શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.2.41

ઓં ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખણ્ડે નૈમિષર્ષિયાત્રાવર્ણનં નામ ચત્વારિંશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 41
સૂત ઉવાચ
તત્ર સ્કંદસરો નામ સરસ્સાગરસન્નિભમ્
અમૃતસ્વાદુશિશિરસ્વચ્છા ગાધલઘૂદકમ્

સમંતતઃ સંઘટિતં સ્ફટિકો પલસંચયૈઃ
સર્વર્તુકુસુમૈઃ ફુલ્લૈશ્છાદિતાખિલદિઙ્મુખમ્

શૈવલૈરુત્પલૈઃ પદ્મૈઃ કુમુદૈસ્તારકોપમૈઃ
તરંગૈરભ્રસંકાશૈરાકાશમિવ ભૂમિગમ્

સુખાવતરણારોહૈઃ સ્થલૈર્નીલશિલામયૈઃ
સોપાનમાર્ગૌ રુચિરૈશ્શોભમાનાષ્ટદિઙ્મુખમ્

600અ
તત્રાવતીર્ણૈશ્ચ યથા તત્રોત્તીર્ણશ્ચ ભૂયસા
સ્નાતૈઃ સિતોપવીતૈશ્ચ શુક્લાકૌપીનવલ્કલૈઃ

જટાશિખાયનૈર્મુંડૈસ્ત્રિપુંડ્રકૃતમંડનૈઃ
વિરાગવિવશસ્મેરમુખૈર્મુનિકુમારકૈઃ

ઘટૈઃ કમલિનીપત્રપુટૈશ્ચ કલશૈઃ શિવૈઃ
કમણ્ડલુભિરન્યૈશ્ચ તાદૃશૈઃ કરકાદિભિઃ

આત્માર્થં ચ પરાર્થં ચ દેવતાર્થં વિશેષતઃ
આનીયમાનસલિલમાત્તપુષ્પં ચ નિત્યશઃ

અંતર્જલશિલારૂઢૈર્નીચાનાં સ્પર્શશંકયા
આચારવદ્ભિર્મુનિભિઃ કૃતભસ્માંગધૂસરૈઃ

ઇતસ્તતો ઽપ્સુ મજ્જદ્ભિરિષ્ટશિષ્ટૈઃ શિલાગતૈઃ
તિલૈશ્ચ સાક્ષતૈઃ પુષ્પૈસ્ત્યક્તદર્ભપવિત્રકૈઃ

દેવાદ્યમૃષિમધ્યં ચ નિર્વર્ત્ય પિતૃતર્પણમ્
નિવેદયેદભિજ્ઞેભ્યો નિત્યસ્નાનગતાન્ દ્વિજાન્

સ્થાનેસ્થાને કૃતાનેકબલિપુષ્પસમીરણૈઃ
સૌરાર્ઘ્યપૂર્વં કુર્વદ્ભિઃસ્થંડલેભ્યર્ચનાદિકમ્

