સંઘાટસૂત્ર (અન્ય આવૃત્તિ) · ભાગ 119

[સસૂ(ચ્) 0] સ્વસ્તિઃ! નમઃ સર્વબુદ્ધબોધિસત્વેભ્યઃ!
[સસૂ(ચ્) 1] એવં મયા શ્રુતમ્: એકસ્મિન્ સમયે ભગવાન્ રાજગૃહે વિહરતિ સ્મ । ગૃદ્ધ્રકૂટે પર્વતે મહતા ભિક્ષુસંઘેન;
[સસૂ(ચ્) 2] 1. સાર્ધં દ્વાવિંશતિભિર્ ભિક્ષુસહસ્રૈઃ. 2. તદ્યથા આયુષ્મતા ચાજ્ઞાતકૌણ્ડિન્યેન, 3. આયુષ્મતા ચ મહામૌદ્ગલ્યાયેન, 4. આયુષ્મતા ચ શારદ્વતીપુત્રેણ, 5. આયુષ્મતા ચ મહાકાશ્યપેન, 6. આયુષ્મતા ચ રાહુલેન, 7. આયુષ્મતા ચ બક્કુલેન, 8. આયુષ્મતા ચ ભદ્રવાસેન, 9. આયુષ્મતા ચ ભદ્રશ્રિયા, 10. આયુષ્મતા ચ નન્દશ્રિયા, 11. આયુષ્મતા ચ જાઙ્ગુલેન, 12. આયુષ્મતા ચ સુભૂતિના, 13. આયુષ્મતા ચ રેવતેન, 14. આયુષ્મતા ચ નન્દસેનેન, 15. આયુષ્મતા ચાનન્દેન; 16. એવંપ્રમુખૈર્ દ્વાવિંશતિભિર્ ભિક્ષુસહસ્રૈઃ.
[સસૂ(ચ્) 3] દ્વાષષ્ટિભિશ્ ચ બોધિસત્વસહસ્રૈઃ, 2. તદ્યથા મૈત્રેયેણ ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 3. સર્વશૂરેણ ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 4. કુમારશ્રિયા ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 5. કુમારવાસિના ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 6. કુમારભદ્રેણ ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 7. અનૂનેન ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 8. મંજુશ્રિયા ચ કુમારભૂતેન બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 9. સમન્તભદ્રેણ ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 10. સુદર્શનેન ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન, 11. ભૈષજ્યરાજેન ચ બોધિસત્વેન મહાસત્વેન; 12. એવંપ્રમુખૈર્ દ્વાષષ્ટિભિર્ બોધિસત્વસહસ્રૈઃ
[સસૂ(ચ્) 4] 1. દ્વાષષ્ટિભિશ્ ચ દેવપુત્રસહસ્રૈઃ, 2. તદ્યથા અર્જુનેન ચ દેવપુત્રેણ, 3. ભદ્રેણ ચ દેવપુત્રેણ, 4. સુભદ્રેણ ચ દેવપુત્રેણ, 5. ધર્મરુચિના ચ દેવપુત્રેણ, 6. ચન્દનગર્ભેણ ચ દેવપુત્રેણ, 7. ચન્દનવાસિના ચ દેવપુત્રેણ, 8. ચન્દનેન ચ દેવપુત્રેણ; 9. એવંપ્રમુખૈર્ દ્વાષષ્ટિભિર્ દેવપુત્રસહસ્રૈઃ ॥
[સસૂ(ચ્) 5] 1. અષ્ટાભિશ્ ચ દેવકન્યાસહસ્રૈઃ, 2. તદ્યથા મૃદંગિન્યા ચ દેવકન્યાયા, 3. પ્રાસાદવત્યા ચ દેવકન્યાયા, 4. મહાત્મસંપ્રયુક્તયા ચ દેવકન્યાયા, 5. વર્ષશ્રિયાયા ચ દેવકન્યાયા, 6. પદ્મશ્રિયાય ચ દેવકન્યાયા, 7. પ્રજાપતિવાસિન્યા ચ દેવકન્યાયા, 8. બલિન્યા ચ દેવકન્યાયા, 9. સુબાહુયુક્તયા ચ દેવકન્યાયા, 10. એવંપ્રમુખૈર્ અષ્ટાભિર્ દેવકન્યાસહસ્રૈઃ;
[સસૂ(ચ્) 6] 1. અષ્ટાભિશ્ ચ નાગરાજસહસ્રૈઃ, 2. તદ્યથા અપલાલેન ચ નાગરાજ્ઞા, 3. એલપત્રેણ ચ નાગરાજ્ઞા, 4. તિમિઙ્ગિલેન ચ નાગરાજ્ઞા, 5. કુંભસારેણ ચ નાગરાજ્ઞા, 6. કુંભશીર્ષેણ ચ નાગરાજ્ઞા, 7. સુનન્દેન ચ નાગરાજ્ઞા, 8. સુશાખેન ચ નાગરાજ્ઞા, 9. ગવશીર્ષેણ ચ નાગારાજ્ઞા; 10. એવંપ્રમુખૈર્ અષ્ટાભિર્ નાગરાજસહસ્રૈસ્.
[સસૂ(ચ્) 7] તે સર્વે યેન રાજગૃહં મહાનગરં યેન ગૃદ્ધ્રકૂટઃ પર્વતો યેન ચ ભગવાં ચ્છાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તેનોપસંક્રાન્તા ઉપસંક્રમ્ય ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય ભગવન્તં ત્રિષ્પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવતઃ પુરતસ્ તસ્થિરે.
[સસૂ(ચ્) 8] ભગવાંશ્ ચ તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસયતિ સ્મ.
[સસૂ(ચ્) 9] અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ ઉત્થાયાસનાદ્ એકાંસમ્ ઉત્તરાસઙ્ગં કૃત્વા દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્:
[સસૂ(ચ્) 10] 1. બહ્વ્યો ભગવન્ દેવકોટ્યો ઽપ્સરકન્યાકોટ્યો બોધિસત્વકોટ્યઃ બહ્વ્યો ભગવં ચ્છ્રાવકકોટ્યઃ સન્નિપતિતાઃ સન્નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય. 2. તસ્માત્ તર્હિ ભગવં પૃચ્છેયમ્ અહં તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં કંચિદ્ એવ પ્રદેશં, સચેન્ મે ભગવાન્ અવકાશં કુર્યાત્ પૃષ્ટપ્રશ્નવ્યાકરણાય. 3. એવમ્ ઉક્તે ભગવાં સર્વશૂરસ્ય બોધિસત્વસ્યૈતદ્ અવોચત્: નિત્યકૃત્યસ્ તે સર્વશૂરાવકાશં પ્રશ્નં પરિપૃચ્છનાય. પૃચ્છ ત્વં સર્વશૂર યદ્ યદ્ એવાકાંક્ષસ્ય્ અહં તે તસ્ય તસ્યૈવ પૃષ્ટપ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણેન ચિત્તમ્ આરાધયિષ્યે. 4. એવમ્ ઉક્તે સર્વશૂરો બોધિસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ ભગવં સદ્ધર્મપર્યાયો યં શ્રુત્વા સર્વસત્વાનાં પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ નિરવશેષેણ ક્ષયં ગચ્છન્તે, તથાન્યે ચ કર્માવરણાઃ ક્ષીણા ભવિષ્યન્તિ, ક્ષિપ્રં ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્યન્તે?
[સસૂ(ચ્) 11] એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ સર્વશૂરં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: સાધુ સાધુ સર્વશૂર યસ્ ત્વં તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે. 2. તેન હિ ત્વં સર્વશૂર શૃણુ સાધુ ચ સુષ્ઠુ ચ મનસિકુરુ ભાષિષ્યે ઽહં તે.
[સસૂ(ચ્) 12] એવં ભગવન્ન્ ઇતિ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવતઃ પ્રત્યશ્રૌષીદ્.
[સસૂ(ચ્) 13-14] ભગવાન્ અસ્યૈતદ્ અવોચત્: અસ્તિ સર્વશૂર સંઘાટો નામ ધર્મપર્યાય; એતર્હિ જમ્બુદ્વીપે પ્રચરિષ્યતિ. 2. યઃ કશ્ચિત્ સર્વશૂરેમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શોષ્યતિ, તસ્ય પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ પરિક્ષયં યાસ્યન્તિ, 3. અવૈવર્તિકાશ્ ચ ભવિષ્યન્ત્ય્ અનુત્તરાયા સમ્યક્સંબોધેઃ.
[સસૂ(ચ્) 15] તત્ કિં મન્યસે સર્વશૂર, ય ઇમં સંઘાટસૂત્રં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યતિ, યથૈકસ્ય તથાગતસ્ય પુણ્યસ્કન્ધસ્ તથા તાવન્તં પુણ્યસ્કન્ધં સ સત્વ પ્રસવિષ્યતીતિ? નૈવં સર્વશૂર દ્રષ્ટવ્યં.
[સસૂ(ચ્) 16] સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: યથા કથં પુનર્ ભગવન્ દ્રષ્ટવ્યં? 2. ભગવાન્ આહ: યથા ગંગાનદીવાલુકાસમાનાં તથાગતાનાં અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં પુણ્યસ્કન્ધસ્, તાવન્તં સર્વશૂર તે સત્વાઃ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યન્તિ; 3. યે સર્વશૂર ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ, તે સર્વે અવૈવર્તિકા ભવિષ્યન્તિ અનુત્તરાયાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ; 4. સર્વે ચ તથાગતં દ્રક્ષ્યન્તિ, સર્વે ચ તથાગતદર્શાવિનો ભવિષ્યન્તિ; 5. સર્વે ચાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યન્તે; 6. અધૃષ્યાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ મારેણ પાપીમતા: 7. તે ચ સર્વે કુશલધર્મમ્ અનુપ્રાપ્સ્યન્તિ: 8. યે સર્વશૂર ઇમં સંઘાટસૂત્રં શ્રોષ્યન્તિ, તે સર્વે ઉત્પાદનિરોધં જ્ઞાસ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 17] 1. અથ તે સર્વે દેવનાગમનુષ્યાપ્સરકન્યાકોટ્યસ્, તેન કાલેન તેન સમયેનોત્થાયાસનેભ્યઃ એકાંસાન્ય્ ઉત્તરાસંગાનિ કૃત્વા દક્ષિણાનિ જાનુમણ્ડલાનિ પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય તે સર્વે ભગવન્તં પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ: 2. કિયાન્ ભગવન્ન્ એકસ્ય તથાગતસ્ય પુણ્યસ્કન્ધઃ?
[સસૂ(ચ્) 18] 1. ભગવાન્ આહ: શૃણુ કુલપુત્રા એકસ્ય બુદ્ધસ્ય પુણ્યસ્કન્ધસ્ય પ્રમાણં. 2. તદ્યથા મહાસમુદ્રે ઉદકબિન્દવઃ, યથા જંબુદ્વીપે પરમાણુરજઃ, યથા ગંગાનદીવાલિકાસમાઃ સત્વાસ્, તે સર્વે દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા બોધિસત્વા ભવેયુઃ; યચ્ ચ તેષાં બોધિસત્વાનાં પુણ્યસ્કન્ધમ્, અતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધમ્ એકસ્ય બુદ્ધસ્ય પુણ્યસ્કન્ધમ્. 3. અતશ્ ચ તે સર્વશૂર સત્વા બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યન્તિ ય ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ, યાવન્ ન શક્યં ગણનાયોગેન તસ્ય પુણ્યસ્કન્ધસ્ય પર્યન્તમ્ અધિગન્તું. 4. યસ્ય સર્વશૂર તસ્મિન્ કાલે તસ્મિન્ સમયે એતદ્ વચનં શ્રુત્વા મહાન્ ઉત્સાહો ભવિષ્યતિ ...

[સસૂ(ચ્) 19] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કતમે તે ભગવન્ સત્વા યે ધર્મપરિતૃષિતા ભવિષ્યન્તિ? 2. એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ સર્વશૂરં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: દ્વાવ્ ઇમૌ સર્વશૂર સત્વૌ ધર્મપરિતૃષિતૌ. 3. કતમૌ દ્વૌ? યદુતૈકઃ સર્વશૂર સર્વસત્વસમચિત્તઃ, દ્વિતીયઃ સર્વશૂર યો ધર્મં શ્રુત્વા સર્વસત્વાનાં સમં પ્રકાશયતિ.
[સસૂ(ચ્) 20] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કતમં ભગવન્ ધર્મં શ્રુત્વા સર્વસત્વાનાં સમપ્રકાશના? 2. ભગવાન્ આહ: એકઃ સર્વશૂર ધર્મં શ્રુત્વા બોધાય પરિણામયતિ: યદા ચ બોધાય પરિણામયતિ તદા સર્વસત્વા ધર્મપરિતૃષિતા ભવિષ્યન્તિ. 3. દ્વિતીયઃ સર્વશૂર યો મહાયાનમ્ અવગાહયતિ; સ નિત્યં ધર્મપરિતૃષિતો ભવતિ.
[સસૂ(ચ્) 21] અથ તે દેવનાગમનુષ્યાપ્સરસકોટ્ય ઉત્થાયાસનાદ્ ભગવતઃ પુરતઃ પ્રાંજલયો ભૂત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: વયં ભગવન્ ધર્મપરિતૃષિતાઃ; પરિપૂરયતુ ભગવાન્ અસ્માકં સર્વસત્વાનાં ચાશામ્!
[સસૂ(ચ્) 22] 1. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં સ્મિતં પ્રાદુશ્ચકાર. 2. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્ યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમય્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાદુષ્કરણાય?
[સસૂ(ચ્) 23] અથ ખલુ ભગવાન્ સર્વશૂરં બોધિસત્વં મહાસત્વં આમન્ત્રયામ્ આસ: યે સર્વશૂર સત્વા ઇહાગત્વા તે સર્વે અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્યન્તે; સર્વે તે તથાગતગોચરપરિનિષ્પત્તયે પરિનિષ્પદ્યન્તે.
[સસૂ(ચ્) 24] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ યદ્ એતે સત્વા ઇહગત્વાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધ્યન્તે? 2. ભગવાન્ આહ: સાધુ સાધુ સર્વશૂર યસ્ ત્વં તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે. ઇહ સર્વશૂર પરિણામનાવિશેષો દ્રષ્ટવ્યઃ.
[સસૂ(ચ્) 25] 1. ભૂતપૂર્વં સર્વશૂરાતીતે ઽધ્વન્ય્ અસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈ રત્નશ્રીર્ નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો લોકો ઉદપાદિ વિદ્યાચરણસંપન્નઃ સુગતો લોકવિદ્ અનુત્તરઃ પુરુષદમ્યસારથિઃ શાસ્તા દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ બુદ્ધો ભગવાન્.
[સસૂ(ચ્) 26] તેન ખલુ પુનઃ સર્વશૂર કાલેનાહં માણવકો ઽભૂવમ્. 2. યે સત્વાઃ સાંપ્રતં મયા બુદ્ધજ્ઞાને પ્રતિષ્ઠપિતાસ્ તે સર્વે તેન કાલેન તેન સમયેન મૃગા અભૂવન્. 3. તેન ચ કાલેન તેન સમયેનાહમ્ એવં પ્રણિધાનમ્ અકાર્ષં: યે કેચિન્ મૃગાઃ સાંપ્રતં દુઃખેન પરિપીડિતાઃ એતે સર્વે મમ બુદ્ધક્ષેત્ર ઉપપદ્યેરન્, સર્વાંશ્ ચ તાન્ અહં બુદ્ધજ્ઞાને પ્રતિષ્ઠાપયેયમ્. 4. તે ચ મૃગાસ્ તદ્ વચનં શ્રુત્વા એવં વાચમ્ અભાષન્ત: એવં ભવતુ. 5. તેન સર્વશૂર કુશલમૂલેનૈતે સત્વા ઇહગત્વાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યન્તે.
[સસૂ(ચ્) 27] અથ ખલુ સર્વશુરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવતો ઽન્તિકાદ્ ઉત્સાહં શ્રુત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિયન્તં ભગવંસ્ તેષાં સત્વાનાં આયુષ્પ્રમાણં ભવિષ્યતિ? 2. ભગવાન્ આહ: અશીતિ કલ્પાસ્ તેષાં સત્વાનામ્ આયુષ્પ્રમાણં ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 28] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કિં ભગવન્ કલ્પસ્ય પ્રમાણં? 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ કુલપુત્ર, તદ્યથાપિનામ સર્વશૂર કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો નગરં કારયેદ્, દ્વાદશયોજનાયામવિસ્તારં, ઊર્ધ્વેન ત્રીણિ યોજનાનિ પ્રમાણં; 3. તચ્ ચ નગરં તિલફલકૈઃ પરિપૂર્ણં કુર્યાત્; 4. અથ સ પુરુષો વર્ષશતસ્યાત્યયાત્ તતસ્ તિલફલકૈઃ પરિપૂર્ણાન્ નગરાદ્ એકં તિલફલકં બહિર્ નિક્ષિપેદ્; અનેન પર્યાયેણ સ પુરુષઃ સર્વાણિ તાનિ તિલફલકાનિ ક્ષયં કુર્યાત્, તચ્ ચ નગરમ્ અમૂલમ્ અપ્રતિષ્ઠાનાં ભવેન્; ન ચાદ્યાપિ ચ કલ્પં ક્ષીયેત.
[સસૂ(ચ્) 29] 1. પુનર્ અપરં સર્વશૂર: 2. તદ્યથાપિનામ પર્વતો ભવેત્, પંચવિંશદ્ યોજનાનિ પ્રમાણેન, દ્વાદશ યોજનાન્ય્ ઊર્ધ્વેન; 3. અથ કશ્ચિદ્ એવ પુરુષસ્ તસ્ય પર્વતસ્ય પાર્શ્વે ગૃહં કારયેત્; 4. સ દીર્ઘસ્યાધ્વનો વર્ષશતસ્યાત્યયેન કાશિકેન વસ્ત્રેણૈકવારાં પરિમાર્જયેદ્; એવં કૃત્વા તસ્ય પર્વતસ્ય ક્ષયો ભવેન્, ન ચ કલ્પં ક્ષીયેત. એતત્ સર્વશૂર કલ્પસ્ય પ્રમાણં.
[સસૂ(ચ્) 30] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા, દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણામ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. એકપરિણામનયા ભગવન્ન્ એવં બહુ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ યદ્ ઉતાશીતિઃ કલ્પાન્ સુખમ્ આયુષ્પ્રમાણં ભવિષ્યતિ; 3. કઃ પુનર્ વાદો યસ્ તથાગતશાસને બહુતરમ્ અધિકારં કરિષ્યતિ?
[સસૂ(ચ્) 31] 1. ભગવાન્ આહ - શૃણુ કુલપુત્ર, ય ઇમં સંઘાટં સૂત્રં શ્રોષ્યતિ તસ્ય ચતુરશીતિઃ કલ્પસહસ્રાણ્ય્ આયુષ્પ્રમાણં ભવિષ્યતિ. કઃ પુનર્ વાદો યઃ સંઘાટં સૂત્રં લિખિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ: સ સર્વશૂર સત્વો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ. 3. યઃ સર્વશૂર પ્રસન્નચિત્તઃ સંઘાટં સૂત્રમ્ અધ્યાશયેન નમસ્કરિષ્યતિ સ પંચનવતિ કલ્પાં જાતૌ જાતિસ્મરો ભવિષ્યતિ, 4. ષષ્ટિ કલ્પસહસ્રાણિ રાજા ચક્રવર્તી ભવિષ્યતિ, દૃષ્ટ એવ ધર્મે સર્વશૂર સર્વેષાં પ્રિયો ભવિષ્યતિ, 6. ન સ સર્વશૂર શસ્ત્રેણ કાલં કરિષ્યતિ, કાખોર્દં ચાસ્ય ન ક્રમિષ્યતિ; મરણકાલે ચ નવતિ બુદ્ધાકોટ્યઃ સંમુખં દ્રક્ષ્યતિ, 9. તે ચ સર્વશૂર બુદ્ધા ભગવન્ત આશ્વાસયન્તિ: મા ભૈઃ સત્પુરુષ, ત્વયા સંઘાટં સૂત્રં મહાધર્મપર્યાયં સુભાષિતં શ્રુતં શ્રુત્વા ઇયાન્ પુણ્યસ્કન્ધઃ પ્રસૂતઃ. 10. તે ચ પંચનવતિ બુદ્ધકોટ્યઃ પૃથક્ પૃથગ્ લોકધાતુષુ વ્યાકરિષ્યન્તિ. 11. કઃ પુનર્ વાદઃ સર્વશૂર ય ઇમં સંઘાટસૂત્રં મહાધર્મપર્યાયં સકલસમાપ્તં વિસ્તરેણ શ્રોષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 32] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: અહં ભગવન્ સંઘાટસૂત્રં મહાધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યામિ; કિયન્તં ભગવન્ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યામિ? 2. ભગવાન્ આહ: યાવન્તો ગંગાનદીબાલિકાસમાનાં બુદ્ધાનાં ભગવતાં પુણ્યસ્કન્ધસ્, તાવન્તં સર્વશૂર સ સત્વઃ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 33] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: યદ્ અહં ભગવન્ સંઘાટસૂત્રં ધર્મપર્યાયં શૃણોમિ, નાહં ભગવંસ્ તૃપ્તિં સંજાનામિ. 2. ભગવાન્ આહ: સાધુ સાધુ સર્વશૂર યસ્ ત્વં ધર્માણાં તૃપ્તિં ન સંજાનાસિ. અહમ્ અપિ સર્વશૂર ધર્માણાં તૃપ્તિં ન સંજાનામિ; કઃ પુનર્ વાદઃ સર્વશૂર યદ્ બાલપૃથગ્જનાસ્ તૃપ્તિં જ્ઞાસ્યન્તિ.

