સૌભાગ્યલક્ષ્મ્યુપનિષત્ · અધ્યાય 1

સૌભાગ્યલક્ષ્મ્યુપનિષત્
સૌભાગ્યલક્ષ્મીકૈવલ્યવિદ્યાવેદ્યસુખાકૃતિ ।
ત્રિપાન્નારાયણાનન્દરામચન્દ્રપદં ભજે ॥
ૐ વાઙ્મે મનસિ પ્રતિષ્ઠિતા મનો મે વાચિ
પ્રતિષ્ઠિતમાવિરાવીર્મ એધિ ॥
વેદસ્ય મ આણીસ્થઃ શ્રુતં મે મા
પ્રહાસીરનેનાધીતેનાહોરાત્રાન્સન્દધામ્યૃતં
વદિષ્યામિ સત્યં વદિષ્યામિ ॥
તન્મામવતુ તદ્વક્તારમવતુ અવતુ મામવતુ
વક્તારમવતુ વક્તારમ્ ॥ ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
હરિઃ ૐ ॥ અથ ભગવન્તં દેવા ઊચુર્હે
ભગવન્નઃ કથય સૌભાગ્યલક્ષ્મીવિદ્યામ્ ।
તથેત્યવોચદ્ભગવાનાદિનારાયણઃ સર્વે દેવા
યૂયં સાવધાનમનસો ભૂત્વા શૃણુત
તુરીયરૂપાં તુરીયાતીતાં સર્વોત્કટાં
સર્વમન્ત્રાસનગતાં પીઠોપપીઠદેવતાપરિવૃતાં
ચતુર્ભુજાં શ્રિયં હિરણ્યવર્ણામિતિ
પઞ્ચદશર્ગ્ભિર્ધ્યાયેત્ । અથ પઞ્ચદશ
ઋગાત્મકસ્ય શ્રીસૂક્તસ્યાનન્દકર્દમચિક્લીતેન્દિરાસુતા
ઋષયઃ । શ્રીઋષ્યાદ્યા ઋચઃ
ચતુર્દશાનમૃચામાનન્દાદ્યૃષયઃ ।
હિરણ્યવર્ણાદ્યાદ્યત્રયસ્યાનુષ્ટુપ્ છન્દઃ ।
કાંસોસ્મીત્યસ્ય બૃહતી છન્દઃ ।
તદન્યયોર્દ્વયોસ્ત્રિષ્ટુપ્ । પુનરષ્ટકસ્યાનુષ્ટુપ્ ।
શેષસ્ય પ્રસ્તારપઙ્ક્તિઃ । શ્ર્યગ્નિર્દેવતા ।
હિરણ્યવર્ણામિતિ બીજમ્ । કાંસોઽસ્મીતિ શક્તિઃ ।
હિરણ્મયા ચન્દ્રા રજતસ્રજા હિરણ્યા હિરણ્યવર્ણેતિ
પ્રણવાદિનમોન્તૈશ્ચતુર્થ્યન્તૈરઙ્ગન્યાસઃ ।
અથ વક્ત્રત્રયૈરઙ્ગન્યાસઃ । મસ્તકલોચનશ્રુતિઘ્રાણ
વદનકણ્ઠબાહુદ્વયહૃદયનાભિગુહ્યપાયૂરુજાનુજઙ્ઘેષુ
શ્રીસૂક્તૈરેવ ક્રમશો ન્યસેત્ । અરુણકમલસંસ્થા
તદ્રજઃપુઞ્જવર્ણા કરકમલધૃતેષ્ટાઽભીતિયુગ્મામ્બુજા ચ ।
મણિકટકવિચિત્રાલઙ્કૃતાકલ્પજાલૈઃ સકલભુવનમાતા
સન્તતં શ્રીઃ શ્રિયૈ નઃ

