શિવપુરાણ · અધ્યાય 7.1.35

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયાં પૂર્વખણ્ડે ઉપમન્યુતપોવર્ણનં નામ ચતુસ્ત્રિંશો ઽધ્યાયઃ
છપ્તેર્ 35
વાયુરુવાચ
અથ સર્વે પ્રદીપ્તાંગા વૈકુણ્ઠં પ્રયયુર્દ્રુતમ્
પ્રણમ્યાહુશ્ચ તત્સર્વં હરયે દેવસત્તમાઃ

શ્રુત્વા તેષાં તદા વાક્યં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ
કિમિદન્ત્વિતિ સંચિન્ત્ય જ્ઞાત્વા તત્કારણં ચ સઃ

જગામ મન્દરં તૂર્ણં મહેશ્વરદિદૃક્ષયા
દૃષ્ટ્વા દેવં પ્રણમ્યૈવં પ્રોવાચ સુકૃતાંજલિઃ

વિષ્ણુરુવાચ
ભગવન્બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદુપમન્યુરિતિ શ્રુતઃ
ક્ષીરાર્થમદહત્સર્વં તપસા તન્નિવારય

વાયુરુવાચ
ઇતિ શ્રુત્વા વચો વિષ્ણોઃ પ્રાહ દેવો મહેશ્વરઃ
શિશું નિવારયિષ્યામિ તત્ત્વં ગચ્છ સ્વમાશ્રમમ્

તચ્છ્રુત્વા શંભુવચનં સ વિષ્ણુર્દેવવલ્લભઃ
જગામાશ્વાસ્ય તાન્સર્વાન્સ્વલોકમમરાદિકાન્

એતસ્મિન્નંતરે દેવઃ પિનાકી પરમેશ્વરઃ
શક્રસ્ય રૂપમાસ્થાય ગન્તું ચક્રે મતિં તતઃ

અથ જગામ મુનેસ્તુ તપોવનં ગજવરેણ સિતેન સદાશિવઃ
સહ સુરાસુરસિદ્ધમહોરગૈરમરરાજતનું સ્વયમાસ્થિતઃ

સ વારણશ્ચારુ તદા વિભું તં નિવીજ્ય વાલવ્યજનેન દિવ્યમ્
દધાર શચ્યા સહિતં સુરેંદ્રં કરેણ વામેન શિતાતપત્રમ્

રરાજ ભગવાન્સોમઃ શક્રરૂપી સદાશિવઃ
તેનાતપત્રેણ યથા ચન્દ્રબિંબેન મન્દરઃ

આસ્થાયૈવં હિ શક્રસ્ય સ્વરૂપં પરમેશ્વરઃ
જગામાનુગ્રહં કર્તુમુપમન્યોસ્તદાશ્રમમ્

તં દૃષ્ટ્વા પરમેશાનં શક્રરૂપધરં શિવમ્
પ્રણમ્ય શિરસા પ્રાહ મહામુનિવરઃ સ્વયમ્

ઉપમન્યુરુવાચ
પાવિતશ્ચાશ્રમસ્સો ઽયં મમ દેવેશ્વર સ્વયમ્
પ્રાપ્તો યત્ત્વં જગન્નાથ ભગવન્દેવસત્તમ

વાયુરુવાચ
એવમુક્ત્વા સ્થિતં પ્રેક્ષ્ય કૃતાંજલિપુટં દ્વિજમ્
543અ
પ્રાહ ગંભીરયા વાચા શક્રરૂપધરો હરઃ

શક્ર ઉવાચ
તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વરં બ્રૂહિ તપસાનેન સુવ્રત
દદામિ ચેપ્સિતાન્સર્વાન્ધૌમ્યાગ્રજ મહામુને

વાયુરુવાચ
એવમુક્તસ્તદા તેન શક્રેણ મુનિપુંગવઃ
વારયામિ શિવે ભક્તિમિત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિઃ

તન્નિશમ્ય હરિઃ 1 પ્રાહ માં ન જાનાસિ લેખપમ્
ત્રૈલોક્યાધિપતિં શક્રં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્

મદ્ભક્તો ભવ વિપ્રર્ષે મામેવાર્ચય સર્વદા
દદામિ સર્વં ભદ્રં તે ત્યજ રુદ્રં ચ નિર્ગુણમ્

રુદ્રેણ નિર્ગુણેનાપિ કિં તે કાર્યં ભવિષ્યતિ
દેવપઙ્ક્તિબહિર્ભૂતો યઃ પિશાચત્વમાગતઃ

વાયુરુવાચ
તચ્છ્રુત્વા પ્રાહ સ મુનિર્જપન્પઞ્ચાક્ષરં મનુમ્
મન્યમાનો ધર્મવિઘ્નં પ્રાહ તં કર્તુમાગતમ્