[સસૂ(ચ્) 34] 1. યઃ કશ્ચિત્ સર્વશૂર કુલપુત્રો વા કુલદુહિતા વા મહાયાને પ્રસાદં જનયિષ્યન્તિ, સ કલ્પસહસ્રં વિનિપાતં ન ગમિષ્યતિ, 2. પંચ કલ્પસહસ્રાણિ તિર્યક્ષુર્નોપપત્સ્યતે, 3. દ્વાદશ કલ્પસહસ્રાણિ દુર્બુદ્ધિર્ સ ભવિસ્યતિ, 4. અષ્ટાદશ કલ્પસહસ્રાણિ પ્રત્યન્તિમેષુ જનપદેષુ નોપપત્સ્યતે, 5. વિંશતિ કલ્પસહસ્રાણિ પ્રદાનશૂરો ભવિષ્યતિ, 6. પંચવિંશત્ કલ્પસહસ્રાણિ દેવલોકેષુપપત્સ્યતે, 7. પંચત્રિંશત્ કલ્પસહસ્રાણિ બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યતિ, 8. સ ચત્વારિંશત્ કલ્પસહસ્રાણિ નિષ્ક્રાન્તગૃહાવાસો ભવિષ્યતિ, 9. પંચાશત્ કલ્પસહસ્રાણિ ધર્મધરો ભવિષ્યતિ, 10. પંચષષ્ટિઃ કલ્પસહસ્રાણિ મરણાનુસ્મૃતિં ભાવયિષ્યતિ, 11. તસ્ય સર્વશૂર કુલપુત્રસ્ય વા કુલદુહિતુર્ વા ન કિંચિત્ પાપકાનિ કર્માણિ સંવેત્સ્યન્તે, 12. ન ચ તસ્ય મારઃ પાપીમાન્ અવતારં લપ્સ્યતે, ન જાતુ માતુકુક્ષાવ્ ઉપપત્સ્યતે. 14. યે સર્વશૂર ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ, તે યત્ર યત્રોપપત્સ્યન્તે તત્ર તત્ર પંચનવત્યાસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈર્ વિનિપાતં ન ગમિષ્યન્તિ. 15. અશીતિઃ કલ્પસહસ્રાણિ શ્રુતધરા ભવિષ્યન્તિ, 16. કલ્પશતસહસ્રં પ્રાણાતિપાતાત્ પ્રતિવિરતા ભવિષ્યન્તિ, 17. નવાનવતિ કલ્પસહસ્રાણિ મૃષાવાદાત્ પ્રતિવિરતા ભવિષ્યન્તિ, 18. ત્રયોદશ કલ્પસહસ્રાણિ પિશુનવચનાત્ પ્રતિવિરતા ભવિષ્યન્તિ. 19. દુર્લભાસ્ તે સર્વશૂર સત્વા ય ઇમન્ ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 35] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા, દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. કિયન્તં ભગવંસ્ તે સત્વા અપુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યન્તિ ય ઇમન્ ધર્મપર્યાયં પ્રતિક્ષેપ્સ્યન્તિ? 3. ભગવાન્ આહ: બહુ સર્વશૂર સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપાદ્ અપુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 36] 1. સર્વશૂર આહ: કિયન્તં ભગવન્ સત્વાનાં પાપકં કર્મસ્કન્ધં ભવિષ્યતિ? 2. ભગવાન્ આહ: અલમ્ અલં સર્વશૂર, મા મે પાપકં કર્મસ્કન્ધં પરિપૃચ્છ! 3. યશ્ ચ સર્વશૂર દ્વાદશગંગાનદીબાલિકાસમાનાન્ તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનામ્ અન્તિકે દુષ્ટચિત્તમ્ ઉત્પાદયેદ્, યશ્ ચેમં સંઘાટસૂત્રં પ્રતિક્ષિપેદ્, અયં તતો બહુતરં પાપકમ્ અકુશલસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ. 4. અતો ઽપિ સર્વશૂર બહુતરમ્ અકુશલસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યન્તિ યે મહાયાને આઘાતચિત્તમ્ ઉત્પાદયિષ્યન્તિ; દગ્ધાસ્ તે સર્વશૂર સત્વા દગ્ધા એવ!
[સસૂ(ચ્) 37] 1. સર્વશૂર આહ: કથં ભગવંસ્ તે સત્વા શક્યં મોચયિતું? 2. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એવ સર્વશૂર; 3. તદ્યથાપિનામ સર્વશૂર કશ્ચિદ્ એવ પુરુષઃ કસ્યચિત્ સત્વસ્ય શીર્ષં ચ્છિંદ્યાદ્ તસ્ય પુનઃ કેનચિદ્ ભૈષજ્યેન પ્રલિંપેન્, માક્ષિકેન વા શર્કરયા વા ગુડેન વા ઘૃતેન વા તૈલેન વા તં શીર્ષં પ્રલેપયેત્. 4. શક્યં સર્વશૂર સ સત્વઃ પુનર્ અપિ ઉત્થાપયિતું?
[સસૂ(ચ્) 38] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: ન શક્યં ભગવન્! 2. ભગવાન્ આહ:
[સસૂ(ચ્) 39] 1. પુનર્ અપરં સર્વશૂર: તદ્યથાપિનામ દ્વિતીયઃ પુરુષો ભવેત્; સ તીક્ષ્ણેન શસ્ત્રેણાપરસ્ય સત્વસ્ય પ્રહારં દદ્યાત્: સ ન શક્નુયાદ્ એકપ્રહારેણ જીવિતાદ્ વ્યવરોપયિતું; કિં ચાપિ સર્વશૂર તસ્ય વ્રણમ્ ઉત્પદ્યેત; અથ ચ પુનર્ ભૈષજ્યયોગં કર્તવ્યં તદા વ્રણાત્ પરિમુચ્યતે; 2. યદા પરિમુક્તો ભવતિ તદા દુઃખં સ્મરતિ: અહમ્ ઇદાનીઞ્ જાનામિ, ન કદાચિત્ પુનઃ પાપકમ્ અકુશલં કર્માભિસંસ્કારં કરિષ્યામિ.
[સસૂ(ચ્) 40] 1. એવમ્ એવ સર્વશૂર સ પુરુષો યદા નરકે દુઃખં સ્મરતિ તદા સર્વપાપં પરિવર્જયતિ, 2. તદા સર્વધર્માન્ આમુખીકરિષ્યતિ; 3. સર્વધર્માન્ આમુખીકૃત્વા સર્વકુશલધર્મપારિપૂરિં કરિષ્યતિ. 4. તદ્યથાપિનામ સર્વશૂર મૃતસ્ય પુરુષસ્ય માતાપિતરૌ: શોચન્તિ પરિદેવન્તિ ન ચ શક્નુવન્તિ ત્રાતુમ્; 5. એવમ્ એવ સર્વશૂર બાલપૃથગ્જનાઃ સત્વા ન શક્નુવન્ત્ય્ આત્મહિતં પરહિતં વા કર્તું, નિરાશા ઇવ માતાપિતરઃ; 6. એવમ્ એવ સર્વશૂર નિરાશા ભવન્તિ તે સત્વા મરણકાલસમયે.

[સસૂ(ચ્) 41] 1. દ્વાવ્ ઇમૌ સર્વશૂર સત્વૌ નિરાશૌ. કતમૌ દ્વૌ? યદ્ ઉતૈકઃ સત્વઃ પાપં કર્મ કરોતિ કારાપયતિ વા. દ્વિતીયઃ સદ્ધર્મં પ્રતિક્ષિપતિ. ઇમૌ દ્વૌ સત્વૌ નિરાશૌ મરણકાલસમયે.
[સસૂ(ચ્) 42] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કા ભદન્ત ભગવંસ્ તેષાં સત્વાનાં ગતિઃ, કો ઽભિસંપરાયો ભવતિ? ભગવાન્ આહ: અનન્તા ગતિઃ સર્વશૂર સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાનાં સત્વાનાં, અનન્તો ઽભિસંપરાયઃ: 3. કલ્પમ્ એવ તે સર્વશૂર રૌરવે મહાનરકે દુઃખાં વેદનાં વેદયિષ્યન્તિ, 4. કલ્પં સંઘાતે, 5. કલ્પં તપને, 6. કલ્પં પ્રતાપને, 7. કલ્પં કાલસૂત્રે મહાનરકે, 8. કલ્પં મહાવીચૌ મહાનરકે, 9. કલ્પં રોમહર્ષે મહાનરકે, 10. કલ્પં હહવે મહાનરકે. 11. ઇમેષ્વ્ અષ્ટસુ મહાનરકેષુ સર્વશૂર અષ્ટૌ કલ્પાઃ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકૈઃ સત્વૈર્ દુઃખમ્ અનુભવિતવ્યમ્.
[સસૂ(ચ્) 43] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: દુઃખં ભગવન્ દુઃખં સુગત નોત્સહામિ શ્રોતું! 2. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયામ્ ઇમા ગાથા અભાષત:
(1) કિમ્ ત્વં નોત્સહસે શ્રોતુમ્ ઇદં વાક્યં મહાભયમ્ ।
નરકાં દુઃખસંયોગા સત્વા વિન્દન્તિ વેદનાં ॥
(2) યત્ કરોતિ શુભં કર્મ સુખં તસ્ય ભવિષ્યતિ ।
યત્ કરોત્ય્ અશુભં કર્મ દુઃખમ્ એવ ભવિષ્યતિ ॥
(3) જાતસ્ય મરણં દુઃખં શોકં દુઃખો ઽથ બન્ધનં ।
નિત્યં દુઃખં હિ બાલસ્ય સુખહેતો ન વેત્તિ યઃ ॥
(4) પણ્ડિતાનાં સુખં યો વૈ સ્મરતે બુદ્ધદક્ષિણાં ।
પ્રસન્નાશ્ ચ મહાયાને ન તે યાસ્યન્તિ દુર્ગતિમ્ ॥
(5) એવમ્ એવ સર્વશૂર પૂર્વકર્મપ્રચોદિતં ।
અલ્પં હિ કૃયતે કર્મ મહાન્તં ભુજ્યતે ફલં ॥
(6) બીજમ્ અલ્પં યથા વાપ્ય પ્રભૂતં લભતે ફલં ।
બુદ્ધક્ષેત્રે તુ સુક્ષેત્રે વીજં વૈ યત્ર રૂહ્યતે ॥
(7) પણ્ડિતાનાં સુખં ભવતિ રમન્તે જિનશાસને ।
વિવર્જયન્તિ પાપાનિ કુર્વન્તિ કુશલં બહુ ॥
(8) આણુમાત્રં પ્રદાસ્યન્તિ યે દાનં મમ શાસને ।
અશીતિઃ કલ્પસહસ્રાણિ મહાભોગા મહાધનાઃ ॥
(9) યત્ર યત્રોપપદ્યન્તે નિત્યં દાનં સ્મરન્તિ તે ।
એવં મહાફલા હ્ય્ એષા ગંભીરા બુદ્ધદક્ષિણા ॥
[સસૂ(ચ્) 44] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં ભગવન્ ભગવતઃ શાસને ધર્મો જ્ઞાતવ્યઃ? કથં ભગવન્ સંઘાટં સૂત્રં ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા કુશલમૂલં પરિગૃહીતં ભવિષ્યતિ? 2. ભગવાન્ આહ: યઃ સર્વશૂર દ્વાદશગંગાનદીબાલિકાસમાંસ્ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ સર્વસુખોપધાનૈરુપતિષ્ઠેત, યશ્ ચેમં સંઘાટસૂત્રં ધર્મપર્યાયં શૃણુયાદ્ એવમ્ એવ તસ્ય પુણ્યસ્કન્ધો જ્ઞાતવ્યઃ.
[સસૂ(ચ્) 45] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કથં ભગવન્ કુશલમૂલપરિપૂરિઃ કર્તવ્યા એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ સર્વશૂરં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: યત્ સર્વશૂર કુશલમૂલં તત્ તથાગતસમં જ્ઞાતવ્યં. 3. સર્વશૂર આહ: કતમચ્ ચ ભગવન્ કુશલમૂલં તથાગતસમં જ્ઞાતવ્યં? ભગવાન્ આહ: ધર્મભાણકઃ સર્વશૂર તથાગતસમો જ્ઞાતવ્યઃ. 5. સર્વશૂર આહ: કતમો ભગવન્ ધર્મભાણકઃ? 6. ભગવાન્ આહ: યઃ સંઘાટં સૂત્રં શ્રાવયતિ સ ધર્મભાણકઃ.
[સસૂ(ચ્) 46] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: યે ભગવન્ સંઘાટસૂત્રં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ તે ઈદૃશં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યન્તિ; કઃ પુનર્ વાદો યે લિખિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ; કિયન્તં તે ભગવન્ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યન્તિ? 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ સર્વશૂર, તદ્યથા ચતુર્ષુ દિક્ષ્વ્ એકૈકસ્યાન્ દિશિ દ્વાદશગંગાનદીબાલિકાસમાંસ્ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાં દ્વાદશગંગાનદીબાલિકાસમાન્ કલ્પાન્ અવતિષ્ઠન્તો ધર્મં દેશયેયુર્; અસ્ય સંઘાટસૂત્રસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય પુણ્યસ્કન્ધં વર્ણયેયુર્ લેખયતસ્ તસ્ય પુણ્યસ્કન્ધસ્ય ન શક્યં પર્યન્તમ્ અધિગન્તું, વાચયા વા વ્યાહર્તું. 3. અષ્ટાચત્વારિઙ્શદ્ભિર્ અપિ ગંગાનાદિબાલિકાસમૈર્ બુદ્ધૈર્ ભગવદ્ભિર્ ન શક્યં લિખ્યમાનસ્ય યત્ પુણ્યસ્કન્ધં તદ્ વ્યાહર્તું. 4. કઃ પુનર્ વાદો યે વાચયિષ્યન્તિ, ચિન્તયિષ્યન્તિ વા, યે વા ધર્મધ્યાના ભવિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 47] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કિયન્તં ભગવન્ વાચયમાનાઃ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યન્તિ? 2. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયામ્ ઇમા ગાથા અભાષતા:
(1) ચતુષ્પદાયાં ગાથાયાં વાચિતાયાં તુ યચ્ છુભં ।
ચતુરશીતિ ગંગાયા બાલિકા સ્યુઃ સમા જિનાઃ ॥
(2) તે વાચિતસ્યેહ યત્ પુણ્યં કથયેયુર્ અવિષ્ઠિતાઃ ।
ન ચ ક્ષીયેત તત્ પુણ્યં વાવદ્ વ્યાકરણં ભવેત્ ॥
(3) બુદ્ધાનાં કોટયો ઽશીતિસ્ તિષ્ઠેયુઃ કલ્પતાત્તકાન્ ।
મહાયાનગુણાઃ સર્વે વર્ણયેયુર્ દશો દિશઃ ॥
(4) સંઘાટસ્ય ચ યત્ પુણ્યં તત્ ક્ષયં નૈવ ચ વ્રજેત્ ।
બુદ્ધાનાન્ દુર્લભા એવમ્ અનન્તા ધર્મદેશના ॥
[સસૂ(ચ્) 48] તેન ખલુ પુનઃ કાલેન તેન સમયેન ચતુરશીતિર્ દેવપુત્રકોટિશતસહસ્રાણિ, યેન તથાગતો, યેન ચ સંઘાટસૂત્રં ધર્મપર્યાયનિર્દેશં, તેનાંજલયઃ પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: સાધુ સાધુ ભગવન્ યેન ભગવતા ઈદૃશં ધર્મનિધાનં જંબુદ્વીપે સ્થાપિતં.
(49) 1. અષ્ટાદશ કોટીસહસ્રાણિ નિગ્રન્થાનાં, યેન ભગવામ્સ્ તેનોપસંક્રાન્તા, ઉપસંક્રમ્ય, ભગવન્તમ્ એવમ્ આહુઃ: જયતુ ભોઃ શ્રમણો ગૌતમઃ! 2. ભગવાન્ આહ: તથાગતો નિત્યમ્ એવ જયતિ. ભો નિગ્રન્થતીર્થિકાઃ કથં યુષ્માકં તીર્થિકાનાં જયમ્? 3. તે ઽવોચન્: જયત્વ્ જયત્વ્ એવ શ્રમણો ગૌતમઃ! 4. ભગવાન્ આહ: નાહં યુષ્માકં જયં પશ્યામિ. આહ ચ:
(1) વિપરીતા સ્થિતા યૂયં ભવિષ્યતિ જયઃ કથં ।
યૂયં શૃણુથ નિગ્રન્થા વક્ષ્યામિ ભવતાં હિતં ॥
(2) બાલબુદ્ધેઃ સુખં નાસ્તિ કિં જયં વો ભવિષ્યતિ ।
માર્ગં તુ તે ન જાનંતિ કો જયં તે ભવિષ્યતિ ।
અહં માર્ગં તુ દર્શેમિ ગંભીરં બુદ્ધચક્ષુષા ॥

[સસૂ(ચ્) 50] 1. અથ તે નિગ્રન્થા ભગવતો ઽન્તિકે ક્રુદ્ધા અપ્રસાદચિત્તમ્ ઉત્પાદયામ્ આસુઃ. 2. તેન ખલુ પુનઃ કાલેન તેન સમયેન શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રો વજ્રં પરાહનત્.
[સસૂ(ચ્) 51] 1. અથ તે ઽષ્ટાદશ કોટ્યો નિગ્રન્થાનાં, ભીતાસ્, ત્રસ્તા, મહાતા દુઃખદૌર્મનસ્યેનાર્તા અશ્રુકણ્ઠા રુદન્તિ. 2. તથાગતશ્ ચ સ્વકમ્ આત્માનમ્ અન્તર્ધિતં દર્શયતિ સ્મ. 3. અથ તે નિગ્રન્થા અસ્રુમુખા રુદન્તિ, તથાગતમ્ અપશ્યન્તશ્ ચ ગાથાં બભાષિરે:
(1) નાસ્તિ કશ્ચિદ્ ઇહ ત્રાણાં ન માતા ન પિતા તથા ।
અતવીમ્ ઇહ પશ્યામ શૂન્યાગારાં નિરાલયાં ॥
(2) ઉદકં ચૈવ નૈવાસ્તિ ન વૃક્ષા ન ચ પક્ષીણાઃ ।
જનં ચાત્ર ન પશ્યામ અનાથા દુઃખવેદનાં ॥
(3) વેદયામો મહાઘોરામ્ અપશ્યન્તસ્ તથાગતમ્ ।
[સસૂ(ચ્) 52] 1. તેન ખલુ પુનઃ કાલેન તેન સમયેન તે ઽષ્ટાદશ કોટ્યો નિગ્રન્થાનામ્ ઉત્થાયાયનેભ્યો, જાનુદ્વયં ભૂમૌ નિપાત્ય, શબ્દમ્ ઉદીરયન્તિ, ઘોષમ્ અનુશ્રાવયન્તિ:
(1) તથાગત ત્રાણં ભવાહિ સંબુદ્ધો દ્બિપદોત્તમઃ ।
કુરુષ્વ હિતમ્ અસ્માકં ત્રાયસ્વ કૃપણં જગત્ ॥
[સસૂ(ચ્) 53] 1. અથ ભગવાન્ સ્મિતં પ્રાદુષ્કૃત્વા સર્વશૂરં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રયતિ: ગચ્છ સર્વશૂર, નિગ્રન્થાનામ્ અન્યતીર્થિકાનાન્ ધર્મન્ દેશય. 2. એવમ્ ઉક્તે સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: નનુ ભગવન્ કાલપર્વતાઃ સુમેરોઃ પર્વતરાજસ્ય શિરસા પ્રણમન્તિ? તિષ્ઠતિ તથાગતે, ઽહં ધર્મન્ દેશયામિ? 3. ભગવાન્ આહ: અલં કુલપુત્ર, બહુ તથાગતાનામ્ ઉપાયકૌશલ્યં. 4. ગચ્છ સર્વશૂર, વ્યવલોકય દશ દિશ, લોકધાતૂન્ પશ્ય, ક્વ તથાગતં પશ્યસિ, કુત્ર વા તથાગતસ્યાસનં પ્રજ્ઞપ્તં પશ્યસિ. 5. અહમ્ એવ સર્વશૂર નિગ્રન્થાનાં અન્યતીર્થિકાનાં ધર્મન્ દેશયિષ્યામિ.
[સસૂ(ચ્) 54] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કસ્ય ભદન્ત ભગવન્ ઋદ્ધ્યાનુભાવેન ગચ્છામિ? સ્વઋદ્ધેર્ વા, અથ વા તથાગતસ્ય ર્દ્ધ્યાનુભાવેન ગચ્છામિ? 2. ભગવાન્ આહ: સ્વકેન સર્વશૂર ઋદ્ધિબલાધિષ્ઠાનેન ગચ્છ, પુનર્ એવ સર્વશૂર તથાગતસ્ય ર્દ્ધ્યનુભાવેનાગચ્છઃ. 3. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, ભગવન્તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, તત્રૈવાન્તર્ધિતઃ.
[સસૂ(ચ્) 55] 1. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તેષામ્ અન્યતીર્થિકાનાં ધર્મન્ દેશયતિ: 2. જાતિર્ માર્ષા દુઃખં, જાતિર્ એવ દુઃખં, જાતસ્ય સતો બહૂનિ ભયાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે: જાતસ્ય વ્યાધિભયાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે, વ્યાધિતસ્ય જરાભયાન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે, જીર્ણસ્ય મૃત્યુભયન્ય્ ઉત્પદ્યન્તે. 3. ત આહુઃ: કતમદ્ ભગવાઞ્ જાતસ્ય ભયં?
[સસૂ(ચ્) 56] 1. ભગવાન્ આહ: જાતં જાતમ્ ઇતિ નામ! 2. જાતસ્ય પુરુષસ્ય બહૂનિ ભયાનિ જાયન્તે, 3. તદ્યથા: રાજભયં જાયતે, 4. ચોરભયં જાયતે, 5. અગ્નિભયં જાયતે, 6. વિષભયં જાયતે, 7. ઉદકભયં જાયતે, 8. વાયુભયં જાયતે, 9. આવર્તભયં જાયતે, 10. સ્વકૃતાનાં કર્મણાં ભયં જાયતે.
[સસૂ(ચ્) 57] એવં તેન કાલેન તેન સમયેન તેષામ્ અન્યતીર્થિકાનાં નિગ્રન્થાનાં મહાસન્ત્રાસો ઽભવદ્, એવં ચાહુઃ: ન ભૂયો વયં ભગવન્ન્ ઉત્સહામહે જતિદુઃખમ્ અનુભવિતુમ્!
[સસૂ(ચ્) 58] 1. અસ્મિન્ ખલુ પુનઃ સંઘાટે ધર્મપર્યાયે ભગવતા ભાષ્યમાણે, તે ઽષ્ટાદશ કોટ્યો નિગ્રન્થા અન્યતીર્થિકાઃ પરિનિષ્પન્ના અભૂવન્ન્ અનુત્તરસ્યાઃ સમ્યક્સંબોધેઃ; 2. સ્વકાયે ચાષ્ટાદશ બોધિસત્વસહસ્રાઃ દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતાઃ, સર્વે નાનાર્દ્ધિવિકુર્વિતાનિ સન્દર્શયામ્ આસુઃ; 3. તદ્યથા: અશ્વરૂપં, હસ્તિરૂપં, સિંહરૂપં, વ્યાઘ્રરૂપં, ગરુડરૂપં, સુમેરુરૂપં, નન્દિકરૂપં, કેચિદ્ વૃક્ષરૂપં. 4. તે સર્વે પદ્માસને પર્યંકેન નિષીદન્તિ. 5. નવ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનાં ભગવતો દક્ષિણે પાર્શ્વે નિષીદન્તિ. નવ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનાં ભગવતો વામે પાર્શ્વે નિષીદન્તિ. 6. તથાગતસ્ તુ નિત્યં સમાહિતઃ ઉપાયકૌશલ્યેન સત્વાનાં ધર્મન્ દેશયન્ સંદૃશ્યતે.
[સસૂ(ચ્) 59] 1. યાવત્ સપ્તમે રાતૃદિવસે તથાગતઃ પાણિતલં પ્રસારયતિ, જાનાતિ ચ ભગવાન્: સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વસ્ તસ્યાઃ પદ્મોત્તરાયા લોકધાતોર્ ઇહાગચ્છતીતિ; 2. યદા ચ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ગતસ્, તદા સપ્ત રાત્રિન્દિવસૈસ્ તાં પદ્મોત્તરાં લોકધાતુમ્ અનુપ્રાપ્તઃ, સ્વઋદ્ધિબલાધિષ્ઠાનેન, 3. યદા ચ ભગવાન્ બહું પ્રસારયતિ, તદા સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવતઃ પુરતઃ સ્થિતઃ. 4. ભગવન્તં સપ્તકૃત્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય ભગવતો ઽન્તિકે ચિત્તં પ્રસાદયમાનો, યેન તથાગતસ્ તેનાંજલિં પ્રણામ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્:
[સસૂ(ચ્) 60] ગતો ઽસ્મિ ભગવન્ દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષુ. 2. દૃષ્ટાનિ મે ભગવન્ નવાનવતિ કોટીસહસ્રાણિ બુદ્ધક્ષેત્રાણામ્ એકયા ઋદ્ધ્યા; દ્વિતીયયા ઋદ્ધ્યા બુદ્ધાનાં ભગવતાં કોટીશતસહસ્રં.
[સસૂ(ચ્) 61] યાવત્ સપ્તમે રાતૃદિવસે તાં પદ્મોત્તરાં લોકધાતુમ્ અનુપ્રાપ્તઃ, 2. અત્રાન્તરં અક્ષોભ્યકોટીસહસ્રં બુદ્ધક્ષેત્રાણાં દૃષ્ટં, તતો ઽહં તેષાં બુદ્ધાનાં ભગવતામ્ ઋદ્ધિં પશ્યામિ. દ્વાનવતિષુ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીશતસહસ્રેષુ તથાગતા ધર્મન્ દેશયન્તિ. 4. અશીતિષુ કોટીશતસહસ્રેષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તત્રૈવ દિવસે અશીતિ કોટીશતસહસ્રાણિ તથાગતાનામ્ અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં લોક ઉત્પન્નાનિ. 5. સર્વાંશ્ ચ તાન્ અહં તથાગતાન્ વન્દિત્વા પુનર્ એવ પ્રક્રાન્તઃ.
[સસૂ(ચ્) 62] 1. તત્રૈવ દિવસે ભગવન્ન્ એકોનચત્વારિંશદ્ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીસહસ્રાણ્ય્ અતિક્રમ્ય, સર્વેષુ ચ તેષ્વ્ એકૂનચત્વારિંશત્સુ બુદ્ધક્ષેત્રકોટીસહસ્રેષ્વ્ એકૂનચત્વારિંશત્ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનાં નિષ્ક્રમ્ય, તત્રૈવ દિવસે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધાઃ. 2. વન્દિતાશ્ ચ મે ભગવન્ તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાસ્; તૃગુપ્તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, ઋદ્ધ્યા ચાન્તર્ધિતઃ.
[સસૂ(ચ્) 63] 1. ષષ્ટિકોટિષુ ભગવન્ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ પશ્યામિ. 2. વન્દિતાનિ ચ મે ભગવન્ તાનિ બુદ્ધક્ષેત્રાણિ, તે ચ બુદ્ધા ભગવન્તસ્; તતશ્ ચાહં પ્રક્રાન્તં.
[સસૂ(ચ્) 64] શતકોટીષુ ભગવં બુદ્ધક્ષેત્રેષુ તથાગતાન્ પરિનિર્વાયમાણાન્ પશ્યામિ. 2. વન્દિતાશ્ ચ મે તે તથાગતાસ્; તતશ્ ચાહં પ્રક્રાન્તઃ.
[સસૂ(ચ્) 65] 1. દૃષ્ટં ચ મે ભગવન્ન્ અપરેષુ પંચનવતિકોટિષુ બુદ્ધક્ષેત્રેષુ સદ્ધર્મમ્ અન્તર્ધાયન્તં. 2. ચિન્તાયાસો મે ભગવંસ્ તત્ર જાતઃ, 3. અસ્રૂણિ ચ પ્રમુંચામિ, અન્યાંશ્ ચ રોદમાનાન્ બહૂન્ દેવનાગયક્ષરાક્ષસાન્ કામરૂપિનશ્ ચ મહતા શોકશલ્યેન સમર્પિતાન્ પશ્યામિ; 4. એવમ્ અપરં બુદ્ધક્ષેત્રં નિરવશેષં દગ્ધં સસમુદ્રં સસુમેરું સપૃથિવીપ્રદેશં, તમ્ અપિ ભગવન્ વન્દિત્વા, નિરાશીભૂતઃ.

