ।
જયન્તિ મોહમાયાદિ- મલસંક્ષાલનક્ષમાઃ ।
શૈવયોગબલાકૃષ્ટા દિવ્યપીયૂષવિપ્રુષઃ । । ૭૬ । ।
ગાયત્ર્યા ગીયતે યસ્ય ધિયાં તેજઃ પ્રચોદકં ।
ચોદયેદપિ કચ્ચિન્નઃ સ ધિયઃ સત્પથે પ્રભુઃ । । ૭૭ । ।
અષ્ટમૂર્તે કિં એકસ્યાં અપિ મૂર્તૌ ન નઃ સ્થિતિં ।
શાશ્વતીં કુરુષે યદ્વા તુષ્ટઃ સર્વં કરિષ્યસિ । । ૭૮ । ।
વસ્તુતત્ત્વં પદાર્થાનાં પ્રાયેણાર્થક્રિયાકરં ।
ભવતસ્ત્વીશ નામાપિ મોક્ષપર્યન્તસિદ્ધિદં । । ૭૯ । ।
મુહુર્મુહુર્જગચ્ચિત્રસ્ય્- -આન્યાન્યાં સ્થિતિં ઊહિતું ।
શક્તિર્યા તે તયા નાથ કો મનસ્વી ન વિસ્મિતઃ । । ૮૦ । ।
દુષ્કરં સુકરીકર્તું દુઃખં સુખયિતું તથા ।
એકવીરા સ્મૃતિર્યસ્ય તં સ્મરામઃ સ્મરદ્વિષં । । ૮૧ । ।
જયન્તિ ગીતયો યાસાં સ ગેયઃ પરમેશ્વરઃ ।
યન્નામ્નાપિ મહાત્માનઃ કીર્યન્તે પુલકાઙ્કુરૈઃ । । ૮૨ । ।
ભવાનિવ ભવાનેવ ભવેદ્યદિ પરં ભવ ।
સ્વશક્તિવ્યૂહસંવ્યૂઢ- ત્રૈલોક્યારમ્ભસંહૃતિઃ । । ૮૩ । ।
મન્ત્રોઽસિ મન્ત્રણીયોઽસિ મન્ત્રી ત્વત્તઃ કુતોઽપરઃ ।
સ મહ્યં દેહિ તં મન્ત્રં ત્વન્મન્ત્રઃ સ્યાં યથા પ્રભો । । ૮૪ । ।
ભારૂપઃ સત્યસંકલ્પસ્ત્વં આત્મા યસ્ય સોઽપ્યહં ।
સંસારીતિ કિં ઈશૈષ સ્વપ્નઃ સોઽપિ કુતસ્ત્વયિ । । ૮૫ । ।
તદભઙ્ગિ તદગ્રામ્યં તદેકં ઉપપત્તિમથ્ ।
ત્વયિ કર્મફલન્યાસ- કૃતાં ઐશ્વર્યં ઈશ યથ્ । । ૮૬ । ।
ક્ષમઃ કાં નાપદં હન્તું કાં દાતું સમ્પદં ન વા ।
યોઽસૌ સ દયિતોઽસ્માકં દેવદેવો વૃષધ્વજઃ । । ૮૭ । ।
માયામયમલાન્ધસ્ય દિવ્યસ્ય જ્ઞાનચક્ષુષઃ ।
નિર્મલીકરણે નાથ ત્વદ્ભક્તિઃ પરમાઞ્જનં । । ૮૮ । ।
નિર્ભયં યદ્યદાનન્દ- મયં એકં યદવ્યયં ।
પદં દેહ્યેહિ મે દેવ તૂર્ણં તત્કિં પ્રતીક્ષસે । । ૮૯ । ।
અહો નિસર્ગગમ્ભીરો ઘોરઃ સંસારસાગરઃ ।
અહો તત્તરણોપાયઃ પરઃ કોઽપિ મહેશ્વરઃ । । ૯૦ । ।
નમઃ કૃતકૃતાન્તાન્ત તુભ્યં મદનમર્દિને ।
મસ્તકન્યસ્તગઙ્ગાય યથાયુક્તાર્થકારિણે । । ૯૧ । ।
ઐશ્વર્યજ્ઞાનવૈરાગ્ય- ધર્મેભ્યોઽપ્યુપરિ સ્થિતિં ।
નાથ પ્રાર્થયમાનાનાં ત્વદૃતે કા પરા ગતિઃ । । ૯૨ । ।
ત્વય્યનિચ્છતિ કઃ શમ્ભો શક્તઃ કુબ્જયિતું તૃણં ।
ત્વદિચ્છાનુગૃહીતસ્તુ વહેદ્બ્રાહ્મીં ધુરં ન કઃ । । ૯૩ । ।
હરપ્રણતિમાણિક્ય- મુકુટોત્કટમસ્તકાઃ ।
નમેયુઃ કં પરં કં વા નમયેયુર્ન ધીધનાઃ । । ૯૪ । ।
સર્વવિભ્રમનિર્મોક- નિષ્કમ્પં અમૃતહ્રદં ।
ભવજ્જ્ઞાનામ્બુધેર્મધ્યં અધ્યાસીયાપિ ધૂર્જટે । । ૯૫ । ।
ચિત્રં યચ્ચિત્રદૃષ્ટોઽપિ મનોરથગતોઽપિ વા ।
પરમાર્થફલં નાથ પરિપૂર્ણં પ્રયચ્છસિ । । ૯૬ । ।
કો ગુણૈરધિકસ્ત્વત્તસ્ત્વત્તઃ કો નિર્ગુણોઽધિકઃ ।
ઇતિ નાથ નુમઃ કિં ત્વાં કિં નિન્દામો ન મન્મહે । । ૯૭ । ।
કીર્તનેઽપ્યમૃતૌઘસ્ય યત્પ્રસત્તેઃ ફલં તવ ।
તત્પાતું અપિ કોઽન્યોઽલં કિં ઉ દાતું જગત્પતે । । ૯૮ । ।
