સર્વતથાગતતત્ત્વસંગ્રહ · અધ્યાય 5

ઇતિ ॥
એવં સર્વમણ્ડલેષ વજ્રાચાર્યકર્મેતિ ॥
ઇનિતિઅતિઓન્ ઓf થે દિસ્ચિપ્લે
અથાત્ર વજ્રધાતુમહામણ્ડલે વજ્રશિષ્યપ્રવેશાદિવિધિવિસ્તરો ભવતિ ॥
તત્ર પ્રથમં તાવત્ પ્રવેશો ભવત્યશેષાનવશેષસત્ત્વધાતુપરિત્રાણસર્વહિતસુખોત્તમસિદ્ધિકાર્યકરણતયા ।
અત્ર મહામણ્ડલપ્રવેશે પાત્રાપાત્રપરીક્ષા ન કાર્યા । તત્કસ્માદ્ધેતોઃ ।
સન્તિ ભગવન્તસ્તથાગતાઃ કેચિત્ સત્ત્વા મહાપાપકારિણસ્તે ઇદં વજ્રધાતુમહામણ્ડલં દૃષ્ટ્વા પ્રવિષ્ટા ચ સર્વાપાયવિગતા ભવિષ્યન્તિ ।
સન્તિ ચ ભગવન્તઃ સત્ત્વાઃ સર્વાર્થભોજનપાનકામગુણગૃદ્ધાઃ સમયદ્વિષ્ટાઃ પુરશ્ચરણાદિષ્વશક્તાઃ । તેષામપ્યત્રયથાકામકરણીયતયા પ્રવિષ્ટાનાં સર્વાશાપરિપૂરિર્ભવિષ્યતિ ।
સન્તિ ભગવન્તઃ સત્ત્વા નૃત્યગીતહાસ્યલાસ્યાહારવિહારપ્રિયતયા સર્વતથાગતમહાયાનાભિસમયધર્મતાનવબોધત્વાદન્યદેવકુલમણ્ડલાનિ પ્રવિશન્તિ, સર્વાશાપરિપૂરિસંપદભૂતેષુ નિરુત્તરરતિપ્રીતિહર્ષસંભવકરેષુ સર્વતથાગતકુલમણ્ડલેષુ શિક્ષાપદભયભીતા ન પ્રવિશન્તિ । તેષામપાયમણ્ડલપ્રવેશ [પથાભિમુખવિહારાણામપ્યેવ] વજ્રધાતુમહામણ્ડલપ્રવેશો યુજ્યત સર્વરતિપ્રીત્યુત્તમસિદ્ધિસુખસૌમનસ્યાનુભવનાર્થં સર્વાપાયગતિપ્રવેશાભિમુખપથવિનિવર્તનાય ચ ।
સન્તિ ચ પુનર્ભગવન્તો ધાર્મિકાઃ સત્ત્વાઃ સર્વતથાગતશીલસમાધિપ્રજ્ઞોત્તમસિદ્ધ્યુપાયૈર્બુદ્ધબોધિં પ્રાર્થયન્તો ધ્યાનવિમોક્ષાદિભિર્ભૂમિભિર્યન્તઃ ક્લિશ્યન્તે । તેષામત્રૈવ વજ્રધાતુમહામણ્ડલપ્રવેશમાત્રેણૈવ સર્વતથાગતત્વમપિ ન દુર્લભમ્, કિમઙ્ગા પુનરન્યા સિદ્ધિરિતિ ॥
તત્રાદિત એવ તાવત્ સર્વતથાગતપ્રણામચતુષ્ટયં કારયેત્ । તદ્યથા ।
સર્વશરીરેણ વજ્રાઞ્જલિપ્રસારિતેન પ્રણમેદનેન મન્ત્રેણ । ઓં સર્વતથાગતપૂજોપસ્થાનાયાત્માનન્નિર્યાતયામિ સર્વતથાગતવજ્રસત્ત્વાધિતિષ્ઠસ્વ માં ॥
