શિવ પુરાણ · અધ્યાય 7.14

ઈશ્વર ઉવાચ
આજ્ઞાહીનં ક્રિયાહીનં શ્રદ્ધાહીનં વરાનને ॥
આજ્ઞાર્થં દક્ષિણાહીનં સદા જપ્તં ચ નિષ્ફલમ્

આજ્ઞાસિદ્ધં ક્રિયાસિદ્ધં શ્રદ્ધાસિદ્ધં મમાત્મકમ્ ॥
એવં ચેદ્દક્ષિણાયુક્તં મંત્રસિદ્ધિર્મહત્ફલમ્

ઉપગમ્ય ગુરું વિપ્રમાચાર્યં તત્ત્વવેદિનમ્ ॥
જાપિતં સદ્ગુણોપેતં ધ્યાનયોગપરાયણમ્

તોષયેત્તં પ્રયત્નેન ભાવશુદ્ધિસમન્વિતઃ ॥
વાચા ચ મનસા ચૈવ કાયેન દ્રવિણેન ચ

આચાર્યં પૂજયેદ્વિપ્રઃ સર્વદાતિપ્રયત્નતઃ ॥
હસ્ત્યશ્વરથરત્નાનિ ક્ષેત્રાણિ ચ ગૃહાણિ ચ

ભૂષણાનિ ચ વાસાંસિ ધાન્યાનિ ચ ધનાનિ ચ ॥
એતાનિ ગુરવે દદ્યાદ્ભક્ત્યા ચ વિભવે સતિ

વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત યદીચ્છેત્સિદ્ધિમાત્મનઃ ॥
પશ્ચાન્નિવેદ્ય સ્વાત્માનં ગુરવે સપરિચ્છદમ્

એવં સંપૂજ્ય વિધિવદ્યથાશક્તિત્વવંચયન્ ॥
આદદીત ગુરોર્મંત્રં જ્ઞાનં ચૈવ ક્રમેણ તુ

એવં તુષ્ટો ગુરુઃ શિષ્યં પૂજકં વત્સરોષિતમ્ ॥
શુશ્રૂષુમનહંકારં સ્નાતં શુચિમુપોષિતમ્

સ્નાપયિત્વા વિશુદ્ધ્યર્થં પૂર્ણકુંભઘૃતેન વૈ ॥
જલેન મન્ત્રશુદ્ધેન પુણ્યદ્રવ્યયુતેન ચ

અલંકૃત્ય સુવેષં ચ ગંધસ્રગ્વસ્ત્રભૂષણૈઃ ॥
પુણ્યાહં વાચયિત્વા ચ બ્રાહ્મણાનભિપૂજ્ય ચ

સમુદ્રતીરે નદ્યાં ચ ગોષ્ઠે દેવાલયે ઽપિ વા ॥
શુચૌ દેશે ગૃહે વાપિ કાલે સિદ્ધિકરે તિથૌ

નક્ષત્રે શુભયોગે ચ સર્વદોષવિવર્જિતે ॥
અનુગૃહ્ય તતો દદ્યાજ્જ્ઞાનં મમ યથાવિધિ

સ્વરેણોચ્ચારયેત્સમ્યગેકાંતે ઽતિપ્રસન્નધીઃ ॥
ઉચ્ચાર્યોચ્ચારયિત્વા તમાવયોર્મંત્રમુત્તમમ્

શિવં ચાસ્તુ શુભં ચાસ્તુ શોભનો ઽસ્તુ પ્રિયો ઽસ્ત્વિતિ ॥
એવં દદ્યાદ્ગુરુર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ તતઃ પરમ્

એવં લબ્ધ્વા ગુરોર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ સમાહિતઃ ॥
સંકલ્પ્ય ચ જપેન્નિત્યં પુરશ્ચરણપૂર્વકમ્

યાવજ્જીવં જપેન્નિત્યમષ્ટોત્તરસહસ્રકમ્ ॥
અનન્યસ્તત્પરો ભૂત્વા સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

જપેદક્ષરલક્ષં વૈ ચતુર્ગુણિતમાદરાત્ ॥
નક્તાશી સંયમી યસ્સ પૌરશ્ચરણિકઃ સ્મૃતઃ

યઃ પુરશ્ચરણં કૃત્વા નિત્યજાપી ભવેત્પુનઃ ॥
તસ્ય નાસ્તિ સમો લોકે સ સિદ્ધઃ સિદ્ધદો ભવેત્

