સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.79

॥ શ્રીમહાદેવ ઉવાચ ॥ ॥
એકોનાશીતિકં વિદ્ધિ હનુમત્કેશ્વરં પ્રિયે ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સમીહિતફલં લભેત્

પ્રાપ્તરાજ્યસ્ય રામસ્ય રાક્ષસાનાં વધે કૃતે ॥
આગતા મુનયો દેવિ રાઘવં પ્રતિનંદિતુમ્

રામેણ પૂજિતાઃ સર્વે હ્યગસ્તિપ્રમુખા દ્વિજાઃ ॥
પ્રહૃષ્ટમનસો વિપ્રા રામં વચનમબ્રુવન્

દિષ્ટ્યા તુ નિહતો રામ રાવણઃ પુત્રપૌત્રવાન્ ॥
દિષ્ટ્યા વિજયિનં ત્વાઽદ્ય પશ્યામઃ સહ ભાર્યયા

હનૂમતા ચ સહિતં વાનરેણ મહાત્મના ॥
દિષ્ટ્યા પવનપુત્રેણ રાક્ષસાંતકરેણ ચ

ચિરં જીવતુ દીર્ઘાયુર્વાનરો હનુમાન્સદા ॥
અંજનીગર્ભસંભૂતો રુદ્રાંશો હિ ધરાતલે

આખંડલોઽગ્નિર્ભગવાન્યમો વૈ નિઋતિસ્તથા ॥
વરુણઃ પવનશ્ચૈવ ધનાધ્યક્ષસ્તથા શિવઃ ॥
બ્રહ્મણા સહિતાશ્ચૈવ દિક્પાલાઃ પાતુ સર્વદા

શ્રુત્વા તેષાં તુ વચનં મુનીનાં ભાવિતાત્મનામ્ ॥
વિસ્મયં પરમં ગત્વા રામઃ પ્રાંજલિરબ્રવીત્

કિમર્થં લક્ષ્મણં ત્યક્ત્વા વાનરોઽયં પ્રશંસિતઃ ॥
કીદૃશઃ કિંપ્રભાવો વા કિંવીર્યઃ કિંપરાક્રમઃ

અથોચુઃ સત્યમેવૈતત્કારણં વાનરોત્તમે ॥
ન ત્વસ્ય સદૃશો વીર્યે વિદ્યતે ભુવનત્રયે

એષ દેવ મહાપ્રાજ્ઞો યોજનાનાં શતં પ્લુતઃ ॥
ધર્ષયિત્વા પુરીં લંકાં રાવણાંતઃપુરં ગતઃ

પ્રાદેશમાત્રપ્રતિમં કૃતં રૂપમનેન વૈ ॥
દૃષ્ટા સંભાષિતા સીતા પૃષ્ટા વિશ્વાસિતા તથા

સેનાગ્રગા મંત્રિપુત્રાઃ કિંકરા રાવણાત્મજાઃ ॥
હતા હનુમતા તત્ર તાડિતા રાવણાલયે

ભૂયો બન્ધવિમુક્તેન સંભાષ્ય તુ દશાનનમ્ ॥
લંકા ભસ્મીકૃતા તેન પાતકેનેવ મેદિની

ન કાલસ્ય ન શક્રસ્ય ન વિષ્ણોર્વેધસોઽપિ વા ॥
શ્રૂયંતે તાનિ કર્માણિ યાદૃશાનિ હનૂમતઃ

॥।
॥ રામ ઉવાચ ॥ ॥
એતસ્ય બાહુવીર્યેણ લંકા સીતા ચ લક્ષ્મણઃ ॥
પ્રાપ્તો મમ જયશ્ચૈવ રાજ્યં મિત્રાણિ બાન્ધવાઃ

સખાયં વાનરપતિર્મુક્ત્વૈનં હરિપુંગવમ્ ॥
પ્રવૃત્તિમપિ કો વેત્તું જાનક્યાઃ શક્તિમાન્ભવેત્