તથૈવ સ્થિતો વજ્રાઞ્જલિં હૃદિ કૃત્વા લલાટેન પ્રણમેદનેન મન્ત્રેણ ઓં સર્વતથાગતપૂજાભિષેકાયાત્માનન્નિર્યાતયામિ સવતથાગતવજ્રરત્નાભિષિઞ્ચ મામ્ ॥
તતસ્તથૈવોત્થાય વજ્રાંજલિબન્ધેન શિરસા મુખેન પ્રણમેદનેન મન્ત્રેણ ઓં સર્વતથાગતપૂજાપ્રવર્તનાયાત્માનં નિર્યાતયામિ સર્વતથાગતવજ્રધર્મ પ્રવર્તય મામ્ ॥
તતસ્તથૈવ સ્થિતો વજ્રાંજલિં શિરસો ઽવતાર્ય હૃદિ કૃત્વા મુર્ધ્ના પ્રણમેદનેન મન્ત્રેણ ઓં સર્વતથાગતપૂજાકર્મણે આત્માનન્નિર્યાતયામિ સર્વતથાતવજ્રકર્મ કુરુ મામ્ ॥
તતો રક્તવસ્ત્રોત્તરીયો રક્તપટ્ટકાવચ્છાદિતમુખઃ સત્ત્વવજ્રિમુદ્રાં બન્ધયેદનેન હૃદયેન સમયસ્ત્વમ્ ॥
તતો મધ્યાઙ્ગુલિદ્વયેન માલાં ગ્રન્થ્યા પ્રવેશયેદનેન હૃદયેન સમય હૂં ॥
તતઃ પ્રવેશ્યૈવં વદેત્ । "અદ્ય ત્વં સર્વતથાગતકુલે પ્રવિષ્ટઃ । તદહં તે વજ્રજ્ઞાનમુત્પાદયિષ્યામિ, યેન જ્ઞાનેન ત્વ સર્વતથાગતસિદ્ધિરપિ પ્રાપ્સ્યસિ, કિમુતાન્યાઃ સિદ્ધીઃ । ન ચ ત્વયાદૃષ્ટમહામણ્ડલસ્ય વક્તવ્યં, મા તે સમયો વ્યથેદ્" ઇતિ । તતઃ સ્વયં વજ્રાચાર્યઃ સત્ત્વવજ્રમુદ્રામેવ મૂર્ધ્વામુખીં બધ્વા વજ્રશિષ્યસ્ય મૂર્ધ્નિ સ્થાસ્યૈવં વદેત્ । "અયં તે સમયવજ્રો મૂર્ધાનં સ્ફલયેદ્, યદિ ત્વં કસ્યચિદ્ બ્રૂયાત્ ।"
તતસ્તયૈવ સમયમુદ્રયા ઉદકં શપથહૃદયેન સકૃત્ પરિજ્ઞાપ્ય, તસ્ય શિષ્યાય પાયયેદિતિ ॥
તત્રેદં શપથહૃદયં ભવતિ ।
વજ્રસત્ત્વઃ સ્વયન્તે ઽદ્ય હૃદયે સમવસ્થિતઃ ।
નિર્ભિદ્ય તત્ક્ષણં યાયાદ્ યદિ બ્રૂયાદિમં નયમ્ ॥
વજ્રોદક ઠઃ ॥
તતઃ શિષ્યાય બ્રૂયાત્ । "અદ્ય પ્રભૃત્યહન્તે વજ્રપાણિર્યત્તે ઽહં બ્રૂયામિદં કુરુ તત્કર્તવ્યં, ન ચ ત્વયાહમવમન્તવ્યો, મા તે વિષમાપરિહારેણ કાલક્રિયાં કૃત્વા નરપતનં સ્યાદ્" ઇતિ ઉક્ત્વા, વક્તવ્યં બ્રૂહિ, "સર્વતથાગતા અધિતિષ્ઠન્તો વજ્રસત્ત્વો મે આવિશતુ" ।
