સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 7.298

ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
ઋષિતોયાપશ્ચિમે તુ તત્ર ગવ્યૂતિમાત્રતઃ ॥
સંગાલેશ્વરનામાસ્તિ સર્વપાતકનાશનઃ

ગુપ્તસ્તત્ર પ્રયાગશ્ચ દેવો વૈ માધવસ્તથા ॥
જાહ્નવી યમુના ચૈવ દેવી તત્ર સરસ્વતી

અન્યાનિ તત્ર તીર્થાનિ બહૂનિ ચ વરાનને ॥
સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા પૂજયિત્વા મુક્તઃ સ્યાત્સર્વકિલ્બિષૈઃ

॥ પાર્વત્યુવાચ ॥ ॥
કથય ત્વં મહેશાન સર્વદેવનમસ્કૃત ॥
તીર્થરાજઃ પ્રયાગસ્તુ કથં વિષ્ણુઃ સનાતનઃ

કથં ગંગા ચ યમુના તથા દેવી સરસ્વતી ॥
અન્યાન્યપિ બહૂન્યેવ તીર્થાનિ વૃષભધ્વજ

સમાયાતાનિ તત્રૈવ સંગાલેશ્વરસંનિધૌ ॥
સંગાલેશેતિ કિં નામ હ્યેતન્મે વદ કૌતુકમ્

॥ ઈશ્વર ઉવાચ ॥ ॥
પુરા વૈ લિંગપતને સર્વદેવસમાગમે ॥
સાર્ધત્રિતયકોટીનિ પુણ્યાનિ સુરસુન્દરિ

તીર્થાનિ તીર્થરાજોઽયં પ્રયાગઃ સમુપસ્થિતઃ ॥
આત્માનં ગોપયામાસ તીર્થકોટિભિરાવૃતમ્

તતસ્તત્ર સમાયાતા બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગમાઃ ॥
વિબુધાસ્તીર્થરાજં તં દદૃશુર્દિવ્યચક્ષુષા

તીર્થકોટિભિરાકીર્ણં પવિત્રં પાપનાશનમ્ ॥
લિંગસ્ય પતનં શ્રુત્વા મહાદુઃખેન સંવૃતાઃ

સ્થિતાઃ સર્વે તદા દેવિ બ્રહ્માદ્યાઃ સુરસત્તમાઃ

એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ દેવો રુદ્રઃ સનાતનઃ ॥
નિરાનંદઃ સમાયાતો વાક્યમેતદુવાચ હ

શૃણુધ્વં વચનં દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુપુરોગમાઃ ॥
ઋષિશાપાન્નિપતિતં મમ લિંગમનુત્તમમ્ ॥
તસ્માલ્લિંગં પૂજયત સર્વ કામાર્થસિદ્ધયે

એવમુક્ત્વા મહાદેવો દેશે તસ્મિન્સ્થિતઃ પ્રિયે ॥
બ્રાહ્મં ચ વૈષ્ણવં રૌદ્રં તત્ર કુણ્ડત્રયં સ્મૃતમ્

ચતુર્થં ત્રિસંગમાખ્યં નદીનાં યત્ર સંગમઃ ॥
ગંગાયાશ્ચ સરસ્વત્યાઃ સૂર્યપુત્ર્યાસ્તથૈવ ચ

કોટિરેકા ચ તીર્થાનાં બ્રહ્મકુણ્ડે વ્યવસ્થિતા ॥
તથા ચ વૈષ્ણવે કુણ્ડે કોટિરેકા પ્રકીર્તિતા

સાર્ધકોટિસ્તુ સંપ્રોક્તા શિવકુણ્ડે પ્રકીર્તિતા ॥
પશ્ચિમે બ્રહ્મકુણ્ડં ચ પૂર્વે વૈ વૈષ્ણવં સ્મૃતમ્

મધ્યભાગે સ્થિતં યચ્ચ રુદ્રકુણ્ડં પ્રકીર્તિતમ્ ॥
કુણ્ડમધ્યાદ્વિનિર્ગત્ય યત્ર ગંગા વરાનને

સૂર્યપુત્ર્યા સમેતા ચ તત્ત્રિસંગમ ઉચ્યતે ॥
અનયોરંતરે સૂક્ષ્મે તત્ર ગુપ્તા સરસ્વતી

એષુ સન્નિહિતો નિત્યં પ્રયાગસ્તીર્થનાયકઃ ॥
અત્રાગત્ય નરો યસ્તુ માઘમાસે વરાનને

સ્નાયાત્પ્રભાતસમયે મકરસ્થે રવૌ પ્રિયે ॥
કિઞ્ચિદભ્યુદિતે સૂર્યે શૃણુ તસ્ય ચ યત્ફલમ્

આદ્યેનૈકેન સ્નાનેન પાપં યન્મનસા કૃતમ્॥
વ્યપોહતિ નરઃ સમ્યક્છ્રદ્ધાયુક્તો જિતેન્દ્રિયઃ

વાચિકં તુ દ્વિતીયેન કાયિકં તુ તૃતીયકાત્ ॥
સંસર્ગજં ચતુર્થેન રહસ્યં પઞ્ચમેન તુ

ઉપપાતકાનિ ષષ્ઠેન સ્નાનેનૈવ વ્યપોહતિ

અભિષેકેણ કુણ્ડાનાં સપ્તકૃત્વો વરાનને॥
મહાંતિ ચૈવ પાપાનિ ક્ષાલ્યંતે પુરુષૈઃ સદા

યઃ સ્નાતિ સકલં માસં પ્રયાગે ગુપ્તસંજ્ઞકે ॥
બ્રહ્માદિભિર્ન તદ્વક્તું શક્યતે કલ્પકોટિભિઃ

યાનિ કાનિ ચ તીર્થાનિ પ્રભાસે સંતિ ભામિનિ ॥
તેભ્યોઽતિવલ્લભં તીર્થં સર્વપાપપ્રણાશનમ્

એષાં સંરક્ષણાર્થાય મયા વૈ તત્ર માતરઃ ॥
પૂજનીયાઃ પ્રયત્નેન નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈઃ શુભૈઃ

કૃષ્ણપક્ષે ચતુર્દશ્યાં શ્રદ્ધાયુક્તેન ચેતસા ॥
તાસામનુચરા દેવિ ભૂતપ્રેતાશ્ચ કોટિશઃ

તેષાં ભયવિનાશાય તા માતૄશ્ચ પ્રપૂજયેત્ ॥
અસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મહત્યાં વ્યપોહતિ

યઃ કશ્ચિત્કુરુતે શ્રાદ્ધં પિતૄનુદ્દિશ્ય ભક્તિતઃ ॥
ઉદ્ધરેચ્ચ પિતુર્વર્ગં માતુર્વર્ગં નરોત્તમઃ

વૃષભસ્તત્ર દાતવ્યઃ સમ્યગ્યાત્રાફલેપ્સુભિઃ ॥
એવં યઃ કુરુતે યાત્રાં તસ્ય ફલમનન્તકમ્

એવં ગુપ્તપ્રયાગસ્ય માહાત્મ્યં કથિતં તવ ॥
શ્રુત્વાભિનન્દ્ય પુરુષઃ પ્રાપ્નુયાચ્છંકરાલયમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદેમહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં સપ્તમે પ્રભાસખણ્ડે પ્રથમે પ્રભાસક્ષેત્રમાહાત્મ્યે ગુપ્તપ્રયા ગમાહાત્મ્યવર્ણનંનામાષ્ટનવત્યુત્તરદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