વાલી કિમર્થમેતેન સુગ્રીવપ્રિયકામ્યયા ॥
તદા વૈરે સમુત્પન્ને ન દગ્ધસ્તૃણવત્કથમ્

નાયં વિદિતવાન્મન્યે હનુમાનાત્મનો બલમ્ ॥
ઉપેક્ષિતઃ ક્લિશ્યિમાને કિમર્થં વાનરાધિપે

એવં બ્રુવાણં રામં તુ મુનયો વાક્યમબ્રુવન્ ॥
સત્યમેતદ્રઘુશ્રેષ્ઠ યદ્બ્રવીષિ હનૂમતઃ

ન બલે વિદ્યતે તુલ્યો ન ગતૌ ન મતાવપિ ॥
અમોઘવાક્યૈઃ શાપસ્તુ દત્તોઽસ્ય મુનિભિઃ પુરા

ન જ્ઞાતં હિ બલં યેન બલિના વાલિમર્દને ॥
બાલ્યેઽપ્યનેન યત્કર્મ કૃતં નામ મહાત્મના

તન્ન વર્ણયિતું શક્યમેતસ્ય તુ બલં મહત્ ॥
યદિ શ્રોતું તવેચ્છાસ્તિ નિશામય વદામહે

અસૌ હિ જાતમાત્રોઽપિ બાલાર્ક ઇવ મૂર્ત્તિમાન્ ॥
ગ્રહીતુકામો બાલાર્કં પુપ્લાવાંબરમધ્યતઃ

તૂર્ણમાધાવતો રામ શક્રેણ વિદિતાત્મના ॥
હનુસ્તેનાસ્ય સહસા કુલિશેનૈવ તાડિતઃ

તતો ગિરૌ પપાતૈષ શક્રવજ્રાભિતાડિતઃ ॥
પતતોસ્ય મહાવેગાદ્વામો હનુરભજ્યત ॥
અસ્મિંસ્તુ પતિતે બાલે મૃતકલ્પેઽશનિક્ષતાત્

તતો વાયુઃ સમાદાય મહા કાલવનં ગતઃ ॥
લિંગમારાધયામાસ પુત્રાર્થં પવનસ્તદા

સ્પૃષ્ટમાત્રસ્તુ લિંગેન સમુત્તસ્થૌ પ્લવંગમઃ ॥
જલસિક્તં યથા સસ્યં પુનર્જીવિ તમાપ્તવાન્

પ્રાણવંતમિમં દૃષ્ટ્વા પવનો હર્ષિતસ્તદા ॥
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મા પુત્રમાદાય સત્વરમ્

સ્પર્શનાદસ્ય લિંગસ્ય મમ પુત્રઃ સમુત્થિતઃ ॥
હનુમત્કેશ્વરો દેવો વિખ્યાતોઽયં ભવિષ્યતિ

એતસ્મિન્નંતરે શક્રઃ સમાયાતઃ સુરૈર્વૃતઃ ॥
નીલોત્પલમયીં માલાં સંપ્રગૃહ્યેદમબ્રવીત્

મત્કરોત્સૃષ્ટવજ્રેણ યસ્માદસ્યહનુર્હતઃ ॥
તદેષ કપિશાર્દૂલો હનુમાંસ્તુ ભવિષ્યતિ

વરુણોઽસ્વ વરં પ્રાદાન્નાસ્ય મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ॥
યમો દંડાદવધ્યત્વમારોગ્યં ધનદો દદૌ

સૂર્યેણ ચ પ્રભા દત્તા પવનેન ગતિર્દ્રુતા ॥
લિંગેન ચ વરો દત્તો દેવાનાં સંનિધૌ તદા

આયુધાનાં હિ સર્વેષામવધ્યોઽયં ભવિષ્યતિ ॥
અજરશ્ચામરશ્ચૈવ ભવિષ્યતિ ન સંશયઃ

અમિત્રભયદો હ્યેષ મિત્રાણામભય પ્રદઃ ॥
અજેયો ભવિતા યુદ્ધે લિંગેનોક્તં પુનઃપુનઃ

શત્રોર્બલોત્સાદનાય રાઘવપ્રીતયે સદા ॥
કિયત્કાલં બલં સ્વીયં ન સ્મરિષ્યતિ શાપતઃ

હતે તુ રાવણે ભૂયો રામસ્યાનુમતે સ્થિતઃ ॥
વિભીષણં પ્રાર્થયિત્વા મામત્ર સ્થાપયિષ્યતિ