[સસૂ(ચ્) 66] 1. પ્રક્રાન્તો ઽસ્મિ યાવદ્ અહં ભગવન્ તાં પદ્મોત્તરાં લોકધાતુમ્ અનુપ્રાપ્તઃ. 2. તસ્યાં ચ ભગવન્ પદ્મોત્તરાયાં લોકધાતૌ પંચ કોટીશતસહસ્રાણ્ય્ આસનાનાં પ્રજ્ઞપ્તાન્ પશ્યામિ: 3. દક્ષિણસ્યાન્ દિશિ કોટીશતસહસ્રમ્ આસનાનાં પ્રજ્ઞપ્તાન્ પશ્યામિ; 4. વામેન પાર્શ્વેન કોટીશતસહસ્રમ્ આસનાનાં પ્રજ્ઞપ્તાન્ પશ્યામિ; 5. પૂર્વસ્યાન્ દિશિ કોટીશતસહસ્રમ્ આસનાનાં પ્રજ્ઞપ્તાન્ પશ્યામિ; પશ્ચિમાયાન્ દિશિ કોટીશતસહસ્રમ્ આસનાનાં પ્રજ્ઞપ્તાન્ પશ્યામિ; 7. ઊર્ધ્વાયાં દિશિ કોટીશતસહસ્રમ્ આસનાનાં પ્રજ્ઞપ્તાન્ પશ્યામિ.
[સસૂ(ચ્) 67] 1. સર્વાણિ ચ ભગવન્ તાન્ય્ આસનાનિ સપ્તરત્નમયાનિ; 2. સર્વેષુ ચ તેષ્વ્ આસનેષુ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા નિષણ્ણા ધર્મન્ દેશયન્તિ. 3. તત્રાહં ભગવન્ન્, આશ્ચર્યપ્રાપ્તસ્, તાંસ્ તથાગતાન્ પરિપૃચ્છામિ: કિન્ નામેયં ભગવન્તો લોકધાતુઃ? 5. તે તથાગતા આહુઃ: પદ્મોત્તરા નામેયં કુલપુત્ર લોકધાતુઃ.
[સસૂ(ચ્) 68] 1. તતો ઽહં ભગવંસ્, તાન્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, પુનર્ અપિ તાંસ્ તથાગતાન્ પરિપૃચ્છામિ: 2. કિન્ નામ ઇહ બુદ્ધક્ષેત્રે તથાગતઃ? 3. તે તથાગતા આહુઃ: પદ્મગર્ભો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધો ય ઇહ બુદ્ધક્ષેત્રે બુદ્ધકૃત્યં કરોતિ. 4. તતસ્ તાન્ અહમ્ એતદ્ અવોચત્: બહૂનિ બુદ્ધકોટીશતસહસ્રાણિ દૃશ્યન્તે. તન્ ન જાનામિ: કતમ સ પદ્મગર્ભો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ. 5. ભગવાન્ આહ: અહં તે કુલપુત્ર દર્શયિષ્યામિ: કતમઃ સ પદ્મગર્ભો નામ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ.
[સસૂ(ચ્) 69] 1. અથ તત્ક્ષણાદ્ એવ તે સર્વે તથાગતકાયા અન્તર્ધિતાઃ, સર્વે ચ બોધિસત્વરૂપાણિ સન્દૃશ્યન્તે. 2. એકમ્ એવ તથાગતં પશ્યામિ. 3. યથાહં તસ્ય તથાગતસ્ય પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય પુરતઃ સ્થિતઃ, આસનં ચ પ્રાદુર્ભૂતં. સ ચ માં તથાગત એવમ્ આહ: નિષીદ કુલપુત્રાત્ર આસને.
[સસૂ(ચ્) 70] 1. અથાહં તસ્મિન્ન્ આસને નિષણ્ણઃ. 2. તદા ચ ભગવન્ન્ અનેકાન્ય્ આસનાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ, ન ચ કશ્ચિત્ તેષ્વ્ આસનેષુ નિષણ્ણં પશ્યામિ. 3. તદ્ અહં તથાગતં પરિપૃચ્છામિ: ન ભગવ એષ્વ્ આસનેષુ એકં અપિ સત્વં નિષણ્ણં પશ્યામિ. 4. સ ભગવાન્ મામ્ એવમ્ આહ: નાકૃતકુશલમૂલાઃ કુલપુત્ર સત્વા એષ્વ્ આસનેષુ શક્નુવન્તિ નિષત્તુમ્. 5. તદ્ અહં તં તથાગતમ્ ઇદમ્ અવોચમ્: કીદૃશં ભગવન્ સત્વાઃ કુશલમૂલં કૃત્વા એષ્વ્ આસનેષુ નિષીદન્તિ? 6. સ માં ભગવન્ન્ એવમ્ આહ: શૃણુ કુલપુત્ર, યે સત્વાઃ સંઘાટં સૂત્રં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ, તે તેન કુશલમૂલેન એષ્વ્ આસનેષુ નિષત્સ્યન્તે. કઃ પુનર્ વાદો યે લિખિષ્યન્તિ વાચયિષ્યન્તિ. 7. ત્વયા સર્વશૂર સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રુતં યસ્ ત્વમ્ અત્રાસને નિષીદિત. અન્યત્ર કસ્ તવેહ બુદ્ધક્ષેત્રે ઽભ્યન્તરપ્રવેશં દદ્યાત્?
[સસૂ(ચ્) 71] 1. એવમ્ ઉક્તે તેન ભગવતા અહં તં ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિયન્તં ભગવન્ સ સત્વઃ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ ય ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યતિ? 2. અથ સ ભગવાં પદ્મગર્ભસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ તસ્યાં વેલાયાં સ્મિતં પ્રદુષ્કાર્ષીત્. 3. તદ્ અહં ભગવન્ સ્મિતકારણં તં ભગવન્તં પરિપૃષ્ટવાન્: કો ભગવન્ હેતુઃ કિં કારણં યત્ તથાગતઃ સ્મિતં પ્રાદુષ્કરોતિ?
[સસૂ(ચ્) 72] 1. સ ભગવાન્ આહ: શૃણુ કુલપુત્ર સર્વશૂર, બોધિસત્વ મહાસત્વ, મહાસ્થામપ્રાપ્ત. 2. તદ્યથાપિનામ કુલપુત્ર કશ્ચિદ્ એવ રાજા ભવેચ્, ચક્રવર્ત્તી ચતુર્દ્વીપેશ્વરઃ, સ ચતુર્ષુ દ્વીપક્ષેત્રેષુ તિલં વાપયેત્; 3. સર્વશૂર આહ: બહૂનિ ભગવન્ બહૂનિ સુગત!
[સસૂ(ચ્) 73] 1. સ ભગવાન્ આહ: તતઃ સર્વશૂર કશ્ચિત્ સત્વો ભવેદ્ યસ્ તાનિ તિલફલકાન્ય્ એકરાશિં કુર્યાદ્, અન્યતરાઃ પુરુષસ્ તિલફલરાશેર્ એકૈકં તિલફલકં ગૃહ્ય દ્વિતીયે પાર્શ્વે સ્થાપયેત્; તત્ કિં મન્યસે સર્વશૂર, શક્નુયાત્ સ સત્વસ્ તાનિ તિલફલકાનિ ગણયિતું વોપમાં કર્તુમ્? 2. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: નો હીદં ભગવન્, નો હીદં સુગત! ન શક્યં તાનિ તિલફલકાનિ ગણયિતું.
[સસૂ(ચ્) 74] 1. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એવ સર્વશૂરાસ્ય સંઘાટસૂત્રસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય યત્ પુણ્યસ્કન્ધં તન્ ન શક્યમ્ અનુપમ્યં કર્તુમ્, અન્યત્ર તથાગતેન. 2. તદ્યથા: યાવન્તસ્ તે તિલફલકાસ્ તાવાન્તસ્ તથાગતા ભવેયુઃ; તે સર્વે ઽસ્ય સંઘાટસ્ય ધર્મપર્યાયસ્યનામંપરિકીર્તેયેયુઃ, શ્રવણકુશલમૂલપુણ્યં ચ પરિકીર્તયેયુર્; ન શક્યમ્ ઉપમાં કર્તુમ્. 3. કઃ પુનર્ વાદો યો લિખિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 75] 1. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: કિયન્તં ભગવન્ લિખતઃ પુણ્યં ભવતિ ય ઇમન્ ધર્મપર્યાયં લિખયતિ? 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ કુલપુત્ર, તદ્યથાપિનામ કુલપુત્ર કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો ભવેદ્ યસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ તૃણં વા, તં સર્વં અંગુલિમાત્રં ચ્છિન્દ્યાત્.
[સસૂ(ચ્) 76] 1. દ્વિતીયામ્ ઉપમાં શૃણુ સર્વશૂર: 2. તદ્યથાપિનામ યાવન્તસ્ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ શિલાન્ વા, પ્રપાતાન્, મૃત્તિકાન્ વા, પરમાણુરજો વા, તે સર્વે રાજાનશ્ ચક્રવર્તિનો ભવેયુશ્, ચતુર્દ્વીપેશ્વરાઃ, સપ્તરત્નસમન્વાગતાઃ; તત્ કિં મન્યસે સર્વશૂર, યસ્ તેષાં તાવતાં રાજ્ઞાં ચક્રવર્તિનાં પુણ્યસ્કન્ધો ન શક્યં તસ્યોપમાં કર્તું સર્વસત્વૈર્ અપિ? 3. સર્વશૂરો બોધિસત્વ આહ: ન શક્યં ભગવન્ન્, અન્યત્ર તથાગતાત્.
[સસૂ(ચ્) 77] 1. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એવ સર્વશૂર ન શક્યં સંઘાટસૂત્રસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય લિખ્યમાનસ્ય પુણ્યસ્કન્ધોપમાં કર્તુમ્. 2. યાવન્તં તેષાં રાજ્ઞાં ચક્રવર્તિનાં પુણ્યમ્, અતો બહુતરં પુણ્યં પ્રસવતિ ય ઇતો ધર્મપર્યાયાદ્ એકાક્ષરમ્ અપિ લિખિત્વા સ્થાપયેદ્; બહુતરં તસ્ય પુણ્યં વદામિ, ન ત્વ્ એવ તેષાં રાજ્ઞાં ચક્રવર્તિનાં.
[સસૂ(ચ્) 78] 1. એવમ્ એવ સર્વશૂર, બોધિસત્વસ્ય મહાસત્વસ્ય મહાયાનસદ્ધર્મધારકસ્ય પ્રતિપત્તિસ્થિતસ્ય, યત્ પુણ્યં તન્ ન શક્યં રાજભિશ્ ચક્રવર્તિભિર્ અભિભવિતું. 2. એવમ્ એવાસ્ય સંઘાટસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય લેખનાદ્, યત્ પુણ્યં, તન્ ન શક્યમ્ ઉપમાં કર્તું. 3. ઇમં સર્વશૂર સંઘાટં સૂત્રં પુણ્યનિધાનાનિ દર્શયતિ; 4. સર્વક્લેશાન્ ઉપશમયતિ; 5. સર્વધર્મોલ્કાં જ્વાલયતિ; 6. સર્વમારાન્ પાપીમતઃ પરાજયતિ; 7. સર્વબોધિસત્વભવનાન્ય્ ઉજ્વાલયતિ; 8. સર્વધર્મનિર્હારાન્ અભિનિર્હરતિ.

[સસૂ(ચ્) 79] 1. એવમ્ ઉક્તે સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: ઇહ ભગવન્ બ્રહ્મચર્યં પરમદુષ્કરચર્યા. 2. તત્ કસ્ય હેતોઃ? દુર્લભા ભગવંસ્ તથાગતચર્યા, એવમ્ એવ દુર્લભા બ્રહ્મચર્યા. 3. યદા ચ બ્રહ્મચર્યં ચરિષ્યતિ તદા તથાગતં સંમુખં દ્રક્ષ્યતિ, રાતૃન્દિવં ચ તથાગતદર્શનં ભવિષ્યતિ; 4. યદા ચ તથાગતં પશ્યતિ તદા બુદ્ધક્ષેત્રં પશ્યતિ; 5. યદા બુદ્ધક્ષેત્રં પશ્યતિ તદા સર્વધર્મનિધાનાનિ પશ્યતિ; 6. યદા સર્વધર્મનિધાનાનિ પશ્યતિ તદાસ્ય મરણકાલસમયે ત્રાસં નોત્પદ્યતે; 7. ન સ જાતુ માતુઃ કુક્ષાવ્ ઉપપત્સ્યતે; 8. ન તસ્ય જાતુ શોકો ભવિષ્યતિ; 9. ન ચ તૃષ્ણાપાશેન બદ્ધો ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 80] 1. એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ સર્વશૂરં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: દુર્લભઃ સર્વશૂર તથાગતાનામ્ ઉત્પાદઃ? 2. આહ: દુર્લભો ભગવન્ દુર્લભઃ સુગત! 3. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એવ સર્વશૂર દુર્લભો ઽયં સંઘાતો ધર્મપર્યાયઃ. 4. યેષાં ખલુ પુનઃ સર્વશૂરાયં સંઘાટો ધર્મપર્યાયઃ શ્રોત્રાવભાસમ્ આગમિષ્યતિ, સો ઽશીતિ કલ્પાં જાત્યા જાતિસ્મરો ભવિષ્યતિ; 5. ષષ્ટિ કલ્પસહસ્રાણિ ચક્રવર્તિરાજ્યં પ્રતિલપ્સ્યતે; 6. અષ્ટૌ કલ્પસહસ્રાણિ શક્રત્વં પ્રતિલપ્સ્યતે; 7. પંચવિંશતિઃ કલ્પસહસ્રાણિ શુદ્ધાવાસકાયિકાનાન્ દેવાનાં સહભાવ્યતાયામ્ ઉપપત્સ્યતે; 8. અષ્ટાતૃંશત્ કલ્પસહસ્રાણિ મહાબ્રહ્મા ભવિષ્યતિ;
[સસૂ(ચ્) 81] 1. નવાનવતિઃ કલ્પસહસ્રાણિ વિનિપાતં ન ગમિષ્યતિ; 2. કલ્પશતસહસ્રં પ્રેતેષુ નોપપત્સ્યતે; 3. અષ્ટાવિંશતિ કલ્પસહસ્રાણિ તિર્યક્ષુર્ નોપપત્સ્યતે; 4. ત્રયોદશ કલ્પસહસ્રાણ્ય્ અસુરકાયિકેષુ નોપપત્સ્યતે; 5. ન શસ્ત્રેણ કાલં કરિષ્યતિ, ન વિષેણ, નાગ્નિના; 6. ન ચાસ્ય પરોપક્રમભયં ભવિષ્યતિ;
[સસૂ(ચ્) 82] 1. પંચવિંશતિઃ કલ્પસહસ્રાણિ ન દુષ્પ્રજ્ઞો ભવિષ્યતિ; 2. સપ્ત કલ્પસહસ્રાણિ પ્રજ્ઞાચરિતો ભવિષ્યતિ; 3. નવ કલ્પસહસ્રાણિ પ્રાસાદિકો ભવિષ્યતિ, દર્શનીયઃ; યથા તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્યરૂપકાયપરિનિષ્પત્તિસ્ તથા તસ્ય ભવિષ્યતિ; 4. પંચદશ કલ્પસહસ્રાણિ ન સ્ત્રીભાવેષૂપપત્સ્યતે; 5. ષોડશ કલ્પસહસ્રાણિ વ્યાધિઃ કાયે નાક્રમિષ્યતિ; 6. પંચતૃંશત્ કલ્પસહસ્રાણિ દિવ્યચક્ષુર્ ભવિષ્યતિ;