નિઃશેષપ્રાર્થનીયાર્થ- સાર્થસિદ્ધિનિધાનતઃ ।
ત્વત્તસ્ત્વદ્ભક્તિં એવાપ્તું પ્રાર્થયે નાથ સર્વથા । । ૯૯ । ।
નમસ્ત્રૈલોક્યનાથાય તુભ્યં ભવ ભવજ્જુષાં ।
ત્રિલોકીનાથતાદાન- નિર્વિનાયકશક્તયે । । ૧૦૦ । ।
નિઃશેષક્લેશહાનસ્ય હેતુઃ ક ઇતિ સંશયે ।
સ્વામિન્સોઽસીતિ નિશ્ચિત્ય કસ્ત્વાં ન શરણં ગતઃ । । ૧૦૧ । ।
ભુક્ત્વા ભોગાન્ભવભ્રાન્તિં હિત્વા લપ્સ્યે પરં પદં ।
ઇત્યાશંસેહ શોભેત શમ્ભૌ ભક્તિમતઃ પરં । । ૧૦૨ । ।
નાથ સ્વપ્નેઽપિ યત્કુર્યાં બ્રૂયાં વા સાધ્વસાધુ વા ।
ત્વદધીનત્વદર્પેણ સર્વત્રાત્રાસ્મિ નિર્વૃતઃ । । ૧૦૩ । ।
જ્યોતિષાં અપિ યજ્જ્યોતિસ્તત્ર ત્વદ્ધામ્નિ ધાવતઃ ।
ચિત્તસ્યેશ તમઃસ્પર્શો મન્યે વન્ધ્યાત્મજાનુજઃ । । ૧૦૪ । ।
મન્યે ન્યસ્તપદઃ સોઽપિ ક્ષેમ્યે મોક્ષસ્ય વર્ત્મનિ ।
મનોરથઃ સ્થિતો યસ્ય સેવિષ્યે શિવં ઇત્યયં । । ૧૦૫ । ।
સ્થિત્યુત્પત્તિલયૈર્લોક- ત્રયસ્યોપક્રિયાસ્વિહ ।
એકૈવેશ ભવચ્છક્તિઃ સ્વતન્ત્રં તન્ત્રં ઈક્ષસે । । ૧૦૬ । ।
ત્રિલોક્યાં ઇહ કસ્ત્રાતસ્ત્રિતાપ્યા નોપતાપિતઃ ।
તસ્મૈ નમોઽસ્તુ તે યસ્ત્વં તન્નિર્વાણામૃતહ્રદઃ । । ૧૦૭ । ।
કૃત્રિમાપિ ભવદ્ભક્તિરકૃત્રિમફલોદયા ।
નિશ્છદ્મા ચેદ્ભવેદેષા કિંફલેતિ ત્વયોચ્યતાં । । ૧૦૮ । ।
તચ્ચક્ષુરીક્ષ્યસે યેન સા ગતિર્ગમ્યસે યયા ।
ફલં તદજ જાતં યત્ત્વત્કથાકલ્પપાદપાથ્ । । ૧૦૯ । ।
શ્રેયસા શ્રેય એવૈતદુપરિ ત્વયિ યા સ્થિતિઃ ।
તદન્તરાયહૃતયે ત્વં ઈશ શરણં મમ । । ૧૧૦ । ।
અહો સ્વાદુતમઃ શર્વ- સેવાશંસાસુધારસઃ ।
કુત્ર કાલકલામાત્રે ન યો નવનવાયતે । । ૧૧૧ । ।
મુહુર્મુહુરવિશ્રાન્તસ્ત્રૈલોક્યં કલ્પનાશતૈઃ ।
કલ્પયન્નપિ કોઽપ્યેકો નિર્વિકલ્પો જયત્યજઃ । । ૧૧૨ । ।
મલતૈલાક્તસંસાર- વાસનાવર્તિદાહિના ।
જ્ઞાનદીપેન દેવ ત્વાં કદા નુ સ્યાં ઉપસ્થિતઃ । । ૧૧૩ । ।
નિમેષં અપિ યદ્યેકં ક્ષીણદોષે કરિષ્યસિ ।
પદં ચિત્તે તદા શમ્ભો કિં ન સમ્પાદયિષ્યસિ । । ૧૧૪ । ।
ધન્યોઽસ્મિ કૃતકૃત્યોઽસ્મિ મહાનસ્મીતિ ભાવના ।
ભવેત્સાલમ્બના તસ્ય યસ્ત્વદાલમ્બનઃ પ્રભો । । ૧૧૫ । ।
શુભાશુભસ્ય સર્વસ્ય સ્વયં કર્તા ભવાનપિ ।
ભવદ્ભક્તિસ્તુ જનની શુભસ્યૈવેશ કેવલં । । ૧૧૬ । ।
પ્રસન્ને મનસિ સ્વામિન્કિં ત્વં નિવિશસે કિં ઉ ।
ત્વત્પ્રવેશાત્પ્રસીદેત્તદિતિ દોલાયતે જનઃ । । ૧૧૭ । ।
નિશ્ચયઃ પુનરેષોઽત્ર ત્વદધિષ્ઠાનં એવ હિ ।
પ્રસાદો મનસઃ સ્વામિન્સા સિદ્ધિસ્તત્પરં પદં । । ૧૧૮ । ।
વચશ્ચેતશ્ચ કાર્યં ચ શરીરં મમ યત્પ્રભો ।
ત્વત્પ્રસાદેન તદ્ભૂયાદ્ભવદ્ભાવૈકભૂષણં । । ૧૧૯ । ।
સ્તવચિન્તામણિં ભૂરિ- મનોરથફલપ્રદં ।
ભક્તિલક્ષ્મ્યાલયં શમ્ભો ભટ્ટનારાયણો વ્યધાથ્ । । ૧૨૦ । ।
વિવૃતિઃ
વિવૃતિશ્ચાત્ર
તત્રભવત્સ્તુતિસૂક્તિકારપ્રશિષ્યમહામાહેશ્વરાચાર્યવર્યશ્રીમદ-