તત્પીઠકર્ણિકાયાં સસાધ્યં શ્રીબીજમ્ ।
વસ્વાદિત્યકલાપદ્મેષુ શ્રીસૂક્તગતાર્ધાર્ધર્ચા
તદ્બહિર્યઃ શુચિરિતિ માતૃકયા ચ શ્રિયં યન્ત્રાઙ્ગદશકં
ચ વિલિખ્ય શ્રિયમાવાહયેત્ । અઙ્ગૈઃ પ્રથમા વૃત્તિઃ ।
પદ્માદિભિર્દ્વિતીયા । સોકેશૈસ્તૃતીયા । તદાયુધૈસ્તુરીયા
વૃત્તિર્ભવતિ । શ્રીસૂક્તૈરાવાહનાદિ । ષોડશસહસ્રજપઃ ।
સૌભાગ્યરમૈકાક્ષર્યા ભૃગુનિચૃદ્ગાયત્રી । શ્રિય ઋષ્યાદયઃ ।
શમિતિ બીજશક્તિઃ । શ્રીમિત્યાદિ ષડઙ્ગમ્ । ભૂયાદ્ભૂયો
દ્વિપદ્માભયવરદકરા તપ્તકાર્તસ્વરાભા શુભ્રાભ્રાભેભયુગ્મ
દ્વયકરધૃતકુમ્ભાદ્ભિરાસિચ્યમાના । રક્તૌઘાબદ્ધમૌલિ
ર્વિમલતરદુકૂલાર્તવાલેપનાઢ્યા પદ્માક્ષી પદ્મનાભોરસિ
કૃતવસતિઃ પદ્મગા શ્રીઃ શ્રિયૈ નઃ

તત્પીઠમ્ । અષ્ટપત્રં વૃત્તત્રયં દ્વાદશરાશિખણ્ડં
ચતુરસ્રં રમાપીઠં ભવતિ । કર્ણિકાયાં સસાધ્યં શ્રીબીજમ્ ।
વિભૂતિરુન્નતિઃ કાન્તિઃ સૃષ્ટિઃ કીર્તિઃ સન્નતિર્વ્યુષ્ટિઃ
સત્કૃષ્ટિરૃદ્ધિરિતિ પ્રણવાદિનમો તૈશ્ચતુર્થ્યન્તૈર્નવશક્તિં
યજેત્ । અઙ્ગે પ્રથમા વૃતિઃ ।
વાસુદેવાભિર્દ્વિતીયા । બાલાક્યાદિભિસ્તૃતીયા ।
ઇન્દ્રાદિભિશ્ચતુર્થી ભવતિ ।
દ્વાદશલક્ષજપઃ । શ્રીલક્ષ્મીર્વરદા વિષ્ણુપત્ની
વસુપ્રદા હિરણ્યરૂપા
સ્વર્ણમાલિની રજતસ્રજા સ્વર્ણપ્રભા સ્વર્ણપ્રાકારા
પદ્મવાસિની પદ્મહસ્તા
પદ્મપ્રિયા મુક્તાલઙ્કારા ચન્દ્રસૂર્યા બિલ્વપ્રિયા ઈશ્વરી
ભુક્તિર્મુક્તિર્વિભૂતિરૃદ્ધિઃ સમૃદ્ધિઃ કૃષ્ટિઃ
પુષ્ટિર્ધનદા ધનેશ્વરી
શ્રદ્ધા ભોગિની ભોગદા સાવિત્રી ધાત્રી
વિધાત્રીત્યાદિપ્રણવાદિનમોન્તાશ્ચતુર્થ્યન્તા
મન્ત્રાઃ । એકાક્ષરવદઙ્ગાદિપીઠમ્ । લક્ષજપઃ ।
દશાંશં તર્પણમ્ ।
દશાંશં હવનમ્ । દ્વિજતૃપ્તિઃ । નિષ્કામાનામેવ
શ્રીવિદ્યાસિદ્ધિઃ ।
ન કદાપિ સકામાનામિતિ

અથ હૈનં દેવા ઊચુસ્તુરીયયા માયયા નિર્દિષ્ટં
તત્ત્વં બ્રૂહીતિ । તથેતિ સ હોવાચ ।
યોગેન યોગો જ્ઞાતવ્યો યોગો યોગાત્પ્રવર્ધતે ।
યોઽપ્રમત્તસ્તુ યોગેન સ યોગી રમતે ચિરમ્

સમાપય્ય નિદ્રાં સિજીર્ણેઽલ્પભોજી
શ્રમત્યાજ્યબાધે વિવિક્તે પ્રદેશે ।
સદા શીતનિસ્તૃષ્ણ એષ પ્રયત્નોઽથ
વા પ્રાણરોધો નિજાભ્યાસમાર્ગાત્