[સસૂ(ચ્) 83] 1. એકોનવિંશત્ કલ્પસહસ્રાણિ નાગયોનિષુ નોપપત્સ્યતે; 2. ષટ્ કલ્પસહસ્રાણિ ન ક્રોધાભિભૂતો ભવિષ્યતિ; 3. સપ્ત કલ્પસહસ્રાણિ દરિદ્રકુલેષુ નોપપત્સ્યતે; 4. અશીતિઃ કલ્પસહસ્રાણિ દ્વૌ દ્વીપૌ પરિભુંક્તે; 5. યદા દરિદ્રો ભવતિ તદા ઈદૃશં સુખં પ્રતિલપ્સ્યતે: 6. દ્વાદશ કલ્પસહસ્રાણિ અન્ધયોનિષુ નોપપત્સ્યતે; 7. ત્રયોદશ કલ્પસહસ્રાણિ અપાયેષુ નોપપત્સ્યતે; 8. એકાદશ કલ્પસહસ્રાણિ ક્ષાન્તિવાદી ભવિષ્યતિ; 9. મરણકાલસમયે ચરિમવિજ્ઞાનનિરોધે વર્તમાને, ન વિપરીતસંજ્ઞી ભવિષ્યતિ; 10. ન ચ ક્રોધાભિભૂતો ભવિષ્યતિ;
[સસૂ(ચ્) 84] 1. સ પૂર્વસ્યાન્ દિશિ દ્વાદશગંગાનદીબાલિકાસમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સંમુખન્ દ્રક્ષ્યતિ; 2. દક્ષિણસ્યાં દિશિ વિંશતિ બુદ્ધકોટી સંમુખન્ દ્રક્ષ્યતિ; 3. પશ્ચિમસ્યાન્ દિશિ પંચવિંશતિગંગાનદીબાલિકાસમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સંમુખં દ્રક્ષ્યતિ; 4. ઉત્તરસ્યાન્ દિશિ વિંશતિગંગાનદીબાલિકાસમાન્ બુદ્ધાં ભગવતઃ સંમુખં દ્રક્ષ્યતિ; 5. ઊર્ધ્વાયાં દિશિ નવતિ કોટીસહસ્રાણિ બુદ્ધાનાં ભગવતાં સંમુખં દ્રક્ષ્યતિ; 6. અધસ્તાદ્દિશિ કોટીશતં ગંગાનદીબાલિકાસમાન્ બુદ્ધાન્ ભગવતઃ સંમુખન્ દ્રક્ષ્યતિ;
[સસૂ(ચ્) 85] 1. તે ચ સર્વે તથાગતાસ્ તં કુલપુત્રમ્ આશ્વાસયન્તિ: મા ભૈઃ કુલપુત્ર, તવ, સંઘાટં સૂત્રન્ ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા, ઇયન્તઃ સાંપરાયિકાનિ ગુણાનિ સુખાનિ ચ ભવિષ્યન્તિ! 2. પશ્યસિ ત્વં ભોઃ કુલપુત્રેમાન્ય્ અનેકાનિ ગંગાનદીબાલિકાસમાનિ તથાગતકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ? 3. આહ: પશ્યામિ ભગવન્ પશ્યામિ સુગત. 4. ભગવાન્ આહ: એતે ભોઃ કુલપુત્ર તથાગતાસ્ તવ સકાશમ્ ઉપસંક્રાન્તા દર્શનાય.
[સસૂ(ચ્) 86] 1. આહ: શૃણુ કુલપુત્ર, ત્વયા માનુષ્યકમ્ આત્મભાવં પ્રતિલભ્ય સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રોત્રાવભાસમ્ આગતં; તેન ત્વયા એતાવત્ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસૂતં. 2. આહ: યદિ મમ ભગવન્ન્ એતાવાન્ પુણ્યસ્કન્ધઃ, કઃ પુનર્ વાદો યઃ સકલસમાપ્તં શ્રોષ્યતિ!
[સસૂ(ચ્) 87] 1. આહા: અલમ્ ભોઃ કુલપુત્ર! ચતુષ્પદિકાયા ગાથાયાઃ શ્રુતાયાઃ પુણ્યં વર્ણયામિ. 2. તદ્યથા કુલપુત્ર, ત્રયોદશગંગાનદીબાલિકાસમાનાં તથાગતાનાં અર્હતાં સમ્યક્સંબુદ્ધાનાં યઃ પુણ્યસ્કન્ધસ્, તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ યશ્ ચતુષ્પદિકામ્ અપિ ગાથામ્ ઇતો ધર્મપર્યાયાચ્ છ્રોષ્યતિ; 3. યશ્ ચ ત્રયોદશગંગાનદીબાલિકાસમાંસ્ તથાગતાન્ અર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાન્ પૂજયતિ, યશ્ ચેતઃ સંઘાટાદ્ ધર્મપર્યાયાદ્ અન્તશશ્ ચતુષ્પાદિકામ્ અપિ ગાથાં શ્રોષ્યતિ, અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ. 4. કઃ પુનર્ વાદો યઃ સકલસમાપ્તં શ્રોષ્યતિ!
[સસૂ(ચ્) 88] 1. શૃણુ કુલપુત્ર, યશ્ ચેમં સંઘાટં સૂત્રં ધર્મપર્યાયં સકલસમાપ્તં શ્રોષ્યતિ તસ્ય કિયન્તં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ. 2. તદ્યથાપિનામ કશ્ચિદ્ એવ પુરુષઃ એવ પુરુષઃ સર્વસ્યાં તૃસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ તિલં વાપયેદ્; યાવન્તસ્ તે તિલફલકાસ્ તાવન્તો રાજાનશ્ ચક્રવર્તિનો ભવેયુર્; અથ કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો ભવેદ્ આઢયો મહાભોગઃ; 3. અથ ખલુ સ પુરુષસ્ તેષાં સર્વેષાં રાજ્ઞાં ચક્રવર્તિનાં દાનન્ દદ્યાત્; યશ્ ચૈકસ્ય સ્રોતઆપન્નસ્ય દાનમ્ દદ્યાદ્, અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ.
[સસૂ(ચ્) 89] 1. યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ સત્વાસ્ તે સર્વે સ્રોતઆપના ભવેયુસ્, તેષાં સર્વેષાં દાનન્ દદતો યત્ પુણ્યસ્કન્ધં, અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ ય એકસ્ય સકૃદાગામિનો દાનન્ દદ્યાદ્. 2. યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ સત્વાસ્ તે સર્વે સકૃદાગામિનો ભવેયુઃ, તેષાં સર્વેષાં દાનન્ દદતો યઃ પુણ્યસ્કન્ધઃ, અયન્ તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ ય એકસ્યાનાગામિનો દાનાન્ દદ્યાદ્. 3. યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ સત્વાસ્ તે સર્વે ઽનાગામિનો ભવેયુઃ, તેષાં સર્વેષાં દાનન્ દદતો યઃ પુણ્યસ્કન્ધં, અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ ય એકસ્યાર્હતો દાનન્ દદ્યાદ્. 4. યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ સત્વાસ્ તે સર્વે ઽર્હન્તો ભવેયુઃ, તેષાં સર્વેષાં દાનન્ દદતો યઃ પુણ્યસ્કન્ધઃ, અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ ય એકસ્ય પ્રત્યેકબુદ્ધસ્ય દાનન્ દદ્યાદ્. 5. યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ સત્વાસ્ તે સર્વે પ્રત્યેકબુદ્ધા ભવેયુસ્, તેષાન્ સર્વેષાં દાનન્ દદતો યઃ પુણ્યસ્કન્ધઃ અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ ય એકસ્ય બોધિસત્વસ્ય દાનન્ દદ્યાદ્. 6. યે ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ સત્વાસ્ તે સર્વે બોધિસત્વા ભવેયુસ્, તેષાં સર્વેષાં દાનન્ દદતો યઃ પુણ્યસ્કન્ધઃ, અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ ય એકસ્ય તથાગતસ્ય ચિત્તં પ્રસાદયેદ્.
[સસૂ(ચ્) 90] 1. યશ્ ચ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ તથાગતપરિપૂર્ણાયાં ચિત્તં પ્રસાદયેદ્, અયમ્ એવ તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ ય ઇમં સંઘાટસૂત્રં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યતિ. 2. કઃ પુનર્ વાદઃ સર્વશૂર ય ઇમન્ ધર્મપર્યાયં લિખિષ્યતિ ધારયિષ્યતિ વાચયિષ્યતિ પર્યવાપ્સ્યતિ. 3. કઃ પુનર્ વાદઃ સર્વશૂર ય ઇમં સંઘાટસૂત્રં ધર્મપર્યાયં ચિત્તપ્રસાદેન નમસ્કરિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 91] 1. તત્ કિં મન્યસે સર્વશૂર? શક્યમ્ ઇદં સૂત્રં બાલપૃથગ્જનૈઃ શ્રોતું? 2. યે ચ શ્રોષ્યન્તિ ન ચ પ્રસાદમ્ ઉત્પાદયિષ્યન્તિ. 3. શૃણુ સર્વશૂર, સન્તિ કેચિત્ સર્વશૂર બાલપૃથગ્જનાઃ સત્વાઃ યે શક્નુયુર્ મહાસમુદ્રે ગાધં લબ્ધુમ્? 4. આહ: નો હીદં ભગવન્!
[સસૂ(ચ્) 92] 1. ભગવાન્ આહ: અસ્તિ પુનઃ સર્વશૂર કશ્ચિત્ સત્વો ય એકપાણિતલેન સમુદ્રં ક્ષપયેદ્? 2. આહ: નો હીદં ભગવન્, નો હીદં સુગત! 3. ભગવાન્ આહ: યથા સર્વશૂર નાસ્તિ સ કશ્ચિત્ સત્વો યઃ શક્નુયાદ્ એકપાણિતલેન મહાસમુદ્રં શોષયિતું, એવમ્ એવ સર્વશૂર યે હીનાધિમુક્તિકાઃ સત્વાઃ ન શક્યં તૈર્ અયન્ ધર્મપર્યાયઃ શ્રોતું. 4. યૈઃ સર્વશૂરાશીતિર્ ગંગાનદીબાલિકાસમાનિ તથાગતકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ ન દૃષ્ટાનિ, ન તૈઃ શક્યમ્ અયં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં લિખિતું. 5. યૈર્ નવતિગંગાનદીબાલિકાસમાનિ તથાગતાનિ ન દૃષ્ટાનિ, ન તૈઃ શક્યમ્ અયન્ ધર્મપર્યાયઃ શ્રોતુમ્.
[સસૂ(ચ્) 93] યેન તથાગતકોટીશતસહસ્રાણિ ન દૃષ્ટાનિ, ત ઇમન્ ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા પ્રતિક્ષિપન્તિ. 2. યૈઃ સર્વશૂરગંગાનદીબાલિકાસમાનિતથાગતકોટીશતાનિ દૃષ્ટાનિ, ત ઇમન્ ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા પ્રસાદચિત્તમ્ ઉત્પાદયન્તિ, હર્ષયન્તિ, યથાભૂતં પ્રજાનન્તિ. 3. ય ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં યથાભૂતં શ્રદ્દધન્તિ ન પ્રતિક્ષિપન્તિ.

[સસૂ(ચ્) 94] 1. શૃણુ સર્વશૂર, યે કેચિદ્ અસ્માત્ સંઘાટાદ્ ધર્મપર્યાયાદ્ એકામ્ અપિ ચતુષ્પદિકાં ગાથાં લિખિષ્યન્તિ તેષાં સર્વશૂર સત્વાનાં, તતઃ પશ્ચાત્ પંચનવતિ કોટીસહસ્રાનિ લોકધાતૂનામ્ અતિક્રમ્ય યથા સુખાવતીલોકધાતુસ્, તથા તેષાં બુદ્ધક્ષેત્રં ભવિષ્યતિ; 2. તેષાં ચ સર્વશૂર સત્વાનાં ચતુરશીતિઃ કલ્પસહસ્રાણ્ય્ આયુષ્પ્રમાણં ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 95] 1. શૃણુ સર્વશૂર, યે બોધિસત્વા મહાસત્વા અસ્માત્ સંઘાટાદ્ ધર્મપર્યાયાદ્ અન્તશશ્ ચતુષ્પદિકામ્ અપિ ગાથાં શ્રોષ્યન્તિ. 2. તદ્યથા સર્વશૂર કશ્ચિત્ સત્વો ભવેદ્ યઃ પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ કુર્યાત્, કારયેદ્ વા, ક્રિયમાણાનિ વાનુમોદેત્, સ ઇતઃ સંઘાટાદ્ ધર્મપર્યાયાચ્ ચતુષ્પદિકામ્ અપિ ગાથાં શૃણુયાત્, તસ્ય તાનિ પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ પરિક્ષયં ગચ્છેયુઃ.
[સસૂ(ચ્) 96] 1. શૃણુ સર્વશૂર, પુનર્ અપરં ગુણમ્ આમન્ત્રયામિ: 2. તદ્યથાપિનામ કશ્ચિત્ સત્વો ભવેદ્ યઃ સ્તૂપભેદં કારયેત્, સંઘભેદં ચ, 3. બોધિસત્વં સમાધેર્ ઉચ્ચાલયેત્, 4. બુદ્ધજ્ઞાનસ્યાન્તરાયં કુર્યાત્, 5. માતાપિતરં જીવિતાદ્ વ્યવરોપયેદ્
6. અથ સ સત્વઃ પશ્ચાત્ પરિદેવતિ, શોચતિ: નષ્ટો ઽહમ્ અનેન કાયેન, નષ્ટં મે પરલોકમ્ ઇતિ, કલ્પમ્ એવાહં નષ્ટઃ. 7. તતો ઽસ્ય મહાચિન્તાયાસં ભવેત, દુઃખાં વેદનાં વેદયેત, કટુકાં વેદનાં વેદયેત; 8. તસ્ય સર્વશૂર સત્વસ્ય સર્વસત્વાઃ પરિવર્જયન્તિ, જુગુપ્સન્તિ ચ: 9. દગ્ધો નષ્ટ એષ સત્વ, લૌકિકલોકોત્તરાદ્ ધર્મા નષ્ટો ઽનેકાનિ કલ્પાનિ, યથા દગ્ધસ્થૂણા.
[સસૂ(ચ્) 97] 1. એવમ્ એવાયં પુરુષઃ: યથા સુચિત્રં ગૃહં દગ્ધસ્થૂણં ન શોભતે, એવમ્ એવાયં સ પુરુષ ઇહ લોકે ન શોભતે; 2. યત્ર યત્ર ચ ગચ્છતિ તત્ર તત્ર સત્વૈઃ પરિભાષ્યતે, પ્રહરન્તિ ચ; 3. ક્ષુત્પિપાસાર્દિતો ઽપિ ન કિંચિલ્ લભતે; 4. તતો દુઃખાં વેદનાં વેદયતિ.
[સસૂ(ચ્) 98] 1. સ ક્ષુત્પિપાસાહેતુનાપરિભાષાહેતુનાપ્રહારહેતુના, સ્તૂપભેદં ચ, પંચાનન્તર્યાણિ ચ કર્માણિ સમનુસ્મરતિ; 2. સ તતો દુઃખાન્ નિર્વેદચિત્તમ્ ઉત્પાદયતિ: કુત્રાહં યાસ્યામિ, કો મે ત્રાત ભવિસ્યતિ?
[સસૂ(ચ્) 99] 1. સ એવં ચિન્તયતિ: ગમિષ્યામ્ય્ અહં પર્વતગિરિકન્દરેષુ, પ્રવિશામિ, તત્ર મે કાલક્રિયા ભવિષ્યતિ, ન ચ મે ઇહ કશ્ચિત્ ત્રાતાસ્તિ. આહ ચ:
(1) કૃતં મે પાપકં કર્મ દગ્ધસ્થૂણં નિરન્તરમ્ ।
નેમં લોકે શોભયિષ્યે ન શોભયિષ્યામિ પરત્ર ચ ।
અન્તર્ગૃહે ન શોભામિ ન શોભામિ ચ બાહિરે ॥
(2) દોષહેતોઃ કૃતં પાપં તેન યાસ્યામિ દુર્ગતિમ્ ।
પરત્ર દુઃખિતઃ કુત્ર વસિષ્યામિ હ દુર્ગતૌ ॥
(3) શૃણ્વન્તિ દેવતા વાચમ્ અશ્રુકણ્ઠં પ્રરોદતિ ।
નિરાશઃ પરલોકે પ્રયાસ્યામીહ દુર્ગતિં ॥
2. તં દેવતા આહુઃ:
(4) મૂઢો ઽસિ ગચ્છ પુરુષ મૈવં ચિન્તય દુઃખિતઃ ।
શરણો ન ચ મે ત્રાણં દુઃખાં વિન્દામિ વેદનામ્ ॥
(5) માતૃઘાટં પિતૃઘાટં પંચાનન્તર્યાઞ્ ચ મે કૃતમ્ ।
પર્વતે મૂર્ધ્નિ ગચ્છામિ તત આત્માં ત્યજામ્ય્ અહમ્ ॥
(6) મા ગચ્છ મૂઢપુરુષ કર્મ મા કુરુ પાપકં ।
બહુ ત્વયા કૃતં પાપં વ્યાપન્નેન હિ ચેતસા ॥
(7) કુર્વન્તિ યે આત્મઘાતં નરકં યાન્તિ દુઃખિતાઃ ।
તતઃ પતન્તિ ભૂમીષુ ક્રન્દન્તિ શોકવેદનાઃ ॥
(8) ન તેન વીર્યેણ ભવન્તિ બુદ્ધા ભવન્તિ નૈવાપિ ચ બોધિસત્વા ॥
ન શ્રાવકં લભ્યતિ મોક્ષયાનમ્ અન્યસ્ય વીર્યસ્ય કુરુષ્વ યત્નમ્ ॥
(9) ગચ્છસ્વ તં પર્વતુ યેન સો ઋષિ ગત્વા ચ તં દૃષ્ટ્વ ઋષિં મહાત્મા ।
વન્દિત્વ પાદૌ શિરસા ચ તસ્ય ત્રાણં ભવાહી મમ અગ્રસત્વ ॥
(10) દેશેહિ ધર્મં કુશલં મુહૂર્ત્તમ્ ભીતો ઽસ્મિ ત્રસ્તો અતિદુઃખપીડિતઃ ।
ઋષિર્ વદન્તં શૃણુ સત્વસાર નિષદ્ય ચિત્તસ્ય ક્ષણં કુરુષ્વ ॥

(11) ભીતઃ સ ત્રસ્તો અતિદુઃખપીડિતસ્ તતો નિષણ્ણઃ ક્ષણિકો મુહૂર્તમ્ ।
દેશેમિ પાપં કૃત યન્ મયા બહૂ ઋષિર્ હિ વાચમ્ ઇદમ્ અબ્રવીતિ ॥
4. ઋષિર્ આહ:
(12) ભુંજાહિ તં ભોજનુ યદ્ દદામિ દુઃખેન ચ ક્રન્દસિ શોકપીડિતઃ ।
ક્ષુધા પિપાસાય ચ પીડિતસ્ ત્વં નિરાશકશ્ ચ ત્રિભવાદ્ ભવિષ્યસિ ॥
(13) ભોજનાન્ય્ ઉપનામિત્વા ઋષિઃ સત્વં પ્રસાદયન્ ।
મૃષ્ટં ભુંજ મનાપં ચ શરીરે તર્પણાર્થિકં ॥
(14) પશ્ચાત્ તે ધર્મ ભાષામિ સર્વપાપક્ષયંકરમ્ ।
તસ્ય તદ્ ભોજનં મૃષ્ટં મુહૂર્તં ભુક્તવાન્ અસૌ ॥
(15) ભુક્ત્વા હસ્તૌ ચ પ્રક્ષાલ્ય કૃત્વા પ્રદક્ષિણં ઋષિં ।
પર્યંકેન નિષીદિત્વા વદ યત્ પાપકં કૃતમ્ ॥
(16) માતૃઘાતં પિતૃઘાતં સ્તૂપભેદં મયા કૃતં ।
બોધિસત્વસ્ય બુદ્ધત્વે અન્તરાયં કૃતં મયા ॥
(17) તસ્ય તદ્ વચનં શ્રુત્વા ઋષિર્ વાક્યમ્ અથાબ્રવીત્ ।
અસાધુસ્ તવ ભો પુરુષ યત્ કૃતં પાપકં ત્વયા ।
દેશેહિ પાપકં કર્મ કૃતં કારાપિતં ચ યત્ ॥
5. અથ ખલુ તસ્મિન્ કાલે સ પુરુષઃ શોકશલ્યસમર્પિતો, ભીતસ્, ત્રસ્ત, ઉદ્વિગ્નઃ: કો મે ત્રાતા ભવિષ્યતિ?
(18) કૃતં મે પાપકં કર્મ દુઃખાં વેત્સ્યામિ વેદનાં ।
કો મે સ્યાત્ ત્રાયકો નાથો યો મે દુઃખાત્ પ્રમોચયેત્ ॥
6. અથ ખલુ સ પુરુષસ્ તસ્ય ઋષેર્ જાનુદ્વયં ભૂમૌ નિપાત્યાહ ચ:
(19) દેશેયં પાપકં કર્મ યત્ કૃતં કારિતં મયા ।
મા ફલં પાપકં ભોતુ મા મે સ્યાદ્ દુઃખવેદના ॥
(20) ઋષિસ્ ત્રાણં ભવેન્ મહ્યમ્ આસન્નો ઽહં ભવેન્ તવ ।
નિષ્કૌકૃત્યસ્ય શાન્તસ્ય શમ્યન્તાં પાપકાન્ મમ ॥
[સસૂ(ચ્) 100] 1. અથ ખલુ સ રિષિસ્ તેન કાલેન તેન સમયેન તં પુરુષમ્ એતદ્ અવોચત્, એવં ચાશ્વાસયતિ: 2. મા ભૈઃ પુરુષ, અહં તે ત્રાણં ભવિષ્યામ્ય્, અહન્ તે ગતિર્, અહં પરાયણં ભવિષ્યામિ; 3. સંમુખં ધર્મં શૃણુ. શ્રુતં ત્વયા કિંચિત્ સંઘાટં નામ ધર્મપર્યાયં? 4. સ આહ: ન મે કદાચિચ્ છ્રુતં. 5. ઋષિર્ આહ: કો ઽગ્નિદગ્ધસ્ય સત્વસ્ય ધર્મન્ દેશયત્ય્ અન્યત્ર યઃ કરુણાવિહારિતયા સત્વાનાં ધર્મન્ દેશયતિ? 6. આહ: શૃણુ કુલપુત્ર,
[સસૂ(ચ્) 101] 1. ભૂતપૂર્વં, અસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈર્ અસંખ્યેયતરૈર્ યદાસીત્ તેન કાલેન તેન સમયેન, વિમલચન્દ્રો નામ રાજાભૂદ્, ધાર્મિકો, ધર્મરાજા. 2. તસ્ય ખલુ પુનઃ કુલપુત્ર રાજ્ઞો વિમલચન્દ્રસ્ય ગૃહે પુત્રો જાતઃ.
[સસૂ(ચ્) 102] 1. અથ સ રાજા વિમલચન્દ્રો લક્ષણનૈમિત્તિકાં છાસ્ત્રપાઠકાન્ બ્રાહ્મણાન્ સન્નિપાત્યૈવમ્ આહ: 2. કિં બ્રાહ્મણાઃ કુમારસ્ય નિમિત્તં પશ્યથ, શોભનમ્ અશોભનં વેતિ? 3. અથ નૈમિત્તિકા બ્રાહ્મણાઃ કથયત્ય્: અસાધુર્ અયં મહારાજ કુમારો જાતઃ, અસાધુર્ ઇતિ. 4. રાજા શ્રુત્વા સસંભ્રમં પપ્રચ્છ: કિમિદં બ્રાહ્મણા? 5. નૈમિત્તિકાઃ કથયન્ત્ય્: અયં દેવ રાજકુમારો યદિ સપ્ત વર્ષાણિ જીવતિ સ એષ માતાપિતરં જીવિતાદ્ વ્યાવરોપયિષ્યતિ. 6. તતો સ રાજા એવમ્ આહ: વરં મે જીવિતાન્તરાયો ભવતુ મા ચાહં પુત્રં વધેયં. 7. તત્ કસ્માત્? કદાચિત્ કર્હચિલ્ લોકે મનુષ્યોત્પાદં લભ્યતે. 8. નાહં તથા કરિષ્યામિ યદ્ ઇમં માનુષ્યકં કાયં વિરાગયિષ્યામિ.
[સસૂ(ચ્) 103] 1. અથ સ કુમારો વર્ધતે: યદ્ અન્યે વર્ષદ્વયેન વર્ધન્તે તદાસાવ્ એકેન માસેન વર્ધતે; 2. જાનાતિ ચ સ રાજા વિમલચન્દ્રો: ઽયં કુમારો મમ કર્મોપચયેન વર્ધતે. 3. તતો રાજા તસ્ય કુમારસ્ય પટ્ટમ્ આબન્ધ્યૈવમ્ આહ: તવ રાજ્યં ભવતુ, વિપુલા ચ કીર્તિ, રાજ્યભોગૈશ્વર્યં ચ કારય ધર્મેણ, મા અધર્મેણ. 4. તતઃ પટ્ટં બધ્વા, રાજેતિ નામધેયમ્ અકરોત્. 5. સ ચ રાજા વિમલચન્દ્રો ન ભૂયઃ સ્વવિષયે રાજ્યં કારયત્ય્.
[સસૂ(ચ્) 104] 1. અથ તે ત્રિંશદ્ અમાત્યકોટ્યો, યેન સ રાજા વિમલચન્દ્રસ્ તેનોપસંક્રાન્તા, ઉપેત્ય, તં રાજાનં વિમલચન્દ્રમ્ એવમ્ આહુઃ: કસ્માત્ ત્વં ભોઃ મહારાજ સ્વવિષયે ન ભૂયો રાજ્યં કારયસિ? 2. રાજાહ: બહૂન્ય્ અસંખ્યેયાનિ કલ્પાનિ, યન્ મયા રાજ્યભોગૈશ્વર્યાધિપત્યં કારિતં, ન ચ મે કદાચિદ્ વિષયેષુ તૃપ્તિર્ આસીત્. 3. તેન ચ કાલેન તેન સમયેન ન ચિરેણ કાલાન્તરેણ સ પુત્રસ્ તં માતાપિતરં જીવિતાદ્ વ્યવરોપયતિ, 4. તેન ચ તત્ર પંચાનન્તર્યાણિ કર્માન્ય્ ઉપચિતાનિ. 5. અહં ચ ભોઃ પુરુષ તાવચ્ ચિરં કાલસમયમ્ અનુસ્મરામિ યથાદ્ય શ્વો વા.
[સસૂ(ચ્) 105] 1. યદા તસ્ય રાજ્ઞો દુઃખા વેદના ઉત્પન્ના તદા સ રાજા વિપ્રતિસારીભૂતો ઽશ્રુકણ્ઠઃ પરિદેવતિ: પાપં મે કર્મ કૃતમ્ ઇતિ! અવીચૌ મહાનરકે દુઃખાં વેદનાં પ્રત્યનુભવિષ્યામીતિ! 2. તતો ઽહં કારુણ્યચિત્તમ્ ઉત્પાદ્ય તત્ર ગત્વા તસ્ય રાજ્ઞો ધર્મન્ દેશયિતવાન્; 3. અથ સ રાજા તં ધર્મં શ્રુત્વા તસ્ય તાનિ પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ ક્ષિપ્રં નિરવશેષં પરિક્ષયં ગતાનિ. આહ:
(1) સંઘાટં ધર્મપર્યાયં સૂત્રરાજં મહાતપાઃ ।
યે શ્રોષ્યન્તિ ઇમન્ ધર્મન્ પદં પ્રાપ્સ્યન્ત્ય્ અનુત્તરમ્ ॥
(2) સર્વપાપક્ષયં ભવતિ સર્વક્લેશાંચ્ છમિષ્યતિ ।
શૃણુ ધર્મં પ્રવક્ષ્યામિ યેન ક્ષિપ્રં વિમોક્ષસે ॥
(3) ચતુષ્પદાયાં ગાથાયાં ભાષ્યમાણં નિરન્તરં ।
સર્વપાપક્ષયં કૃત્વા સ્રોતાપન્નો ભવિષ્યસિ ॥
(4) તતોદાનં ઉદાનેમિ સર્વપાપપ્રમોચનં ।
મોચિતા દુઃખિતા સત્વા નારકાદ્ ભયભૈરવાત્ ॥
(5) તતઃ સ પુરુષોત્થાય આસનાદ્ અઞ્જલીકૃતઃ ।
પ્રણમ્ય શિરસા તસ્ય સાધુકારં પ્રયચ્છતિ ॥

