સ્કંદ પુરાણ · અધ્યાય 5.133

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
તતો ગચ્છેન્મહીપાલ પરં તીર્થચતુષ્ટયમ્ ।
યેષાં દર્શનમાત્રેણ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

કૌબેરં વારુણં યામ્યં વાયવ્યં તુ તતઃ પરમ્ ।
યત્ર સિદ્ધા મહાપ્રાજ્ઞા લોકપાલા મહાબલાઃ

યુધિષ્ઠિર ઉવાચ -
કિમર્થં લોકપાલૈશ્ચ તપશ્ચીર્ણં પુરાનઘ ।
નર્મદાતટમાશ્રિત્ય હ્યેતન્મે વક્તુમર્હસિ

શ્રીમાર્કણ્ડેય ઉવાચ -
અધિષ્ઠાનં સમિચ્છન્તિ હ્યચલં નિર્બલે સતિ ।
સંસારે સર્વભૂતાનાં તૃણબિન્દુવદસ્થિરે

કદલીસારનિઃસારે મૃગતૃષ્ણેવ ચઞ્ચલે ।
સ્થાવરે જઙ્ગમે સર્વે ભૂતગ્રામે ચતુર્વિધે

ધર્મો માતા પિતા ધર્મો ધર્મો બન્ધુઃ સુહૃત્તથા ।
આધારઃ સર્વભૂતાનાં ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

એવં જ્ઞાત્વા તુ તે સર્વે લોકપાલાઃ કૃતક્ષણાઃ ।
તપસ્તે ચક્રુરતુલં મારુતાહારતત્પરાઃ

તતસ્તુષ્ટો મહાદેવઃ કૃતસ્યાર્દ્ધે ગતે તદા ।
અનુરૂપેણ રાજેન્દ્ર યુગસ્ય પરમેશ્વરઃ

વરેણ છન્દયામાસ લોકપાલાન્મહાબલાન્ ।
યો યમિચ્છતિ કામં વૈ તં તં તસ્ય દદામ્યહમ્

એતચ્છ્રુત્વા વચસ્તસ્ય લોકપાલા જગદ્ધિતાઃ ।
વરદં પ્રાર્થયામાસુર્દેવં વરમનુત્તમમ્

કુબેર ઉવાચ -
યદિ તુષ્ટો મહાદેવ યદિ દેયો વરો મમ ।
યક્ષાણામીશ્વરશ્ચાહં ભવામિ ધનદસ્ત્વિતિ

તતઃ પ્રોવાચ દેવેશં યમઃ સંયમને રતઃ ।
તત્ર પ્રધાનો ભગવાન્ ભવેયં સર્વજન્તુષુ

વરુણોઽનન્તરં પ્રાહ પ્રણમ્ય તુ મહેશ્વરમ્ ।
ક્રીડેયં વારુણે લોકે યાદોગણસમન્વિતઃ

જગાદાશુ તતો વાયુઃ પ્રણમ્ય તુ મહેશ્વરમ્ ।
વ્યાપકત્વં ત્રિલોકેષુ પ્રાર્થયામાસ ભારત

તેષાં યદીપ્સિતં કામમુમયા સહ શઙ્કરઃ ।
સર્વેષાં લોકપાલાનઃ દત્ત્વા ચાદર્શનં ગતઃ

ગતે મહેશ્વરે દેવે યથાસ્થાનં તુ તે સ્થિતાઃ ।
સ્થાપના ચ કૃતા સર્વૈઃ સ્વનામ્નૈવ પૃથક્પૃથક્

કુબેરશ્ચ કુબેરેશં યમશ્ચૈવ યમેશ્વરમ્ ।
વરુણો વરુણેશં તુ વાતો વાતેશ્વરં નૃપ

તર્પણં વિદધુઃ સર્વે મન્ત્રૈશ્ચ વિવિધૈઃ શુભૈઃ ।
સર્વે સર્વેશ્વરં દેવ પૂજયિત્વા યથાવિધિ

આહ્વયામાસુસ્તાન્ વિપ્રાન્સર્વે સર્વેશ્વરા ઇવ ।
ક્ષાન્તદાન્તજિતક્રોધાન્સર્વભૂતાભયપ્રદાન્

વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતાન્ સર્વશાસ્ત્રવિશારદાન્ ।
ઋગ્યજુઃસામસંયુક્તાંસ્તથાથર્વવિભૂષિતાન્

ચાતુર્વિધ્યં તુ સર્વેષાં દાનં દાસ્યામ ગૃહ્ણત ।
એવમુક્ત્વા તુ સર્વેષાં વિપ્રાણાં દાનમુત્તમમ્

તત્ર સ્થાને દદુસ્તેષાં ભૂમિદાનમનુત્તમમ્ ।
યાવચ્ચન્દ્રશ્ચ સૂર્યશ્ચ યાવત્તિષ્ઠતિ મેદિની

તાવદ્દાનં તુ યુષ્માકં પરિપન્થી ન કશ્ચન ।
રાજા વા રાજતુલ્યો વા લોકપાલૈરનુત્તમમ્

દત્તં લોપયતે મૂઢઃ શ્રૂયતાં તસ્ય યો વિધિઃ ।
શોષયેદ્ધનદો વિત્તં તસ્ય પાપસ્ય ભારત

શરીરં વરુણો દેવઃ સંતતીં શ્વસનસ્તથા ।
આયુર્નયતિ તસ્યાશુ યમઃ સંયમનો મહાન્

નિઃશેષં ભસ્મસાત્કૃત્વા હુતભુગ્યાતિ ભારત ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન બ્રાહ્મણેભ્યો યુધિષ્ઠિર ।
ભક્તિઃ કાર્યા નૃપૈઃ સર્વૈરિચ્છદ્ભિઃ શ્રેય આત્મનઃ