તતો માં ત્રિદશાઃ સર્વે પૂજયિષ્યંતિ ભાવિતાઃ ॥
તેનૈવ નામ્ના વિખ્યાતિં પુનર્યાસ્યામિ ભૂતલે

અથ ગંધવહઃ પુત્રં પ્રગૃહ્ય ગૃહમાનયત્ ॥
અંજનાયૈ તદાચખ્યૌ વરલબ્ધિં ચ લિંગતઃ

એવં લિંગપ્રભાવાચ્ચ બલવાન્મારુતાત્મજઃ ॥
સ જાતસ્ત્રિષુલોકેષુ રામ તસ્માત્પ્રશસ્યતે

પરાક્રમોત્સાહમતિ પ્રતાપૈઃ સૌશીલ્યમાધુર્યનયાદિકૈશ્ચ ॥
ગાંભીર્યચાતુર્યસુવીર્યધૈર્યૈર્હનૂમતઃ કોઽભ્યધિકોઽસ્તિ લોકે

મમેવ વિક્ષોભિતસાગરસ્ય લોકાન્દિ ધક્ષોરિવ પાવકસ્ય ॥
પ્રજા જિહીર્ષોરિવ ચાતકસ્ય હનૂમતઃ સ્થાસ્યતિ કઃ પુરસ્તાત્

એતદ્વૈ કથિત તુભ્યં યન્માં ત્વં પરિ પૃચ્છસિ ॥
હનૂમતોઽસ્ય બાલસ્ય કર્માણ્યદ્ભુતવિક્રમ

દૃષ્ટઃ સભાજિતશ્ચાપિ રામ ગચ્છામહે વયમ્ ॥
એવમુક્ત્વા ગતાઃ સર્વે મુનયોઽવંતિમણ્ડલમ્ ॥
પૂજયામાસુરીશાનં હનુમત્કેશ્વરં શિવમ્ ॥ ॥
સમર્ચયંતિ યે ભક્ત્યા લિંગં ત્રિદશપૂજિતમ્ ॥
હનુમત્કેશ્વરં દેવં તે કૃતાર્થાઃ કલૌ યુગે

વ્રજંત્યેવ સુદુષ્પ્રાપ્યં બ્રહ્મસાયુજ્યમવ્યયમ્।
સંપ્રાપ્ય તુ પુનર્જન્મ લભંતે મોક્ષમવ્યયમ્

યઃ પશ્યતિ નરો લિંગં હનુમત્કેશ્વર૆ પ્રિય ॥
સોઽધિકં ફલમાપ્નોતિ સર્વદુઃખવિવર્જિતઃ

સર્વલોકેષુ તસ્યૈવ ગતિર્ન પ્રતિહન્યતે ॥
દિવ્યેનૈશ્વર્યયોગેન યુજ્યતે નાત્ર સંશયઃ

બાલસૂર્યપ્રતીકાશવિમાનેન સુવર્ચસા ॥
વૃતઃ સ્ત્રીણાં સહસ્રૈસ્તુ સ્વચ્છદગમનાગમઃ

વિચરત્યવિચારેણ સર્વલોકાન્દિવૌકસામ્ ॥
સ્પૃહણીયતમઃ પુંસાં સર્વવર્ણોત્તમોધુના

સ્વર્ગાચ્ચ્યુતઃ પ્રજાયેત કુલે મહતિ રૂપવાન્ ॥
ધર્મજ્ઞો રુદ્રભક્તશ્ચ સર્વવિદ્યાર્થપારગઃ

રાજા વા રાજતુલ્યો વા દર્શનાદસ્ય જાયતે ॥
સ્પર્શનાત્પરમં પુણ્યં યજનાત્પરમં પદમ્

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
હનુમત્કેશ્વરેશસ્ય સ્વપ્નેશ્વરમથો શૃણુ

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પંચમ આવન્ત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિંગમાહાત્મ્ય ઉમામહેશ્વરસંવાદે હનુમત્કેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈકોનાશીતિતમોઽધ્યાયઃ