(6) સાધુ કલ્યાણમિત્રાણિ સાધુ પાપવિનાશક ।
સાધુ સંઘાટનિર્દેશં યે શ્રોષ્યન્તિ મહાનયં ॥
[સસૂ(ચ્) 106] 1. અથ ખલુ તેન કાલેન તેન સમયેનોપર્ય્ અન્તરિક્ષે સ્થિતાનિ દ્વાદશ દેવપુત્રસહસ્રાણિ કૃતાંજલિપુટાનિ, તમ્ ઋષિમ્ ઉપગમ્ય, પાદૌ શિરસા પ્રણમ્ય, એવમ્ આહુઃ: ભગવન્, કેવચ્ ચિરં સ્મરસિ મહાતપ? 2. એવં ચત્વારઃ કોટીર્ નાગરાજ્ઞામ્ આગત્ય, અષ્ટાદશ કોટીસહસ્રાણિ યક્ષરાજ્ઞામ્ આગત્ય, યેન સ ઋષિસ્ તેનાંજલિં પ્રણામ્ય, એવમ્ આહુઃ: કેવચ્ ચિરં સ્મરસિ?
[સસૂ(ચ્) 107] 1. મહાત્મા ઋષિર્ આહ: શતમ્ અસંખ્યેયકલ્પકોટીનયુતસહસ્રાણિ સમનુસ્મરામિ. 2. આહુ: કેન કુશલકર્મણા મુહૂર્તમાત્રેણૈવં પાપં કર્મ પ્રશાન્તમ્? 3. આહ: સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા, અનેન કુશલકર્મણા સર્વપાપકર્મ પ્રશાન્તમ્;
[સસૂ(ચ્) 108] 1. યે ચ તત્ર સત્વાઃ સન્નિપતિતાઃ, યૈર્ ઇમં ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા શ્રદ્દધાનતા વા કૃતા, તે સર્વે વ્યાક્રિયન્તે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ; 2. યેન ચ પુરુષેણ તાનિ પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ કૃતાનિ, તેનેમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા મુહૂર્તમાત્રેણ તાનિ પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ નિરવશેષં પરિક્ષયં પર્યાદાનં કૃતાણિ; 3. તસ્યાનેકાનિ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ સર્વદુર્ગતિદ્વારાણિ પિથિતાનિ ભવન્તિ; 4. દ્વાત્રિંશદ્ દેવલોકદ્વારાણ્ય્ અપાવૃતાનિ ભવન્તિ; 5. ય ઇતઃ સંઘાટાદ્ ધર્મપર્યાયાદ્ અન્તશશ્ ચતુષ્પદિકામ્ અપિ ગાથાં શ્રોષ્યતિ, તસ્યેતાદૃશાનિ કુશલમૂલાનિ ભવિષ્યન્તિ; 6. કઃ પુનર્ વાદો યઃ સંઘાટસૂત્રં સત્કરિષ્યતિ ગુરુકરિષ્યતિ માનયિષ્યતિ પૂજયિષ્યતિ પુષ્પધૂપગન્ધમાલ્યવિલેપનચૂર્ણચીવરચ્છત્રધ્વજપતાકાભિર્વાદ્યાંજલિકર્મપ્રણામં વા કરિષ્યતિ, એકાં વારાં અનુમોદિષ્યત્ય્, એવં ચ વક્ષ્યતિ: સાધુ સુભાષિતમ્ ઇતિ!
[સસૂ(ચ્) 109] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિયન્તં ભગવન્ન્ અઞ્જલિપ્રણામાત્ પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવતિ યે તે સંઘાટં ધર્મપર્યાયં ભાષ્યમાણં શ્રુત્વાઞ્જલિં કૃત્વા પ્રણમન્તિ? 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ કુલપુત્ર, યેન પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ કૃતાણિ, કારિતાનિ, ક્રિયમાણાનિ વાનુમોદિતાનિ, યદિ સ ઇતઃ સંઘાટાદ્ ધર્મપર્યાયાદ્ અન્તશશ્ ચતુષ્પદિકામ્ અપિ ગાથાં શ્રુત્વાઞ્જલિં પ્રણામયિષ્યતિ, તસ્ય તાનિ સર્વાણિ પંચાનન્તર્યાણિ કર્માણિ ક્ષયં ગતાનિ ભવિષ્યન્તિ; 3. કઃ પુનર્ વાદઃ સર્વશૂર યઃ સકલસમાપ્તમ્ એવાયં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યત્ય્: અયં તતો બહુતરં પુણ્યસ્કન્ધં પ્રસવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 110] 1. ઉપમાં તે કુલપુત્ર કરિષ્યામિ અસ્ય સંઘાટસૂત્રાર્થસ્ય વિજ્ઞપ્તયે: 2. તદ્યથાપિનામ સર્વશૂરાનવતપ્તસ્ય નાગરાજસ્ય ભવને ન કદાચિત્ સૂર્યો ઽવભાસયતિ, તતશ્ ચ પંચ મહાનદ્યઃ પ્રવહન્તિ. અથ કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો ભવેદ્ યસ્ તાસાં પંચાનાં મહાનદીનામ્ ઉદકસ્ય બિન્દૂનિ ગણયેત્. 4. તત્ કિં મન્યસે સર્વશૂર, શક્યં તેષામ્ ઉદકવિન્દુનાં ગણનાયોગેન પર્યન્તમ્ અધિગન્તુમ્? 5. આહ: નો હીદં ભગવન્, નો હીદં સુગત! 6. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એવ સર્વશૂર ન શક્યં સંઘાટસૂત્રસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય કુશલમૂલં, કલ્પેન વા, કલ્પશતેન વા, કલ્પસહસ્રેણ વા, કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રેણ વા, ગણનયા પર્યન્તમ્ અધિગન્તું.
[સસૂ(ચ્) 111] 1. તત્ કિં મન્યસે સર્વશૂર, દુષ્કરં તસ્ય ય ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં મુહૂર્તં પ્રકાશયેત? 2. આહ: દુષ્કરં ભગવં! 3. ભગવાન્ આહ: અતઃ સુદુષ્કરતરં સર્વશૂર તસ્ય ય ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શક્ષ્યતિ શ્રોતુમ્.
[સસૂ(ચ્) 112] 1. તદ્યથા અનવતપ્તાત્ પંચ મહાનદ્યઃ પ્રવહન્તિ, તાસાં પંચાનાં મહાનદીનાં પ્રવહન્તીનામ્ ઉદકવિન્દૂન્ ન શક્યં ગણનયા પર્યન્તમ્ અધિગન્તુમ્, એવમ્ એવાસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય પુણ્યસ્કન્ધસ્ય ન શક્યં પર્યન્તમ્ અધિગન્તુમ્. સર્વશૂર આહ: કતમાસ્ તા ભગવન્ પંચ મહાનદ્યઃ? 3. ભગવાન્ આહ: તદ્યથા: ગંગા, સીતા, વક્ષુર્, યમુના, ચન્દ્રભાગા ચ. 4. ઇમા સર્વશૂર પંચ મહાનદ્યો મહાસમુદ્રે પ્રવિશન્તિ; 5. એકૈકા ચ મહાનદી પંચનદીશતપરિવારા.
[સસૂ(ચ્) 113] 1. પુનર્ અપરં સર્વશૂર, પંચેમા મહાનદ્યઃ આકાશે પ્રવહન્તિ યા પ્રજાં પ્રહ્લાદયન્તિ; 2. તાશ્ ચ પંચ મહાનદ્યઃ એકૈકા સહસ્રપરિવારાઃ. 3. આહ: કતમાસ્ તા ભગવન્ પંચ મહાનદ્યઃ સહસ્રાપરિવારાઃ? 4. ભગવાન્ આહ: સુન્દરી નામ નદી સહસ્રપરિવારા, શંખા નામ નદી સહસ્રપરિવારા, વહન્તી નામ નદી સહસ્રપરિવારા, ચિત્રસેના નામ નદી સહસ્રપરિવારા, ધર્મવૃત્તા નામ નદી સહસ્રપરિવારા. 5. ઇમાસ્ તા સર્વશૂર પંચ મહાનદ્યઃ સહસ્રપરિવારા યા જંબુદ્વીપે ઔત્સુક્યમ્ આપદ્યન્તે, યાઃ કાલેન કાલં જંબુદ્વીપે બિન્દુભિર્ વર્ષધારાઃ પ્રમુંચન્તિ; 6. તેન પુષ્પફલસસ્યાન્ય્ અભિરુહ્યન્તિ. 7. યદા જંબુદ્વીપે વર્ષધારાઃ પ્રપતન્તિ, તદા ઉદકં જાયતે, જાતં ચોદકં, સર્વક્ષેત્રારામેષુ તૃપ્તેષુ, સત્વાઃ સુખિનો ભવન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 114] 1. તદ્યથાપિનામ સર્વશૂર પ્રજાપતિ સર્વજંબુદ્વીપે સુખં કારયતિ, એવમ્ એવ સર્વશૂરાયં સંઘાટો ધર્મપર્યાય બહુજનહિતાય જંબુદ્વીપે પ્રકાશિતઃ. 2. યથા દેવાનાં ત્રાયસ્ત્રિંશતાં આયુષ્પ્રમાણં ન તથા મનુષ્યાણાં. 3. કતમે સર્વશૂર ત્રાયસ્ત્રિંશા દેવા યત્ર શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ પ્રતિવસતિ. 4. તે ત્રાયસ્ત્રિંશા નામ દેવાઃ સન્તિ તદ્યથા સર્વશૂર સત્વા યે વાક્સુચરિતં ભાષન્તે. 5. તેષાં ન શક્યં પુણ્યસ્કન્ધસ્યોપમાં કર્તું.
[સસૂ(ચ્) 115] 1. સન્તિ સર્વશૂર સત્વા યે વાગ્દુશ્ચરિતં ભાષન્તે; 2. ન શક્યં તેષામ્ અપુણ્યસ્કન્ધસ્યોપમાં કર્તુમ્ યત્ તે સત્વાઃ નરકતિર્યક્પ્રેતદુઃખાં વેદનાં વેદયન્તિ; 3. ન ચ કશ્ચિત્ તેષાં ત્રાતા ભવતિ; તત્ર તે નિરાશાઃ પરિદેવન્તે નરકેષુ પ્રપતમાનાઃ; 4. તદ્ અકલ્યાણમિત્રવશેન દ્રષ્ટવ્યં. 5. યે સત્વા વાક્સુચરિતં ભાષન્તે તેષાં ન શક્યં પુણ્યસ્કન્ધસ્યોપમાં કર્તું; 6. તત્ કલ્યાણમિત્રવશેન દ્રષ્ટવ્યં.
[સસૂ(ચ્) 116] 1. યદા કલ્યાણમિત્રં પશ્યતિ, તદા તથાગતો દૃષ્ટો ભવતિ; 2. યદા તથાગતં પશ્યતિ, તદા તસ્ય સર્વપાપક્ષયો ભવતિ; 3. યદા સર્વપાપક્ષયો ભવતિ, તદા પ્રજાપતિર્ જંબુદ્વીપે ઔત્સુક્યં કરોતિ; 4. યદા પ્રજાપતિર્ જંબુદ્વીપે ઔત્સુક્યં કરોતિ, તદા જંબુદ્વીપકાનાં સત્વાનાં સુખસ્ય ન શક્યમ્ ઉપમાં કર્તુમ્. 5. એવમ્ એવાયં સર્વશૂર સંઘાટો ધર્મપર્યાયો જંબુદ્વીપે બુદ્ધકૃત્યં કરોતિ; 6. તદા ન શક્યં તેષાં સત્વાનાં પુણ્યસ્કન્ધસ્યોપમાં કર્તુમ્.
[સસૂ(ચ્) 117] તદ્યથાપિનામ સર્વશૂર, યત્રેમાઃ પંચ મહાનદ્યઃ સંભેદં સમવસરણં ગચ્છન્તિ, તત્ર ન શક્યમ્ ઉદકસ્ય પ્રમાણમ્ ઉદ્ગ્રહીતું, એતાવદ્ ઉદકકુંભા વા, ઉદકકુંભશતાનિ વા, ઉદકકુંભસહસ્રાણિ વા, ઉદકકુંભશતસહસ્રાણિ વા. અપિ તુ બહુત્વાદ્ ઉદકસ્ય મહાન્ ઉદકસ્કન્ધ: ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ.

[સસૂ(ચ્) 118] એવમ્ એવ સર્વશૂર યદા જંબુદ્વીપકા સત્વા ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ, શ્રુત્વા ચોદ્ગ્રહીષ્યન્તિ ધારયિષ્યન્તિ, વાચયિષ્યન્તિ, પર્યવાપ્સ્યન્તિ, પરેષાં ચ વિસ્તરેણ સંપ્રકાશયિષ્યન્તિ, પ્રતિપત્ત્યા ચ સંપાદયિષ્યન્તિ, તદા ન શક્યં તેષાં સત્વાનાં પુણ્યસ્કન્ધસ્ય પ્રમાણં ઉદ્ગ્રહીતુમ્. અપિ તુ બહુત્વાત્ પુણ્યસ્ય મહાન્ પુણ્યસ્કન્ધ: ઇતિ સંખ્યાં ગચ્છતિ.
[સસૂ(ચ્) 119] 1. યે સર્વશૂર સત્વાઃ સંઘાટં ધર્મપર્યાયં ન શ્રોષ્યન્તિ, ન તૈઃ શક્યમ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબોદ્ધુમ્; 2. ન શક્યં ધર્મચક્રં પ્રવર્તયિતુમ્; 3. ન શક્યં ધર્મગણ્ડી પરાહનિતુમ્; 4. ન શક્યં તૈર્ ધર્મસિંહાસનમ્ અભિરોઢું; 5. ન શક્યં નિર્વાણધાતુમ્ અનુપ્રવેષ્ટું; 6. ન શક્યમ્ અપ્રમેયૈ રશ્મિભિર્ અવભાસયિતુમ્; 7. ય ઇમં સર્વશૂર સંઘાટં ધર્મપર્યાયં ન શ્રોષ્યન્તિ, ન શક્યં તૈર્ બોધિમણ્ડે નિષત્તું.
[સસૂ(ચ્) 120] 1. સર્વશૂર આહ: પૃચ્છામિ ભગવં, પૃચ્છામિ સુગત કંચિદ્ એવ કૌતુહલમ્. 2. ભગવાન્ આહ: પૃચ્છ ત્વં સર્વશૂર, યદ્ યદ્ એવાકાંક્ષસ્ય્ અહં તે નિષ્કાંક્ષં કરિષ્યામિ. 3. સર્વશૂર આહ: કતમઃ સ ભગવન્ ઋષિર્ અભૂદ્ યેન તે સત્વાઃ પંચભિર્ આનન્તર્યૈઃ કર્મભિઃ પરિમોક્ષિતાઃ, અવૈવર્તિકભૂમૌ ચ પ્રતિષ્ઠાપિતાઃ? 4. ભગવાન્ આહ:
(1) સૂક્ષ્મં વચન બુદ્ધાનાં સર્વશૂર શૃણોહિ મે ।
સંઘાટદર્શનં સૂત્રં ઋષિરૂપેણ દર્શિતમ્ ॥
(2) સંઘાટો બુદ્ધરૂપં ચ દર્શયત્ય્ અનુકમ્પયા ।
યથા બાલિક ગંગાયા રૂપં દર્શયતે તથા ॥
(3) બુદ્ધો દર્શયતે રૂપં ધર્મન્ દેશયતે સ્વયમ્ ।
બુદ્ધં ય ઇચ્છતે દ્રષ્ટું લોકનાથં જિનોત્તમં ॥
(4) સંઘાટસ્ તેન શ્રોતવ્યઃ સંઘાટં બુદ્ધસાદૃશં ।
બુદ્ધસ્ તત્ર ભવેન્ નિત્યં સંઘાટં યત્ર તિષ્ઠતિ ॥
[સસૂ(ચ્) 121] 1. તત્ર ખલુ ભગવાન્ પુનર્ અપિ સર્વશૂરં બોધિસત્વમ્ આમન્ત્રયતે સ્મ: 2. ભૂતપૂર્વં સર્વશૂરાતીતે ઽધ્વનિ નવાનવત્ય્ અસંખ્યેયાન્ કલ્પાન્ અનુસ્મરામિ; 3. તત્ર દ્વાદશ બુદ્ધકોટ્યો બભૂવન્, રત્નોત્તમનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ. 4. અહં તેન કાલેન તેન સમયેન પ્રદાનશૂરો ઽભૂવં ચન્દ્રો નામ. 5. તે ચ મે દ્વાદશ બુદ્ધકોટ્ય પર્યુપાસિતાઃ; ખાદનીયભોજનીયમાલ્યગન્ધવિલેપનેન, યથાસુખં, પ્રણીતેનાહારેણ, સર્વસુખોપધાનેનોપસ્થિતાઃ; ઉપસ્થાપ્ય ચ, 6. તત્રૈવ મયા સર્વશૂર વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધમ્.
[સસૂ(ચ્) 122] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: અષ્ટાદશ બુદ્ધકોટ્ય, સર્વે રત્નાવભાસનામાનસ્ તથાગતા લોક ઉત્પન્ના અભૂવન્. 2. તત્રાહમ્ અપિ પ્રદાનશૂરો ઽભૂવં ગર્ભસેનો નામ. 3. તે ચાષ્ટાદશ બુદ્ધકોટ્યો મયા પર્યુપાસિતાઃ, પૂજિતાશ્ ચ, યથા તથાગતાનાં પ્રત્યર્હં ગન્ધમાલ્યવિલેપનાલંકારવિભૂષણૈઃ. 4. તત્ર ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધં.
[સસૂ(ચ્) 123] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: વિંશતિ બુદ્ધકોટ્યઃ શિખિસંભવનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધા લોક ઉદપદ્યન્ત. 2. પૂજિતા મે તે બુદ્ધા ભગવન્તો યથા પ્રત્યર્હેણ પૂજસત્કારેણ. 3. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધમ્; 4. ન ચાદ્યાપિ કાલસમયમ્ અભૂદ્ વ્યાકરણાય.
[સસૂ(ચ્) 124] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: વિંશત્ય્ એવ બુદ્ધકોટ્યઃ કાશ્યપનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધા લોક ઉદપદ્યન્ત. 2. તત્રાહમ્ અપિ પ્રદાનશૂરો ઽભૂવં. 3. કૃતં મે તેષાં તથાગતાનામ્ ઉપસ્થાનં; ગન્ધેન, માલ્યેન, વિલેપનેન, તથાગતગુરૂપસ્થાનેનોપસ્થિતાઃ; યથા તથાગતાનાં ગુરુગૌરવં કર્તવ્યં તથા કૃતં. 4. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધં.
[સસૂ(ચ્) 125] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: ષોડશ બુદ્ધકોટ્યો ઽભૂવન્, વિમલપ્રભાસનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ. 2. તેન ચ કાલેન તેન સમયેનાહં ગૃહપતિર્ અભૂવમ્, આઢ્યો મહાધનો, મહાભોગઃ, સર્વસ્વપરિત્યાગી. 3. તે ચ મયા ષોડશ બુદ્ધકોટ્યઃ પૂજિતા, આસ્તરણપ્રાવરણેન, ગન્ધેન, માલ્યેન, વિલેપનેન, વિભૂષણાચ્છાદનેન ચ; યથા તથાગતાનાં ગુરૂપસ્થાનં કર્તવ્યં તથા ચ મયા કૃતં. 4. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધં; 5. ન ચ મે કાલં ન સમયમ્ અભૂદ્ વ્યાકરણાય.
[સસૂ(ચ્) 126] 1. શૃણુ સર્વશૂર, અનુસ્મરામ્ય્ અહં: પંચનવતિર્ બુદ્ધકોટ્યો લોક ઉત્પન્નાન્ય્ અભૂવન્, સર્વે શાક્યમુનિનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ. 2. અહં ચ તેન કાલેન તેન સમયેન ચ રાજાભૂવં, ધાર્મિકો, ધર્મરાજા. 3. પર્યુપાસિતા મે તે પંચનવતિર્ બુદ્ધકોટ્યઃ શાક્યમુનિનામધેયાસ્ તથાગતાઃ, ગન્ધેન, માલ્યેન, વિલેપનેન, આસ્તરણપ્રવરણેન, ચ્છત્રધ્વજપતાકાભિશ્ ચ. 4. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધમ્.
[સસૂ(ચ્) 127] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: નવતિ બુદ્ધકોટ્યઃ ક્રકત્સુદનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધા, લોક ઉદપદ્યન્ત. 2. અહં ચ તેન કાલેન તેન સમયેન બ્રાહ્મણકુમારો ઽભૂવમ્, આઢ્યો, મહાધનો, મહાભોગઃ, પ્રદાનદાતા, સર્વસ્વપરિત્યાગી. 3. તે ચ મયા તથાગતા સર્વે ઉપસ્થિતાઃ, ગન્ધેન, માલ્યેન, વિલેપનેન, આસ્તરાણપ્રાવરણેન, વિભૂષણાચ્છાદનેન; યાદૃશં ચ તથાગતાનામ્ ઉપસ્થાનં તથા તેષાં મયા પ્રત્યર્હમ્ ઉપસ્થાનં કૃતં. 4. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધં; 5. ન ચ મે કાલં ન સમયં વ્યાકરણાય.
[સસૂ(ચ્) 128] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: અષ્ટાદશ બુદ્ધકોટ્યો લોક ઉદપદ્યન્ત, સર્વે કનકમુનિનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ. 2. અહં ચ તેન કાલેન તેન સમયેન પ્રદાનશૂરો ઽભૂવમ્. 3. પર્યુપાસિતા મે તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ, પૂજિતાશ્ ચ ગન્ધેન, માલ્યેન, વિલેપનેન, આસ્તરણપ્રાવરણેન, વિભૂષણેન; યથા તથાગતાનાં ગુરૂપસ્થાનાં તથા મે ઉપસ્થિતાઃ. 4. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધં; 5. ન ચ મે કાલં ન સમયં વ્યાકરણાય.
[સસૂ(ચ્) 129] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: ત્રયોદશ બુદ્ધકોટ્યો લોક ઉદપદ્યન્ત, સર્વે ઽવભાસશ્રીનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ. 2. તે ચ મે તથાગતાઃ પૂજિતા, આસ્તરણપ્રાવરણેન, ગન્ધેન, માલ્યેન, વિલેપનાચ્છાદનવિભૂષણેન; યથા તથાગતાનાં ગુરૂપસ્થાનં કૃતં તાદૃશમ્ ઉપસ્થાનમ્ ઉપસ્થિતાઃ. 3. તૈશ્ ચ તથાગતૈર્ નાનાધર્મમુખાનિ ભાષિતાનિ અર્થવિનયવિનિશ્ચયાત્. 4. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધં; 5. ન ચાદ્યાપિ સમયં વ્યાકરણાય.