ભિનવગુપ્તપાદપદ્મમધુપરાજસ્ય રાજાનકક્ષેમરાજસ્ય
(પૃષ્ઠમ્ ૧૩૧)
સદ્વિદ્યાનાં સંશ્રયે ગ્રન્થવિદ્વદ્ -
વ્યૂહે હ્રાસં કાલવૃત્ત્યોપયાતે ।
તત્તત્સદ્ધર્મોદ્દિધીર્ષૈકતાન-
સત્પ્રેક્ષૌજઃશાલિના કર્મવૃત્ત્યૈ

શ્રીમત્કશ્મીરાધિરાજેન મુખ્યૈ -
ર્ધર્મોદ્યુક્તૈર્મન્ત્રિભિઃ સ્વૈર્વિવેચ્ય ।
પ્રત્યષ્ઠાપિ જ્ઞાનવિજ્ઞાનગર્ભ -
ગ્રન્થોદ્ધૃત્યૈ મુખ્યકાર્યાલયો યઃ

તત્રાજીવં નિર્વિશદ્ભિર્મુકુન્દ -
રામાધ્યક્ષત્વાશ્રિતૈઃ સદ્ભિરેષઃ ।
પૂર્ત્યા શુદ્ધ્યા વ્યાખ્યયા સંસ્કૃતઃ સ્તાત્
પૂર્ણો ગ્રન્થઃ શ્રેયસે સજ્જનાનામ્ ॥ ૩ ॥ તિલકમ્ ॥
શ્રીશિવાર્પણં સમાવેશનિર્વાણાવહં ચ શ્રોતૃં - પાઠકજનાનાં
ભૂયાત્ ॥
અયં ગ્રન્થઃ
પંડિત વિશ્વનાથ એંડ સન્સ
ફોટોગ્રાફર્સ પ્રોપ્રા - ઇટર્સ ઇત્યાદિ
ઇત્યેતૈઃ સ્વકીયે
કશ્મીર પ્રતાપ સ્ટીમ પ્રેસ શ્રીનગર
ઇત્યાખ્યાખ્યાતે
મુદ્રણાયન્ત્રે સમ્મુદ્રિતઃ
સ્તવચિન્તામણૌ
દ્વિતીયપરિશિષ્ટમ્ ।
મૂલશ્લોકાનાં સંક્ષેપેણ વિષયાર્થસંગ્રહઃ ।
૧ વિકલ્પમયવૈખરીમધ્યમાપ્રશમનપૂર્વકં
પશ્યન્તીદશામુન્મજ્જયતસ્તદ્વ્યાપ્તિકામનાશ્રિતદશામપિ
વેદ્યત્વેનાભાસયતઃ
પરમાનન્દાત્મકપરાદ્વયપ્રમાતૃતામુન્મીલયતઃ
સ્વાત્મપરમાર્થપરમેશ્વરસ્ય સ્વરૂપસમાવેશવિમર્શનમ્ ।
૨ પૂર્વોક્તસ્વરૂપસ્યૈવ પરમેશ્વરસ્ય શક્તિપ્રાધાન્યેન સ્તવનમ્ ।
૩ સદાશિવેશ્વરાદિના વેદ્યપર્યન્તેન પરાદ્વૈતપ્રથાનુપ્રવિષ્ટેન
વિશ્વાત્મના રૂપેણ પ્રસરજ્જ્ઞાનક્રિયાશક્તેઃ પ્રકાશાત્મનો
નરપ્રધાનભગવત્સ્વરૂપસ્ય પ્રહીભાવેન વિમર્શનમ્ ।
૪ તત્તદ્દ્વેષ્યસ્તુત્યાદ્યવસ્થાસ્વપિ ભગવદનુગ્રહાત્
તદભેદપ્રથાત્મિકાયા વિભૂતેરાસાદનકથનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૦)
૫ વાસનાપ્લોષયુક્ત્યૈવાખ્યાતિપ્રશમનપૂર્વકં
પાશક્ષપણપૂર્ણસ્વરૂપપ્રથનેન સ્વાત્મરૂપમહેશ્વરસ્ય
અનુગ્રાહ્યાનુગ્રહસમાવેશાર્થનમ્ ।
૬ વૈશેષિકાભ્યુપગતપરાપરસામાન્યવ્યતિરિક્તસર્વસામાન્ય-
પૂર્ણાહન્તાત્મકમહાચૈતન્યરૂપપારમેશ્વરસ્વરૂપવિમર્શનં
નમસ્કરણમુખેન ।
૭ અનુપલભ્યમૂર્તિત્વાદતિસુસૂક્ષ્મત્વેઽપિ
શક્ત્યણ્ડપર્યન્તસમસ્તજગદ્વ્યાપકસ્ય
ચિત્પ્રકાશધર્મભગવત્સ્વરૂપસ્યાભિવન્દનમ્ ।
૮ વિશ્વસૃષ્ટિસંહારાત્મકહાનસમાદાનધર્મત્વેન
ઉપચરિતહંસસ્વરૂપસ્ય પરમેશ્વરસ્યૈવાન્તરભેદેન
ધૃતબ્રહ્માણ્ડગર્ભોન્મનારૂપહંસીશક્તિપરામર્શનમ્ ।
૯ ઉપાદાનાદિકારણાસત્ત્વે શૂન્યભુવ્યેવ
જગચ્ચિત્રરચનાત્માતિદુર્ઘટકર્મણોઽવ્યાહતસ્વાતન્ત્ર્યપરમેશ્વરવિષ-
યસ્વાત્મસમાવેશનમ્ ।
૧૦ માયાસંપર્કરહિતત્વેન સ્વચ્છશિવજ્ઞાનસ્ય પરમેશ્વરાઅત્
પ્રાર્થનમ્ ।
૧૧ મેયપદે પ્રમાણગમ્યત્વેઽપિ વસ્તુતોઽભેદરૂપતયા
પ્રમાણવ્યાપારાતીતાય પરમેશ્વરાય
