સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.218

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેદ્ધરાધીશ તીર્થં પરમશોભનમ્ ।
જમદગ્નિરિતિ ખ્યાતં યત્ર સિદ્ધો જનાર્દનઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
કથં સિદ્ધો દ્વિજશ્રેષ્ઠ વાસુદેવો જગદ્ગુરુઃ ।
માનુષં રૂપમાસ્થાય લોકાનાં હિતકામ્યયા

એતત્સર્વં યથાન્યાયં દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ ।
ચરિતં શ્રોતુમિચ્છામિ કથ્યમાનં ત્વયાનઘ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
આસીત્પૂર્વં મહારાજ હૈહયાધિપતિર્મહાન્ ।
કાર્તવીર્ય ઇતિ ખ્યાતો રાજા બાહુસહસ્રવાન્

હસ્ત્યશ્વરથસમ્પન્નઃ સર્વશસ્ત્રભૃતાં વરઃ ।
વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતઃ સર્વભૂતાભયપ્રદઃ

માહિષ્મત્યાઃ પતિઃ શ્રીમાન્રાજા હ્યક્ષૌહિણીપતિઃ ।
સ કદાચિન્મૃગાન્હન્તું નિર્જગામ મહાબલઃ

બહુભિર્દિવસૈઃ પ્રાપ્તો ભૃગુકચ્છમનુત્તમમ્ ।
જમદગ્નિર્મહાતેજા યત્ર તિષ્ઠતિ તાપસઃ

રેણુકાસહિતઃ શ્રીમાન્સર્વભૂતાભયપ્રદઃ ।
તસ્ય પુત્રોઽભવદ્રામઃ સાક્ષાન્નારાયણઃ પ્રભુઃ

સર્વક્ષત્રગુણૈર્યુક્તો બ્રહ્મવિદ્બ્રાહ્મણોત્તમઃ ।
તોષયન્પરયા ભક્ત્યા પિતરૌ પરમાર્થવત્

તં તદા ચાર્જુનં દૃષ્ટ્વા જમદગ્નિઃ પ્રતાપવાન્ ।
ચરન્તં મૃગયાં ગત્વા હ્યાતિથ્યેન ન્યમન્ત્રયત્

તથેતિ ચોક્ત્વા સ નૃપઃ સભૃત્યબલવાહનઃ ।
જગામ ચાશ્રમં પુણ્યમૃષેસ્તસ્ય મહાત્મનઃ

તત્ક્ષણાદેવ સમ્પન્નં શ્રિયા પરમયા વૃતમ્ ।
વિસ્મયં પરમં તત્ર દૃષ્ટ્વા રાજા જગામ હ

ગતમાત્રસ્તુ સિદ્ધેન પરમાન્નેન ભોજિતઃ ।
સભૃત્યબલવાન્રાજા બ્રાહ્મણેન યદૃચ્છયા ।
કિમેતદિતિ પપ્રચ્છ કારણં શક્તિમેવ ચ

કામધેનોઃ પ્રભાવં તં જ્ઞાત્વા પ્રાહ તતો દ્વિજમ્ ।
દક્ષિણાં દેહિ મે વિપ્ર કલ્મષાં ધેનુમુત્તમામ્

શતં શતસહસ્રાણામયુતં નિયુતં પરમ્ ।
ભૂષિતાનાં ચ ધેનૂનાં દદામિ તવ ચાર્બુદમ્

જમદગ્નિરુવાચ -
અયુતૈઃ પ્રયુતૈર્નાહં શતકોટિભિરુત્તમામ્ ।
કામધેનુમિમાં તાત ન દદ્મિ પ્રતિગમ્યતામ્

એવમુક્તઃ સ રાજેન્દ્રસ્તેન વિપ્રેણ ભારત ।
ક્રોધસંરક્તનયન ઇદં વચનમબ્રવીત્

યસ્યેદૃશઃ કામચારો મય્યપિ દ્વિજપાંસન ।
અહં તે પશ્યતસ્તસ્માન્નયામિ સુરભિં ગૃહાત્

દ્વિજ ઉવાચ -
કઃ ક્રીડતિ સરોષેણ નિર્ભયો હિ મહાહિના ।
મૃત્યુદૃષ્ટોતરેણાપિ મમ ધેનું નયેત યઃ