[સસૂ(ચ્) 130] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: પંચવિંશતિ બુદ્ધકોટ્યઃ પુષ્યનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધા લોક ઉદપાદ્યન્ત. 2. અહં ચ તેન કાલેન તેન સમયેન પ્રવ્રજિતો ઽભૂવમ્. 3. પર્યુપાસિતા મે તે તથાગતા; યથાનન્દ એતર્હિ મમોપસ્થાનમ્ ઉપતિષ્ઠતિ, તાદૃશં ચ મે તે તથાગતા ઉપસ્થિતાઃ. 4. તત્રૈવ ચ મે વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધં; 5. ન ચાદ્યાપિ સમયમ્ અભૂદ્ વ્યાકરણાય.
[સસૂ(ચ્) 131] 1. અનુસ્મરામ્ય્ અહં સર્વશૂર: અષ્ટાદશ બુદ્ધકોટ્યો વિપશ્યિનામાનસ્, તથાગતા, અર્હન્તઃ, સમ્યક્સંબુદ્ધા લોક ઉદપદ્યન્ત. 2. પર્યુપાસિતા મે તે તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ, આભરણપ્રાવરણેન, આચ્છાદનગન્ધમાલ્યવિલેપનેન; યથા તથાગતોપસ્થાનં તથા મે ઉપસ્થિતા. 3. અહં ચ તેન કાલેન તેન સમયેન પ્રવ્રજિતો ઽભૂવમ્. 4. તત્રૈવ ચાહં વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધવાન્; 5. ન ચાદ્યાપિ સમયં વ્યાકરણાય, ન ચિરેણ કાલેન.
[સસૂ(ચ્) 132] 1. યઃ પશ્ચિમકો વિપશ્યી લોક ઉત્પન્નઃ સ ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં ભાષિતવાન્. 2. તમ્ અહં જ્ઞાત્વા, તસ્મિન્ સમયે, જંબુદ્વીપે સપ્તરત્નવર્ષં પ્રવૃષ્ટવાન્. તદા તે જાંબુદ્વીપકાઃ સત્વા અદરિદ્રા સંવૃત્તાઃ. 3. તત્રૈવ ચાહં વ્યાકરણમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પ્રતિલબ્ધવાન્; 4. તતશ્ ચિરેણ કાલસમયેનાદ્યાપિ ચ માં ન વ્યાકરોત્ય્ અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિવ્યાકરણેન.
[સસૂ(ચ્) 133] 1. આહ: કતમઃ સ ભગવન્ કાલઃ, કતમઃ સ સમયઃ? 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ સર્વશૂર, તતો ઽપ્ય્ અસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈર્ દીપંકરો નામ તથાગતો, ઽર્હન્, સમ્યક્સંબુદ્ધો લોક ઉદપાદિ. 3. તતો ઽહં સર્વશુર તેન કાલેન તેન સમયેન મેઘો નામ માણવકો ઽભૂવમ્. 4. યદા સ દીપંકરસ્ તથાગતો લોક ઉત્પન્નઃ, તદાહમ્ અપિ તસ્મિન્ કાલે તસ્મિન્ સમયે બ્રહ્મચર્યમ્ અચાર્ષં માણવકરૂપેણ. 5. તતો ઽહં, ભગવન્તન્ દીપંકરન્ તથાગતં દૃષ્ટ્વા, પ્રસાદપ્રતિલબ્ધઃ સપ્તભિર્ ઉત્પલૈર્ અવકીર્ણવામ્, તચ્ ચ તથાગતાવરોપિતં કુશલમૂલમ્ અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ પરિણામિતમ્. 6. સ ચ માન્ દીપંકરસ્ તથાગતો વ્યાકાર્ષીદ્: ભવિષ્યસિ ત્વં માણવકાનાગતે ઽધ્વન્ય્ અસંખ્યેયૈઃ કલ્પૈઃ શાક્યમુનિર્ નામ તથાગતો, ઽર્હન્, સમ્યક્સંબુદ્ધ ઇતિ.
[સસૂ(ચ્) 134] 1. તતો ઽહં સર્વશૂર, દ્વાદશતાલમાત્રં વિહાયસમ્ અન્તરીક્ષે સ્થિત્વા, અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિં પ્રતિલબ્ધવાન્. 2. યચ્ ચ મે સર્વશૂરાસંખ્યેયેષુ કલ્પેષુ બ્રહ્મચર્યં ચીર્ણં, યચ્ ચ પારમિતાપ્રતિસંયુક્તં કુશલમૂલં, તત્ સર્વમ્ આમુખીભૂતમ્ ઇવાનુસ્મરામિ યથાદ્ય શ્વો વા. 3. તત્ર મયા સર્વશૂરાનેકાનિ સત્વકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ કુશલેષુ ધર્મેષુ પ્રતિષ્ઠાપિતાનિ. 4. કઃ પુનર્ વાદઃ સર્વશૂર, ય એતર્હ્ય્ અહમ્, અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુદ્ધઃ, સર્વસત્વહિતૈષી, કારુણિકઃ, સત્વાનાં નિરોધધર્મન્ દેશયિષ્યામિ.
[સસૂ(ચ્) 135] 1. નૈતત્ સ્થાનં વિદ્યતે. તત્ કસ્ય હેતોઃ? 2. બહુપ્રકારં ચાહં સર્વશૂર સત્વાનાન્ ધર્મન્ દેશયામિ: યથારૂપવૈનેયાનાં સત્વાનાં, તથારૂપેણ ધર્મન્ દેશયામિ. 3. દેવરૂપેણ દેવલોકે ધર્મન્ દેશયામિ; 4. નાગભવને નાગરૂપેણ ધર્મન્ દેશયામિ; 5. યક્ષભવને યક્ષરૂપેણ ધર્મન્ દેશયામિ; 6. પ્રેતભવને પ્રેતરૂપેણ ધર્મન્ દેશયામિ; 7. મનુષ્યલોકે મનુષ્યરૂપેણ ધર્મન્ દેશયામિ; 8. બુદ્ધવૈનેયાનાં સત્વાનાં બુદ્ધરૂપેણ ધર્મન્ દેશયામિ; 9. બોધિસત્વાવૈનેયાનાં સત્વાનાં બોધિસત્વરૂપેણ ધર્મન્ દેશયામિ; 10. યેન યેન રૂપેણ સત્વા વિનયં ગચ્છન્તિ, તેન તેન રૂપેણાહં સત્વાનાન્ ધર્મન્ દેશયામિ; એવં બહુપ્રકારમ્ અહં સર્વશૂર સત્વાનાન્ ધર્મન્ દેશયામિ.

[સસૂ(ચ્) 136] 1. તત્ કસ્ય હેતોર્? યથૈવ સર્વશૂર સત્વા બહુપ્રકારં ધર્મં શૃણ્વન્તિ, તથૈવ તે સત્વસારા બહુપ્રકારં કુશલમૂલાનિ કરિષ્યન્તિ, 2. દાનાનિ ચ દદન્તિ, પુણ્યાનિ ચ કુર્વન્તિ, સ્વાર્થે ચ પ્રતિજાગરન્તિ, મરણાનુસ્મૃતિં ચ ભાવયિષ્યન્તિ; 3. તે ચૈવંરૂપં કુશલં કર્માભિસંસ્કારં કરિષ્યન્તિ; 4. તેન ચ ધર્મશ્રવણહેતુના તત્ પૂર્વકં કુશલમૂલં સંસ્મરિષ્યન્તિ. 5. તેષાં તદ્ ભવિષ્યતિ દીર્ઘરાત્રમ્ અર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ મનુષ્યાણાં ચ. 6. એવં હિ સર્વશૂર સંઘાટસૂત્રસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય સહશ્રવણમાત્રેણૈવમ્ અપ્રમેયા ગુણાનુશંસા ભવિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 137] 1. અથ તે સત્વાઃ પરસ્પરમ્ એવમ્ આહુઃ: 2. અસ્ત્ય્ અન્યઃ કશ્ચિત્ કુશલમૂલો યસ્ય કૃતત્વાદ્ ઉપચિતત્વાદ્ અનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંબુધ્યન્તે, સર્વસત્વહિતૈષિણશ્ ચ ભવન્તિ?
[સસૂ(ચ્) 138] 1. અથ ભગવાંસ્, તેષાં સત્વાનાં ચેતસૈવ ચેતઃપરિવિતર્કમ્ આજ્ઞાય, તાન્ એતદ્ અવોચત્: અસ્તિ કુલપુત્રા! 2. યે ધર્મં પત્તીયન્તિ તે એવં વક્ષ્યન્તિ: અસ્તિ ધર્મો યથાભૂતઃ. 3. તેષાં મહાફલં, સુખવિપાકમ્, અનુત્તરં ધર્મસુખં ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 139] 1. યે પુનઃ સત્વા મોહમૂઢાસ્ ત એવં વક્ષ્યન્તિ: ન સન્તિ ધર્માઃ, નાસ્તિ કશ્ચિદ્ ધર્માણાં પારગઃ. 2. સ, તેષાં મહાફલં કટુકવિપાકમ્, અપાયેષૂપપત્સ્યતે, પુનઃ પુનશ્ ચ તે મોહપુરુષા અપાયભૂમિપરાયણા ભવિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 140] અષ્ટૌ કલ્પાન્ નૈરાયિકાન્ દુઃખાં વેદનામ્ અનુભવિષ્યન્તિ; દ્વાદશ કલ્પાનિ પ્રેતયોનિષુ દુઃખાં વેદનામ્ વેદયિષ્યન્તિ; 3. ષોડશ કલ્પાન્ય્ અસુરેષૂપપત્સ્યન્તે; 4. નવ કલ્પસહસ્રાનિ ભૂતપિશાચયોનિષૂપપત્સ્યન્તે; 5. ચતુર્દશ કલ્પસહસ્રાણિ અજિહ્વકા ભવિષ્યન્તિ; 6. ષોડશ કલ્પસહસ્રાણિ માતુગર્ભે કાલં કરિષ્યન્તિ; 7. દ્વાદશ કલ્પસહસ્રાણિ માંસપિણ્ડા ભવિષ્યન્તિ; 8. એકાદશ કલ્પસહસ્રાણિ જાત્યન્ધભૂતાઃ પ્રજાસ્યન્તિ, દુઃખાં વેદનાં વેદયમાના.
[સસૂ(ચ્) 141] 1. જાત્યન્ધં ચ દૃષ્ટ્વા તદા માતાપિતૃભ્યામ્ એવં ભવિષ્યતિ: નિરાસ્વાદમ્ અસ્માભિર્ દુઃખમ્ અનુભૂતં; નિરાસ્વાદમ્ અસ્માકાં પુત્રો જાતઃ; નિરાસ્વાદં નવામાસાઃ કુક્ષૌ ધારિતઃ. 2. શીતોષ્ણાં વેદનાં વેદયમાનૈઃ ક્ષુત્પિપાસાસુઃખાનિ ચ પ્રત્યનુભૂતાનિ, બહૂનિ ચ દૃષ્ટધર્મવેદનીયાન્ય્, અન્યાનિ ચ દુઃખાનિ પ્રત્યનુભૂતાનિ. 3. તત્યથાપિનામસર્વશૂરજાત્યન્ધં પુત્રં દૃષ્ટ્વા માતાપિત્રોર્ નૌત્સુક્યં ભવતિ, મહતી ચ નિરાશતા ભવિષ્યતિ, એવમ્ એવ સર્વશૂર નિરાશાઃ સદ્ધર્મપ્રતિક્ષેપકાઃ સત્વાઃ; 4. નરકતિર્યક્પ્રેતપરાયણાઃ, તે ચ તસ્મિન્ મરણકાલસમયે મહાશોકાશલ્યસમર્પિતા ભવિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 142] 1. યે તુ સર્વશૂર સત્વા એવં વાચં ભાષન્તે: અસ્તિ ધર્મઃ, અસ્તિ ધર્માણાં પારગઃ, તે તેન કુશલમૂલેન વિંશતિ કલ્પાન્ય્ ઉત્તરકુરુષૂપપત્સ્યન્તે; 2. પંચવિંશતિ કલ્પસહસ્રાણિ ત્રાયસ્ત્રિંશતાં દેવાનાં સહભાવ્યતાયામ્ ઉપપત્સ્યન્તે; 3. ત્રાયસ્ત્રિંશદ્ભ્યો દેવેભ્યશ્ ચ્યવિત્વા ઉત્તરકુરુષૂપપત્સ્યન્તે; 4. ન ચ માતુઃ કુક્ષાવ્ ઉપપત્સ્યન્તે; 5. લોકધાતુશતસહસ્રં ચ દ્રક્ષ્યન્તિ; સર્વે ચ તાં લોકધાતવઃ સુખાવતીનામાનઃ સર્વબુદ્ધક્ષેત્રસન્દર્શનન્ દૃષ્ટ્વા, તત્રૈવ પ્રતિષ્ઠાનાં કૃત્વા, તત્રૈવ બોધિમ્ અભિસમ્ભોત્સ્યન્તે.
[સસૂ(ચ્) 143] 1. એવં હિ સર્વશૂર મહાપ્રભાવો ઽયં સંઘાટો ધર્મપર્યાયઃ: 2. યે ઽસ્મિંશ્ ચિત્તપ્રસાદં કરિષ્યન્તિ ન તે જાતુ વિષમપરિહારેણ કાલં કરિષ્યન્તિ; પરિશુદ્ધશીલસમવાગતાસ્ તે સત્વા ભવિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 144] 1. સન્તિ સર્વશૂર સત્વા ય એવં કથયન્તિ: રાત્રિન્દિવમ્ તથાગતો બહૂનિ સત્વાનિ સંસારાત્ પરિમોચયન્તિ, અદ્યાપિ સત્વધાતુઃ ક્ષયં ન ગચ્છન્તિ. 2. બહવો બોધાય પ્રણિધાનં કુર્વન્તિ, બહવઃ સ્વર્ગલોક ઉપપદ્યન્તે, બહવો નિર્વૃતિમ્ અનુપ્રાપ્નુવન્તિ; અથ કેન હેતુના સત્વાનાં ક્ષયો ન ભવતિ?
[સસૂ(ચ્) 145] 1. અથાન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થાનામ્ એતદ્ અભવત્: 2. ગમિષ્યામો વયં, શ્રમણેન ગૌતમેન સાર્ધં વિવાદં કરિષ્યામઃ. 3. અથ ખલુ ચતુર્નવતિ બ્રાહ્મણાન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકાઃ, અનેકાનિ ચ નિગ્રન્થશતાનિ, યેન રાજગૃહં તેનોપસંક્રામન્તિ. 4. તેન ચ કાલેન તેન સમયેન ભગવાન્ સ્મિતાં પ્રાદુશ્ચકાર.
[સસૂ(ચ્) 146] 1. અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા, દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાદુષ્કરણાય? નાહેતું નાપ્રત્યયં તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા સ્મિતં પ્રાદુષ્કુર્વન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 147] 1. ભગવાન્ આહ: શૃણુ કુલપુત્ર, અદ્યેહ રાજગૃહે મહાનગરે રાજગૃહે મહાસન્નિપાતો ભવિષ્યતિ. 2. આહ: કે ભગવન્ન્ ઇહાયાસ્યન્તિ, દેવા વા, નાગા વા, યક્ષા વા, મનુષ્યા વા, અમનુષ્યા વા? 3. ભગવાન્ આહ: સર્વ એતે મૈત્રેયાદ્યેહાગમિષ્યન્તિ: દેવનાગયક્ષમનુષ્યામનુષ્યાઃ, ચતુરશીતિશ્ ચ સહસ્રાણિ બ્રાહ્મણાનામ્ ઇહાયાસ્યન્તિ;
[સસૂ(ચ્) 148] 1. નવતિ કોટીસહસ્રાણિ તીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થાનામ્ ઇહાયાસ્યન્તિ. તે મયા સાર્ધં વિવાદં કરિષ્યન્તિ. 2. તેષાં સર્વેષાં વિવાદશમનાય ધર્મન્ દેશયિષ્યામિ. 3. સર્વે ચ તે બ્રાહ્મણા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સમ્બોધૌ ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિષ્યન્તિ. 4. નવતિ કોટીશતસહસ્રાણ્ય્ અન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થાઃ સર્વે સ્રોતઆપત્તિફલં પ્રાપ્સ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 149] અષ્ટાદશ કોટીસહસ્રાણિ નાગરાજ્ઞામ્ આગમિષ્યન્તિ યે મમાન્તિકાદ્ ધર્મં શ્રોષ્યન્તિ; શ્રુત્વા ચ સર્વે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદયિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 150] 1. ષષ્ટિ કોટીસહસ્રાણિ શુદ્ધાવાસકાયિકાનાં દેવપુત્રાણામ્ આગમિષ્યન્તિ; 2. તૃંશત્ કોટીસહસ્રાણિ મારાણાં પાપીમતાં સપરિવારાણામ્ આયાસ્યન્તિ; 3. દ્વાદશ કોટીસહસ્રાણિ અસુરરાજ્ઞામ્ આગમિષ્યન્તિ; 4. પંચમાત્રાણિ ચ રાજશતાનિ સપરિવારાણ્ય્ આયાસ્યન્તિ ધર્મશ્રવણાય. 5. તે સર્વે મમાન્તિકાદ્ ધર્મં શ્રુત્વાનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તાન્ય્ ઉત્પાદયિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 151] અથ ખલુ મૈત્રેયો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવતઃ પાદૌ શિરસા વન્દિત્વા, ભગવન્તં તૃષ્ પ્રદક્ષિણીકૃત્વા, તત્રૈવાન્તર્ધિતતઃ.
[સસૂ(ચ્) 152] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા, દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. કિન્ નામાનિ ભગવન્ પંચમાત્રાણિ રાજશતાનિ?

