સ્કંદ પુરાણ · શ્લોક 5.39-2

॥ હર ઉવાચ ॥ ॥
અક્રૂરેશ્વરમેકોનચત્વારિંશત્તમં શૃણુ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સુબુદ્ધિર્જાયતે નૃણામ્

પુરા ત્વયૈવ કલ્પાદૌ પરયા શક્તિરૂપયા ॥
કૃતં કૃત્સ્નં વરારોહે ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

તતસ્ત્વં સંસ્તુતા દેવૈઃ સકિંનરમહોરગૈઃ ॥
પ્રદક્ષિણાં પ્રકુર્વતિ ગણા નાનાવિધાસ્તુ તે

નમસ્કારં પ્રકુર્વતિ સ્તોત્રં કુર્વંતિ ચાપરે ॥
ન કરોતિ નમસ્કારમેકો ભૃંગિરિટિસ્તદા

ક્રૂરાં બુદ્ધિં સમાસાદ્ય ગર્વેણતીવ ગર્વિતઃ

એકો દેવો મહાદેવઃ સ્ત્રિયા કિમનયા મમ ॥
યદા નાયાતિ તે પાર્શ્વં તદા પ્રોક્તસ્ત્વયા ગતઃ

કસ્માન્ન કુરુષે પૂજાં પ્રદક્ષિણમથો સ્તુતિમ્ ॥
મદ્ભક્તો મદધીનોઽસિ મમ પુત્રો મયા કૃતઃ ॥
ઇત્થંભૂતગણેશ ત્વં કિં વૈ લૌલ્યેન વર્ત્તસે

ઇતિ ભૃંગિરિટિઃ શ્રુત્વા કુદ્ધસ્ત્વામાહ ગર્વિતઃ ॥
નાહં પાર્વતિ તે પુત્રઃ પુત્રોઽહં શંકરસ્ય તુ

એષ એવ ચ મે માતા એષ એવ ચ મે પિતા ॥
એવં રાત્રિદિનં યામિ શરણં પરમેષ્ઠિનમ્

ત્વમપ્યસ્યૈવ શરણં નનુ પાર્વતિ સંસ્થિતા॥
યદિ ચ ત્વામહં વંદે તદ્વંદે સકલાન્ગણાન્

ઇતિ ભૃંગિરિટેઃ શ્રુત્વા વાક્યં કુપિતયા ત્વયા ॥
તસ્યોક્તં પ્રમથેશસ્ય ભીરુ ભૃંગિરિટેરિદમ્

સુતો ભૂત્વા ભવાન્કસ્માદદાક્ષિણ્યં બ્રવીષિ મામ્ ॥
ત્વઙ્માંસશોણિતાંત્રં ચ માતૃકં તનયસ્ય તુ

નખદંતાસ્થિસંઘાતઃ શિશ્નં વાક્ચ શિરસ્તથા ॥
તથૈવ શુક્રં ગણપ પૈતૃકં તુ શરીરકમ્

ઇતિ ભૃંગિરિટિઃ શ્રુત્વા સદ્યો યોગબલેન તુ ॥
માંસાદિ ત્યક્તવાન્સર્વં માતૃકં ભાગમેવ હિ

તતઃ પ્રભૃતિ વામોરુ નખદંતાસ્થિનાસિકઃ ॥
સ ચ ક્રૂરાં મતિં કૃત્વા ક્રોધસંરક્તલોચનઃ॥

ત્વાં પરિત્યજ્ય દુઃખાર્ત્ત આજગામ મમાંતિકમ્ ॥
અથ ત્વયા તદા શપ્તો ગણો ભૃંગિરિટિઃ પ્રિયે

ક્રૂરા બુદ્ધિઃ કૃતા યસ્માત્ત્વયા કુમતિના ભૃશમ્ ॥
તસ્માત્ત્વં માનુષે લોકે ગમિષ્યસિ ન સંશયઃ

ઇત્યુક્તસ્તુ ત્વયા દેવિ ગણો ભૃંગિરિટિસ્તથા ॥
પપાત માનુષં લોકં પુણ્યાંતે સુકૃતી યથા

