શિવ પુરાણ · અધ્યાય 7.40

શ્રીસૂત ઉવાચ
ઇતિ સ વિજિતમન્યોર્યાદવેનોપમન્યોરધિગતમભિધાય જ્ઞાનયોગં મુનિભ્યઃ

પ્રણતિમુપગતેભ્યસ્તેભ્ય ઉદ્ભાવિતાત્મા સપદિ વિયતિ વાયુઃ સાયમન્તર્હિતો ઽભૂત્

તતઃ પ્રભાતસમયે નૈમિષીયાસ્તપોધનાઃ

સત્રાન્તે ઽવભૃથં કર્તું સર્વ એવ સમુદ્યયુઃ

તદા બ્રહ્મસમાદેશાદ્દેવી સાક્ષાત્સરસ્વતી

પ્રસન્ના સ્વાદુસલિલા પ્રાવર્તત નદીશુભા

સરસ્વતીં નદીં દૃષ્ટ્વા મુનયો હૃષ્ટમાનસાઃ

સમાપ્ય સત્રં પ્રારબ્ધં ચક્રુસ્તત્રાવગાહનમ્

અથ સંતર્પ્ય દેવાદીંસ્તદીયૈઃ સલિલૈઃ શિવૈઃ

સ્મરન્તઃ પૂર્વવૃત્તાન્તં યયુર્વારાણસીં પ્રતિ

તદા તે હિમવત્પાદાત્પંતતીં દક્ષિણામુખીમ્

દૃષ્ટ્વા ભાગીરથી તત્ર સ્નાત્વા તત્તીરતો યયુઃ

તતો વારાણસીં પ્રાપ્ય મુદિતાસ્સર્વ એવ તે

તદોત્તરપ્રવાહાયાં ગંગાયામવગાહ્ય ચ

અવિમુક્તેશ્વરં લિંગં દૃષ્ટ્વાભ્યર્ચ્ય વિધાનતઃ

પ્રયાતુમુદ્યતાસ્તત્ર દદૃશુર્દિવિ ભાસ્વરમ્

સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં તેજોદિવ્યં મહાદ્ભુતમ્

આત્મપ્રભાવિતાનેન વ્યાપ્તસર્વદિગન્તરમ્

અથ પાશુપતાઃ સિદ્ધાઃ ભસ્મસઞ્છન્નવિગ્રહાઃ

મુનયો ઽભ્યેત્ય શતશો લીનાઃ સ્યુસ્તત્ર તેજસિ

તથા વિલીયમાનેષુ તપસ્વિષુ મહાત્મસુ

સદ્યસ્તિરોદધે તેજસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં નૈમિષીયા મહર્ષયઃ

