શતપથબ્રાહ્મણમ્ · અધ્યાય 4.6.1

૪.૬.૧ અંશુગ્રહઃ
પ્રજાપતિર્વા એષ યદંશુઃ । સોઽસ્યૈષ આત્મૈવાત્મા હ્યયમ્પ્રજાપતિસ્તદસ્યૈતમાત્માનં કુર્વન્તિ યત્રૈતં ગૃહ્ણન્તિ તસ્મિન્નેતાન્પ્રાણાન્દધાતિ યથા યથૈતે પ્રાણા ગ્રહા વ્યાખ્યાયન્તે સ હ સર્વતનૂરેવ યજમાનોઽમુષ્મિંલોકે સમ્ભવતિ -

તદારમ્ભણવત્ । યત્રૈતં ગૃહ્ણન્ત્યથૈતદનારમ્ભણમિવ યત્રૈતં ન ગૃહ્ણન્તિ તસ્માદ્વા અંશું ગૃહ્ણાતિ -

તં વા ઔદુમ્બરેણ પાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ । પ્રજાપતિર્વા એષ પ્રાજાપત્ય ઉદુમ્બરસ્તસ્માદૌદુમ્બરેણ પાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ -

તં વૈ ચતુઃસ્રક્તિના પાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ । ત્રયો વા ઇમે લોકાસ્તદિમાનેવ લોકાંસ્તિસૃભિરાપ્નોતિ પ્રજાપતિર્વા અતીમાંલ્લોકાંશ્ચતુર્થસ્તત્પ્રજાપતિમેવ ચતુર્થ્યાપ્નોતિ તસ્માચ્ચતુઃસ્રક્તિના પાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ -

સ વૈ તૂષ્ણીમેવ ગ્રાવાણમાદત્તે । તૂષ્ણીમંશૂન્નિવપતિ તૂષ્ણીમપ ઉપસૃજતિ તૂષ્ણીમુદ્યત્ય સકૃદભિષુણોતિ તૂષ્ણીમેનમનવાનન્જુહોતિ તદેનં પ્રજાપતિં કરોતિ -

અથાસ્યાં હિરણ્યં બદ્ધં ભવતિ । તદુપજિઘ્રતિ સ યદેવાત્ર ક્ષણુતે વા વિ વા લિશતેઽમૃતમાયુર્હિરણ્યં તદમૃતમાયુરાત્મન્ધત્તે -

તદુ હોવાચ રામ ઔપતસ્વિનિઃ । કામમેવ પ્રાણ્યાત્કામમુદન્યાદ્યદ્વૈ તૂષ્ણીં જુહોતિ તદેવૈનં પ્રજાપતિં કરોતીતિ -

અથાસ્યાં હિરણ્યં બદ્ધં ભવતિ । તદુપજિઘ્રતિ સ યદેવાત્ર ક્ષણુતે વા વિ વા લિશતેઽમૃતમાયુર્હિરણ્યં તદમૃતમાયુરાત્મન્ધત્તે -

તદુ હોવાચ બુડિલ આશ્વતરાશ્વિઃ । ઉદ્યત્યૈવ ગૃહ્ણીયાન્નાભિષુણુયાદભિષુણ્વન્તિ વા અન્યાભ્યો દેવતાભ્યસ્તદન્યથા તતઃ કરોતિ યથો ચાન્યાભ્યો દેવતાભ્યોઽથ યદુદ્યચ્છતિ તદેવાસ્યાભિષુતં ભવતીતિ -

તદુ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ । અભ્યેવ ષુણુયાન્ન સોમ ઇન્દ્રમસુતો મમાદ નાબ્રહ્માણો મઘવાનં સુતાસ ઇત્યૃષિણાભ્યનૂક્તં ન વા અન્યસ્યૈ કસ્યૈ ચન દેવતાયૈ સકૃદભિષુણોતિ તદન્યથા તતઃ કરોતિ યથો ચાન્યાભ્યો દેવતાભ્યસ્તસ્માદભ્યેવ ષુણુયાદિતિ -

તસ્ય દ્વાદશ પ્રથમગર્ભાઃ । પષ્ઠૌહ્યો દક્ષિણા દ્વાદશ વૈ માસાઃ સંવત્સરસ્ય સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિરંશુસ્તદેનં પ્રજાપતિં કરોતિ -

તાસાં દ્વાદશ ગર્ભાઃ । તાશ્ચતુર્વિંશતિશ્ચતુર્વિંશતિર્વૈ સંવત્સરસ્યાર્ધમાસાઃ સંવત્સરઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતિરંશુસ્તદેનં પ્રજાપતિં કરોતિ -

તદુ હ કૌકૂસ્તઃ । ચતુર્વિંશતિમેવૈતાઃ પ્રથમગર્ભાઃ પષ્ઠૌહીર્દક્ષિણા દદાવૃષભં પઞ્ચવિંશં હિરણ્યમેતદુ હ સ દદૌ -

સ વા એષ ન સર્વસ્યૈવ ગ્રહીતવ્યઃ । આત્મા હ્યસ્યૈષ યો ન્વેવ જ્ઞાતસ્તસ્ય ગ્રહીતવ્યો યો વાસ્ય પ્રિયઃ સ્યાદ્યો વાનૂચાનોઽનૂક્તેનૈનં પ્રાપ્નુયાત્ -

સહસ્રે ગ્રહીતવ્યઃ । સર્વં વૈ સહસ્રં સર્વમેષ સર્વવેદસે ગ્રહીતવ્યઃ સર્વં વૈ સર્વવેદસં સર્વમેષ વિશ્વજિતિ સર્વપૃષ્ઠે ગ્રહીતવ્યઃ સર્વં વૈ વિશ્વજિત્સર્વપૃષ્ઠઃ સર્વમેષ વાજપેયે રાજસૂયે ગ્રહીતવ્યઃ સર્વં હિ તત્સત્ત્રે ગ્રહીતવ્યઃ સર્વં વૈ સત્ત્રં સર્વમેષ એતાનિ ગ્રહણાનિ -