ક્વચિન્નિમજ્જદુન્મજ્જત્પ્રસ્રસ્તગજયૂથપમ્
ક્વચિચ્ચ તૃષયાયાતમૃગીમૃગતુરંગમમ્

ક્વચિત્પીતજનોત્તીર્ણમયૂરવરવારણમ્
ક્વચિત્કૃતતટાઘાતવૃષપ્રતિવૃષોજ્જ્વલમ્

ક્વચિત્કારંડવરવૈઃ ક્વચિત્સારસકૂજિતૈઃ
ક્વચિચ્ચ કોકનિનદૈઃ ક્વચિદ્ભ્રમરગીતિભિઃ

સ્નાનપાનાદિકરણૈઃ સ્વસંપદ્દ્રુમજીવિભિઃ
પ્રણયાત્પ્રાણિભિસ્તૈસ્તૈર્ભાષમાણમિવાસકૃત્

કૂલશાખિશિખાલીનકોકિલાકુલકૂજિતૈઃ
આતપોપહતાન્સર્વાન્નામંત્રયદિવાનિશમ્

ઉત્તરે તસ્ય સરસસ્તીરે કલ્પતરોરધઃ
વેદ્યાં વજ્રશિલામય્યાં મૃદુલે મૃગચર્મણિ

સનત્કુમારમાસીનં શશ્વદ્બાલવપુર્ધરમ્
તત્કાલમાત્રોપરતં સમાધેરચલાત્મનઃ

ઉપાસ્યમાનં મુનિભિર્યોગીંદ્રૈરપિ પૂજિતમ્
દદૃશુર્નૈમિષેયાસ્તે પ્રણતાશ્ચોપતસ્થિરે

યાવત્પૃષ્ટવતે તસ્મૈ પ્રોચુઃ સ્વાગતકારણમ્
તુમુલઃ શુશ્રુવે તાવદ્દિવિ દુંદુભિનિસ્વનઃ

દદૃશે તત્ક્ષણે તસ્મિન્વિમાનં ભાનુસન્નિભમ્
ગણેશ્વરૈરસંખ્યેયૈઃ સંવૃતં ચ સમંતતઃ

અપ્સરોગણસંકીર્ણં રુદ્રકન્યાભિરાવૃતમ્
મૃદંગમુરજોદ્ઘુષ્ટં વેણુવીણારવાન્વિતમ્

ચિત્રરત્નવિતાનાઢ્યં મુક્તાદામવિરાજિતમ્
મુનિભિસ્સિદ્ધગંધર્વૈર્યક્ષચારણકિન્નરૈઃ

નૃત્યદ્ભિશ્ચૈવ ગાયદ્ભિર્વાદયદ્ભિશ્ચ સંવૃતમ્
વીરગોવૃષચિહ્નેન વિદ્રમદ્રુમયષ્ટિના

કૃતગોપુરસત્કારં કેતુના માન્યહેતુના
તસ્ય મધ્યે વિમાનસ્ય ચામરદ્વિતયાંતરે

છત્ત્રસ્ય મણિદંડસ્ય ચંદ્રસ્યેવ શુચેરધઃ
દિવ્યસિંહાસનારૂઢં દેવ્યા સુયશયા સહ

600બ્
શ્રિયા ચ વપુષા ચૈવ ત્રિભિશ્ચાપિ વિલોચનૈઃ
પ્રાકારૈરભિકૃત્યાનાં પ્રત્યભિજ્ઞાપકં પ્રભોઃ

અવિલંઘ્ય જગત્કર્તુરાજ્ઞાપનમિવાગતમ્
સર્વાનુગ્રહણં શંભોઃ સાક્ષાદિવ પુરઃસ્થિતમ્

શિલાદતનયં સાક્ષાચ્છ્રીમચ્છૂલવરાયુધમ્
વિશ્વેશ્વરગણાધ્યક્ષં વિશ્વેશ્વરમિવાપરમ્

વિશ્વસ્યાપિ વિધાત્ઃણાં નિગ્રહાનુગ્રહક્ષમમ્
ચતુર્બાહુમુદારાંગં ચન્દ્રરેખાવિભૂષિતમ્

કંઠે નાગેન મૌલૌ ચ શશાંકેનાપ્યલંકૃતમ્
સવિગ્રહમિવૈશ્વર્યં સામર્થ્યમિવ સક્રિયમ્

સમાપ્તમિવ નિર્વાણં સર્વજ્ઞમિવ સંગતમ્
દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટવદનો બ્રહ્મપુત્રઃ સહર્ષિભિઃ

તસ્થૌ પ્રાઞ્જલિરુત્થાય તસ્યાત્માનમિવાર્પયન્
અથ તત્રાંતરે તસ્મિન્વિમાને ચાવનિં ગતે

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્દેવં સ્તુત્વા વ્યજ્ઞાપયન્મુનીમ્
ષટ્કુલીયા ઇમે દીર્ઘં નૈમિષે સત્રમાસ્થિતાઃ
આગતા બ્રહ્મણાદિષ્ટાઃ પૂર્વમેવાભિકાંક્ષયા

