સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 7-7

અથ પ્રભાસખણ્ડે દ્વિતીયં વસ્ત્રાપથ ( ગિરનાર) ક્ષેત્રમાહાત્મ્યમ્ ॥ (૭-૨) ॥
વિષયાનુક્રમણિકા
૧ દામોદરમાહાત્મ્યવર્ણને કસ્યચિદ્ગજસંજ્ઞકસ્ય રાજ્ઞો ગૃહે બહૂનામૃષીણામાગમનમ્, તત્ર ગજેન પૃષ્ટૈરૃષિભિર્ગજરાજાય સર્વતીર્થક્ષેત્રમાહાત્મ્યકથનમ્, નામમાહાત્મ્ય-વર્ણનમ્, દામોદરમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ - ૨૦૦

૨ ભવશબ્દસ્ય વ્યુત્પત્ત્યર્થનિદર્શનમ્, દેવૈર્ભવસ્થાપનવર્ણનમ્, ભવમાહાત્મ્યવર્ણનમ્... ૨૦૨

૩ સ્વર્ણરેખાનદીમાહાત્મ્યવર્ણનમ્, હ્મકુમ્ભબ્રહ્મેશ્વરકાલમેઘદામોદરકાલિકાભવેન્દ્રેશ્વરરૈવતોજ્જયંત કુંભીશ્વર ભીમેશ્વરાદિ વસ્ત્રાપથક્ષેત્રસ્થપ્રવરતીર્થાનુકીર્તનમ્ ... ૨૦૨

૪ દુન્નાવલ્લિહૃદ્ગિરિસ્થાનમાહાત્મ્યવર્ણનમ્- ... ..- - ... ૨૦૩

૫ ગઙ્ગેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ .. ૨૦૩

૬ ચક્રતીર્થયાત્રાવિધિવર્ણનમ્, મૃગવત્પ્લવનકારિબાલાદર્શનં કૃતમિતિ કેનચિદ્વનપાલેન ભોજરાજાય કથનમ્, તચ્છ્રુત્વા તુષ્ટેન ભોજેન તસ્મૈ વનપાલાય બહુધનદાનમ્, તતસ્તેન વનપાલેન સહ તત્ર વને ગત્વા ભોજેન તાં મૃગવક્ત્રાં બાલાં ગૃહીત્વા સ્વગૃહે ગમનમ્, તતો ભોજેન તસ્યૈ બાલાયૈ માનુષ્યશરીરત્વમૃગવક્ત્રત્વશાપકકારણે પૃષ્ટે તયાઽકથને ભોજેન વિપ્રેભ્યઃ પ્રશ્નકરણમ્, તતઃ સારસ્વતમહર્ષિસંસ્કતપુરોડાશ-પ્રાશનસમુપલબ્ધ સ્પષ્ટવાક્પ્રસરમૃગાનના કથિતોભયપ્રાક્સપ્તજન્મવૃત્તાન્તવર્ણનમ, ૨૦૩ ૧ ૭ મૃગાનનાભોજરાજસંવાદે સ્વોત્પત્તિવર્ણનપ્રસંગ ઉદ્દાલકર્ષેર્મૂત્રસર્જનાય વનાન્તરે ગમનમ્, તત્ર તસ્ય વીર્યબિન્દુપતનમ્, તત્રૈકયા મૃગ્યોદ્દાલકવીર્યબિંદુપ્રાશનમ્, તત ઉદ્દાલકાન્મૃગ્યાં મૃગાનનાયાઃ સ્વસ્યા જન્મેતિ ભોજાય મૃગાનનયા કથનમ્, દ્વાર-વતીકુરુક્ષેત્રાદિબહુતીર્થક્ષેત્રમાહાત્મ્યવર્ણનમ્, સ્વર્ણરેખાયાં મૃગાનનાયાઃ પૂર્વજન્મ-મૃગમુખપ્રક્ષેપણેન દિવ્યમુખત્વપ્રાપ્ત્યુત્તરં ભોજનૃપતિપરિણયવૃત્તાન્તપૂર્વકં સ્વર્ણ-રેખામાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ... .. ... ... ... ... ૨૦૬

૮ સારસ્વતભોજસંવાદે બ્રહ્મરુદ્રવિવાદે વિષ્ણુવચનેન બ્રહ્મકૃતરુદ્રપ્રસાદનવર્ણનમ્. ૨૦૭