શરીરપ્રાણપુર્યષ્ટકાદિસમર્પણરૂપબલિનિવેદનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૧)
૧૨ ગામ્ભીર્યાદિગુણતયા દુર્બોધાયાઃ
શુદ્ધપ્રકાશપ્રશમિતાખ્યાતિતિમિરાયાઃ
પારમેશ્વરમાયાશક્તેર્દર્શનાકાંક્ષણમ્ ।
૧૩ ભક્ત્યુદ્રેકવશાત્ સ્વપ્નેઽપિ
સાકારપરમેશ્વરપ્રણામતત્પરેભ્યઃ પ્રણમનમ્ ।
૧૪ પારમેશ્વરં સ્વરૂપં પ્રત્યવમ્રષ્ટું
જન્મમરણોન્મૂલનશક્તાયા
રુચેર્બુદ્ધિમતામત્યભિલષણીયતાતિદેશનમ્ ।
૧૫ પરમેશ્વરપ્રસાદાત્ યાવજ્જીવિતાવસ્થં તદેકાગ્રમનસ્કતયા
સ્થિતેઃ પ્રાર્થનમ્ ।
૧૬ અનન્તશાખાવિસ્તીર્ણવેદાગમમયત્વેન
તત્તત્ફલોત્પાદકકલ્પવૃક્ષરૂપશંભોરભિવન્દનમ્ ।
૧૭ વાઙ્મનઃકાયનિર્વર્ત્યસમસ્તકર્મણો ભગવતિ સમર્પણાત્
તત્તાદાત્મ્યેન તદ્વન્નિર્દ્વન્દ્વતાયા આશંસનમ્ ।
૧૮ જગદ્વિષયકસૃષ્ટિસંહારાદિનિયોગેષુ
નિજસ્વાતન્ત્ર્યશાલિતાપ્રશંસિતશંભવે પ્રણમનોક્તિઃ ।
૧૯ નિસ્ત્રૈગુણ્યમહાપ્રકાશાત્મભગવન્નામમાત્રચિન્તનેનાભીષ્ટા-
વાપ્તેરન્યાલમ્બનાનાં ધ્યાનાનાં નિષ્પ્રયોજનતાકથનમ્ ।
૨૦ ભગવદ્વાચકમહામન્ત્રસત્તાનુપ્રવિષ્ટાનાં
શાંભવવિભૂતિચમત્કરણોદ્યુક્તતાકથનમ્ ।
૨૧ સર્વસ્યૈવ કાયવાઙ્મનોવિષયસ્ય ભગવન્મયત્વાત્
ભક્તિમતામપ્રયાસમેવ ભગવત્સ્વરૂપલાભકથનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૨)
૨૨ ભગવદ્વિષયકસ્ય
શરીરમનોવાઙ્નિર્વર્ત્યાર્ચનધ્યાનાદિરામસ્યોત્તરોત્તરવર્ધનાશં-
સનમ્ ।
૨૩ આકૃતિમત્ત્વેઽપિ તાત્ત્વિકસ્વરૂપાપરિત્યાગાત્ સર્વસંવિદાં
સ્થિરપૂર્ણાહન્તાત્મનિ વિશ્રાન્તિપ્રદસ્ય ભગવતોઽભિવન્દનમ્ ।
૨૪ અજ્ઞાનરૂપતિમિરપ્રશમોપાયભૂતસ્વસ્મૃતિપ્રદાનોત્તરં
પ્રહવિષયનૈર્મલ્યાશ્રયણપ્રાર્થનમ્ ।
૨૫ ભોગાપવર્ગસંસાધકભગવત્પ્રણામસ્યાપિ પ્રણમ્યતયા
સમાશ્રયણીયત્વકથનપૂર્વકં ભગવદભિવન્દનમ્ ।
૨૬ દુરુત્તરભવામ્ભોધિમગ્નાનાં તદુત્તરણોપાયભૂતાયાઃ
સર્વાભીષ્ટપ્રદભક્તેર્ભગવત એવાસાદનોત્તરં
ભોગમોક્ષાત્મસંપૂર્ણેષ્ટાવાપ્તેરનુશાસનમ્ ।
૨૭ કેષાંચિદેવ લોકોત્તરાણાં ભગવત્તત્ત્વજ્ઞાનાદ
ખ્યાત્યપગમોત્તરં નિશ્ચલપરમાદ્વૈતજ્ઞાનલાભાનુશંસનમ્
૨૮ નિર્ગુણસ્ય નિષ્કામસ્યાપિ ભગવતો
જ્ઞાનાત્મકતદ્ગુણાવભાસિનાં ભક્તાનાં જ્ઞેયતયા
તત્તદ્ભોગમોક્ષાત્મપાર્યન્તિકફલતયા સર્વોત્કૃષ્ટત્વેન પરામર્શનમ્ ।
૨૯ શ્રીરત્નામૃતાદિનિદાનભૂતક્ષીરોદદાનેન
ભગવતોઽસામાન્યૈશ્વર્યપ્રકર્ષકથનમ્ ।
૩૦ નુતિસ્મૃત્યાત્માનુત્તરોપાયભક્તિમાત્રેણ ભોગાપવર્ગફલદાત્રે
પરમેશ્વરાય પ્રણમનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૩)
૩૧ સર્વજ્ઞઃ સર્વકૃત્સર્વમયશ્ચ પરમેશ્વર એવ
ઇતીદૃશજ્ઞાનશાલિનાં સર્વં જ્ઞેયં કાર્યં ચ ભગવતા
વૈશ્વાત્મ્યેનાનુભાવ્યતે ઇત્યનુશાસનમ્ ।
૩૨ વિશ્વસ્ય યદીયેચ્છામાત્રેણ નિષ્પત્તિસ્તસ્ય ભગવતઃ કાર્યજ્ઞાનં
બ્રહ્માદીનામપિ દુરૂહમિતિ નિર્દેશનમ્ ।