વક્ત્રેણાપૂર્ય વાયું હુતવલનિલયેઽપાનમાકૃષ્ય ધૃત્વા
સ્વાઙ્ગુષ્ઠાદ્યઙ્ગુલીભિર્વરકરતલયોઃ ષડ્ભિરેવં નિરુધ્ય ।
શ્રોત્રે નેત્રે ચ નાસાપુટયુગલમતોઽનેન માર્ગેણ સમ્યક્
પશ્યન્તિ પ્રત્યયાશં પ્રણવબહુવિધધ્યાનસંલીનચિત્તાઃ

શ્રવણમુખનયનનાસાનિરોધનેનૈવ કર્તવ્યમ્ ।
શુદ્ધસુષુમ્નાસરણૌ સ્ફુટમમલં શ્રૂયતે નાદઃ

વિચિત્રઘોષસંયુક્તાનાહતે શ્રૂયતે ધ્વનિઃ ।
દિવ્યદેહશ્ચ તેજસ્વી દિવ્યગન્ધોઽપ્યરોગવાન્

સંપૂર્ણહૃદયઃ શૂન્યે ત્વારમ્ભે યોગવાન્ભવેત્ ।
દ્વિતીયા વિઘટીકૃત્ય વાયુર્ભવતિ મધ્યગઃ

દૃઢાસનો ભવેદ્યોગી પદ્માદ્યાસનસંસ્થિતઃ ।
વિષ્ણુગ્રન્થેસ્તતો ભેદાત્પરમાનન્દસમ્ભવઃ

અતિશૂન્યો વિમર્દશ્ચ ભેરીશબ્દસ્તતો ભવેત્ ।
તૃતીયાં યત્નતો ભિત્ત્વા નિનાદો મર્દલધ્વનિઃ

મહાશૂન્યં તતો યાતિ સર્વસિદ્ધિસમાશ્રયમ્ ।
ચિત્તાનન્દં તતો ભિત્ત્વા સર્વપીઠગતાનિલઃ

નિષ્પત્તૌ વૈષ્ણવઃ શબ્દઃ ક્વણતીતિ ક્વણો ભવેત્ ।
એકીભૂતં તદા ચિત્તં સનકાદિમુનીડિતમ્

અન્તેઽનન્તં સમારોપ્ય ખણ્ડેઽખણ્ડં સમર્પયન્ ।
ભૂમાનં પ્રકૃતિં ધ્યાત્વા કૃતકૃત્યોઽમૃતો ભવેત્

યોગેન યોગં સંરોધ્ય ભાવં ભાવેન ચાઞ્જસા ।
નિર્વિકલ્પં પરં તત્ત્વં સદા ભૂત્વા પરં ભવેત્