તતસ્ત્વરમાણેન વજ્રાચાર્યેણ સત્ત્વવજ્રિમુદ્રાં બધ્વા ઇદમુચ્ચારયિતવ્યમ્ ।
અયં તત્સમયો વજ્રં વજ્રસત્ત્વમિતિ સ્મૃતમ્ ।
આવેશયતુ તે ઽદ્યૈવ વજ્રજ્ઞાનમનુત્તરમ્ ।
વજ્રાવેશ અઃ ।
તતઃ ક્રોધમુષ્ટિં બધ્વા સત્ત્વવજ્રિમુદ્રાં સ્ફોટયેત્, મહાયાનાભિસમયં ચ વજ્રવાચા રુચિતોચ્ચારયેદિતિ ।
તતઃ સમાવિશત્યાવિષ્ટમાત્રસ્ય દિવ્યં જ્ઞાનમુત્પદ્યતે । તેન જ્ઞાનેન પરચિત્તાભ્યવબુધ્યતિ । સર્વકાર્યાણિ ચાતીતાનાગતવર્તમાનાનિ જાનાતિ । હૃદયં ચાસ્ય દૃઢીભવતિ સર્વતથાગતશાસને । સર્વદુઃખાનિ ચ [સંપ્ર]ણશ્યન્તિ । સર્વભયવિગતશ્ચ ભવતિ । અવધ્યઃ સર્વસત્ત્વેષુ । સર્વતથાગતાશ્ચાધિતિષ્ઠન્તિ । સર્વસિદ્ધયશ્ચાસ્યાભિમુખીભવન્તિ । અપૂર્વાણિ ચાસ્યાકારણહર્ષરતિપ્રીતિકરાણિ સુખાન્યુત્પદ્યન્તે । તૈઃ સુખૈઃ કેષાઞ્ચિત્સમાધયો નિષ્પદ્યન્તે, કેષાઞ્ચિદ ધારણ્યઃ, કેષાઞ્ચિત સર્વાશાપરિપૂરયો, યાવત્, કેષાઞ્ચિત્સર્વતથાગતત્વમપિ નિષ્પદ્યત ઇતિ ।
તતસ્તાં મુદ્રાં બધ્વા સ્વહૃદિ મોક્ષયેદનેન હૃદયેન
તિષ્ઠ વજ્ર દૃઢો મે ભવ, શાશ્વતો મે ભવ, હૃદયં મે ઽધિતિષ્ઠ, સર્વસિદ્ધિઞ્ચ મે પ્રયચ્છ, હૂં હ હ હ હ હોઃ ॥
તતસ્તાં માલાં મહામણ્ડલે ક્ષેપયેદનેન હૃદયેન પ્રતીચ્છ વજ્ર હોઃ ॥ તતો યત્ર પતતિ સો ઽસ્ય સિધ્યતિ । તતસ્તાં માલાં ગૃહ્ય તસ્યૈધ શિરસિ બન્ધયેદનેન હદયેન ઓં પ્રતિગૃણ્હત્વમિમં સત્વં મહાબલઃ ॥ તયા બન્ધયા તેન મહાસત્ત્વેન પ્રતીચ્છિતો ભવતિ, શીઘ્રં ચાસ્ય સિધ્યતિ ।
તતસ્તથાવિષ્ટસ્યૈવ મુખબન્ધં મુંચેદનેન હૃદયેન ઓં વજ્રસત્ત્વઃ સ્વયન્તે ઽદ્ય ચક્ષૂદ્ધાટનતત્પરઃ ઉદ્ધાટયતિ સર્વાક્ષો વજ્રચક્ષુ રનુત્તરમ્ ॥ હે વજ્ર પશ્ય ॥