૩૩ તત્તત્પ્રયત્નશતાનુષ્ઠાનેનાપિ
બ્રહ્માદિકારણાનામપ્યલભ્યધામ્નઃ પરમેશ્વરસ્ય પ્રણમનમ્ ।
૩૪ બ્રહ્માદયોઽપિ યચ્છક્તિવિકાસભઙ્ગિભૂતાઃ
તસ્માત્પરમેશ્વરાત્પાલનાર્થનમ્ ।
૩૫ પરમેશ્વરસ્ય મહાવ્યાપકતયા દુર્જ્ઞેયત્વ-
દુષ્પ્રાપ્યત્વકથનમુખેન સ્તવનમ્ ।
૩૬ ભક્તિશાલિનાં સ્તુતિસ્મૃત્યાદ્યવસ્થાસુ
તદભેદાવષ્ટમ્ભમયતાધિગમાત્ તત્કાલતઃ
પરમાનન્દસ્ફારફલોદ્ભાવકાય પરમેશ્વરાય નમસ્કરણમ્ ।
૩૭ સૃષ્ટ્યાદિકારિપરિમિતબ્રહ્માદિપદવિષયકસ્મયપરિત્યાગાત્
ભક્તાનાં ભગવત્સ્વરૂપપ્રત્યભિજ્ઞાવશોન્મિષિતસર્વાહંભાવ-
રૂપમહાસ્મયગ્રહણેન પરિપૂર્ણતયા સ્ફુરણાનુશાસનમ્ ।
૩૮ ભક્તિશાલિનાં ભગવચ્ચૈતન્યાનન્દવિશ્રાન્ત્યા
વિકલ્પાત્મકવ્યુત્થાનદશાયા અપિ સમાધિરસપરિપ્લુતતાકથનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૪)
૩૯ અતિસૂક્ષ્મરૂપત્વે સર્વસ્યાસ્ત્રિલોક્યાસ્તત્કલામાત્રત્વેન
દર્શનાત્, સ્થૂલરૂપત્વે બ્રહ્માદિભિરપિ દુર્લક્ષ્યત્વાત્, સર્વથૈવ
અપરિચ્છેદ્યમૂર્તેર્ભગવતસ્તાત્ત્વિકરૂપવિષયાતર્ક્યતાયા ભઙ્ગ્યા
પ્રતિપાદનમ્ ।
૪૦ સર્વશાસ્ત્રાણાં શબ્દરાશિશરીરતાત્ત્વિકપરમેશ્વરસ્વરૂપપ્રતિ-
પાદનતાત્પર્યસત્તયા પ્રેક્ષાવતાં પ્રવૃત્તિવિષયત્વાનુકીર્તનમ્ ।
૪૧ તાત્ત્વિકાનાયાસયાદૃશક્રમકર્મબુદ્ધ્યાદિના
પરમેશ્વરજ્ઞાનવિષયોપદેશાત્મપ્રસાદાભ્યર્થનમ્ ।
૪૨ સ્વયમનુપકાર્યત્વે વિશ્વોપકારકતયા નિઃસ્પૃહત્વે
સર્વસ્પૃહણીયતયા લોકોત્તરોત્કર્ષશાલિભગવતોઽભિવન્દનમ્ ।
૪૩ અપરિચ્છિન્નપારમેશ્વરસ્વરૂપપ્રાપ્તિફલકભક્ત્યધિષ્ઠાન-
ભૂતાયાઃ ક્ષેત્રજ્ઞતાયાઃ સામાન્યોક્ત્યા શ્લાઘનમ્ ।
૪૪ ભગવત્સ્વરૂપનિધિપ્રાપિકાયાં ભક્તૌ વિમુખાનાં
દુરતિક્રમભગવન્માયયૈવ વ્યામોહિતતાપ્રતિપાદનમ્ ।
૪૫ સર્વત્ર પરમેશ્વરસ્યૈવ મુખ્યં કર્તૃત્વમન્યેષાં તુ
તદુત્થાપિતતત્તદભિમાનમાત્રસતત્ત્વમિતિ પ્રતિપાદનં સ્તુતિમુખેન ।
૪૬ ગુણત્રયકાર્યભૂતસુખદુઃખાદિદ્વન્દ્વમગ્નજગદુદ્ધરણાય
ઋતે પરમેશ્વરમન્યસ્ય શક્તિઃ કૃપા વા નાસ્તીતિ પ્રતિપાદનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૫)
૪૭ ભગવદૈક્યભાવનાભાવાભાવયોરેવ ગુણિનાં
ગુણવત્તયા દુષ્ટાનાં દોષવત્તયા નિદર્શનમ્ ।
૪૭ (૨) સર્વથાન્યવિષયે ત્યાગપ્રાર્થનોત્તરં ભગવદ્વિષયયોરેવ
રાગલોભયોરપ્યભ્યર્થનમ્ ।
૪૮ સ્વર્ગફલકાગ્નિષ્ટોમાદ્યધિકારિનિયમનવૈશિષ્ટ્યેન મુક્તિફલકે
નિરાયાસભગવદ્ભાવનાત્મકે કર્મણિ સર્વસ્ય
જન્તુમાત્રસ્યાધિકારાનુશાસનમ્ ।
૪૯ ભોગાપવર્ગફલકસગ્રસ્તકર્મણામાદિમધ્યાવસાનેષુ
ભગવત્સંવિલ્લગ્નત્વાદેશનમ્ ।
૫૦ અતિસેવનાદ્વૈરસ્યાવહેતરાસ્વાદનીયવિષયવૈશિષ્ટ્યેન
ભગવદ્ભક્તિસુધાયા
એવોત્તરોત્તરસેવનાન્નવનવચમત્કારપ્રદત્વાદુત્કૃષ્ટમહિમાદેશનમ્ ।
૫૧ કામસંહરણાદિવિશ્વાતિશાયિકાર્યવૈચિત્ર્યકારિતયા