૯ બ્રહ્મણે વિષ્ણુના દક્ષયજ્ઞકથાદિવર્ણને દક્ષયજ્ઞવિધ્વંસવર્ણનમ્, પાર્વતીજનનવિ-વાહાદિવર્ણનમ્ ત તત એકસ્મિન્સમયેઽન્તર્ધાનં ગતં શંકરમદૃષ્ટ્વા સિંહારૂઢયા પાર્વત્યા સમં વિષ્ણ્વાદિદેવાનાં શિવાન્વેષણાય ગમનમ્, તતઃ પ્રભાસે વસ્ત્રાપથ-ક્ષેત્રે તૈઃ શંકરસ્ય દર્શનમ્, વિષ્ણ્વાદ્યાજ્ઞયા શંકરેણ ભવેતિ નામ્ના સ્વસ્યા મૂર્તે--સ્તત્ર વસ્ત્રાપથક્ષેત્રે સ્થાપનમ્, ભવોત્પત્તિમાહાત્મ્યવર્ણનમ્... ૨૦૭

૧૦ વસ્ત્રાપથક્ષેત્રયાત્રોત્સુકસ્ય ભોજભૂપસ્ય સારસ્વતમુનિકૃતોપદેશવર્ણનમ્.... ૨૧૨

૧૧ વસ્ત્રાપથક્ષેત્રયાત્રાક્રમવિધાનવર્ણનમ્.... ...... ... ૨૧૩

૧૨ શ્રાદ્ધકરણે ગજચ્છાયાદિદિનમાહાત્મ્યવર્ણનમ્, યાત્રાકારિભિસ્ત્યાજ્યદોષાદિવર્ણનમ્, ભીમેશ્વરસ્કાન્દરામેશ્વરાદ્યન્યાન્યતીર્થેષુ સ્નાનદાનાદિફલવર્ણનમ્, તીર્થસ્મરણ-ફલકથનમ્, યાત્રાવિધિવર્ણનમ્ ... ... ... ...... ૨૧૪

૧૩ હરિહરપૂજાફલકથનમ્, તત્ર સ્નાનદાનજપહોમદેવદ્વિજાર્ચનફલકથનમ્, ધૂમમાર્ગાર્ચિ-ર્માર્ગવર્ણનમ્, શ્રાદ્ધદાનાદિમાહાત્મ્યવર્ણનમ્ ..... -. ... .. ૨૧૫

૧૪ વામનપુરે પુત્રશોકાભિસંતપ્તેન વસિષ્ઠેન સ્વર્ણરેખાતટે તપસ્તપ્ત્વા શિવપ્રસાદેન તત્રૈવ લિંગસ્થાપનમ્, તતો વામનસ્થાપિતસોમનાથમાહાત્મ્યવર્ણને બલિવિદ્રાવિતૈ- ર્દેવૈર્વિષ્ણું પ્રતિ શરણગમનમ્, તતો વિષ્ણુના દેવકાર્યાર્થં વામનરૂપં ધૃત્વા બલિસભાયાં પાદત્રયભૂમિગ્રહણેન બલિનિગ્રહકરણોત્તરં સોમનાથમારાધ્ય લિંગસ્થાપનમ્, સોમેશ્વરોત્પત્તિવર્ણનમ્ .... .. ........ ૨૧૬

૧૫ વામનસ્ય દામોદરદર્શનં ગ્રહીતું રૈવતકારણ્યે ગમનમ્, તત્ર નૃસિંહં સંપૂજ્ય સ્નાન-દાનાદિકં વિધાય તત ઉત્તરં દામોદરદર્શનાય વસ્ત્રાપથક્ષેત્રે ગમનમ્, તત્ર જાગરણં કૃત્વા સિદ્ધિં પ્રતિ ગમનમ્, દામોદરાગ્રે જાગરસ્ય માહાત્મ્યવર્ણનમ્ .. ૨૧૮

૧૬ તતો વામનસ્ય યાત્રાર્થં ગહનેઽરણ્યે ગમનમ્, અનેકતીર્થક્ષેત્રદર્શનોત્તરં માર્ગે શિવસ્ય દર્શનમ્, શિવવામનસંવાદવર્ણનમ્, તત્ર શિવેન વામનાયેન્દ્રેશ્વરમાહાત્મ્ય-કથનમ્, શિવરાત્રિમાહાત્મ્યવર્ણનમ્, શિવરાત્રિવ્રતવિધિકથનં ચ.... ... ૨૧૯