તતો મહામણ્ડલં યથાનુપૂર્વતો દર્શયેત્ । મહામણ્ડલે ચ દૃષ્ટમાત્રે સર્વતથાગતૈરધિષ્ઠ્યતે, વજ્રસત્ત્વશ્ચાસ્ય હૃદયે તિષ્ઠતિ । નાનાદ્યતીવરશ્મિમણ્ડલદર્શનાદીનિ પ્રાતીહાર્યવિકુર્વિતાનિ પશ્યતિ । સર્વતથાગતાધિષ્ઠિતત્વાત્ । કદાચિત્ ભગવાન્ મહાવજ્રધરઃ સ્વરૂપેણ દર્શનં દદાતિ, તથાગતો વતિ । તતઃ પ્રભૃતિ સર્વાર્થાઃ સર્વમનો ઽભિરુચિતકાર્યાણિ સર્વસિદ્ધિર, યાવદ્, વજ્રધરત્વમપિ તથાગતત્વં વેતિ ।
તતો મહામણ્ડલં દર્શયિત્વા વજ્રાધિષ્ઠિતકલશાદ્ ગન્ધોદકેનાભિષિંચેદનેન હૃદયેન વજ્રાભિષિઞ્ચ ॥
તતસ્ત્વેકતમાં મુદ્રાં માલાં વધ્વા સ્વચિન્હં પાણૌ પ્રતિષ્ઠાપ્યૈવં વદેત્ ।
અદ્યાભિષિક્તસ્ત્વમસિ બુદ્ધૈર્વજ્રાભિષેકતઃ ।
ઇદન્તે સર્વબુદ્ધત્વં ગૃહ્ણ વજ્રં સુસિદ્ધયે ॥
ઓં વજ્રાધિપતિ ત્વામભિષિંચામિ તિષ્ઠ વજ્ર સમયસ્ત્વમ્ ॥
તતો વજ્રનામાભિષેકેણ અભિષિંચેદનેન હૃદયેન । ઓં વજ્રસત્ત્વ ત્વામભિષિંચામિ વજ્રનામાભિષેકતઃ હે વજ્ર નામ ॥ યસ્ય યન્નામ કુર્યાત્તસ્ય હે- શબ્દઃ પ્રયોક્તવ્ય ઇતિ ॥
સર્વમણ્ડલપ્રવેશવિધિવિસ્તરઃ ॥
તતો બ્રૂયાત્, "કિન્તે ઽભિરુચિરર્થોત્પત્તિસિદ્ધિજ્ઞાનં વા, ઋદ્ધિસિદ્ધિનિષ્પત્તિજ્ઞાનં વા, વિદ્યાધરસિદ્ધિનિષ્પત્તિજ્ઞાનં વા, યાવત્, સર્વતથાગતોત્તમસિદ્ધિનિષ્પત્તિજ્ઞાનં વે" તિ । તતો યસ્ય યદભિરુચિતં તત તસ્યોચ્ચેયમ્ ॥

તતો ઽર્થસિદ્ધિનિષ્પત્તિમુદ્રાજ્ઞાનં શિક્ષયેત્ ।
વજ્રબિમ્બન્નિધિસ્થં તુ હૃદયે પરિભાવયેત્ ॥
ભાવયન્ ભૂમિસંસ્થાનિ નિધાનાનિ સ પશ્યતિ

વજ્રબિમ્બં સમાલિખ્ય ગગને પરિભાવયેત્ ।
પતેદ્યત્ર તુ પશ્યેત નિધિતત્ર વિનિર્દિશેત્

વજ્રબિમ્બં તુ જિવ્હાયાં ભાવયેદ્ બુદ્ધિમાન્ નરઃ ।
અત્રાસ્તીતિ સ્વયં વાચા બ્રવીતિ પરમાર્થતઃ

વજ્રબિમ્બમયં સર્વં ભાવયં કાયમાત્મનઃ ।
સમાવિષ્ટઃ પતેદ્યત્ર નિધિન્તત્ર વિનિર્દિશેદ્ ॥ ઇતિ