આકૃતિમત્ત્વેઽપિ અતિદુર્ઘટૈશ્વર્યશાલિપરમેશ્વરવિષયપ્રણમનમ્ ।
૫૨ માયાવ્યામોહેનાસ્વાતન્ત્ર્યાપત્ત્યા કિંચિત્કર્તુમશક્તજન્તુવર્ગસ્ય
તત્ક્ષણાચ્છક્ત્યાપાદિપારમેષાનુગ્રહશક્તેરેવ શરણાખ્યાનમ્ ।
૫૩ સ્વતન્ત્રચિદેકમૂર્તેઃ પરમેશ્વરસ્ય સર્વત્ર
નિષ્પ્રતિદ્વન્દ્વિતાકથનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૬)
૫૪ ભગવદાત્મકત્વાન્નિરસ્તસમસ્તોપાધીનાં જીવાનાં
મોહાપાદિતયા માયાયાઃ પ્રભાવાતિશયદ્યોતનમ્ ।
૫૫ અણિમાદિસિદ્ધ્યવાપ્ત્યચલૈશ્વર્યાધિગમભવવિરતિફલાનાં
ભગવદ્ભક્તિકલ્પપાદપસ્યૈવ પ્રભવત્વાદેશનમ્ ।
૫૬ સર્વદેશકાલવ્યાપકતયા લબ્ધેઽપિ ભગવત્સ્વરૂપે
સૂક્ષ્મતમદેહાદિસંસ્કારગલનાય તદાત્મસાદ્ભાવસ્ય
પુનારાશંસનમ્ ।
૫૭ સન્માનસનિવાસિ- ભૂતિસિતાઙ્ગમહાહંસરૂપાય શંભવે
પુનરપિ ભક્તિભરેણ નમસ્કરણમ્ ।
૫૮ અશેષતમોઽપહરણભવકદર્થનેન્ધનદાહભગવત્સ્વરૂપ-
ભૂતમહાપ્રકાશનનિદાનભગવદ્ભક્તિદીપિકાયા અભ્યર્થનમ્ ।
૫૯ ભગવત એવ વિશ્વસર્જનાદિનાટકપ્રસ્તાવનોત્તરં
તત્સંહરણાત્મનિર્વહણકૃત્યક્ષમકવિતાનુશાસનમ્ ।
૬૦ સદસતોરસત્ત્વસત્ત્વસંપાદનસ્વતન્ત્રસ્ય
જગદુત્પત્તિવિનાશનૈશ્વર્યશાલિનો ભગવતોઽભિવન્દનમ્ ।
૬૧ આનન્દસાગરાત્મભગવતો
વિશ્વવર્તિયાવન્માત્રાનન્દસ્યૈકવિન્દુરૂપકથનોત્તરમ્ નમસ્કરણમ્ ।
૬૨ ભગવદ્વાચકમહામન્ત્રવિમર્શનૈકતાનતયા બ્રહ્માદીનાં
ધન્યત્વાનુશાસનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૪૭)
૬૩ સ્વયં નિરીહસ્યાપિ ભક્તેષ્ટસંપાદકતયા, અદ્વયાત્મત્વેઽપિ
ભોગ્યભૂતવિશ્વચમત્કર્ત્રે ભગવતેઽભિવન્દનમ્ ।
૬૪ સર્વકારણકારણાદ્ભગવત એવ બ્રહ્માદિકીટાન્તાનાં
સર્વેષ્ટસિદ્ધ્યાપ્ત્યાવેદનમ્ ।
૬૫ નિશ્ચેતુમશક્યજગદ્વિચારાદિપ્રયોજનસંકટેષુ
માયાસ્ફારમલિનીકૃતાયા બુદ્ધેઃ તત્સ્મરણમાત્રેણ
પ્રસાદાધિગમાત્તત્ત્વજ્ઞાનસામર્થ્યાનુશાસનમ્ ।
૬૬ ઇચ્છામાત્રેણૈવ વિશ્વોદયપ્રલયકૃત્સામર્થ્યસ્ય ભગવત
એવાભઙ્ગુરપ્રભુશક્ત્યાવેદનમ્ ।
૬૭ ભગવદભેદભાવનાસત્તાસત્તયોસ્તદુદ્દેશેન વિહિતસ્ય
નિષિદ્ધસ્યાપિ સુકૃતતા, તદનુદ્દેશેન વિહિતસ્ય સુકર્મણશ્ચ દુષ્કૃતતા-
ઇત્યેવમનુશાસનમ્ ।
૬૮ સતતોદિતભગવત્સમાવેશાત્મભક્તિરસાસ્વાદરૂપદ્રવિણયુતાનાં
ભગવત્સ્વાત્મીકરણસાક્ષાત્કરણાદિવિકલ્પૈઃ
પરામર્શનાદ્ધન્યત્વનિર્દેશનમ્ ।
૬૯ પરમાનન્દવિશ્રાન્તિપ્રદવેદાત્માજ્ઞાનિયોક્તુઃ, તથા
તદૃગાદિવેદત્રયપરામર્શનીયતેજોરૂપાદપ્યુત્તીર્ણસ્ય પરમેશ્વરસ્ય
સ્તવનમ્ ।
૭૦ પરમેશ્વરસ્યૈવ વિશ્વવર્તિવેદોદિતવિધિનિષેધાત્મવિચિત્રસ્વભાવ-
પરિસ્પન્દપ્રવર્તકત્વપ્રતિપાદનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ નો. ૧૪૮, ૧૪૯ ઇસ્ ંઇસ્સિન્ગ્)
(પૃષ્ઠમ્ ૧૫૦)
૮૫ સ્વાત્મનઃ પ્રકાશૈકાત્મસત્યસંકલ્પભગવત્સ્વરૂપાભિ-