અહંભાવં પરિત્યજ્ય જગદ્ભાવમનીદૃશમ્ ।
નિર્વિકલ્પે સ્થિતો વિદ્વાન્ભૂયો નાપ્યનુશોચતિ

સલિલે સૈન્ધાવં યદ્વત્સામ્યં ભવતિ યોગતઃ ।
તથાત્મમનસૌરેક્યં સમાધિરભિધીયતે

યદા સંક્ષીયતે પ્રાણો માનસં ચ પ્રલીયતે ।
તદા સમરસત્વં યત્સમાધિરભિધીયતે

યત્સમત્વં તયોરત્ર જીવાત્મપરમાત્મનોઃ ।
સમસ્તનષ્ટસઙ્કલ્પઃ સમાધિરભિધીયતે

પ્રભાશૂન્યં મનઃશૂન્યં બુદ્ધિશૂન્યં નિરામયમ્ ।
સર્વશૂન્યં નિરાભાસં સમાધિરભિધીયતે

સ્વયમુચ્ચલિતે દેહે દેહી નિત્યસમાધિના ।
નિશ્ચલં તં વિજાનીયાત્સમાધિરભિધીયતે

યત્રયત્ર મનો યાતિ તત્રતત્ર પરં પદમ્ ।
તત્રતત્ર પરં બ્રહ્મ સર્વત્ર સમવસ્થિતમ્

ઇતિ॥

અથ હૈનં દેવા ઊચુર્નવચક્રવિવેકમનુબ્રૂહીતિ ।
તથેતિ સ હોવાચ આધારે બ્રહ્મચક્રં ત્રિરાવૃત્તં
ભગમણ્ડલાકારમ્ । તત્ર મૂલકન્દે શક્તિઃ પાવકાકારં
ધ્યાયેત્ । તત્રૈવ કામરૂપપીઠં સર્વકામપ્રદં ભવતિ ।
ઇત્યાધારચક્રમ્ । દ્વિતીયં સ્વાધિષ્ઠાનચક્રં
ષડ્દલમ્ । તન્મધ્યે પશ્ચિમાભિમુખં લિઙ્ગં
પ્રવાલાઙ્કુરસદૃશં ધ્યાયેત્ । તત્રૈવોડ્યાણપીઠં
જગદાકર્ષણસિદ્ધિદં ભવતિ । તૃતીયં
નાભિચક્રં પઞ્ચાવર્તં સર્પકુટિલાકારમ્ ।
તન્મધ્યે કુણ્ડલિનીં બાલાર્કકોટિપ્રભાં
તનુમધ્યાં ધ્યાયેત્ । સામર્થ્યશક્તિઃ સર્વસિદ્ધિપ્રદા
ભવતિ । મણિપૂરચક્રં હૃદયચક્રમ્ ।
અષ્ટદલમધોમુખમ્ । તન્મધ્યે જ્યોતિર્મયલિઙ્ગાકારં
ધ્યાયેત્ । સૈવ હંસકલા સર્વપ્રિયા સર્વલોકવશ્યકરી
ભવતિ । કણ્ઠચક્રં ચતુરઙ્ગુલમ્ । તત્ર વામે ઇડા
ચન્દ્રનાડી દક્ષિણે પિઙ્ગલા સૂર્યનાડી તન્મધ્યે સુષુમ્નાં
શ્વેતવર્ણાં ધ્યાયેત્ । ય એવં વેદાનાહતા સિદ્ધિદા ભવતિ ।
તાલુચક્રમ્ । તત્રામૃતધારાપ્રવાહઃ ।
ઘણ્ટિકાલિઙ્ગમૂલચક્રરન્ધ્રે રાજદન્તાવલમ્બિનીવિવરં
દશદ્વાદશારમ્ । તત્ર શૂન્યં ધ્યાયેત્ । ચિત્તલયો ભવતિ ।
સપ્તમં ભૂચક્રમઙ્ગુષ્ઠમાત્રમ્ । તત્ર જ્ઞાનનેત્રં
દીપશિખાકારં ધ્યાયેત્ । તદેવ કપાલકન્દવાક્સિદ્ધિદં
ભવતિ । આજ્ઞાચક્રમષ્ટમમ્ । બ્રહ્મરન્ધ્રં નિર્વાણચક્રમ્ ।
તત્ર સૂચિકાગૃહેતરં ધૂમ્રશિખાકારં ધ્યાયેત્ । તત્ર
જાલન્ધરપીઠં મોક્ષપ્રદં ભવતીતિ પરબ્રહ્મચક્રમ્ ।
નવમમાકાશચક્રમ્ । તત્ર ષોડશદલપદ્મમૂર્ધ્વમુખં
તન્મધ્યકર્ણિકાત્રિકૂટાકારમ્ । તન્મધ્યે ઊર્ધ્વશક્તિઃ ।
તાં પશ્યન્ધ્યાયેત્ । તત્રૈવ પૂર્ણગિરિપીઠં
સર્વેચ્છાસિદ્ધિસાધનં ભવતિ । સૌભાગ્યલક્ષ્મ્યુપનિષદં
નિત્યમધીતે યોઽગ્નિપૂતો ભવતિ । સ વાયુપૂતો ભવતિ । સ
સકલધનધાન્યસત્પુત્રકલત્રહયભૂગજપશુમહિષીદાસીદાસ
યોગજ્ઞાનવાન્ભવતિ । ન સ પુનરાવર્તતે ન સ પુનરાવર્તત
ઇત્યુપનિષત્ ।
ૐ વાઙ્મે મનસિ પ્રતિષ્ઠિતા મનો મે વાચિ પ્રતિષ્ઠિતમ્
આવિરાવીર્મ એધિ ॥ વેદસ્ય મ આણીસ્થઃ શ્રુતં મે મા
પ્રહાસીરનેનાધીતેનાહોરાત્રાન્સન્દધામ્યૃતં વદિષ્યામિ
સત્યં વદિષ્યામિ ॥ તન્મામવતુ તદ્વક્તારમવતુ અવતુ મામવતુ
વક્તારમવતુ વક્તારમ્ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ શ્રીસૌભાગ્યલક્ષ્મ્યુપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય