સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.308

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
તસ્માન્નારાયણાત્પૂર્વે કિંચિદીશાનસંસ્થિતમ્ ॥
મૂલચણ્ડીશનામ્ના તુ વિખ્યાતં ભુવનત્રયં

યત્ર લિંગં પુરાઽસ્માકં પાતિતં ત્વૃષિભિઃ પ્રિયે ॥
ક્રોધરક્તેક્ષણૈર્દેવિ મૂલચણ્ડીશતા? ગતમ્

આદ્યં લિંગોદ્ભવં દેવિ ઋષિકોપાન્નિપાતિતમ્ ॥
યે કેચિદૃષયસ્તત્ર દેવદારુવને સ્થિતાઃ

કાલાંતરે મહાદેવિ અહં તત્ર સમાગતઃ ॥
તેષાં જિજ્ઞાસયા દેવિ તતસ્તે રોષિતા ભવન્ ॥
શપ્તસ્તતોઽહં દેવેશિ ચક્રુર્મે લિંગપાતનમ્

॥
॥ દેવ્યુવાચ ॥ ॥
રોષોપહતસદ્ભાવાઃ કથમેતે દ્વિજાતયઃ ॥
સંજાતા એતદાખ્યાહિ પરં કૌતૂહલં મમ

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ડિંડિ રૂપઃ પુરા દેવિ ભૂત્વાઽહં દારુકે વને ॥
ઋષીણામાશ્રમે પુણ્યે નગ્નો ભિક્ષાચરોઽભવમ્ ॥
ભિક્ષંતમાશ્રમે દૃષ્ટ્વા તાઃ સર્વા ઋષિયોષિતઃ

કામસ્ય વશમાપન્નાઃ પ્રિયમુત્સૃજ્ય સર્વતઃ॥
તમૂર્ધ્વલિંગમાલોક્ય જટામુકુટધારિણમ્

॥
ભિક્ષંતં ભસ્મદિગ્ધાંગં ઝષકેતુમિવાપરમ્ ॥
વિક્ષોભિતાશ્ચ નઃ સર્વે દારા એતેન ડિંડિના

તસ્માચ્છાપં ચ દાસ્યામ ઋષયસ્તે તદાઽબ્રુવન્ ॥
તતઃ શાપોદકં ગૃહ્ય સંધ્યાત્વાઽથ તપોધનાઃ

અસ્ય લિંગમધો યાતુ દૃશ્યતે યત્સદોન્નતમ્ ॥
ઇત્યુક્તે પતિતં લિંગં તત્ર દેવકુલે મમ

મૂલચણ્ડીશનામ્ના તુ વિખ્યાતં ભુવનત્રયે ॥
તલ્લિંગં પતિતં દૃષ્ટ્વા કોપોપહતચેતસઃ ॥
પુનર્હંતું સમારબ્ધા ડિંડિનં તે તપોધનાઃ

વૃસિકાપાણયઃ કેચિત્કમંડલુધરાઃ પરે ॥
ગૃહીત્વા પાદુકાશ્ચાન્યે તસ્ય ધાવંતિ પૃષ્ઠતઃ

ડિંડિશ્ચાંતર્હિતો ભૂત્વા ત્વામુવાચ સુમધ્યમામ્ ॥
રોષોપહતચેતસ્કાન્પશ્યૈતાંસ્ત્વં તપોધનાન્

એતસ્માત્કારણાદ્દેવિ તવ વાક્યાન્મયાઽનઘે ॥
ન કૃતોઽનુગ્રહસ્તેષાં સરોષાણાં તપસ્વિનામ્

અત્રાંતરે તે મુનયો હ્યપશ્યંતો હિ ડિંડિનમ્ ॥
નિરાનંદં ગતાઃ સર્વે દ્રષ્ટું દેવં પિતામહમ્

તં દૃષ્ટ્વા વિબુધેશાનં વિરંચિં વિગતજ્વરમ્ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા સર્વ ઋષયઃ પ્રાહુરંજસા

ભગવન્ડિંડિ રૂપેણ કશ્ચિદસ્તિ તપોધનઃ ॥
વિધ્વંસનાય દારાણાં પ્રવિષ્ટઃ કિલ ભિક્ષિતુમ્

શપ્તોઽસ્માભિસ્તુ દુર્વૃત્તસ્તસ્ય લિંગં નિપાતિતમ્॥
તસ્મિન્નિપતિતેઽસ્માકં તથૈવ પતિતાનિ ચ

ગતોઽસૌ કારણાત્તસ્માત્તલ્લિંગે પતિતે વયમ્ ॥
નિરાનંદાઃ સ્થિતાઃ સર્વ આચક્ષ્વૈતદ્ધિ કારણમ્

। ॥
॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
અશોભનમિદં કાર્યં યુષ્માભિર્યત્કૃતં મહત્।
રુદ્રસ્યાતિસુરૂપસ્ય સેર્ષ્યા યે હન્તુમુદ્યતાઃ

આસુરીં દાનવીં દૈવીં યક્ષિણીં કિંનરીં તથા ॥
વિદ્યાધરીં ચ ગન્ધર્વીં નાગકન્યાં મનોરમામ્ ॥
એતા વરસ્ત્રિયસ્ત્યક્ત્વા યુષ્મદીયાસુ તાસ્વપિ

આહ્લાદં કુરુતે સર્વે નૈવ જાનીત ભો દ્વિજાઃ ॥
ત્રૈલોક્યનાયકાં સર્વાં રૂપાતિશયસંયુતામ્

તાં ત્યક્ત્વા મુનિપત્નીનામાહ્લાદં કુરુતે કથમ્ ॥
તયા રુદ્રો હિ વિજ્ઞપ્ત ઋષીણાં કુર્વનુગ્રહમ્

તેન વાક્યેન પાર્વત્યા જિજ્ઞાસાર્થં કૃતં મનઃ ॥
ચતુર્દ્દશવિધસ્યાપિ ભૂતગ્રામસ્ય યઃ પ્રભુઃ

સ શપ્તો ડિંડિરૂપસ્તુ ભવદ્ભિઃ કરણેશ્વરઃ ॥
તચ્છાપાચ્છપ્તમેવૈતત્સમસ્તં તદ્ગુણાસ્પદમ્ ॥
દેવતિર્યઙ્મનુષ્યાણાં નિરાનંદમિતિ સ્થિતમ્

શાપેનાનેન ભવતાં મહા દોષઃ પ્રજાયતે ॥
આરાધ્યં નાન્યથા લિંગમુન્નતિં યાત્યધોગતમ્

એવમુક્તેઽથ દેવેન વિપ્રા ઊચુઃ પિતામહમ્ ॥
દ્રષ્ટવ્યઃ કુત્ર સોઽસ્માભિઃ કથયસ્વ યથાસ્થિતમ્

॥ બ્રહ્મોવાચ ॥ ॥
આસ્તે ગજસ્વરૂપેણ કુબેરાશ્રમસંસ્થિતઃ ॥
તત્ર ગત્વા તમાસાદ્ય તોષયધ્વં પિનાકિનમ્ ॥

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય સર્વે તે હૃષ્ટમાનસાઃ ॥
ગંતું પ્રવૃત્તાઃ સહસા કોટિસંખ્યાસ્તપોધનાઃ

ચિંતયંતઃ શુભં દેશં દ્રષ્ટું તં ગજરૂપિણમ્ ॥
રુદ્રં પિતામહાખ્યાતં કુબેરાશ્રમવાસિનમ્

ક્ષુત્કામકંઠાસ્તૃષિતાન્ગૌરી મત્વા તપોધનાન્ ॥
આદાય ગોરસં તેષાં કારુણ્યાત્સા પુરઃ સ્થિતા

અસિતાં કુટિલાં સ્નિગ્ધામાયતાં ભુજગીમિવ ॥
વેણીં શિરસિ બિભ્રાણા ગૌરી ગોરસસંયુતા

સા તાનાહ મુનીન્સર્વાન્યન્મયા પર્વતાહૃતમ્॥
કપિત્થફલસંગંધં ગોરસં ત્વમૃતોપમમ્

તયૈવમુક્તા વિપ્રાસ્તુ આહુસ્તાં વિપુલેક્ષણામ્ ॥
સ્નાત્વા ચ સર્વે પાસ્યામો ગોરસં તુ ત્વયાહૃતમ્

તતઃ શ્રુત્વા તથા દેવ્યા સ્નાનાર્થં તીર્થમુત્તમમ્ ॥
તપ્તોદકેનસંપૂર્ણં કૃતં કુણ્ડં મનોરમમ્

તત્ર તે સંપ્લુતાઃ સર્વે વિમુક્તા વિપુલાચ્છ્રમાત્॥
કૃતાઽઽહ્ના ગોરસસ્વૈવ પાનાર્થં સમુપસ્થિતાઃ

પત્રૈર્દિવાકરતરોર્વિધાય પુટકાઞ્છુભાન્ ॥
ઉપવિશ્ય ક્રમાત્સર્વે તે પિબંતિ સ્મ ગોરસમ્

ગોરસેન તદા તેષામમૃતેનેવ પૂરિતાન્॥
બુભુક્ષિતાનાં પુટકાન્મુનીનાં તૃપ્તિકારણાત્

પુનઃ પૂરયતે ગૌરી પીત્વા તે તૃપ્તિમાગતાઃ॥
ક્ષુત્તૃષાશ્રમનિર્મુક્તાઃ પુનર્જાતા ઇવ સ્થિતાઃ

સ્વસ્થચિત્તૈસ્તતો જ્ઞાત્વા નેયં ગોપાલિસંજ્ઞિકા ॥
અનુગ્રહાર્થમસ્માકં ગૌરીયં સમુપાગતા

પ્રણમ્ય શિરસા સર્વે તામૂચુસ્તે સુમધ્યમામ્॥
ઉમે કથય કુત્રસ્થં દ્રક્ષ્યામો રુદ્રમેકદા

તથોક્તાસ્તે મહાત્માનસ્તં પશ્યત મહાગજમ્ ॥
ગજતાં ચ સમાસાદ્ય સંચરંતં મહાબલમ્

ભવદ્ભિર્નિજભક્ત્યાયં સંગ્રાહ્યો હિ યથાસુખમ્ ॥
તે તદ્વચનમાસાદ્ય સમેત્યૈકત્ર ચ દ્વિજાઃ ॥

પવિત્રાસ્તં ગજં દ્રષ્ટું ભાવિતેનાંતરાત્મના ॥
યત્રૈકત્ર સ્થિતા વિપ્રાસ્તત્ર તીર્થં મહોદયમ્ ॥
સંગમેશ્વરસંજ્ઞં તુ પૂર્વં સર્વત્ર વિશ્રુતમ્

તતસ્તસ્માત્પ્રવૃત્તાસ્તે દ્રષ્ટુકામા મહાગજમ્ ॥
કુંડિકાઃ સંપરિત્યજ્ય સંનહ્યાત્માનમાત્મના

યત્ર તાઃ કુંડિકાસ્ત્યક્તાસ્તત્તીર્થં કુણ્ડિકાહ્વયમ્ ॥
સર્વપાપહરં પુંસાં દૃષ્ટાઽદૃષ્ટફલપ્રદમ્

કુબેરસ્યાશ્રમં પ્રાપ્ય તતસ્તે મુનિસત્તમાઃ ॥
નાલિકેરવનીસંસ્થં દદૃશુસ્તં દ્વિપં તદા

કરે ગ્રહીતુમારબ્ધાઃ સ્વકરૈર્હૃષ્ટમાનસાઃ ॥
ગજસ્તાન્કરસંલગ્નાન્વિચિક્ષેપ તપોધનાન્

કાશ્ચિદંગસમાલગ્નાન્સમંતાદ્ભયવર્જિતાન્ ॥
એવં સ તૈઃ પુનઃ સર્વૈર્મશકૈરિવ ચેષ્ટિતમ્

ક્રીડાં કરોતિ વિવિધાં વનસંસ્થો હરદ્વિપઃ ॥
તદ્રૂપં સંપરિત્યજ્ય રુદ્રો રૌદ્રગજાત્મકમ્

પુનરન્યચ્ચકારાસૌ ડિંડિરૂપં મનોરમમ્ ॥
જયશબ્દપ્રઘોષેણ વેદમઙ્ગલગીતકૈઃ

ઉન્નામિતં પુનસ્તેન યત્ર લિંગં મહોદયમ્ ॥
તદુન્નતમિતિ પ્રોક્તં સ્થાનં સ્થાનવતાં વરમ્