ઉપમન્યુરુવાચ
ત્વયૈવં કથિતં સર્વં ભવનિંદારતેન વૈ
પ્રસંગાદેવ દેવસ્ય નિર્ગુણત્વં મહાત્મનઃ

ત્વં ન જાનામિ વૈ રુદ્રં સર્વદેવેશ્વરેશ્વરમ્
બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં જનક પ્રકૃતેઃ પરમ્

સદસદ્વ્યક્તમવ્યક્તં યમાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ
નિત્યમેકમનેકં ચ વરં તસ્માદ્વૃણોમ્યહમ્

હેતુવાદવિનિર્મુક્તં સાંખ્યયોગાર્થદમ્પરમ્
ઉપાસતે યં તત્ત્વજ્ઞા વરં તસ્માદ્વૃણોમ્યહમ્

નાસ્તિ શંભોઃ પરં તત્ત્વં સર્વકારણકારણાત્
બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિદેવાનાં સ્રષ્ટુર્ગુણપરાદ્વિભોઃ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન મયાદ્યાનુમિતં મહત્
ભવાંતરે કૃતં પાપં શ્રુતા નિન્દા ભવસ્ય ચેત્

શ્રુત્વા નિંદાં ભવસ્યાથ તત્ક્ષણાદેવ સન્ત્યજેત્
સ્વદેહં તન્નિહત્યાશુ શિવલોકં સ ગચ્છતિ

આસ્તાં તાવન્મમેચ્છેયં ક્ષીરં પ્રતિ સુરાધમ
નિહત્ય ત્વાં શિવાસ્ત્રેણ ત્યજામ્યેતં કલેવરમ્

વાયુરુવાચ
એવમુક્ત્વોપમન્યુસ્તં મર્તું વ્યવસિતસ્સ્વયમ્
ક્ષીરે વાઞ્છામપિ ત્યક્ત્વા નિહન્તું શક્રમુદ્યતઃ

ભસ્માદાય તદા ઘોરમઘોરાસ્ત્રાભિમંત્રિતમ્
વિસૃજ્ય શક્રમુદ્દિશ્ય નનાદ સ મુનિસ્તદા

સ્મૃત્વા શંભુપદદ્વંદ્વં સ્વદેહં દુગ્ધુમુદ્યતઃ
આગ્નેયીં ધારણાં બિભ્રદુપમન્યુરવસ્થિતઃ

એવં વ્યવસિતે વિપ્રે ભગવાન્ભગનેત્રહા
વારયામાસ સૌમ્યેન ધારણાં તસ્ય યોગિનઃ

તદ્વિસૃષ્ટમઘોરાસ્ત્રં નંદીશ્વરનિયોગતઃ
જગૃહે મધ્યતઃ ક્ષિપ્તં નન્દી શંકરવલ્લભઃ

1 ઇન્દ્રઃ
543બ્
સ્વં રૂપમેવ ભગવાનાસ્થાય પરમેશ્વરઃ
દર્શયામાસ શિપ્રાય બાલેન્દુકૃતશેખરમ્

ક્ષીરાર્ણવસહસ્રં ચ પીયૂષાર્ણવમેવ વા
દધ્યાદેરર્ણવાંશ્ચૈવ ઘૃતોદાર્ણવમેવ ચ

ફલાર્ણવં ચ બાલસ્ય ભક્ષ્ય ભોજ્યાર્ણવં તથા
અપૂપાનાં ગિરિં ચૈવ દર્શયામાસ સ પ્રભુઃ

એવં સ દદૃશે દેવો દેવ્યા સાર્ધં વૃષોપરિ
ગણેશ્વરૈસ્ત્રિશૂલાદ્યૈર્દિવ્યાસ્ત્રૈરપિ સંવૃતઃ

દિવિ દુંદુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત ચ
વિષ્ણુબ્રહ્મેન્દ્રપ્રમુખૈર્દેવૈશ્છન્ના દિશો દશ

અથોપમન્યુરાનન્દસમુદ્રોર્મિભિરાવૃતઃ
પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ ભક્તિનમ્રેણ ચેતસા

એતસ્મિન્સમયે તત્ર સસ્મિતો ભગવાન્ભવઃ
એહ્યેહીતિ તમાહૂય મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય દદૌ વરાન્

શિવ ઉવાચ
ભક્ષ્યભોજ્યાન્યથાકામં બાન્ધવૈર્ભુક્ષ્વ સર્વદા
સુખી ભવ સદા દુઃખાન્નિર્મુક્તા ભક્તિમાન્મમ