ન્નતામનુભૂય સંસારિત્વસ્ય સ્વપ્નકલ્પતયાપ્યસંભવત્તાકથનમ્ ।
૮૬ યત્તદ્ભેદબુદ્ધ્યપગમોત્તરં ભગવતિ
નિખિલકર્મતત્ફલસંન્યાસિના-મતિશ્લાધ્યૈશ્વર્યભાગિત્વાનુશાસનમ્

સર્વાપદપહરણસર્વસંપદ્દાનસમર્થભગવદ્વાલ્લભ્યાધિગમ્
એ ભક્તાનાં સ્વાત્મશ્લાઘનમ્ ।
૮૮ માયાવ્યાધ્યન્ધીકૃતજ્ઞાનચક્ષુષઃ
પૂર્ણપ્રથાનયનાત્મારોગ્યા-પાદિભગવદ્ભક્તેઃ પરમાઞ્જનતયા
નિરૂપણમ્ ।
૮૯ ગાઢોત્કણ્ઠાવશાત્ક્ષણમાત્રાસહનવિરાવણોત્તરં
નિર્ભયાનન્દાદ્-વ્યાવ્યયભગવત્પદાધિગમાભ્યર્થનમ્ ।
૯૦ બ્રહ્માદિભિરપિ દુસ્તરસ્ય ગભીરદુઃખમયભવસાગરસ્ય
તાત્પર્યેણ ભગવદુપાસત્તેસ્તરણોપાયતયાશંસનમ્ ।
૯૧ જગદ્વિઘાતદુર્મદકાલકામયોર્નિગ્રહણેન, પતિતપાવનતયા
જગદુપકર્ત્ર્યા ગઙ્ગાયાઃ શિરોધૃત્યા ચ, આકારધારિત્વે ભગવત એવ
યથોચિતકારિતાશંસનમ્

બ્રહ્માદિવર્ત્યૈશ્વર્યાદિપદચતુષ્કોત્કૃષ્ટશુદ્ધચિદાત્મસ્થિત્યર્થિન
અં ભગવત એવ તદ્દાતૃતયા પરાયણાનુશાસનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૫૧)
૯૩ ભગવદનિચ્છયા બ્રહ્માદીનામપિ
તૃણકુબ્જીકરણાસામર્થ્યસ્ય, તથા
તદિચ્છાનુગૃહીતકીટાદેરપિબ્રાહ્મપદોદ્વહનસામર્થ્યસ્ય નિર્દેશનમ્ }
૯૪ મહેશ્વરપ્રણામાસક્ત્યાત્મામૂલ્યરત્નભરિતમુકુટોન્નતશિર-
સ્કતયા તત્ત્વાવબોધાક્ષયદ્રાવિણાનાં દેવેષ્વપિ
સ્વપ્રણતસંપાદનસામર્થ્યસંભૂત્યનુશાસનમ્ ।
૯૫ સર્વમોહત્યાગોત્તરં
પ્રકાશાત્મકભગવદ્વિમર્શાનન્દસ્વાતન્ત્ર્યશક્ત્યાસાદનામૃતાશંસ
નમ્ ।
૯૬ ચિત્રદૃષ્ટમનોરથોલ્લિખિતસ્યાતાત્ત્વિત્વેઽપિ ભગવદાકૃતિમાત્રસ્ય
ભક્તજનસર્વેષ્ટસંપત્પ્રદાતૃત્વકથનમ્ ।
૯૭ પરમેશ્વરાદન્યસ્ય ગુણાધિક્યાદર્શનાત્ તથા
નૈર્ગુણ્યાદર્શનાચ્ચ પક્ષદ્વયવ્યાજસ્તુતિનિન્દયોઃ
પર્યવસાનાનિશ્ચયનાખ્યાનમ્ ।
૯૮ ભગવત્કીર્તનજન્યામૃતાસ્વાદનેઽપિ અન્યસ્ય
દેવાદેરસામર્થ્યસૂચનોત્તરં ભગવત એવ
તદમૃતદાનસામર્થ્યસૂચનમ્ ।
૯૯ ઇતરકામાનભીપ્સયા સર્વેષ્ટાસિદ્ધિનિધેર્ભગવતઃ
પરસિદ્ધિલાભાત્મતદેકાન્તભક્ત્યાશંસનમ્ ।
૧૦૦ સ્વભક્તેભ્યઃ
સ્વાત્મૈકપ્રથનાત્મત્રૈલોક્યસ્વામ્યદાનેઽનર્ગલસ્વાતન્ત્ર્યૌદાર્યભગવત્
ઓઽભિવન્દનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૫૨)
૧૦૧ સર્વદુઃખાપહરણહેતુઃ કઃ ! ઇતિ સંદિહ્ય પરમેશ્વર એવ
તાદૃગિતિ નિશ્ચિનુતાં તચ્છરણતાકથનમ્ ।
૧૦૨ ભગવદ્ભક્તિમતામેવ
યોગપ્રભાવાકૃષ્ટસાંસારિકભોગોપભોગોત્તરમખ્યાત્યાત્મભવભ્રાન્ત્
ઇં હિત્વા પરપદાવાપ્ત્યાશંસનૌચિત્યાનુશંસનમ્ ।
૧૦૩ ભગવદદ્વયાત્મતયા તદાયત્તાનાં મોહમયીષુ
સ્વપ્નાદ્યવસ્થાસ્વપિ કૃતસ્ય યત્તત્પુણ્યાપુણ્યાત્મકર્મણઃ
પરાનન્દફલજનકતાવેદનમ્ ।
૧૦૪ પરપ્રકાશાત્મભગવદ્ધામનિષ્ઠચિત્તસ્ય
તમઃસપર્કાત્યન્તાભાવકથનમ્ ।
૧૦૫ પરમશિવસેવોત્સાહાય કૃતમનોરથમાત્રસ્યાપિ મોક્ષપદે
પદન્યાસાનુશાસનમ્ ।
૧૦૬ નાનાભોગાસઞ્જનાત્મસ્થિત્યા,