સ ગત્વા પુષ્કરદ્વીપં તપસે ભાવિતાત્મવાન્ ॥
તત્રૈકપાદૂર્દ્ધ્વભુજો દશપદ્માન્યવસ્થિતઃ ॥
દગ્ધીભૂતં ચ તપસા જગદ્વૈ દુષ્કરેણ તુ

તતો બ્રહ્મા ચ વિષ્ણુશ્ચ શક્રશ્ચ ત્રિદશૈઃ સહ ॥
વયં ચ ચારુજઘને તત્સમીપં સમાગતઃ

ઉપગમ્ય તતસ્તસ્ય કથિતં પુરતો મયા ॥
અલં ક્રૂરેણ તપસા લોકસ્યોત્સાદનેન વૈ

ત્રૈલોક્યમપિ નિઃસંજ્ઞં જાતમેવં સ્થિતે ત્વયિ ॥
સંહરસ્વ તપો ઘોરં લોકસંતાપનં મહત્

પ્રાર્થ્યતાં પાર્વતી પુત્ર સા દાસ્યતિ વરં ચ તે॥
અસ્યાઃ પ્રસાદાન્મુક્તિસ્તે શાપાચ્ચૈવ ભવિષ્યતિ ॥
એવમુક્તસ્તદા તેન પ્રાર્થિતા ત્વં મહેશ્વરિ ॥
ગણેન ભૃંગિરિટિના ભક્તિનમ્રેણ સાદરાત્

ત્વયા પ્રોક્તં વિશાલાક્ષિ પુત્ર ગચ્છ મમાજ્ઞયા ॥
મહાકાલવને રમ્યે તત્રાઽક્રૂરો ભવિષ્યસિ

પુનઃ પ્રાપ્સ્યસિ કૈલાસં સિદ્ધગંધર્વસેવિતમ્॥
અંકપાદાગ્રતો લિંગં સપ્તકલ્પાનુગં મહત્ ॥
યસ્ય દર્શનમાત્રેણ શુભા બુદ્ધિઃ પ્રજાયતે

કૃતઘ્ના નાસ્તિકાઃ ક્રૂરા યે ચ વિશ્વાસઘાતકાઃ ॥
મહાપાતકિનો યે ચ યે ચ શાપવશં ગતાઃ ॥
દર્શનાત્તસ્ય લિંગસ્ય તેઽપિ સ્વર્ગ ભુજો નરાઃ

ક્રૂરાં બુદ્ધિં સમાસાદ્ય કંસં હત્વા ચ કેશિહા ॥
બલદેવેન સહિતસ્ત્યક્ત્વા તાં મથુરાં પુરીમ્

મહાકાલવનં ગત્વા તોષ યિત્વા મહેશ્વરમ્॥
અક્રૂરત્વં ચ સંપ્રાપ્તં કીર્ત્તિર્લબ્ધા ચ શાશ્વતી

ત્વદીયં વચનં શ્રુત્વા ગણો ભૃંગિરિટિસ્તદા ॥
તથેતિ પ્રત્યયી જાતો મહા કાલવનં ગતઃ ॥
દેવમારાધયામાસ તપસા દુષ્કરેણ તુ

એતસ્મિન્નંતરે દેવિ લિંગમધ્યાત્ત્વમુત્થિતા ॥
અર્દ્ધાંગં મામકં કૃત્વા સ્વકીયાંગમથા ર્દ્ધતઃ ॥
ફણીંદ્રબદ્ધજૂટાર્દ્ધમર્દ્ધધમિલ્લભૂષિતમ્

પત્રવલ્લીવિચિત્રાર્ધમર્દ્ધચંદ્રવિરાજિતમ્ ॥
મુક્તાહારનિબદ્ધાર્દ્ધમર્દ્ધં સર્પૈશ્ચ વેષ્ટિતમ્

તતો ભૃંગિરિટિર્દેવિ દૃષ્ટ્વા તન્મહદદ્રુતમ્ ॥
ચિંતયામાસ હૃદયે મયાઽજ્ઞાનાદનુષ્ઠિતમ્