સ્નાનં કૃત્વા શુચૌ દેશે બદ્ધ્વા રુચિરમાનસમ્ ॥
ત્વયા માં હૃદિ સંચિંત્ય સંચિંત્ય સ્વગુરું તતઃ

ઉદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખો વા મૌની ચૈકાગ્રમાનસઃ ॥
વિશોધ્ય પઞ્ચતત્ત્વાનિ દહનપ્લાવનાદિભિઃ

મન્ત્રન્યાસાદિકં કૃત્વા સફલીકૃતવિગ્રહઃ ॥
આવયોર્વિગ્રહૌ ધ્યાયન્પ્રાણાપાનૌ નિયમ્ય ચ

વિદ્યાસ્થાનં સ્વકં રૂપમૃષિઞ્છન્દો ઽધિદૈવતમ્ ॥
બીજં શક્તિં તથા વાક્યં સ્મૃત્વા પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

ઉત્તમં માનસં જાપ્યમુપાંશું ચૈવમધ્યમમ્ ॥
અધમં વાચિકં પ્રાહુરાગમાર્થવિશારદાઃ

ઉત્તમં રુદ્રદૈવત્યં મધ્યમં વિષ્ણુદૈવતમ્ ॥
અધમં બ્રહ્મદૈવત્યમિત્યાહુરનુપૂર્વશઃ

યદુચ્ચનીચસ્વરિતૈઃસ્પષ્ટાસ્પષ્ટપદાક્ષરૈઃ ॥
મંત્રમુચ્ચારયેદ્વાચા વાચિકો ઽયં જપસ્સ્મૃતઃ

જિહ્વામાત્રપરિસ્પંદાદીષદુચ્ચારિતો ઽપિ વા ॥
અપરૈરશ્રુતઃ કિંચિચ્છ્રુતો વોપાંશુરુચ્યતે

ધિયા યદક્ષરશ્રેણ્યા વર્ણાદ્વર્ણં પદાત્પદમ્ ॥
શબ્દાર્થચિંતનં ભૂયઃ કથ્યતે માનસો જપઃ

વાચિકસ્ત્વેક એવ સ્યાદુપાંશુઃ શતમુચ્યતે ॥
સાહસ્રં માનસઃ પ્રોક્તઃ સગર્ભસ્તુ શતાધિકઃ

પ્રાણાયામસમાયુક્તસ્સગર્ભો જપ ઉચ્યતે ॥
આદ્યંતયોરગર્ભો ઽપિ પ્રાણાયામઃ પ્રશસ્યતે

ચત્વારિંશત્સમાવૃત્તીઃ પ્રાણાનાયમ્ય સંસ્મરેત્ ॥
મંત્રં મંત્રાર્થવિદ્ધીમાનશક્તઃ શક્તિતો જપેત્

પઞ્ચકં ત્રિકમેકં વા પ્રાણાયામં સમાચરેત્ ॥
અગર્ભં વા સગર્ભં વા સગર્ભસ્તત્ર શસ્યતે

સગર્ભાદપિ સાહસ્રં સધ્યાનો જપ ઉચ્યતે ॥
એષુ પઞ્ચવિધેષ્વેકઃ કર્તવ્યઃ શક્તિતો જપઃ

અઙ્ગુલ્યા જપસંખ્યાનમેકમેવમુદાહૃતમ્ ॥
રેખયાષ્ટગુણં વિદ્યાત્પુત્રજીવૈર્દશાધિકમ્

શતં સ્યાચ્છંખમણિભિઃ પ્રવાલૈસ્તુ સહસ્રકમ્ ॥
સ્ફટિકૈર્દશસાહસ્રં મૌક્તિકૈર્લક્ષમુચ્યતે

પદ્માક્ષૈર્દશલક્ષન્તુ સૌવર્ણૈઃ કોટિરુચ્યતે ॥
કુશગ્રંથ્યા ચ રુદ્રાક્ષૈરનંતગુણિતં ભવેત્

ત્રિંશદક્ષૈઃ કૃતા માલા ધનદા જપકર્મણિ ॥
સપ્તવિંશતિસંખ્યાતૈરક્ષૈઃ પુષ્ટિપ્રદા ભવેત્

પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાતૈઃ કૃતા મુક્તિં પ્રયચ્છતિ ॥
અક્ષૈસ્તુ પઞ્ચદશભિરભિચારફલપ્રદા