[સસૂ(ચ્) 153] 1. ભગવાન્ આહ: શૃણુ સર્વશૂર, નન્દો નામ રાજા, 2. સુનન્દો નામ રાજા, 3. ઉપનન્દો નામ રાજા, 4. જિનર્ષભો નામ રાજા, 5. બ્રહ્મસેનો નામ રાજા, 6. બ્રહ્મઘોષો નામ રાજા, 7. સુદર્શનો નામ રાજા, 8. જયસેનો નામ રાજા, 9. નન્દસેનો નામ રાજા, 10. બિંબિસારો નામ રાજા, 11. પ્રસેનજિન્ નામ રાજા, 12. વિરૂઢકો નામ રાજા; 13. એવંપ્રમુખાનિ પંચમાત્રાણિ રાજશતાનિ, એકૈકો રાજા વિંશતિકોટીસહસ્રપરિવારઃ. 14. તે સર્વે ઽનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સંપ્રસ્થિતાઃ, સ્થાપયિત્વા રાજા વિરૂઢકઃ.
[સસૂ(ચ્) 154] 1. પૂર્વસ્યાન્ દિશિ તૃંશત્ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનામ્ આગચ્છન્તિ; 2. દક્ષિણાયાં દિશિ પંચાશત્ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનામ્ આગચ્છન્તિ; 3. પશ્ચિમાયાન્ દિશિ ષષ્ટિ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનામ્ આગચ્છન્તિ; 4. ઉત્તરસ્યાન્ દિશિ અશીતિ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનામ્ આગચ્છન્તિ; 5. અધસ્તાદ્દિશિ નવતિ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનામ્ આગચ્છન્તિ; 6. ઊર્ધ્વાયાન્ દિશિ શતકોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનામ્ આગચ્છન્તિ; 7. સર્વે ચ દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતાઃ.
[સસૂ(ચ્) 155] અથ તે સર્વે બોધિસત્વા, યેન રાજગૃહં મહાનગરં, યેન ચ ગૃદ્ધ્રકૂટપર્વતો, યેન ભગવાંસ્ તેનોપસંક્રાન્તા ભગવતો દર્શનાય વન્દનાય, સર્વે ચ તે બોધિસત્વા અનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ સંપ્રસ્થિતાઃ.
[સસૂ(ચ્) 156] 1. અથ ખલુ ભગવાન્ સર્વશૂરં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રયતિ સ્મ: 2. ગચ્છ ત્વં સર્વશૂર દશસુ દિક્ષુ સર્વલોકધાતુષુ, બોધિસત્વાનામ્ એવં વદ: 3. અદ્ય તથાગતો રાજગૃહે મહાનગરે ધર્મન્ દેશયતિ. તદ્ યૂયં સર્વે દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષુ સ્થિતા અઞ્જલીન્ પ્રણામયથ. 4. અનુશ્રાવ્ય ચ મુહૂર્તમાત્રેણ ચ પુનર્ એવ નિવર્તયસ્વ ધર્મશ્રવણાય.
[સસૂ(ચ્) 157] અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય, ભગવન્તં તૃષ્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, ઋદ્ધિબલેનાન્તર્ધિતઃ.
[સસૂ(ચ્) 158] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો, દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષુ ગત્વા, બોધિસત્વાનામ્ આરોચયતિ: 2. અદ્ય માર્ષા શાક્યમુનિસ્ તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સહાયાં લોકધાતૌ રાજગૃહે મહાનગરે સત્વાનાન્ ધર્મન્ દેશયતિ. 3. તદ્ યૂયં સાધુકારમ્ અનુપ્રયચ્છથ, તદ્ યુષ્માકમ્ અદ્યૈવ હિતાય સુખાય મહાલાભો ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 159] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો, દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષુ ગત્વા, સર્વબુદ્ધાન્ પર્યુપાસ્ય, બોધિસત્વાનામ્ આરોચયિત્વા, તદ્યથાપિનામ બલવાન્ પુરુષો ઽચ્છટાસંઘાટં કુર્યાદ્, અત્રાન્તરે સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો, યેન રાજગૃહં મહાનગરં, યેન ચ ભગવાંસ્, તેનાગત્ય, ભગવતઃ પુરતઃ સ્થિતઃ. 2. તત્ર ચ સર્વે બ્રાહ્મણાન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થાઃ સન્નિપતિતાઃ; 3. બહવશ્ ચ દેવનાગમનુષ્યામનુષ્યાઃ, પંચમાત્રાણિ ચ રાજશતાનિ સપરિવારાણિ સન્નિપતિતાનિ; 4. ત્રિંશત્ કોટીસહસ્રાણિ મારાણાં પાપીયસાં સપરિવારાઃ સન્નિપતિતા.
[સસૂ(ચ્) 160] 1. તેન ખલુ પુનઃ સમયેન રાજગૃહં મહાનગરં પ્રકંપિતમ્. 2. અથ ખલુ દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષુ દિવ્યં ચન્દનચૂર્ણં પ્રવર્ષિતં; 3. દિવ્યં ચ પુષ્પવર્ષં પ્રવર્ષિતં. 4. તદ્ ભગવતો મૂર્ધસન્ધૌ કૂટાગારઃ સંસ્થિતઃ. 5. તેન ખલુ પુનઃ સમયેન તથાગતસ્ય પુરતઃ શક્રો દેવાનામ્ ઇન્દ્રઃ સ્થિતો ઽભૂત્. સ વજ્રેણ ભૂમિં પરાહનત્.
[સસૂ(ચ્) 161] 1. અથ ખલુ તસ્મિન્ સમયે ચતુર્દિશં ચત્વારો વાતરાજાન ઉત્થાય પ્રવાન્તિ, 2. યે ચ રાજગૃહે મહાનગરે સંકરા વા, પાંસવો વા, બાલિકા વા, તત્ સર્વં નગરાદ્ બહિઃ પ્રક્ષિપન્તિ; 3. દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષુ ગન્ધોદકવર્ષં પ્રવર્ષન્તિ; 4. દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષૂત્પલપદ્મકુમુદપુણ્ડરીકાણિ પ્રવર્ષન્તિ; 5. તે ચ પુષ્પાસ્ તેષાં સત્વાનામ્ ઉપરિ મુર્ધ્નિ પુષ્પચ્છત્રાણિ તસ્થિરે, તથાગતસ્ય ચોપરિ મુર્ધ્નિ. 6. ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષે ચતુરશીતિઃ કૂટાગારસહસ્રાણિ સંસ્થિતાનિ, 7. તેષુ ચ ચતુરશીતિષુ પુષ્પકૂટાગારસહસ્રેષુ ચતુરશીતિ સહસ્રાણ્ય્ આસનાનાં પ્રજ્ઞપ્તાનિ સપ્તરત્નમયાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ, 8. સર્વત્ર ચાસને તથાગતો નિષણ્ણો ધર્મન્ દેશયતિ. 9. અથ ખલ્વ્ અયં ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ ષડ્વિકારં પ્રકમ્પિતઃ.
[સસૂ(ચ્) 162] 1. અથ ખલુ સર્વશૂરો બોધિસત્વો મહાસત્વો, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યદ્ ઇમાન્ય્ એવંરૂપાણિ રાજગૃહે મહાનગરે પ્રાતિહાર્યાણિ સન્દૃશ્યન્તે? 2. ભગવાન્ આહ: તદ્યથા કશ્ચિદ્ એવ પુરુષઃ સ્યાચ્, ચઞ્ચલશ્, ચપલો, ઽહંકારમમકારસ્થિતઃ; સ ચ દરિદ્રો ભવેત્. 3. તસ્ય રાજા શીર્ષં પરિમાર્જયેદ્; અથ સ પુરુષો ઽધિમાનાદ્, યાવાદ્ રાજદ્વારં ગત્વા, બલસા તં રાજકુલં પ્રવેષ્ટુમ્ ઇચ્છેદ્. અથ તે રાજામાત્યપાર્ષદ્યાસ્ તં પુરુષં ગૃહ્ણીયુર્, બહુભિશ્ ચ પ્રકારૈસ્ તાડયેયુર્.
[સસૂ(ચ્) 163] 1. અથ તેન કાલેન તેન સમયેન સ રાજા શૃણુયાદ્ એતાં પ્રકૃતિં: સ દરિદ્રપુરુષો બલસાભ્યન્તરં પ્રવેષ્ટુકામ. ઇતિ શ્રુત્વા ચાસ્યૈવં ભવેદ્: અવશ્યમ્ અયં મમ ઘાતયિતુકામઃ. 2. તતઃ સ રાજા રુષ્ટસ્ તાન્ પાર્ષદ્યાન્ એવં વદેદ્: ગચ્છન્તુ ભવન્ત, એતં પુરુષં પર્વતવિવરં નીત્વા જીવિતાદ્ વ્યપરોપયથ સર્વપરિવારં; 3. માતાપિતૃપુત્રદુહિતૃદાસીદાસકર્મકરાણાં ચ વ્યસનમ્ આપાદયથ. 4. અથ તે સર્વે જીવિતાદ્ વ્યવરોપિતાઃ, 5. તસ્ય ચ સર્વે સ્વજનબન્ધુવર્ગાઃ પરમશોકશલ્યસમર્પિતા ભવેયુઃ.
[સસૂ(ચ્) 164] 1. એવમ્ એવ સર્વશૂર તથાગતો ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ સત્વાનાન્ ધર્મન્ દેશયતિ. 2. તત્ર, યથા સ પુરુષો ઽધિમાનિક, એવં બાલપૃથગ્જનાસ્: તથાગતં રૂપવર્ણલિંગસંસ્થાનતો નિમિત્તમ્ ઉદ્ગૃહ્ય, તથાગતકાયમ્ ઇતિ સંજાનન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 165] 1. તત્ર તે બહૂન્ ધર્માં ચ્છ્રુત્વાધિમાને પતન્તિ, નાનાપ્રલાપાન્ પ્રલપન્તિ. 2. અહંકારમમકારેણાભિભૂતાઃ સ્વયમ્ એવ ધર્મં ન શૃણ્વન્તિ ન પ્રકાશયન્તિ. 3. યઃ કશ્ચિત્ સૂત્રં વા ગાથાં વાન્તશો દૃષ્ટાન્તં વા તેષાં આરોચયતિ, તત્ તે ન ગૃહ્ણન્તિ, ન શ્રોત્રમ્ અવદધન્તિ: વયં સ્વયં જાનીમહ ઇતિ: 4. તત્ કસ્ય હેતોર્? યથાપિનમાધિમાનત્વાત્ તેન બાહુશ્રુત્યેન પ્રમાદમ્ આપદ્યન્તે.
[સસૂ(ચ્) 166] 1. યે બાલપૃથગ્જનૈઃ સાર્ધં સમવધાનં કુર્વન્તિ ન તે તથારૂપં ધર્મોપસંહિતં વચનં શ્રોષ્યન્તિ; 2. તે તેન બાહુશ્રુત્યેન પ્રમત્તા ભવિષ્યન્તિ; 3. તે તથારૂપાઃ પુરુષાઃ સ્વકાવ્યાનિ સ્થાપયન્તિ, સ્વકાનિ ગ્રન્થાનિદાનાનિ સ્થાપયન્તિ; 4. તે સર્વલોકં ચાત્માનં ચ વિસંપાદયન્તિ; 5. વ્યર્થં ચ રાષ્ટ્રપિણ્ડં પ્રભૂતં પરિભોક્ષ્યન્તિ, ભુક્ત્વા ચ ન સમ્યક્ પરિણમયિષ્યન્તિ. 6. મરણકાલસમયે તેષાં મહાસન્ત્રાસો ભવિષ્યતિ.

[સસૂ(ચ્) 167] 1. તે ચ સત્વાસ્ તં વક્ષ્યન્તિ: બહવસ્ ત્વયા વયં શિલ્પજ્ઞાનં શિક્ષાપિતાઃ કથં ત્વં સ્વમ્ આત્માનં ન શક્નુષે સંસ્થાપયિતું? 2. સ તેષાં એવં વદેન્: ન શક્યં માર્ષા ઇદાનીમ્ આત્માનં પરિસંસ્થાપયિતું.
[સસૂ(ચ્) 168] 1. તત્ર તે સત્વાસ્, તસ્ય તદ્ ભાષિતં શ્રુત્વા, નાનાપ્રકારં પરિદેવયિષ્યન્તિ. 2. યથા તસ્યૈકપુદ્ગલસ્યાર્થેન બહવો જ્ઞાતિસંઘા જીવિતાદ્ વ્યવરોપિતા અનપરાધિનઃ, સ્વકર્મપ્રત્યયેન, એવમ્ એવ તે સત્વા મરણકાલસમયે, તેષાં પરિદેવતાં નરકતિર્યગ્યોનિપરાયણં આત્માનં સમનુપશ્યન્તે ઽકલ્યાણમિત્રસંસર્ગહેતોઃ. 3. તદ્ અહં યુષ્માકં બ્રાહ્મણાનામ્ અન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થાનામ્ એવં વદામિ: મા યૂયં પ્રમત્તા ભવથ! 4. તદ્યથાપિનામાજાતપક્ષઃ શકુનિર્ ન શક્નોત્ય્ આકાશે પ્રક્રમિતું દેવલોકગમનાય, એવમ્ એવ યુષ્માભિર્ અહંકારમમકારસ્થિતૈર્ ન શક્યં નિર્વાણં અનુપ્રાપ્તું; ન યુષ્માકં તથા ઋદ્ધિઃ સંવિદ્યતે. 5. તત્ કસ્ય હેતોઃ? કર્મપ્રકરણેન યૂયં કુક્કુટયોન્યા ઇવોત્પન્નાઃ. 6. ન ચિરેણાયં કાયો ભેદનધર્મા મરણપર્યવસાનો ભવિષ્યતિ. 7. મરણકાલસમયે નિરાસ્વાદનતા, પરિતસ્યનતા ચ ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 169] 1. કિમ્ અયમ્ અસ્માભિર્ આત્મભાવઃ સન્ધારિતો યે વયં ન દેવસુખં ન પ્રત્યનુભવિષ્યામ, નાપિ નિર્વાણપદસ્થા ભવિષ્યામઃ? 2. નિરર્થકમ્ અસ્માભિઃ શરીરમ્ ઉદ્વૂઢં! 3. કા ગતિર્ અસ્માભિઃ કિં પરાયણં ભવિષ્યતિ? 4. કુત્રોપપત્તિઃ, કુત્ર વા નિરોધો ભવિષ્યતીતિ?
[સસૂ(ચ્) 170] 1. અથ ખલુ ભગવાં પુનર્ અપિ તાન્ અન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થબ્રાહ્મણાન્ આમન્ત્રયતિ: 2. મા યૂયં માર્ષા રત્નમયાજ્ જંબુદ્વીપાન્ નિરાશા ભવિષ્યધ્વે! 3. મા યૂયં ધર્મરત્નાત્ પરિબાહ્યા ભવિષ્યથેતિ! 4. પૃચ્છથ યૂયં માર્ષાસ્ તથાગતં યદ્ યદ્ એવાકાંક્ષથાહ; અહં યુષ્માકં સર્વાભિપ્રાયાન્ પરિપૂરયિષ્યામિ.
[સસૂ(ચ્) 171] 1. અથ ખલુ તે સર્વે બ્રાહ્મણાન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થા ઉત્થાયાસનેભ્ય, એકાંસાનિ ચીવરાણિ પ્રવૃત્ય, અંજલયઃ પ્રગૃહ્ય, ભગવન્તં પરિપૃચ્છન્તિ સ્મ: 2. બહૂનિ ભગવં સત્વાનિ રાત્રિન્દિવસ્ તથાગતઃ સંસારાત્ પરિમોચયતિ, ન ચ સત્વધાતોર્ ઊનત્વં વા પૂર્ણત્વં વા પ્રજ્ઞાયતે. 3. કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ યત્ તે સત્વા સમાના ઉત્પાદનિરોધં દર્શયન્તિ?
[સસૂ(ચ્) 172] 1. અથ ખલુ ભગવાન્ ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રયતિ સ્મ: 2. મહાસન્નાહં સન્નહ્યન્તિ તીર્થ્યા મહાકૌકૃત્યવિનોદનાર્થાય. મહાધર્મોલ્કાજ્વાલનાયમહાપ્રશ્નનિદાનં પરિપૃચ્છન્તિ. 3. પશ્ચિમે તુ કાલે ન ભવિષ્યન્તિ દહરા સત્વા વૃદ્ધા વા યે ઉત્પાદનિરોધં કરિષ્યન્તિ. સન્તિ ભૈષજ્યસેન વૃદ્ધા સત્વા દહરા ઇવ ન કિંચિજ્ જાનન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 173] 1. તદ્યથાપિનામ ભૈષજ્યસેન કશ્ચિદ્ એવ પુરુષઃ શિરઃ શોચયેત, નવકાનિ ચ વસ્ત્રાણિ પ્રવૃણુયાત્ સ ચ ગૃહાદ્ બહિર્ નિષ્ક્રમેત; 2. તમ્ એનં સત્વા આમન્ત્રયન્તિ: સુપ્રાવૃતાનિ તે નવકાનિ વસ્ત્રાણીતિ. 3. અથ કશ્ચિદ્ એવાપરઃ સત્વો ભવેત્; સ શિરઃ શોચયેત, પુરાણકાનિ ચ વસ્ત્રાણિ પ્રાવૃણુયાત્; તાનિ ચ શિથિલકાનિ ભવન્તિ, ન ચ શોભન્તે. 4. સ ચ પુરુષઃ સુસ્નાતશિરા ભવતિ, વસ્ત્રં ચાસ્ય ન શોભતે. 5. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન સંતિ વૃદ્ધા સત્વા યે જંબુદ્વીપં ન શોભયન્તિ. 6. દહરાસ્ તુ સત્વા ઉત્પાદનિરોધં દર્શયન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 174] 1. અથ ખલુ તે સર્વે ઽન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થબ્રાહ્મણા ઉત્થાયાસનાદ્, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: કો ભગવન્ન્ અસ્માકં વૃદ્ધો વા દહરો વા? 2. ભગવાન્ આહ: વૃદ્ધા યૂયં! પુનઃ પુનર્ નરકતિર્યક્પ્રેતેષુ દુઃખાં વેદનાં દૃષ્ટ્વા તદ્ અદ્યાપિ યૂયં તૃપ્તિં નાધિગચ્છથ!
[સસૂ(ચ્) 175] 1. અથ ખલુ તે સર્વે બ્રાહ્મણાન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થાઃ, સર્વે ચ નાગરાજાનો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: ન ભૂયો ભગવન્ન્ ઉત્સહામ સંસારે દુઃખાં વેદનામ્ અનુભવિતું! 2. તે ચાન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થબ્રાહ્મણા એવમ્ આહુઃ: ન સન્તિ દહરા સત્વા યે શક્નુયુર્ ધર્મતાં સાક્ષાત્કર્તુમ્.

[સસૂ(ચ્) 176] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: પશ્ય ભદન્ત ભગવન્ કિયદ્ દુરધિમોચ્યા ઇમે સત્વાઃ! 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ ભૈષજ્યસેન, સાંપ્રતં તથાગતઃ સર્વલોકપ્રત્યક્ષં કરોતિ.
[સસૂ(ચ્) 177] 1. અથ ખલુ ચતુર્નવતિ કોટીસહસ્રાણિ નવકાનાં સત્વાનાં તે તથાગતસ્ય પુરતઃ સ્થિતાઃ. ન ચ તથાગતં વન્દન્તિ, નાલપન્તિ, ન સંલપન્તિ. 2. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યદ્ એતે સત્વા ભગવન્તં નાલપન્તિ, ન સંલપન્તિ, ન વન્દન્તિ, ન ચ ભગવન્તં પરિપૃચ્છન્તિ? 3. ભગવાન્ આહ: શૃણુ ભૈષજ્યસેન, સત્વા એવં વદન્તિ: ન શક્યં નવકૈઃ સત્વૈર્ ધર્મતા સાક્ષાત્કર્તુમ્. 4. ત એતે ભૈષજ્યસેન નવકાઃ સત્વા યુષ્માભિર્ દ્રષ્ટવ્યાઃ. 5. તે ચ સત્વા એવં આહુર્: વયં ભગવન્ નવકાઃ સત્વા, વયં સુગત નવકાઃ સત્વા! 6. ભગવાન્ આહ: એષાં ભો સત્વાનાં લોકપ્રત્યક્ષં, સાંપ્રતં સ્વશરીરાલ્ લોકસ્ય પ્રમાણં દર્શયથ.
[સસૂ(ચ્) 178] 1. તેન ખલુ પુનઃ કાલેન તેન સમયેન ચતુર્નવતિ કોટીસહસ્રાણિ નવકાનાં સત્વાનાં, કાયસ્ય ભેદાદ્ અન્તરીક્ષે સ્થિત્વા, દશભૂમિપ્રતિલબ્ધા અભૂવન્. 2. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: સુલબ્ધાલાભા ભગવન્ન્ ઈદૃશાઃ સત્વાઃ યે સંસારે પરિક્ષયાય પર્યાદાનાય વીર્યમ્ આરભન્તે. 3. અદ્યૈવ ભગવન્ન્ ઇમે સત્વા ઉત્પન્નાઃ, અદ્યૈવ ભગવન્ન્ ઇમે સત્વાઃ પરિમુક્તાઃ, અદ્યૈવ સર્વે દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા દૃષ્ટાઃ.
[સસૂ(ચ્) 179] 1. અથ ખલુ સર્વબ્રાહ્મણાન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થા, નાગરાજાનો ઽપિ, મારાશ્ ચ પાપીમાન્ સપરિવાર ઉપસંક્રાન્તો વિચક્ષુષ્કરણાય, સર્વે ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્ન્: ઇહ વયં ભગવન્સ્ તથાગતસ્યાન્તિકમ્ ઉપસંક્રાન્તા વિચક્ષુષ્કરણાય. 2. તે વયં ભગવન્ન્, ઇમન્ ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા, પ્રસાદપ્રતિલબ્ધા અભૂમ બુદ્ધે ચ ધર્મે ચ. 3. તત્રાસ્માકં ભગવન્ સર્વેષામ્ એવં ભગવત્ય્: એવંરૂપં બુદ્ધસુખં પ્રતિલભેમહે! 4. એવંરૂપાશ્ ચ તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધા લોકે ભવેમઃ.
[સસૂ(ચ્) 180] 1. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એતદ્ ભદ્રમુખા! યથા યૂયં તથાગતસ્યાન્તિકમ્ ઉપસંક્રાન્તાઃ, તૈર્યુષ્માભિર્ ઇમં સંઘાટં ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા, આનુત્તરાયાં સમ્યક્સંબોધૌ ચિત્તં ઉત્પાદિતં. 2. તેન યૂયં ભદ્રમુખાઃ કુશલમૂલેન ન ચિરેણ કાલેનાનુત્તરાં સમ્યક્સંબોત્સ્યધ્વે. અભિસંભોત્સ્યધ્વે.
[સસૂ(ચ્) 181] 1. સમનન્તરભાષિતા ચ તથાગતેનેયં વાગ્, અથ તેષાં સર્વેષામ્ અન્યતીર્થિકચરકપરિબ્રાજકનિગ્રન્થબ્રાહ્મણાનામ્ અનુત્પત્તિકધર્મક્ષાન્તિપ્રતિલાભો ઽભૂત્, 2. સર્વે ચ દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા બોધિસત્વાઃ સંવૃત્તાઃ, 3. સર્વે ચ તે બોધિસત્વા, ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષે સપ્ત તાલાન્ વૈહાયસમ્ અભ્યુદ્ગમ્ય, સપ્તરત્નમયાનિ કૂટાગારાણિ તથાગતસ્યોપનામયન્તિ, 4. સર્વે ચ નાનાવિકુર્વાધિષ્ઠાનર્ધ્યભિસંકારાન્ અભિસંસ્કુર્વન્તિ. 5. અથ તે, ભગવત ઉપરિ મૂર્ધ્નિ સ્થિત્વા ભગવન્તં નાનાપુષ્પૈર્ અભ્યવકિરન્તિ. 6. તથાગતાંશ્ ચ મનસિકુર્વન્તિ, સ્વકાયે ચ બુદ્ધસંજ્ઞામ્ ઉત્પાદયન્ત્ય્. 7. અનેકાનિ ચ દેવપુત્રકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ દિવ્યપુષ્પૈસ્ તથાગતમ્ અભ્યવકિરન્તિ સ્મ.
[સસૂ(ચ્) 182] એવં ચ વાચમ્ અભાશન્ત: મહાલાભઃ શ્રમણો ગૌતમઃ! મહાક્ષેત્રો, લોકનાથઃ; સમાધિબલાધાનપ્રાપ્તઃ; વિજ્ઞો, વિજ્ઞાર્થિકઃ, યઃ ઈદૃશાન્ સત્વાન્ સંસારાદ્ અનુપૂર્વેણોપાયકૌશલ્યેન પરિમોચયત્ય્: એકેન સુભાષિતમાત્રેણ એતાવન્તિ સત્વાનિ સંસારાત્ પરિમુચ્યન્તે!
[સસૂ(ચ્) 183] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, એકાંસમ્ ઉત્તરાસંગં કૃત્વા, દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યદ્ એતે દેવપુત્રા એવં વાચં નિશ્ચારયન્તિ, બહૂનિ ચ ર્ધ્યભિસંસ્કારાન્ કુર્વન્તિ, બહૂનિ ચ તથાગતસ્ય વર્ણાન્ અભિસંસ્તુવન્તિ સ્મ? 3. ભગવાન્ આહ: શૃણુ કુલપુત્ર, ન હિ તે માં સ્તુવન્તિ, સ્વકાયમ્ એવ સ્તુન્વન્તિ; 4. સ્વકાયમ્ એવ ધર્મરાજાસને સ્થાપયિષ્યન્તિ; 5. સ્વકાયમ્ એવાગ્રધર્માસને પ્રતિષ્ઠાપયિષ્યન્તિ; 6. સ્વકાયાદ્ એવ ધર્મરશ્મિન્ નિશ્ચારયિષ્યન્તિ; 7. સર્વબુદ્ધપરિગૃહીતાશ્ ચ ભવિષ્યન્ત્ય્ અનુત્તરાસ્યાઃ સમ્યક્સંબોધેર્ અભિસંબોધાય, અભિસંબુધ્ય ચ ધર્મન્ દેશયિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 184] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: બહવો ભદન્ત ભગવન્ સત્વાઃ, બહવો ભદન્ત સુગત સત્વા રાત્રિન્દિવં પરિમુચ્યન્તે; તદ્ અદ્યાપિ સત્વાનાં ક્ષયો ન ભવતિ. 2. ભગવાન્ આહ: સાધુ સાધુ ભૈષજ્યસેન યસ્ ત્વં તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે. શૃણુ ભૈષજ્યસેન! 3. તદ્યથાપિનામ ભૈષજ્યસેન કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો ભવેદ્, આઢ્યો, મહાધનો, મહાભોગઃ, બહુધનધાન્યકોશકોષ્ઠાગારસમન્વાગતઃ, બહુદાસદાસીકર્મકરપૌરુષેયાનિ ચાસ્ય સ્યુર્, બહૂનિ ચ ધનસ્કન્ધાનિ, બહૂનિ ચ ક્ષેત્રારામાણિ સંવિદ્યેરન્, બહૂનિ ચ ધનધાન્યાનિ; 4. સ ચ પુરુષો વસન્તકાલે સર્વાણિ તાનિ ધનધાન્યાનિ વાપયેત્. 5. અથ યાવદ્ અપરેણ કાલસમયેન સર્વાણિ તાનિ બીજાનિ પરિપચ્યેરન્, સ પરિપક્વાનીતિ વિદિત્વા, તતઃ સ પુરુષસ્ તાનિ ધનધાન્યાનિ ગૃહસ્યાભ્યન્તરે પૃથક્ પૃથક્ સ્થાપયતિ; સ્થાપયિત્વા પરિભુંક્તે. 6. યાવદ્ વસન્તકાલે પુનર્ એવ બીજાનિ વાપયતિ.
[સસૂ(ચ્) 185] 1. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન ઇમે સત્વાઃ, પૂર્વં શુભં કર્મ કૃત્વા, પશ્ચાત્ તેષાં કર્મણાં પરિક્ષયાત્, પુનઃ પુનર્ અપિ પુણ્યક્ષેત્રમ્ અન્વેષન્તે, કુશલમૂલાન્ય્ અવરોપયન્તિ. 2. કુશલમૂલાન્ય્ અવરોપયિત્વા તત્ર ચ કુશલધર્મે પ્રતિપત્ત્યા સંપાદયન્તિ. 3. પ્રતિપત્તિસંપન્ના સર્વધર્માન્ વર્ધયન્તિ. 4. સર્વધર્માન્ વર્ધયિત્વા પ્રીતિપ્રામોદ્યમ્ ઉત્પાદયન્તિ, 5. તેન ચ પ્રીતિપ્રામોદ્યચિત્તેન ભૈષજ્યસેનાનેકાનિ કલ્પકોટીસહસ્રાણિ ન નાશ્યન્તે. 6. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન પ્રથમચિત્તોત્પાદિકો બોધિસત્વો ન કદાચિદ્ વિનાશધર્મા ભવતિ, સંક્ષિપ્તેન સર્વધર્માન્ પ્રજાનાતિ.
[સસૂ(ચ્) 186] આહ: 1. કથં ભગવન્ પ્રથમચિત્તોત્પાદિકો બોધિસત્વઃ સ્વપ્નં પશ્યતિ? 2. ભગવાન્ આહ: બહૂનિ ભૈષજ્યસેન પ્રથમચિત્તોત્પાદિકો બોધિસત્વઃ સ્વપ્નાન્તરે ભયાનિ પશ્યતિ. 3. તત્ કસ્ય હેતોર્? યદા સ્વપ્નાન્તરે ભયાનિ પશ્યતિ, તદા સર્વપાપકાનિ કર્માણિ પરિશોધયતિ. 4. ન શક્યં ભૈષજ્યસેન પાપકર્મણા સત્વેન તીવ્રં દુઃખમ્ અપનયિતુમ્, ન ચ પાપેન સ્વપ્નેન દૃષ્ટેનાસ્ય ભયં ભવતિ.