એવમુક્ત્વા મહાદણ્ડં બ્રહ્મદણ્ડમિવાપરમ્ ।
ગૃહીત્વા પરમક્રુદ્ધો જમદગ્નિરુવાચ હ

યસ્યાસ્તિ શક્તિસ્તેજો વા ક્ષત્રિયસ્ય કુલાધમઃ ।
ધેનું નયતુ મે સદ્યઃ ક્ષીણાયુઃ સપરિચ્છદઃ

એતચ્છ્રુત્વા વચઃ ક્રૂરં હૈહયઃ શતશો વૃતઃ ।
ધાવમાનઃ ક્ષિતિતલે બ્રહ્મદણ્ડહતોઽપતત્

હુંકૃતેન તતો ધેન્વાઃ ખડ્ગપાશાસિપાણયઃ ।
નિર્ગચ્છન્તઃ પ્રદૃશ્યન્તે કલ્મષાયાઃ સહસ્રશઃ

નાસાપુટાગ્રાદ્રોમાગ્રાત્કિરાતા માગધા ગુદાત્ ।
રન્ધ્રાન્તરેષુ ચોત્પન્નાઃ શતશોઽથ સહસ્રશઃ

એવમન્યોઽન્યમાહત્ય હૈહયષ્ટઙ્કણાન્દહન્ ।
વિનાશં સહ વિપ્રેણ ગતા હ્યર્જુનતેજસા

કાર્તવીર્યો જયં લબ્ધ્વા સંખ્યે હત્વા દ્વિજોત્તમમ્ ।
જગામ સ્વાં પુરીં હૃષ્ટઃ કૃતાન્તવશમોહિતઃ

તતસ્ત્વરાન્વિતઃ પ્રાપ્તઃ પશ્ચાદ્રામો ગતે રિપૌ ।
આક્રન્દમાનાં જનનીં દદર્શ પિતુરન્તિકે

રામ ઉવાચ -
કેનેદમાત્મનાશાય હ્યજ્ઞાનાત્સાહસં કૃતમ્ ।
મમ તાતં જિઘાંસુર્યો દ્રષ્ટું મૃત્યુમિહેચ્છતિ

તતઃ સા રામવાક્યેન ગતસત્ત્વેવ વિહ્વલા ।
ઉદરં કરયુગ્મેન તાડયન્તી હ્યુવાચ તમ્

અર્જુનેન નૃશંસેન ક્ષત્રિયૈરપરૈઃ સહ ।
ઇહાગત્ય પિતા તેન નિહતો બાહુશાલિના

તં પશ્ય નિહતં તાતં ગતાસું ગતચેતસમ્ ।
સંસ્કૃત્ય વિધિવત્પુત્ર તર્પયસ્વ યથાતથમ્

એતચ્છ્રુત્વા સ વચનં જનનીમભિવાદ્ય તામ્ ।
પ્રતિજ્ઞામકરોદ્યાં તાં શૃણુષ્વ ચ નરાધિપ

ત્રિઃસપ્તકૃત્વઃ પૃથિવીં નિઃક્ષત્રિયકુલાન્વયામ્ ।
સ્નાત્વા ચ તેષામસૃજા તર્પયિષ્યામિ તે પતિમ્

તસ્યાપિ પરશુના બાહૂન્ કાર્તવીર્યસ્ય દુર્મતેઃ ।
છિત્ત્વા પાસ્યામિ રુધિરમિતિ સત્યં શૃણુષ્વ મે

એવં પ્રતિજ્ઞાં કૃત્વાસૌ જામદગ્ન્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
ક્રોધેન મહતાવિષ્ટઃ સંસ્કૃત્ય પિતરં તતઃ

માહિષ્મતીં પુરીં રામો જગામ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
છિત્ત્વા બાહુવનં તસ્ય હત્વા તં ક્ષત્રિયાધમમ્

જગામ ક્ષત્રિયાન્તાય પૃથિવીમવલોકયન્ ।
સપ્તદ્વીપાર્ણવયુતાં સશૈલવનકાનનામ્

પૂર્વતઃ પશ્ચિમામાશાં દક્ષિણોત્તરતઃ કુરૂન્ ।
સમન્તપઞ્ચકે પઞ્ચ ચકાર રુધિરહ્રદાન્

સ તેષુ રુધિરામ્ભસ્તુ હ્રદેષુ ક્રોધમૂર્છિતઃ ।
પિતૄન્ સંતર્પયામાસ રુધિરેણેતિ નઃ શ્રુતમ્

