સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.190

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેન્મહીપાલ સોમતીર્થમનુત્તમમ્ ।
ચન્દ્રહાસેતિ વિખ્યાતં સર્વદૈવતપૂજિતમ્

યત્ર સિદ્ધિં પરાં પ્રાપ્તઃ સોમો રાજા સુરોત્તમઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
કથં સિદ્ધિમનુપ્રાપ્તઃ સોમો રાજા જગત્પતિઃ ।
તત્સર્વં શ્રોતુમિચ્છામિ કથયસ્વ મમાનઘ

માર્કણ્ડેય ઉવાચ -
પુરા શપ્તો મુનીન્દ્રેણ દક્ષેણ કિલ ભારત ।
અસેવનાદ્ધિ દારાણાં ક્ષયરોગી ભવિષ્યસિ

ઉદ્વાહિતાનાં પત્નીનાં યે ન કુર્વન્તિ સેવનમ્ ।
યા નિષ્ઠા જાયતે તેષાં તાં શૃણુષ્વ નરોત્તમ

ઋતુકાલે તુ નારીણાં સેવનાજ્જાયતે સુતઃ ।
સુતાત્સ્વર્ગશ્ચ મોક્ષશ્ચ હીત્યેવં શ્રુતિનોદના

તત્કાલોચિતધર્મેણ યે ન સેવન્તિ તાં નરાઃ ।
તેષાં બ્રહ્મઘ્નજં પાપં જાયતે નાત્ર સંશયઃ

તેન પાપેન ઘોરેણ વેષ્ટતો રૌરવે પતેત્ ।
તસ્ય તદ્રુધિરં પાપાઃ પિબન્તે કાલમીપ્સિતમ્

તતોઽવતીર્ણકાલેન યાં યાં યોનિં પ્રયાસ્યતિ ।
તસ્યાં તસ્યાં સ દુષ્ટાત્મા દુર્ભગો જાયતે સદા

નારીણાં તુ સદા કામો હ્યધિકઃ પરિવર્તતે ।
વિશેષેણ ઋતોઃ કાલે ભિદ્યતે કામસાયકૈઃ

પરિભૂતા હિ સા ભર્ત્રા ધ્યાયતેઽન્યં પતિં તતઃ ।
તસ્યાઃ પુત્રઃ સમુત્પન્નો હ્યટતે કુલમુત્તમમ્

સ્વર્ગસ્થાસ્તેન પિતરઃ પૂર્વં જાતા મહીપતે ।
પતન્તિ જાતમાત્રેણ કુલટસ્તેન ચોચ્યતે

તેન કર્મવિપાકેન ક્ષયરોગી શશી હ્યભૂત્ ।
ત્યક્ત્વા લોકં સુરેન્દ્રાણાં મર્ત્યલોકમુપાગતઃ

તત્ર તીર્થાન્યનેકાનિ પુણ્યાન્યાયતનાનિ ચ ।
ભ્રમિત્વા નર્મદાં પ્રાપ્તઃ સર્વપાપપ્રણાશિનીમ્

ઉપવાસસ્તુ દાનાનિ વ્રતાનિ નિયમાશ્ચ યે ।
ચચાર દ્વાદશાબ્દાનિ તતો મુક્તઃ સ કિલ્બિષૈઃ

સ્થાપયિત્વા મહાદેવં સર્વપાતકનાશનમ્ ।
જગામ પ્રભયા પૂર્ણઃ સોમલોકમનુત્તમમ્

યેનૈવ સ્થાપિતો દેવઃ પૂજ્યતે વર્ષસંખ્યયા ।
તાવદ્યુગસહસ્રાણિ તસ્ય લોકં સમશ્નુતે

તેન દેવાન્ વિધાનોક્તાન્ સ્થાપયન્તિ નરા ભુવિ ।
અક્ષયં ચાવ્યયં યસ્માત્ફલં ભવતિ નાન્યથા

સોમતીર્થે તુ યઃ સ્નાત્વા પૂજયેદ્દેવમીશ્વરમ્ ।
જાયતે સ નરો ભૂત્વા સોમવિત્પ્રિયદર્શનઃ

ચન્દ્રપ્રભાસે યો ગત્વા સ્નાનં વિધિવદાચરેત્ ।
વ્યાધિના નાભિભૂતઃ સ્યાત્ક્ષયરોગેણ વા યુતઃ

ચન્દ્રહાસ્યે નરઃ સ્નાત્વા દ્વાદશ્યાં તુ નરેશ્વર ।
ચતુર્દશ્યામુપોષ્યૈવ ક્ષીરસ્ય જુહુયાચ્ચરુમ્

મન્ત્રૈઃ પઞ્ચભિરીશાનં પુરુષસ્ત્ર્યમ્બકં યજેત્ ।
હવિઃશેષં સ્વયં પ્રાશ્ય ચન્દ્રહાસ્યેશમીક્ષયેત્

અનેન વિધિના રાજંસ્તુષ્ટો દેવો મહેશ્વરઃ ।
વિધિના તીર્થયોગેન ક્ષયરોગાદ્વિમુચ્યતે

સપ્તભિઃ સોમવારૈર્યઃ સ્નાનં તત્ર સમાચરેત્ ।
સ વૈ કર્ણકૃતાદ્રોગાન્મુચ્યતે પૂજયઞ્છિવમ્

અક્ષિરોગસ્તથા રાજંશ્ચન્દ્રહાસ્યે વિનશ્યતિ ।
ચન્દ્રહાસ્યે તુ યો ગત્વા ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ।
સ્નાનં સમાચરેદ્ભક્ત્યા મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ

તત્ર સ્નાનં ચ દાનં ચ ચન્દ્રહાસ્યે શુભશુભમ્ ।
કૃતં નૃપવરશ્રેષ્ઠ સર્વં ભવતિ ચાક્ષયમ્

તે ધન્યાસ્તે મહાત્માનસ્તેષાં જન્મ સુજીવિતમ્ ।
ચન્દ્રહાસ્યે તુ યે સ્નાત્વા પશ્યન્તિ ગ્રહણં નરાઃ

વાચિકં માનસં પાપં કર્મજં યત્પુરા કૃતમ્ ।
સ્નાનમાત્રાત્તુ રાજેન્દ્ર તત્ર તીર્થે પ્રણશ્યતિ

બહવસ્તન્ન જાનન્તિ મહામોહસમન્વિતાઃ ।
દેહસ્થ ઇવ સર્વેષાં પરમાત્મેવ સંસ્થિતમ્

પશ્ચિમે સાગરે ગત્વા સોમતીર્થે તુ યત્ફલમ્ ।
તત્સમગ્રમવાપ્નોતિ ચન્દ્રહાસ્યે ન સંશયઃ

સંક્રાન્તૌ ચ વ્યતીપાતે વિષુવે ચાયને તથા ।
ચન્દ્રહાસ્યે નરઃ સ્નાત્વા સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તે મૂઢાસ્તે દુરાચારાસ્તેષાં જન્મ નિરર્થકમ્ ।
ચન્દ્રહાસ્યં ન જાનન્તિ નર્મદાયાં વ્યવસ્થિતમ્

ચન્દ્રહાસ્યે તુ યઃ કશ્ચિત્સંન્યાસં કુરુતે નૃપ ।
અનિવર્તિકા ગતિસ્તસ્ય સોમલોકાત્કદાચન

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે ચન્દ્રહાસ્યતીર્થમહાત્મ્યવર્ણનં નામ નવત્યુત્તરશતતમોઽધ્યાયઃ ॥