ઉમા ચ શંકરશ્ચૈવ દેહમેકં સનાતનમ્ ॥
એકા મૂર્ત્તિરનિર્દેશ્યા દ્વિધા ભેદેન દૃશ્યતે

એવં ચિંતયતસ્તસ્ય ભક્તિનમ્રસ્ય પાર્વ્વતિ ॥
પ્રોક્તં ત્વયા પ્રસન્નાહં વરં વરય પુત્રક

તેનોક્તં યદિ તુષ્ટાસિ માતર્મમ મહેશ્વરિ ॥
અસ્ય લિંગસ્ય માહાત્મ્યાત્ક્રૂરા બુદ્ધિર્ગતા મમ

અક્રૂરેશ્વરનામાયં દેવઃ ખ્યાતો ભવત્વિતિ ॥
ત્વં દેવિ સર્વભાવાનામેકા કારણમુચ્યતે

ત્વં મૂર્તા પુણ્યનિચયા ત્વં ગતિઃ પુણ્યસેવિનામ્॥
પિતા માતા સુહૃદ્બન્ધુસ્ત્વમેકા કારણં પરમ્

કુરુ પુણ્યતમં સ્થાનં બ્રહ્મહત્યાદિનાશનમ્ ॥
ભુક્તિદં મુક્તિદં ચૈવ વાંછિતાર્થપ્રદાયકમ્

તથેતિ ચ ત્વયા પ્રોક્તં ગિરા મધુરયા તદા ॥
યત્તે પ્રિયતમં વત્સ તત્પૂર્વં પ્રકરોમ્યહમ્

ન મેઽસ્તિ દુષ્કરં પુત્ર ત્વત્કૃતે કનકપ્રભ ॥
અસ્મિન્સ્થાને તુ યે દેવમકૂરેશ્વરસંજ્ઞકમ્ ॥
પ્રસંગાદપિ પશ્યંતિ અપિ પાપરતા નરાઃ ॥
તેઽપ્યવશ્યં ભવિષ્યંતિ ત્વત્સમા નિયતં ગણાઃ

ભક્ત્યા સ્તોષ્યંતિ યે નામ લિંગસ્યાસ્ય ચ માનવાઃ ॥
માનસૈઃ પાતકૈર્મુક્તા યાસ્યંતિ સ્વર્ગમક્ષયમ્

સ્નાત્વા તુ વિધિવત્પૂજાં યઃ કરિષ્યતિ માનવઃ॥
સ મુક્તઃ પાતકૈઃ સર્વૈઃ પ્રાપ્સ્યતે રવિમંડલમ્

આયુરારોગ્યમૈશ્વર્યં કામમત્ર હિ વાંછિતમ્ ॥
ગોસહસ્રફલં ચાત્ર સ્પૃષ્ટ્વા પ્રાપ્સ્યતિ માનવઃ

સ્નાત્વા મંદાકિનીકુંડે યોઽકૂરેશ્વરમીશ્વરમ્ ॥
પૂજયેદ્વિવિધૈઃ પુષ્પૈર્મહાપાપહતોપિ વા

વિમાનં દિવ્યમારૂઢો યાવત્કલ્પચતુષ્ટયમ્ ॥
ગંધર્વૈર્ગીયમાનસ્તુ સોઽપિ સ્વર્ગં ગમિષ્યતિ

ઇત્યુક્તઃ સ ગણો દેવિ મત્સમીપમુપાગતઃ ॥
શાપાન્મુક્તસ્ત્વયા સાર્ધં વિસ્મૃતા કિં વરાનને

એષ તે કથિતો દેવિ પ્રભાવઃ પાપનાશનઃ ॥
અક્રૂરેશ્વરદેવસ્ય શૃણુ કુંડેશ્વરં પરમ્

ઇતિ શ્રીસ્કાંદે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવંત્યખણ્ડે ચતુરશીતિલિઙ્ગમાહાત્મ્યેઽક્રૂરેશ્વરમાહાત્મ્યવર્ણનંનામૈ કોનચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