શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.1.9

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયાં પૂર્વભાગે કાલપ્રભાવે ત્રિદેવાયુર્વર્ણનં નામાષ્ટમો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 9
મુનય ઊચુઃ
કથં જગદિદં કૃત્સ્નં વિધાય ચ નિધાય ચ
આજ્ઞયા પરમાં ક્રીડાં કરોતિ પરમેશ્વરઃ

કિં તત્પ્રથમસંભૂતં કેનેદમખિલં તતમ્
કેના વા પુનરેવેદં ગ્રસ્યતે પૃથુકુક્ષિણા

વાયુરુવાચ
શક્તિઃ પ્રથમસમ્ભૂતા શાંત્યતીતપદોત્તરા
તતો માયા તતો ઽવ્યક્તં શિવાચ્છક્તિમતઃ પ્રભોઃ

511અ
શાન્ત્યતીતપદં શક્તેસ્તતઃ શાન્તિપદક્રમાત્
તતો વિદ્યાપદં તસ્માત્પ્રતિષ્ઠાપદસંભવઃ

નિવૃત્તિપદમુત્પન્નં પ્રતિષ્ઠાપદતઃ ક્રમાત્
એવમુક્તા સમાસેન સૃષ્ટિરીશ્વરચોદિતા

આનુલોમ્યાત્તથૈતેષાં પ્રતિલોમ્યેન સંહૃતિઃ
અસ્માત્પઞ્ચપદોદ્દિષ્ટાત્પરસ્સ્રષ્ટા સમિષ્યતે

કલાભિઃ પઞ્ચભિર્વ્યાપ્તં તસ્માદ્વિશ્વમિદં જગત્
અવ્યક્તં કારણં યત્તદાત્મના સમનુષ્ઠિતમ્

મહદાદિવિશેષાંતં સૃજતીત્યપિ સંમતમ્
કિં તુ તત્રાપિ કર્તૃત્વં નાવ્યક્તસ્ય ન ચાત્મનઃ

અચેતનત્વાત્પ્રકૃતેરજ્ઞત્વાત્પુરુષસ્ય ચ
પ્રધાનપરમાણ્વાદિ યાવત્કિઞ્ચિદચેતનમ્

તત્કર્તૃકં સ્વયં દૃષ્ટં બુદ્ધિમત્કારણં વિના
જગચ્ચ કર્તૃસાપેક્ષં કાર્યં સાવયવં યતઃ

તસ્માચ્છક્તસ્સ્વતન્ત્રો યઃ સર્વશક્તિશ્ચ સર્વવિત્
અનાદિનિધનશ્ચાયં મહદૈશ્વર્યસંયુતઃ

સ એવ જગતઃ કર્તા મહાદેવો મહેશ્વરાઃ
પાતા હર્તા ચ સર્વસ્ય તતઃ પૃથગનન્વયઃ

પરિણામઃ પ્રધાનસ્ય પ્રવૃત્તિઃ પુરુષસ્ય ચ
સર્વં સત્યવ્રતસ્યૈવ શાસનેન પ્રવર્તતે

ઇતીયં શાશ્વતી નિષ્ઠા સતાં મનસિ વર્તતે
ન ચૈનં પક્ષમાશ્રિત્ય વર્તતે સ્વલ્પચેતનઃ

યાવદાદિસમારંભો યાવદ્યઃ પ્રલયો મહાન્
તાવદપ્યેતિ સકલં બ્રહ્મણઃ શારદાં શતમ્

પરમિત્યાયુષો નામ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ
તત્પરાખ્યં તદર્ધં ચ પરાર્ધમભિધીયતે

પરાર્ધદ્વયકાલાંતે પ્રલયે સમુપસ્થિતે
અવ્યક્તમાત્મનઃ કાર્યમાદાયાત્મનિ તિષ્ઠતિ

આત્મન્યવસ્થિતે ઽવ્યક્તે વિકારે પ્રતિસંહૃતે
સાધર્મ્યેણાધિતિષ્ઠેતે પ્રધાનપુરુષાવુભૌ

તમઃ સત્ત્વગુણાવેતૌ સમત્વેન વ્યવસ્થિતૌ
અનુદ્રિક્તાવનન્તૌ તાવોતપ્રોતૌ પરસ્પરમ્

ગુણસામ્યે તદા તસ્મિન્નવિભાગે તમોદયે
શાંતવાતૈકનીરે ચ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

અપ્રજ્ઞાતે જગત્યસ્મિન્નેક એવ મહેશ્વરઃ
ઉપાસ્ય રજનીં કૃત્સ્નાં પરાં માહેશ્વરીં તતઃ

પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યાં પ્રધાનપુરુષાવુભૌ
પ્રવિશ્ય ક્ષોભયામાસ માયાયોગાન્મહેશ્વરઃ

તતઃ પુનરશેષાણાં ભૂતાનાં પ્રભવાપ્યયાત્
અવ્યક્તાદભવત્સૃષ્ટિરાજ્ઞયા પરમેષ્ઠિનઃ

વિશ્વોત્તરોત્તરવિચિત્રમનોરથસ્ય યસ્યૈકશક્તિશકલે સકલસ્સમાપ્તઃ
આત્માનમધ્વપતિમધ્વવિદો વદંતિ તસ્મૈ નમઃ સકલલોકવિલક્ષણાય