૧૭ ભૃગુણા શપ્તં દેવં દૃષ્ટ્વા દેવોઽપિ વામનાવતારરૂપેણ બલિનિગ્રહં કરિષ્યતીતિ જ્ઞાત્વા નારદસ્ય બલેરગ્રે ગમનમ્, તત્ર નારદેન બલયે ત્વત્તોઽપિ દેવેન્દ્રલક્ષ્મી- રધિકતરેતિ નિવેદ્ય બલેર્મનઃ ક્ષોભયિત્વા સમુદ્રમન્થનસમયે દેવકૃતવઞ્ચનસ્યાપિ બલયે સ્મરણં કારયિત્વા સ્વર્ગં પ્રત્યેત્ય શક્રાયાપિ નારદેન તથૈવ કથનમ્, એવં મિથઃ કલહા-દિના પરસ્પરં સંક્ષોભ્ય નારદેન બલયે રાજનીતિધર્મશાસ્ત્રાદિવ્યવહારકથનમ્, રૈવતકપર્વતોત્પત્તિવર્ણને મેરોર્દક્ષિણસ્થે કુમુદપર્વતે વિષ્ણુમન્દિરે સ્થિતં દેવં દ્રષ્ટું વિષ્ણોરહરહરાગમનમ્, કુમુદેન તત્રૈવ કુમુદપર્વતે હરિહરયોઃ સ્થાપનમ્, કુમુદપર્વતાય હરિહરાભ્યાં વરપ્રદાનમ્, તતો રૈવતનામકપઞ્ચમમન્વન્તર ઋતવા-ગૃષિતો મૂઢપુત્રોત્પત્તાવૃતવાગ્ગર્ગયોઃ સંવાદે રેવત્યૃક્ષજનિતસ્વપુત્રસ્ય મૌઢ્યદોષં શ્રુત્વા ક્રુદ્ધેનર્તવાચર્ષિણા સ્વદૃષ્ટિનિક્ષેપેણ રેવત્યૃક્ષસ્યાધઃ પાતનમ્, તતઃ કુમુદ-પર્વતે રેવત્યૃક્ષસ્ય પતનમ્, તેન કુમુદાદ્રે રૈવતકેતિનામ્ના પ્રસિદ્ધિવર્ણનમ્, તતો રૈવતકગિરે રેવતીનામકકન્યોત્પત્તિવર્ણનમ્, રેવત્યા પ્રમુઞ્ચરાજર્ષિણા પાલન-કરણમ્, અગ્નિવચનાત્પ્રમુઞ્ચેન દુર્દમરાજાય રેવતીપ્રદાનકરણમ્, રેવતીકુણ્ડે સ્નાનેન દેવતેતિ ખ્યાતપુત્રસ્ય જન્મ, વૈષ્ણવપૂજ્યશિવાલક્ષ્મીવૃક્ષમાહાત્મ્યવર્ણનમ્, નારદેન બલયે વૈષ્ણવવ્રતજાગરાદિવિધિકથનમ્, તથૈવ બલિના વૈષ્ણવવ્રતજાગ-રાદિકં કૃત્વા સઞ્ચલિતોત્પાતનાશનાય શુક્રાનુજ્ઞયા બ્રાહ્મણાનાહૂય યજ્ઞસમારંભ-કરણમ્, બલિયજ્ઞપ્રભાવવર્ણનમ્ ... ... .-.. - ... ૨૨૨

૧૮ પ્રાણાયામાદિપ્રકારકથનમ્, અષ્ટધા પ્રકૃત્યુત્પત્તિવર્ણનમ્, સાંખ્યમતેન પઞ્ચવિંશતિ-તત્ત્વાખ્યાનમ્, ભવધ્યાનપ્રકારકથનમ્, ભવસંનિધૌ સ્થિતસ્ય વામનસ્યાગ્રે નાર-દાગમનમ્, નારદેન વામનાય બલિયજ્ઞાદિસર્વવૃત્તાન્તકથનમ્, વામનેન નારદસ્ય વૃથાકલહકારિત્વસ્વભાવેન નિર્ભર્ત્સનમ્, તતો નારદેન કલ્પાન્તસ્થિતિવર્ણનમ્, નારદેન વામનાય હિરણ્યાક્ષાદિવધવૃત્તકથનમ્, તતો નારદવચનાદ્વામનેન બલિનિગ્રહાય બલેરગ્રમેત્ય શુક્રતિરસ્કૃતમપિ બલિં પાદત્રયભૂમિં યાચિત્વા તતઃ સ્વાત્મવૃદ્ધ્યાઽખિલબ્રહ્માણ્ડં વ્યાપ્ય બલેર્નિગ્રહકરણમ્ ... ... ... ૨૨૮

૧૯ સારસ્વતભોજસંવાદે બલિનિગ્રહોત્તરં બલેર્દ્વારે વિષ્ણોરવસ્થાનમ્, વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહામ્યશ્રવણફલશ્રુતિકથનમ્-. - ... -.. - ... ૨૩૪

ઇતિ પ્રભાસખણ્ડે દ્વિતીયં વસ્ત્રાપથક્ષેત્રમાહાત્મ્યમ્ ॥ (૭-૨) ॥