રાજા વૃક્ષો બ્રાહ્મણાસ્તસ્ય મૂલં ભૃત્યાઃ પર્ણા મન્ત્રિણસ્તસ્ય શાખાઃ ।
તસ્માન્મૂલં યત્નતો રક્ષણીયં મૂલે ગુપ્તે નાસ્તિ વૃક્ષસ્ય નાશઃ

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગે તિષ્ઠતિ ભૂમિદઃ ।
આચ્છેત્તા ચાવમન્તા ચ તાન્યેવ નરકે વસેત્

સ્વદત્તા પરદત્તા વા પાલનીયા વસુંધરા ।
યસ્ય યસ્ય યદા ભૂમિસ્તસ્ય તસ્ય તદા ફલમ્

દેવતાજ્ઞામનુસ્મૃત્ય રાજાનો યેઽપિ તાં નૃપ ।
પાલયિષ્યન્તિ સતતં તેષાં વાસસ્ત્રિવિષ્ટપે

સ્વદત્તા પરદત્તા વા યત્નાદ્રક્ષ્યા યુધિષ્ઠિર ।
મહી મહીક્ષિતા નિત્યં દાનાચ્છ્રેયોઽનુપાલનમ્

આયુર્યશો બલં વિત્તં સંતતિશ્ચાક્ષયા નૃપ ।
તેષાં ભવિષ્યતે નૂનં યે પ્રજાપાલને રતાઃ

એવમુક્ત્વા તુ તાન્ સર્વાંલ્લોકપાલાન્ દ્વિજોત્તમાન્ ।
પૂજયિત્વા વિધાનેન પ્રણિપત્ય વ્યસર્જયન્

ગતેષુ વિપ્રમુખ્યેષુ સ્નાત્વા હુતહુતાશનાઃ ।
લોકપાલાઃ ક્ષુધાવિષ્ટાઃ પર્યટન્ભૈક્ષમાત્મનઃ

અસ્થિચર્માવશેષાઙ્ગાઃ કપાલોદ્ધૃતપાણયઃ ।
અલબ્ધગ્રાસમર્દ્ધાર્ધં નિર્યયુર્નગરાદ્બહિઃ

શાપં દત્ત્વા તદા ક્રોધાદ્બ્રાહ્મણાય યુધિષ્ઠિર ।
દરિદ્રાઃ સતતં મૂર્ખા ભવેયુશ્ચ યયુર્ગૃહાન્

તદાપ્રભૃતિ તે સર્વે બ્રાહ્મણા ધનવર્જિતાઃ ।
શાપદોષેણ કૌબેર્યાં સંજાતા દુઃખભાજનાઃ

ન ધનં પૈતૃકં પુત્રૈર્ન પિતા પુત્રપૌત્રિકમ્ ।
ભુઞ્જતે સકલં કાલમિત્યેવં શઙ્કરોઽબ્રવીત્

કુબેરેશે નરઃ સ્નાત્વા યસ્તુ પૂજયતે શિવમ્ ।
ગન્ધધૂપનમસ્કારૈઃ સોઽશ્વમેધફલં લભેત્

યમતીર્થે તુ યઃ સ્નાત્વા સમ્પશ્યતિ યમેશ્વરમ્ ।
સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યેત સપ્તજન્માન્તરાર્જિતૈઃ

પૂર્ણમાસ્યામમાવાસ્યાં સ્નાત્વા તુ પિતૃતર્પણમ્ ।
યઃ કરોતિ તિલૈઃ સ્નાનં તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

સુતૃપ્તાસ્તેન તોયેન પિતરશ્ચ પિતામહાઃ ।
સ્વર્ગસ્થા દ્વાદશાબ્દાનિ ક્રીડન્તિ પ્રપિતામહાઃ

વરુણેશે નરઃ સ્નાત્વા હ્યર્ચયિત્વા મહેશ્વરમ્ ।
વાજપેયસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ પુષ્કલમ્

મૃતાં કાલેન મહતા લોકે યત્ર જલેશ્વરઃ ।
સ ગચ્છેત્તત્ર યાનેન ગીયમાનોઽપ્સરોગણૈઃ

વાતેશ્વરે નરઃ સ્નાત્વા સમ્પૂજ્ય ચ મહેશ્વરમ્ ।
જાયતે કૃતકૃત્યોઽસૌ લોકપાલાનવેક્ષયન્

કિં તસ્ય બહુભિર્યજ્ઞૈર્દાનૈર્વા બહુદક્ષિણૈઃ ।
સ્નાત્વા ચતુષ્ટયે લોકે અવાપ્તં જન્મનઃ ફલમ્

તે ધન્યાસ્તે મહાત્માનસ્તેષાં જન્મ સુજીવિતમ્ ।
નિત્યં વસન્તિ કૌરિલ્યાં લોકપાલાન્નિમન્ત્ર્ય યે

એતત્પુણ્યં પાપહરં ધન્યમાયુર્વિવર્ધનમ્ ।
પઠતાં શૃણ્વતાં ચૈવ સર્વપાપક્ષયો ભવેત્

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે રેવાખણ્ડે કુબેરાદિતીર્થચતુષ્ટયમાહાત્મ્યવર્ણનં નામ ત્રયસ્ત્રિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ ॥