અંગુષ્ઠં મોક્ષદં વિદ્યાત્તર્જનીં શત્રુનાશિનીમ્ ॥
મધ્યમાં ધનદાં શાંતિં કરોત્યેષા હ્યનામિકા

અષ્ટોત્તરશતં માલા તત્ર સ્યાદુત્તમોત્તમા ॥
શતસંખ્યોત્તમા માલા પઞ્ચાશદ્ભિસ્તુ મધ્યમા

ચતુઃ પઞ્ચાશદક્ષૈસ્તુ હૃચ્છ્રેષ્ઠા હિ પ્રકીર્તિતા ॥
ઇત્યેવં માલયા કુર્યાજ્જપં કસ્મૈ ન દર્શયેત્

કનિષ્ઠા ક્ષરિણી પ્રોક્તા જપકર્મણિ શોભના ॥
અંગુષ્ઠેન જપેજ્જપ્યમન્યૈરંગુલિભિસ્સહ

અંગુષ્ઠેન વિના જપ્યં કૃતં તદફલં યતઃ ॥
ગૃહે જપં સમં વિદ્યાદ્ગોષ્ઠે શતગુણં વિદુઃ

પુણ્યારણ્યે તથારામે સહસ્રગુણમુચ્યતે ॥
અયુતં પર્વતે પુણ્યે નદ્યાં લક્ષમુદાહૃતમ્

કોટિં દેવાલયે પ્રાહુરનન્તં મમ સન્નિધૌ ॥
સૂર્યસ્યાગ્નેર્ગુરોરિંદોર્દીપસ્ય ચ જલસ્ય ચ

વિપ્રાણાં ચ ગવાં ચૈવ સન્નિધૌ શસ્યતે જપઃ ॥
તત્પૂર્વાભિમુખં વશ્યં દક્ષિણં ચાભિચારિકમ્

પશ્ચિમં ધનદં વિદ્યાદૌત્તરં શાતિદં ભવેત્ ॥
સૂર્યાગ્નિવિપ્રદેવાનાં ગુરૂણામપિ સન્નિધૌ

અન્યેષાં ચ પ્રસક્તાનાં મન્ત્રં ન વિમુખો જપેત્ ॥
ઉષ્ણીષી કુંચુકી નમ્રો મુક્તકેશો ગલાવૃતઃ

અપવિત્રકરો ઽશુદ્ધો વિલપન્ન જપેત્ક્વચિત્ ॥
ક્રોધં મદં ક્ષુતં ત્રીણિ નિષ્ઠીવનવિજૃંભણે

દર્શનં ચ શ્વનીચાનાં વર્જયેજ્જપકર્મણિ ॥
આચમેત્સંભવે તેષાં સ્મરેદ્વા માં ત્વયા સહ

જ્યોતીંષિ ચ પ્રપશ્યેદ્વા કુર્યાદ્વા પ્રાણસંયમમ્ ॥
અનાસનઃ શયાને વા ગચ્છન્નુત્થિત એવ વા

રથ્યાયામશિવે સ્થાને ન જપેત્તિમિરાન્તરે ॥
પ્રસાર્ય ન જપેત્પાદૌ કુક્કુટાસન એવ વા

યાનશય્યાધિરૂઢો વા ચિંતાવ્યાકુલિતો ઽથ વા ॥
શક્તશ્ચેત્સર્વમેવૈતદશક્તઃ શક્તિતો જપેત્

કિમત્ર બહુનોક્તેન સમાસેન વચઃ શૃણુ ॥
સદાચારો જપઞ્છુદ્ધં ધ્યાયન્ભદ્રં સમશ્નુતે

આચારઃ પરમો ધર્મ આચારઃ પરમં ધનં ॥
આચારઃ પરમા વિદ્યા આચારઃ પરમા ગતિઃ

આચારહીનઃ પુરુષો લોકે ભવતિ નિંદિતઃ ॥
પરત્ર ચ સુખી ન સ્યાત્તસ્માદાચારવાન્ભવેત્

યસ્ય યદ્વિહિતં કર્મ વેદે શાસ્ત્રે ચ વૈદિકૈઃ ॥
તસ્ય તેન સમાચારઃ સદાચારો ન ચેતરઃ

સદ્ભિરાચરિતત્વાચ્ચ સદાચારઃ સ ઉચ્યતે ॥
સદાચારસ્ય તસ્યાહુરાસ્તિક્યં મૂલકારણમ્

આસ્તિકશ્ચેત્પ્રમાદાદ્યૈઃ સદાચારાદવિચ્યુતઃ ॥
ન દુષ્યતિ નરો નિત્યં તસ્માદાસ્તિકતાં વ્રજેત્