અથર્ચીકાદય ઉપેત્ય પિતરો બ્રાહ્મણર્ષભમ્ ।
તં ક્ષમસ્વેતિ જગદુસ્તતઃ સ વિરરામ હ

તેષાં સમીપે યો દેશો હ્રદાનાં રુધિરામ્ભસામ્ ।
સમં તપં ચક્રમિતિ પુણ્યં તત્પરિકીર્તિતમ્

નિવર્ત્ય કર્મણસ્તસ્માત્પિત્ઃન્ પ્રોવાચ પાણ્ડવ ।
રામઃ પરમધર્માત્મા યદિદં રુધિરં મયા

ક્ષિપ્તં પઞ્ચસુ તીર્થેષુ તદ્ભૂયાત્તીર્થમુત્તમમ્ ।
તથેત્યુક્ત્વા તુ તે સર્વે પિતરોઽદૃશ્યતાં ગતાઃ

એવં રામસ્ય સંસર્ગો દેવમાર્ગે યુધિષ્ઠિર ।
સર્વપાપક્ષયકરો દર્શનાત્સ્પર્શનાન્નૃણામ્

રેણુકાપ્રત્યયાર્થાય અદ્યાપિ પિતૃદેવતાઃ ।
દૃશ્યન્તે દેવમાર્ગસ્થાઃ સર્વપાપક્ષયંકરાઃ

તત્ર તીર્થે તુ રાજેન્દ્ર નર્મદોદધિસઙ્ગમે ।
સ્થાનં કૃત્વા વિધાનેન મુચ્યન્તે પાતકૈર્નરાઃ

કુશાગ્રેણાપિ કૌન્તેય ન સ્પૃષ્ટવ્યો મહોદધિઃ ।
અનેન તત્ર મન્ત્રેણ સ્નાતવ્યં નૃપસત્તમ

નમસ્તે વિષ્ણુરૂપાય નમસ્તુભ્યમપાં પતે ।
સાન્નિધ્યં કુરુ દેવેશ સાગરે લવણામ્ભસિ ।
ઇતિ સ્પર્શનમન્ત્રઃ

અગ્નિશ્ચ તેજો મૃડયા ચ દેહે રેતોઽથ વિષ્ણુરમૃતસ્ય નાભિઃ ।
એતદ્બ્રુવન્ પાણ્ડવ સત્યવાક્યં તતોઽવગાહેત પતિં નદીનામ્

પઞ્ચરત્નસમાયુક્તં ફલપુષ્પાક્ષતૈર્યુતમ્ ।
મન્ત્રેણાનેન રાજેન્દ્ર દદ્યાદર્ઘં મહોદધેઃ

સર્વરત્નનિધાનસ્ત્વં સર્વરત્નાકરાકરઃ ।
સર્વામરપ્રધાનેશ ગૃહાણાર્ઘં નમોઽસ્તુ તે ।
ઇત્યર્ઘમન્ત્રઃ

આ જન્મજનિતાત્પાપાન્મામુદ્ધર મહોદધે ।
યાહ્યર્ચિતો રત્નનિધે પર્વતાન્ પાર્વણોત્તમ ।
ઇતિ વિસર્જનમન્ત્રઃ

કોઽપરઃ સાગરાદ્દેવાત્સ્વર્ગદ્વારવિપાટન ।
તત્ર સાગરપર્યન્તં મહાતીર્થમનુત્તમમ્

જામદગ્ન્યેન રામેણ તત્ર દેવઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
યત્ર દેવાઃ સગન્ધર્વા મુનયઃ સિદ્ધચારણાઃ

ઉપાસતે વિરૂપાક્ષં જમદગ્નિમનુત્તમમ્ ।
રેણુકાં ચૈવ યે દેવીં પશ્યન્તિ ભુવિ માનવાઃ

પ્રિયવાસે શિવે લોકે વસન્તિ કાલમીપ્સિતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા નરો રાજંસ્તર્પયન્પિતૃદેવતાઃ

તારયેન્નરકાદ્ઘોરાત્કુલાનાં શતમુત્તરમ્ ।
સ્નાત્વા દત્ત્વાત્ર સહિતાઃ શ્રુત્વા વૈ ભક્તિપૂર્વકમ્

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે જામદગ્ન્યતીર્થમાહાત્મ્યવર્ણનં નામાષ્ટાદશાધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ ॥