ઉપમન્યો મહાભાગ તવામ્બૈષા હિ પાર્વતી
મયા પુત્રીકૃતો હ્યદ્ય દત્તઃ ક્ષીરોદકાર્ણવઃ

મધુનશ્ચાર્ણવશ્ચૈવ દધ્યન્નાર્ણવ એવ ચ
આજ્યૌદનાર્ણવશ્ચૈવ ફલાદ્યર્ણવ એવ ચ

અપૂપગિરયશ્ચૈવ ભક્ષ્યભોજ્યાર્ણવસ્તથા
એતે દત્તા મયા તે હિ ત્વં ગૃહ્ણીષ્વ મહામુને

પિતા તવ મહાદેવો માતા વૈ જગદમ્બિકા
અમરત્વં મયા દત્તં ગાણપત્યં ચ શાશ્વતમ્

વરાન્વરય સુપ્રીત્યા મનો ઽભિલષિતાન્પરાન્
પ્રસન્નો ઽહં પ્રદાસ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

વાયુરુવાચ
એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ કરાભ્યામુપગૃહ્યતમ્
મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય સુતસ્તે ઽયમિતિ દેવ્યૈ ન્યવેદયત્

દેવી ચ ગુહવત્પ્રીત્યા મૂર્ધ્નિ તસ્ય કરામ્બુજમ્
વિન્યસ્ય પ્રદદૌ તસ્મૈ કુમારપદમવ્યયમ્

ક્ષીરાબ્ધિરપિ સાકારઃ ક્ષીરં સ્વાદુ કરે દધત્
ઉપસ્થાય દદૌ પિણ્ડીભૂતં ક્ષીરમનશ્વરમ્

યોગૈશ્વર્યં સદા તુષ્ટિં બ્રહ્મવિદ્યામનશ્વરામ્
સમૃદ્ધિં પરમાન્તસ્મૈ દદૌ સંતુષ્ટમાનસઃ

અથ શંભુઃ પ્રસન્નાત્મા દૃષ્ટ્વા તસ્ય તપોમહઃ
પુનર્દદૌ વરં દિવ્યં મુનયે હ્યુપમન્યવે

વ્રતં પાશુપતં જ્ઞાનં વ્રતયોગં ચ તત્ત્વતઃ
દદૌ તસ્મૈ પ્રવક્તૃત્વપાટવં સુચિરં પરમ્

સો ઽપિ લબ્ધ્વા વરાન્દિવ્યાન્કુમારત્વં ચ સર્વદા
તસ્માચ્છિવાચ્ચ તસ્યાશ્ચ શિવાયા મુદિતો ઽભવત્

તતઃ પ્રસન્નચેતસ્કઃ સુપ્રણમ્ય કૃતાંજલિઃ
યયાચે સ વરં વિપ્રો દેવદેવાન્મહેશ્વરાત્

ઉપમન્યુરુવાચ
પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ પરમેશ્વર
સ્વભક્તિન્દેહિ પરમાન્દિવ્યામવ્યભિચારિણીમ્

544અ
શ્રદ્ધાન્દેહિ મહાદેવ દ્વસમ્બન્ધિષુ મે સદા
સ્વદાસ્યં પરમં સ્નેહં સાન્નિધ્યં ચૈવ સર્વદા

એવમુક્ત્વા પ્રસન્નાત્માહર્ષગદ્ગદયા ગિરા
સતુષ્ટાવ મહાદેવમુપમન્યુર્દ્વિજોત્તમઃ

ઉપમન્યુરુવાચ
દેવદેવ મહાદેવ શરણાગતવત્સલ
પ્રસીદ કરુણાસિંધો સામ્બ શંકર સર્વદા

વાયુરુવાચ
એવમુક્તો મહાદેવઃ સર્વેષાં ચ વરપ્રદઃ
પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મોપમન્યું મુનિસત્તમમ્

શિવ ઉવાચ
વત્સોપમન્યો તુષ્ટો ઽસ્મિ સર્વં દત્તં મયા હિ તે
દૃઢભક્તો ઽસિ વિપ્રર્ષે મયા વિજ્ઞાસિતો હ્યસિ

અજરશ્ચામરશ્ચૈવ ભવ ત્વન્દુઃખવર્જિતઃ
યશસ્વી તેજસા યુક્તો દિવ્યજ્ઞાનસમન્વિતઃ

અક્ષયા બાન્ધવાશ્ચૈવ કુલં ગોત્રં ચ તે સદા
ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મયિ ભક્તિશ્ચ શાશ્વતી

સાન્નિધ્યં ચાશ્રમે નિત્યં કરિષ્યામિ દ્વિજોત્તમ
ઉપકંઠં મમ ત્વં વૈ સાનન્દં વિહરિષ્યસિ

એવમુક્ત્વા સ ભગવાન્સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ
ઈશાનસ્સ વરાન્દત્ત્વા તત્રૈવાન્તર્દધે હરઃ

ઉપમન્યુઃ પ્રસન્નાત્મા પ્રાપ્ય તસ્માદ્વરાદ્વરાન્
જગામ જનનીસ્થાનં સુખં પ્રાપાધિકં ચ સઃ