યથોચિતશરીરભવનજનનાત્મોત્પત્ત્યા
ભોગપરમ્પરાનુષઙ્ગશ્રાન્તાનાં વિશ્રાન્તિદાનાયેત્કાલં
સંહારાત્મલયેન ચ જગદુકરણે પારમેશાદ્વયશાક્તેઃ
પરમસ્વાતન્ત્ર્યાવેદનમ્ ।
૧૦૭ આધ્યાત્મિકાધિદૈવિકાધિભુતિકાત્મત્રિતાપતાપિતસમસ્તપ્રાણિનાં
તાપશમનામૃહૂદતાનિરૂપણોત્તરં ભગવતોઽભિવન્દનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૫૩)

સવ્યાજપૂજાધ્યાનજપાદિનિર્વર્ત્યભગવદ્ભક્તેર્મોક્ષ-
ફલજનકત્વાનુવાદોત્તરં નિર્વ્યાજભગવદનુરાગોચ્છલિતતત્સમાવેશોપ-
લક્ષિતભક્તેરનિર્વચનીયફલત્વેનાપરિમેયફલત્વસૂચનમ્ ।
૧૦૯ ચક્ષુષો ભગવલ્લિઙ્ગાદિપ્રેક્ષણે, ગતેશ્ચ
ભગવત્પૂજાદિસ્થાનગમને,
ભગવત્કથાત્મસર્વેષ્ટપ્રદકલ્પાપાદપજન્યફલસ્ય ચ
શબ્દાર્થદ્વારા સફલ્યમાવેદ્ય, જ્ઞાનસ્ય
ભગવત્સ્વરૂપજ્ઞાપકતયા, યોગાદિગતેશ્ચ ભગવત્પદપ્રાપકતયા
સર્વસંપત્પ્રદકલ્પપાદપરૂપભગવત્સ્વરૂપચર્ચાયાઃ
સમુદ્ભવત્પરાનન્દવિકાસાત્મકફલસ્ય ચ શ્લાઘ્યસાફલ્યાવેદનમ્ ।
૧૧૦ નિખિલૈશ્વર્યાપ્ત્યાત્મશ્રેયસામુત્કૃષ્ટશ્રેયોભૂતચિદાનન્દઘન-
વિશ્રાન્ત્યૈ મધ્યત ઉદ્ભવદ્ભગવદખ્યાત્યાત્માન્તરાયધ્વંસાય
ભગવચ્છરણતાભ્યર્થનમ્ ।
૧૧૧ ઉત્તરોત્તરાસ્વાદને નવનવચમત્કારજનકતયા ક્ષણમપિ
ત્યક્તુમશક્યસ્ય ભગવદ્ભક્ત્યમૃતરસસ્યાશંસનમ્ ।
૧૧૨ તત્તત્પ્રમાતૃપ્રમેયાભાસસંયોજનવિયોજનક્રમેણ
રુદ્રક્ષેત્રાદિત્રૈલોક્યં કલ્પનાશતૈરનવરતં કલ્પયતોઽપિ ભગવતો
નિર્વિકલ્પાવસ્થયા સ્થિત્યાવેદનમ્ ।
(પૃષ્ઠમ્ ૧૫૪)
૧૧૩ ત્રિમલાત્મતૈલમલિનસંસારવાસનાવર્તિદાહિતત્ત્વાવ-
બોધાત્મદીપાવલમ્બનોત્તરં પરમેશસંનિધૌ
સ્વોપસ્થિતિક્ષણાશંસનમ્ ।
૧૧૪ ભગવદનુગ્રહેણૈવ પ્રક્ષીણપૂર્વતનકુત્સિતસંસ્કારે ચિત્તે
ક્ષણમાત્રમપિ પરમેશ્વરાધિષ્ઠાનસ્ય
સ્વાભીષ્ટસંપાદકત્વાનુશાસનમ્ ।
૧૧૫ ભગવદાશ્રિતજનસ્યાનુત્તરધન્યત્વકૃતકૃત્યત્વમહત્ત્વાદિ-
ગર્વાણાં વાસ્તવશોભિત્વાવેદનમ્ ।
૧૧૬ પરમેશ્વરસ્ય મિશ્રશુભાશુભફલજનકત્વં, તદ્ભક્તેસ્તુ
શુદ્ધોત્કૃષ્ટશુભફલજનકત્વમનૂદ્ય ભક્તિમતાં
બહુમાનમાન્યતાવેદનમ્ ।
૧૧૭ - ૧૮ કિં મલાપગમેન પ્રસન્નં મનો ભગવતાધિષ્ઠીયતે, ઉત
ભગવદધિષ્ઠાનેનમલાપગમાત્ પ્રસન્નતામાસાદયેત્ ! ઇતિ
શઙ્કનપૂર્વકં ભગવદધિષ્ઠિત્ત્યૈવ મલહાન્યા પ્રસન્નમનસઃ
સર્વાસિદ્ધ્યાપ્તિપરપદાસાદનાનુશાસનમ્ ।
૧૧૯ વાઙ્મનઃ કર્મમાયાનાં ભગવદનુગ્રહાસાદનોત્તરં
ભગવદ્ભક્તિભૂષણભૂષિતત્વાભ્યર્થનમ્ ।
૧૨૦ ગ્રન્થકૃતઃ પ્રસિદ્ધપ્રભાવસ્વનામોદીરણોત્તરં સ્વકૃતગ્રન્થસ્ય
ભગવત્સમાવેશાત્માનુત્તરૈશ્વર્યફલપ્રસવતયા
(પૃષ્ઠમ્ ૧૫૫)
ચિન્તામણ્યભિખ્યાપનેનાત્યન્તોપાદેયતાનિર્દેશનમ્ ।
ઇતિ સ્ત્વચિન્તામણૌ ગ્રન્થપ્રકાશક૦ પં૦ મુકુન્દરામ શાસ્ત્રિણા
વિરચિતઃ પ્રતિશ્લોકં પ્રતિપાદિતાર્થસંક્ષેપઃ સમાપ્તઃ ॥
દ્વિતીયપરિશિષ્ટભાગશ્ચ સમાપ્તઃ ॥