ગજરૂપધરસ્તત્ર સ્થિતઃ સ્થાને મહાબલઃ ॥
ગણનાથસ્વરૂપેણ હ્યુન્નતો જગતિ સ્થિતઃ

ડિંડિરૂપ ધરો ભૂત્વા રુદ્રઃ પ્રાહ તપોધનાન્ ॥
યન્મયા ભવતાં કાર્યં કર્તવ્યં તદિહોચ્યતામ્

એવમુક્તસ્તુ તૈરુક્તઃ સર્વજ્ઞાનક્રિયાપરૈઃ ॥
સાનન્દાઃ પ્રાણિનઃ સંતુ ત્વત્પ્રસાદાત્પુરા યથા

ક્ષંતવ્યં દેવદેવેશ કૃતં યન્મૂઢમાનસૈઃ ॥
ત્વત્પ્રસાદાત્સુરેશાન તત્ત્વં સાનુગ્રહો ભવ

એવમસ્ત્વિતિ તેનોક્તાસ્તે સર્વે વિગતજ્વરાઃ ॥
તલ્લિંગાનુકૃતિં લિંગમીજિરે મુનયસ્તથા ॥
ચક્રુસ્તે મુનયઃ સર્વે સ્તુતિં વિગતમત્સરાઃ

ક્ષમસ્વ દેવદેવેશ કુર્વસ્માકમનુગ્રહમ્ ॥
અસ્મિઁલ્લિંગે લયં ગચ્છ મૂલચણ્ડીશસંજ્ઞકે ॥
ત્રિકાલં દેવદેવેશ ગ્રાહ્યા હ્યત્ર કલા ત્વયા

॥
॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ચણ્ડી તુ પ્રોચ્યતે દેવી તસ્યા ઈશસ્ત્વહં સ્મૃતઃ ॥
તસ્ય મૂલં સ્મૃતં લિંગં તદત્ર પતિતં યતઃ

તસ્માત્તન્મૂલ ચણ્ડીશ ઇતિ ખ્યાતિં ગમિષ્યતિ ॥ વા
પીકૂપતડાગાનાં શતૈસ્તુ વિપુલૈરપિ

કૃતૈર્યજ્જાયતે પુણ્યં તત્પુણ્યં લિંગદર્શનાત્ ॥
બ્રહ્માણ્ડં સકલં દત્ત્વા યત્પુણ્યફલમાપ્નુયાત્

તત્પુણ્યં લભતે દેવિ મૂલચણ્ડીશદર્શનાત્ ॥
તત્ર દાનાનિ દેયાનિ ષોડશૈવ નરોત્તમૈઃ

એવં તદ્ભવિતા સર્વં યન્મયોક્તં દ્વિજોત્તમાઃ ॥
યાત દારુવનં વિપ્રાઃ સર્વે યૂયં તપોધનાઃ ॥
મયા સર્વે સમાદિષ્ટા યાત દારુવનં દ્વિજાઃ

તતસ્તુ સંપ્રાપ્ય મહદ્વચો મમ સર્વે પ્રહૃષ્ટા મુનયો મહોદયમ્ ॥
ગત્વા ચ તદ્દારુવનં મહેશ્વરિ પુનશ્ચ ચેરુઃ સુતપસ્તપોધનાઃ

એતસ્માત્કારણાદ્દેવિ મૂલચણ્ડીશસંજ્ઞિતમ્ ॥
લિંગં પાપહરં નૃણામર્દ્ધચન્દ્રેણ ભૂષિતમ્

દોહની દુગ્થદાનેન મુનીનાં તૃષિતાત્મનામ્ ॥
શ્રમાપહારં યદ્દેવિ ત્વયા કૃતમનુત્તમમ્ ॥
તત્તપ્તોદકનામ્ના વા અભૂત્કુણ્ડં ધરાતલે

ઋષિતોયાજલે સ્નાત્વા ચણ્ડીશં યઃ પ્રપૂજયેત્ ॥
સ પ્રચણ્ડો ભવેદ્ભૂમૌ ભુવનાનામધીશ્વરઃ

એતત્સંક્ષેપતો દેવિ માહાત્મ્યં કીર્તિતં તવ ॥
મૂલચણ્ડીશદેવસ્ય શ્રુતં પાતકનાશનમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખંડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે તપ્તોદકકુણ્ડોત્પત્તૌ મૂલચણ્ડીશોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટોત્તર ત્રિશતતમોઽધ્યાયઃ