શ્રુત્વા વાક્યં બ્રહ્મપુત્રસ્ય નંદીછિત્ત્વા પાશાન્દૃષ્ટિપાતેન સદ્યઃ
શૈવં ધર્મં ચૈશ્વરં જ્ઞાનયોગં દત્ત્વા ભૂયો દેવપાર્શ્વં જગામ

સનત્કુમારેણ ચ તત્સમસ્તં વ્યાસાય સાક્ષાદ્ગુરવે મમોક્તમ્
વ્યાસેન ચોક્તં મહિતેન મહ્યં મયા ચ તદ્વઃ કથિતં સમાસાત્

નાવેદવિદ્ભ્યઃ કથનીયમેતત્પુરાણરત્નં પુરશાસનસ્ય
નાભક્તશિષ્યાય ચ નાસ્તિકેભ્યો દત્તં હિ મોહાન્નિરયં દદાતિ

માર્ગેણ સેવાનુગતેન યૈસ્તદ્દત્તં ગૃહીતં પઠિતં શ્રુતં વા
તેભ્યઃ સુખં ધર્મમુખં ત્રિવર્ગં નિર્વાણમંતે નિયતં દદાતિ

પરસ્પરસ્યોપકૃતં ભવદ્ભિર્મયા ચ પૌરાણિકમાર્ગયોગાત્
અતો ગમિષ્યે ઽહમવાપ્તકામઃ સમસ્તમેવાસ્તુ શિવં સદા નઃ

સૂતે કૃતાશિષિ ગતે મુનયઃ સુવૃત્તા યાગે ચ પર્યવસિતે મહતિ પ્રયોગે
કાલે કલૌ ચ વિષયૈઃ કલુષાયમાણે વારાણસીપરિસરે વસતિં વિનેતુઃ

અથ ચ તે પશુપાશમુમુક્ષયાખિલતયા કૃતપાશુપતવ્રતાઃ
અધિકૃતાખિલબોધસમાધયઃ પરમનિર્વૃતિમાપુરનિંદિતાઃ

વ્યાસ ઉવાચ
એતચ્છિવપુરાણં હિ સમાપ્તં હિતમાદરાત્
પઠિતવ્યં પ્રયત્નેન શ્રોતવ્યં ચ તથૈવ હિ

નાસ્તિકાય ન વક્તવ્યમશ્રદ્ધાય શઠાય ચ
અભક્તાય મહેશસ્ય તથા ધર્મધ્વજાય ચ

એતચ્છ્રુત્યા હ્યેકવારં ભવેત્પાપં હિ ભસ્મસાત્
અભક્તો ભક્તિમાપ્નોતિ ભક્તો ભક્તિસમૃદ્ધિભાક્

પુનઃ શ્રુતે ચ સદ્ભક્તિર્મુક્તિસ્સ્યાચ્ચ શ્રુતેઃ પુનઃ
તસ્માત્પુનઃપુનશ્ચૈવ શ્રોતવ્યં હિ મુમુક્ષુભિઃ

601અ
પઞ્ચાવૃત્તિઃ પ્રકર્તવ્યા પુરાણસ્યાસ્ય સદ્ધિયા
પરં ફલં સમુદ્દિશ્ય તત્પ્રાપ્નોતિ ન સંશયઃ

પુરાતનાશ્ચ રાજાનો વિપ્રા વૈશ્યાશ્ચ સત્તમાઃ
સપ્તકૃત્વસ્તદાવૃત્ત્યાલભન્ત શિવદર્શનમ્

શ્રોષ્યત્યથાપિ યશ્ચેદં માનવો ભક્તિતત્પરઃ
ઇહ ભુક્ત્વાખિલાન્ભોગાનંતે મુક્તિં લભેચ્ચ સઃ

એતચ્છિવપુરાણં હિ શિવસ્યાતિપ્રિયં પરમ્
ભુક્તિમુક્તિપ્રદં બ્રહ્મસંમિતં ભક્તિવર્ધનમ્

એતચ્છિવપુરાણસ્ય વક્તુઃ શ્રોતુશ્ચ સર્વદા
સગણસ્સસુતસ્સાંબશ્શં કરોતુ સ શંકરઃ