કિમેતદિત્યજાનન્તો યયુર્બ્રહ્મવનં પ્રતિ

પ્રાગેવૈષાં તુ ગમનાત્પવનો લોકપાવનઃ

દર્શનં નૈમિષીયાણાં સંવાદસ્તૈર્મહાત્મનઃ

શદ્ધાં બુદ્ધિં તતસ્તેષાં સાંબે સાનુચરે શિવે

સમાપ્તિં ચાપિ સત્રસ્ય દીર્ઘપૂર્વસ્ય સત્રિણામ્

વિજ્ઞાપ્ય જગતાં ધાત્રે બ્રહ્મણે બ્રહ્મયોનયે

સ્વકાર્યે તદનુજ્ઞાતો જગામ સ્વપુરં પ્રતિ

અથ સ્થાનગતો બ્રહ્મા તુમ્બુરોર્નારદસ્ય ચ

પરસ્પર સ્પર્ધિતયોર્ગાને વિવદમાનયોઃ

તદુદ્ભાવિતગાનોત્થરસૈર્માધ્યસ્થમાચરન્

ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ સુખમાસ્તે નિષેવિતઃ

તદાનવસરાદેવ દ્વાઃસ્થૈર્દ્વારિ નિવારિતાઃ

મુનયો બ્રહ્મભવનાદ્બહિઃ પાર્શ્વમુપાવિશન્

અથ તુમ્બુરુણા ગાને સમતાં પ્રાપ્ય નારદઃ

સાહચર્યેષ્વનુજ્ઞાતો બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના

ત્યક્ત્વા પરસ્પરસ્પર્ધાં મૈત્રીં ચ પરમાં ગતઃ

સહ તેનાપ્સરોભિશ્ચ ગન્ધર્વૈશ્ચ સમાવૃતઃ

ઉપવીણયિતું દેવં નકુલીશ્વરમીશ્વરમ્

ભવનાન્નિર્યયૌ ધાતુર્જલદાદંશુમાનિવ

તં દૃષ્ટ્વા ષટ્કુલીયાસ્તે નારદં મુનિગોવૃષમ્

પ્રણમ્યાવસરં શંભોઃ પપ્રચ્છુઃ પરમાદરાત્

સ ચાવસર એવાયમિતોંતર્ગમ્યતામિતિ

વદન્યયાવન્યપરસ્ત્વરયા પરયા યુતઃ

તતો દ્વારિ સ્થિતા યે વૈ બ્રહ્મણે તાન્ન્યવેદયન્

તેન તે વિવિશુર્વેશ્મ પિંડીભૂયાંડજન્મનઃ

પ્રવિશ્ય દૂરતો દેવં પ્રણમ્ય ભુવિ દંડવત્

સમીપે તદનુજ્ઞાતાઃ પરિવૃત્યોપતસ્થિરે

તાંસ્તત્રાવસ્થિતાન્ પૃષ્ટ્વા કુશલં કમલાસનઃ

વૃત્તાંતં વો મયા જ્ઞાતં વાયુરેવાહ નો યતઃ

ભવદ્ભિઃ કિં કૃતં પશ્ચાન્મારુતેંતર્હિતે સતિ

ઇત્યુક્તવતિ દેવેશે મુનયો ઽવભૃથાત્પરમ્

ગંગાતીર્થેસ્ય ગમનં યાત્રાં વારાણસીં પ્રતિ

દર્શનં તત્ર લિંગાનાં સ્થાપિતાનાં સુરેશ્વરૈઃ

અવિમુક્તેશ્વરસ્યાપિ લિંગસ્યાભ્યર્ચનં સકૃત્

આકાશે મહતસ્તસ્ય તેજોરાશેશ્ચ દર્શનમ્

મુનીનાં વિલયં તત્ર નિરોધં તેજસસ્તતઃ

યાથાત્મ્યવેદનં તસ્ય ચિંતિતસ્યાપિ ચાત્મભિઃ

સર્વં સવિસ્તરં તસ્મૈ પ્રણમ્યાહુર્મુહુર્મુહુઃ

મુનિભિઃ કથિતં શ્રુત્વા વિશ્વકર્મા ચતુર્મુખઃ

કંપયિત્વા શિરઃ કિંચિત્પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા

પ્રત્યાસીદતિ યુષ્માકં સિદ્ધિરામુષ્મિકી પરા

ભવદ્ભિર્દીર્ઘસત્રેણ ચિરમારાધિતઃ પ્રભુઃ

પ્રસાદાભિમુખો ભૂત ઇતિ ભુતાર્થસૂચિતમ્

વારાણસ્યાં તુ યુષ્માભિર્યદ્દૃષ્ટં દિવિ દીપ્તિમત્

તલ્લિંગસંજ્ઞિતં સાક્ષાત્તેજો માહેશ્વરં પરમ્

તત્ર લીનાશ્ચ મુનયઃ શ્રૌતપાશુપતવ્રતાઃ

મુક્તા બભૂવુઃ સ્વસ્થાશ્ચ નૈષ્ઠિકા દગ્ધકિલ્બિષાઃ

પ્રાપ્યાનેન યથા મુક્તિરચિરાદ્ભવતામપિ

સ ચાયમર્થઃ સૂચ્યેત યુષ્મદ્દૃષ્ટેન તેજસા

તત્ર વઃ કાલ એવૈષ દૈવાદુપનતઃ સ્વયમ્

પ્રયાત દક્ષિણં મેરોઃ શિખરં દેવસેવિતમ્

સનત્કુમારો યત્રાસ્તે મમ પુત્રઃ પરો મુનિઃ

પ્રતીક્ષ્યાગમનં સાક્ષાદ્ભૂતનાથસ્ય નંદિનઃ

પુરા સનત્કુમારોપિ દૃષ્ટ્વાપિ પરમેશ્વરમ્

અજ્ઞાનાત્સર્વયોગીન્દ્રમાની વિનયદૂષિતઃ

અભ્યુત્થાનાદિકં યુક્તમકુર્વન્નતિનિર્ભયઃ

તતો ઽપરાધાત્ક્રુદ્ધેન મહોષ્ટ્રો નંદિના કૃતઃ

અથ કાલેન મહતા તદર્થે શોચતા મયા

ઉપાસ્ય દેવં દેવીઞ્ચ નંદિનં ચાનુનીય વૈ

કથંચિદુષ્ટ્રતા તસ્ય પ્રયત્નેન નિવારિતા

પ્રાપિતો હિ યથાપૂર્વં સનત્પૂર્વાં કુમારતામ્

તદાહ ચ મહાદેવઃ સ્મયન્નિવ ગણાધિપમ્

અવજ્ઞાય હિ મામેવ તથાહંકૃતવાન્મુનિઃ

અતસ્ત્વમેવ યાથાત્મ્યં મમાસ્મૈ કથયાનઘ

બ્રહ્મણઃ પૂર્વજઃ પુત્રો માં મૂઢ ઇવ સંસ્મરન્

મયૈવ શિષ્યતે દત્તો મમ જ્ઞાનપ્રવર્તકઃ

ધર્માધ્યક્ષાભિષેકં ચ તવ નિર્વર્તયિષ્યતિ

સ એવં વ્યાહૃતો ભૂયસ્સર્વભૂતગણાગ્રણીઃ

યત્પરાજ્ઞાપનં મૂર્ધ્ના પ્રાતઃ પ્રતિગૃહીતવાન્

તથા સનત્કુમારો ઽપિ મેરૌ મદનુશાસનાત્

પ્રસાદાર્થં ગણસ્યાસ્ય તપશ્ચરતિ દુશ્ચરમ્

દ્રષ્ટવ્યશ્ચેતિ યુષ્માભિઃ પ્રાગ્ગણેશસમાગમાત્

તત્પ્રસાદાર્થમચિરાન્નંદી તત્રાગમિષ્યતિ

ઇતિ સત્વરમાદિશ્ય પ્રેષિતા વિશ્વયોગિના

કુમારશિખરં મેરોર્દક્ષિણં મુનયો યયુઃ

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખણ્ડે નૈમિષર્ષિયાત્રાવર્ણનં નામ ચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