યથેહાસ્તિ સુખં દુઃખં સુકૃતૈર્દુષ્કૃતૈરપિ ॥
તથા પરત્ર ચાસ્તીતિ મતિરાસ્તિક્યમુચ્યતે

રહસ્યમન્યદ્વક્ષ્યામિ ગોપનીયમિદં પ્રિયે ॥
ન વાચ્યં યસ્ય કસ્યાપિ નાસ્તિકસ્યાથ વા પશોઃ

સદાચારવિહીનસ્ય પતિતસ્યાન્ત્યજસ્ય ચ ॥
પઞ્ચાક્ષરાત્પરં નાસ્તિ પરિત્રાણં કલૌ યુગે

ગચ્છતસ્તિષ્ઠતો વાપિ સ્વેચ્છયા કર્મ કુર્વતઃ ॥
અશુચેર્વા શુચેર્વાપિ મન્ત્રો ઽયન્ન ચ નિષ્ફલઃ

અનાચારવતાં પુંસામવિશુદ્ધષડધ્વનામ્ ॥
અનાદિષ્ટો ઽપિ ગુરુણા મન્ત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

અન્ત્યજસ્યાપિ મૂર્ખસ્ય મૂઢસ્ય પતિતસ્ય ચ ॥
નિર્મર્યાદસ્ય નીચસ્ય મંત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

સર્વાવસ્થાં ગતસ્યાપિ મયિ ભક્તિમતઃ પરમ્ ॥
સિધ્યત્યેવ ન સંદેહો નાપરસ્ય તુ કસ્યચિત્

ન લગ્નતિથિનક્ષત્રવારયોગાદયઃ પ્રિયે ॥
અસ્યાત્યંતમવેક્ષ્યાઃ સ્યુર્નૈષ સપ્તસ્સદોદિતઃ

ન કદાચિન્ન કસ્યાપિ રિપુરેષ મહામનુઃ ॥
સુસિદ્ધો વાપિ સિદ્ધો વા સાધ્યો વાપિ ભવિષ્યતિ

સિદ્ધેન ગુરુણાદિષ્ટસ્સુસિદ્ધ ઇતિ કથ્યતે ॥
અસિદ્ધેનાપિ વા દત્તસ્સિદ્ધસાધ્યસ્તુ કેવલઃ

અસાધિતસ્સાધિતો વા સિધ્યત્વેન ન સંશયઃ ॥
શ્રદ્ધાતિશયયુક્તસ્ય મયિ મંત્રે તથા ગુરૌ

તસ્માન્મંત્રાન્તરાંસ્ત્યક્ત્વા સાપાયાન્ ૧ ધિકારતઃ ॥
આશ્રમેત્પરમાં વિદ્યાં સાક્ષાત્પઞ્ચાક્ષરીં બુધઃ

મંત્રાન્તરેષુ સિદ્ધેષુ મંત્ર એષ ન સિધ્યતિ ॥
સિદ્ધે ત્વસ્મિન્મહામંત્રે તે ચ સિદ્ધા ભવંત્યુત

યથા દેવેષ્વલબ્ધો ઽસ્મિ લબ્ધેષ્વપિ મહેશ્વરિ ॥
મયિ લબ્ધે તુ તે લબ્ધા મંત્રેષ્વેષુ સમો વિધિઃ

યે દોષાસ્સર્વમંત્રાણાં ન તે ઽસ્મિન્સંભવંત્યપિ ॥
અસ્ય મંત્રસ્ય જાત્યાદીનનપેક્ષ્ય પ્રવર્તનાત્

તથાપિ નૈવ ક્ષુદ્રેષુ ફલેષુ પ્રતિ યોગિષુ ॥
સહસા વિનિયુંજીત તસ્માદેષ મહાબલઃ

ઉપમન્યુરુવાચ
એવં સાક્ષાન્મહાદેવ્યૈ મહાદેવેન શૂલિના ॥
હિતા ય જગતામુક્તઃ પઞ્ચાક્ષરવિધિર્યથા

ય ઇદં કીર્તયેદ્ભક્ત્યા શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ પરમાં ગતિમ્

ઇતિ શ્રીશિવમહાપુરાણે સપ્તમ્યાં વાયવીયસંહિતાયામુત્તરખંડે પઞ્ચાક્ષરમહિમવર્ણનં નામ ચતુર્દશોધ્યાયઃ