[સસૂ(ચ્) 187] 1.ભૈષજ્યસેન આહ: કતમાનિ ભગવન્ પ્રથમચિત્તોત્પાદિકો બોધિસત્વઃ સ્વપ્નાન્તરે ભયાનિ પશ્યતિ? 2. ભગવાન્ આહ: અગ્નિં ભૈષજ્યસેન પ્રજ્વલિતં પશ્યતિ. તતસ્ તેન બોધિસત્વેનૈવં વેદિતવ્યં: સર્વક્લેશા મે દગ્ધાઃ. 3. દ્વિતીયં ભૈષજ્યસેન ઉદકં પશ્યતિ, લુડિતં, સંપ્રલુડિતં. તત્ર તેન પ્રથમચિત્તોત્પાદિકેન બોધિસત્વેન ન ભેતવ્યં. 4. તત્ કસ્ય હેતોઃ? એવં હિ ભૈષજ્યસેન, સર્વપાપક્ષયં કૃતં ભવતિ. 5. તૃતીયં ભૈષજ્યસેન પ્રથમચિત્તોત્પાદિકો બોધિસત્વઃ સ્વપ્નં પશ્યતિ મહાભયં. 6. આહ: કતમં ભગવન્?
[સસૂ(ચ્) 188] 1. ભગવાન્ આહ: સ્વશરીરે શીર્ષં મુણ્ડિતં પશ્યતિ. તત્ર તેન બોધિસત્વેન ન ભેતવ્યં. 2. તેનૈવં ચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં: રાગદ્વેષમોહાનિ મે મુણ્ડિતાનિ ભવન્તિ, 3. ષડ્ગતિકં ચ મે સંસારં પરાજિતં ભવિષ્યતિ. 4. ન હિ તસ્ય નરકાવાસો ભવિષ્યતિ, ન તિર્યક્ષુ, ન પ્રેતેષુ વા, નાસુરેષુ વા, ન નાગેષુ, ન દેવેષુ. 5. પરિશુદ્ધેષુ ભૈષજ્યસેન બુદ્ધક્ષેત્રેષુ પ્રથમચિત્તોત્પાદિકો બોધિસત્વ ઉપપત્તિં પ્રતિગૃહ્ણાતિ.
[સસૂ(ચ્) 189] 1. ભૈષજ્યસેન, પશ્ચિમે કાલે પશ્ચિમે સમયે, યદિ કશ્ચિત્ સત્વો બોધૌ ચિત્તં પરિણમયિષ્યતિ, તેન મહતી પરિભાષણા દ્રષ્ટવ્યા, પરિભૂતવાસશ્ ચ ભવિષ્યતિ. 2. તત્ર તેન ભૈષજ્યસેન ન પરિખેદચિત્તમ્ ઉત્પાદયિતવ્યં, ન વિષીદિતવ્યં.
[સસૂ(ચ્) 190] 1. બહવો ભૈષજ્યસેન મયા ધર્મા દેશિતાઃ. 2. મયા ચ ભૈષજ્યસેનાનેકાનિ કલ્પકોટીનયુતશતસહસ્રાણિ દુષ્કરચર્યા ચીર્ણા. 3. ન મયા ભૈષજ્યસેન રાજ્યભોગાર્થાય વા, વૃત્તિભોગાર્થાય વા, ઐશ્વર્યભોગાર્થાય વા દુષ્કરચર્યા ચીર્ણા; સ્વભાવધર્માવબોધાય ભૈષજ્યસેન મયા દુષ્કરચર્યા ચીર્ણા. 4. ન ચ મે તાવદ્ અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિઃ પ્રાપ્તા યાવન્ ન મયાયં ધર્મપર્યાયઃ શ્રુતઃ: 5. યસ્મિંસ્ તુ ભૈષજ્યસેન કાલસમયે મયાયં સંઘાટો ધર્મપર્યાયઃ શ્રુતઃ, તત્રૈવ દિવસે અનુત્તરા સમ્યક્સંબોધિર્ અભિસંબુદ્ધા. 6. ગંભીરો ઽયં ભૈષજ્યસેન ધર્મપર્યાયઃ. 7. દુર્લભો ઽસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય શ્રવઃ. 8. પરમદુર્લભો ભૈષજ્યસેન તથાગતાનામ્ ઉત્પાદઃ. પરમદુર્લભો ભૈષજ્યસેનાસ્ય ધર્મપર્યાયસ્ય ધારકઃ.
[સસૂ(ચ્) 191] 1. યે તે ઇમન્ ધર્મપર્યાયં શ્રોષ્યન્તિ, સર્વે તે ઽનુત્તરાં સમ્યક્સંબોધિમ્ અભિસંભોત્સ્યન્તે. 2. કલ્પસહસ્રં ભૈષજ્યસેન સંસારાત્ પશ્ચાન્મુખં કરિષ્યન્તિ. 3. પરિષુદ્ધં બુદ્ધક્ષેત્રં પ્રતિલપ્સ્યન્તે, નિરોધમાર્ગં ચ પ્રજ્ઞાસ્યન્તિ. 4. ભવ્યાશ્ ચ તે નિશ્રયં પ્રજ્ઞાતું, ભવ્યાઃ કુશલસ્થાનં પ્રજ્ઞતું, ભવ્યા અભિજ્ઞાકુશલસ્થાનં પ્રજ્ઞતુમ્, ભવ્યાઃ કુશલસ્થાનનિરોધં પ્રજ્ઞાતુમ્.
[સસૂ(ચ્) 192] 1. નિરોધમ્ એવ ભૈષજ્યસેન કિમર્થમ્ ઉચ્યતે? 2. આહ: અર્થ ઉચ્યતે ભગવન્ ધર્મસ્થાનમ્. 3. ભગવાન્ આહ: કતમં ભૈષજ્યસેન ધર્મસ્થાનં? 4. આહ: ધર્મ ઉચ્યતે ભગવન્ન્ આરબ્ધવીર્યતા, આરબ્ધશીલતા; શીલસમન્વાગમતા ધર્મનિધાનમ્ ઇત્ય્ ઉચ્યતે. ઇદં ભગવન્ ધર્મનિધાનં સંભવતિ. 5. ભગવાન્ આહ: સાધુ સાધુ ભૈષજ્યસેન યસ્ ત્વં તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપ્રષ્ટવ્યં મન્યસે.
[સસૂ(ચ્) 193] 1. આહ: કેન કારેણ ન ભગવંસ્ તથાગતા લોક ઉત્પદ્યન્તે? 2. ભગવાન્ આહ: યે ભૈષજ્યસેન બાહુશ્રુત્યસમન્વાગમં પ્રજાનન્તિ, તે તથાગતાનામ્ ઉત્પાદં પ્રજાનન્તિ. 3. તે તથાગતાનામ્ ઉત્પાદં જ્ઞાત્વા, ઇદં તથાગતાનામ્ ઉત્પાદે સુખસ્થાનં પ્રજાનન્તિ. 4. યદા ચ તથાગતા લોક ઉત્પદ્યન્તે, તદા સત્વા સર્વધર્માન્ પ્રજાનન્તિ. લૌકિકલોકોત્તરાન્ ધર્માન્ પ્રજાનન્તિ. લૌકિકલોકોત્તરાણિ જ્ઞાનાનિ પ્રજાનન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 194] 1. આહ: જ્ઞાનમ્ એવં જ્ઞાત્વા, કતમં નિર્વાણં પ્રજાનન્તિ? 2. ભગવાન્ આહ: ધર્મમ્ એવ ભૈષજ્યસેન પ્રજાનન્તિ. 3. ધર્મમ્ એવ જ્ઞાત્વા, એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન ધર્મસંગ્રહં પ્રજાનતાં પ્રથમો લાભ ઉત્પદ્યતે. 4. યથાશ્રુતં ગૃહ્ય, ધાર્મિક એવ લાભો ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 195] તદ્યથાપિનામ ભૈષજ્યસેન કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો વાણિજકો ભવેત્. સ, લાભહેતોર્ ગચ્છન્, પરક્યસ્વકસ્ય સુવર્ણસ્ય પુરુષભારસહસ્રં ગૃહીત્વા, ગચ્છેત્. 2. તસ્ય તૌ માતાપિતરાવ્ એવમ્ આહુતુઃ: 3. શૃણુ પુત્ર, ઇદં સુવર્ણસ્ય પુરુષભારસહસ્રં ગૃહીત્વા પરક્યસ્વકસ્ય ચ, તત્ ત્વયેદં સુવર્ણં સુગૃહીતં કર્તવ્યં, ન ચ કિંચિદ્ અતો વિનાશયિતવ્યં. મહાલાભં કૃત્વા, સુવર્ણં એવ સુગૃહીતં કુરુ, તદ્ અસ્માકં મહાલાભો ભવિષ્યતિ, સુખં ચ જીવિષ્યામઃ. 4. સ ચ પુત્રસ્ તૌ માતાપિતરાવ્ એવં વદેદ્: એવં કરિષ્યામિ, ઇત્ય્ ઉક્ત્વા, સ વાણિજકઃ સુવર્ણં ગૃહીત્વા ગચ્છેદ્. અથ સ વાણિજકઃ પ્રમાદાદ્ યાવન્ માસમાત્રેણ સર્વં સુવર્ણં વિનાશયેદ્ વિલયં કુર્યાત્.
[સસૂ(ચ્) 196] 1. અથ સ પુરુષશ્ ચિન્તાયાસમ્ આપન્નઃ, શોકશલ્યેનાવિદ્ધહૃદયઃ; સહ્રીર્ અપત્રાપ્યેન ચ સ્વગૃહં ન પરવિશેત. 2. તસ્ય તૌ માતાપિતરૌ શૃણુયાતાં: એવં યુવાભ્યાં પુત્રેણ તત્ સુવર્ણં સર્વં વિનાશિતમ્. ઇતિ શ્રુત્વા નિરાશીભૂતૌ; શોકશલ્યેનાભ્યાહતહૃદયૌ, વસ્ત્રાણિ પાટયતઃ, શોચતઃ ક્રન્દતઃ. 3. એવં ચ પરિદેવતઃ: દુષ્પુત્રો ઽસ્માકં ગૃહે પુત્રરૂપેણોત્પન્નઃ. સકલં એવ ગૃહં વિનાશીતવાન્. અસ્માકમ્ અનાથં કૃત્વા, દાસૌ કર્મકરૌ કૃતૌ. 4. તસ્ય તૌ માતાપિતરૌ, ચિન્તાપરિગતહૃદયૌ, નિરાશૌ, કાલગતૌ. 5. તતસ્ તેન પુત્રેણ શ્રુતં: મતાપિતરૌ મે, નિરાશૌ કાલગતૌ. સો ઽપિ પુત્રો, નિરાશ એવ, કાલગતઃ.
[સસૂ(ચ્) 197] 1. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન તથાગતો ઽપ્ય્ એતમ્ અર્થં ભાષતે: 2. યે સત્વા મમ શાસને ન પ્રસીદન્તિ તે નિરાશીભૂતા મરણકાલસમયે, શોકશલ્યાભ્યાહતહૃદયા, મહાધર્મરત્નબહિષ્કૃતાઃ કાલં કુર્વન્તિ, 3. યથા તૌ માતાપિતરૌ નિરાશૌ શોચતઃ, પરિદેવતઃ, સુવર્ણહેતોઃ શોકશલ્યાભ્યાહતહૃદયૌ, પરક્યસ્વકેન સુવર્ણેન શોકશલ્યપરિગતૌ, ચિન્તામ્ આપદ્ય કાલગતૌ.
[સસૂ(ચ્) 198] 1. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન, યે મમ શસને ન પ્રસીદન્તિ, પશ્ચાન્ મરણકાલસમયે, પરિતપ્યમાનાઃ પરિદેવન્તો દુઃખાં વેદનાં વેદયન્તિ, 2. પૂર્વકૃતાનિ ચ પુણ્યાનિ પરિભુક્ત્વા, ન ભૂયો ઽન્યાનિ પુણ્યાનિ કુર્વન્તિ સુક્ષેત્રગતાનિ. 3. તેષાં શોકશલ્યપરિગતહૃદયાનાં, તેન કાલેન તેન સમયેન, નરકતિર્યગ્યોનિયમલોકોપપત્તિં ઘોરાં દારુણાન્ દૃષ્ટ્વા મરણકાલસમયે એવં ભવતિ: 4. કો મે ત્રાતા ભવેદ્? યદ્ અહં નરકતિર્યક્પ્રેતયમલોકં ન પશ્યેયન્, ન ચ તાં દુઃખાં વેદનાં વેદયેયં!
[સસૂ(ચ્) 199] 1. તસ્ય માતાપિતરાવ્ એવમ્ આહતુઃ: કિં કરિષ્યામ પુત્રક? ગાથાભિશ્ ચાદ્ધ્યાભાષતઃ:
(1) ગ્રહીતું શક્યતે નૈવ વ્યાધિર્ દુઃખં મહાભયં ।
નાસ્તિ તે મરણં પુત્ર ગ્લાનસ્ય મરણાદ્ ભયં ॥
મોક્ષો ભવિષ્યતે તુભ્યં વ્યાધિભ્યો ભયભૈરવાત્ ।
2. પુત્ર આહ:
(2) નિરુદ્ધ્યતે મે વિજ્ઞાનં કાયો મે પીડ્યતે ભૃશમ્ ।
સર્વે અઙ્ગાનિ દુઃખન્તિ મૃત્યું પશ્યામિ આત્મનઃ ॥

(3) ન પશ્યતશ્ ચક્ષુષી મે કર્ણૌ મે ન શૃણોન્તિ ચ ।
શ્રોત્રં પુનર્ ન લપ્સ્યામિ ન કાયઃ સંસહિષ્યતિ ॥
(4) અઙ્ગમંગાનિ મુચ્યંતિ કાષ્ઠા ઇવ અચેતનાઃ ।
વિસ્વાદયસિ મે અમ્બ નાગતં મરણં તવ ॥
3. માતા આહ:
(5) વક્તું નાર્હસિ પુત્રૈવં મા મે ત્રાસપરાં કુરુ ।
કાયં તવ જ્વરાક્રાન્તં વિપ્રકારાણિ પશ્યસિ ॥
4. પુત્ર આહ:
(6) ન પશ્યામિ જ્વરં કાયે ન ચ વ્યાધિર્ ન દુઃખતિ ।
પશ્યામિ મરનં ઘોરં હતં કાયં ચ મે ભૃશમ્ ॥

(7) પશ્યામિ આત્મના સર્વં કાયં દુઃખપ્રપીડિતં ।
(8) ગચ્છામિ કસ્ય શરણં કો મે ત્રાતા ભવિષ્યતિ ॥
માતાપિતા વદેત્ પુત્ર દેવક્રોધં હિ તે ભવેત્ ।
(9) દેવેભ્યો યજનં કૃત્વા તતઃ સ્વસ્તિર્ ભવિષ્યતિ ॥
પુત્ર આહ:
કરિષ્યથા યૂયમ્ એવ યેન સ્વસ્તિર્ ભવેન્ મમ ।
(10) શીઘ્રશીઘ્રં ચ ગત્વા વૈ પૃચ્છથા દેવપાલકમ્ ॥
[સસૂ(ચ્) 200] 1. અથ તસ્ય તૌ માતાપિતરૌ, દેવકુલં ગત્વા, દેવસ્ય ધૂપં દાપયન્તિ. 2. અથ સ દેવપાલકો, દેવસ્ય ધૂપં દત્વા, એવં વાચં ભાષતે; 3. દેવસ્ તે ક્રુદ્ધઃ; દેવસ્યોપકારઃ કર્તવ્યઃ, યજનં કર્તવ્યં, તત્ર પશુર્ ઘાતયિતવ્યઃ, પુરુષશ્ ચ ઘાતયિતવ્યઃ; તતસ્ તે પુત્રો વ્યાધેઃ પરિમોક્ષ્યતે. 4. અથ તૌ માતાપિતરૌ ચિન્તયતઃ: કથં કરિષ્યામો? દરિદ્રાશ્ ચાસ્મ. 5. યદિ દેવો ન પ્રસીદતિ, તદ્ અસ્માકં પુત્રઃ કાલં કરિષ્યતિ; 6. અથ વા પ્રસાદં કુર્યાત્, તદ્ વયં પરમદરિદ્રાઃ. પશું પુરુષં ચાનયામ.
[સસૂ(ચ્) 201] 1. અથ તૌ શીઘ્રશીઘ્રં સ્વગૃહં ગત્વા, યત્ કિંચિદ્ ગૃહે પરિષ્કારં સંવિદ્યતે, તત્ સર્વં વિક્રીય, પશુક્રયાર્થે ગચ્છતઃ. 2. અથ તાવદ્ અન્યતરં પુરુષમ્ એવં વદેયુઃ: દેહિ ભોઃ પુરુષ સુવર્ણમ્ અસ્માકં યાચિતં; 3. યદિ શક્નુમો દશમે દિવસે પુનર્ અપિ દાતું, તચ્ છોભનમ્; 4. અથ ન શક્નુમો દાતું, તદ્ વયં તવ દાસા ભવિષ્યામઃ, કર્મકરાઃ. 5. તૌ ચ તં સુવર્ણં ગૃહીત્વા ગચ્છેયુઃ પુરુષં ક્રેતું.
[સસૂ(ચ્) 202] 1. તાભ્યાં પુરુષઃ ક્રીતઃ; 2. સ ચ પુરુષો ન જાનીયાદ્ યન્: મામ્ એતે જીવિતાદ્ વ્યવરોપયિષ્યન્તિ. 3. અથ તૌ માતાપિતરૌ, સંમોહમ્ આપન્નૌ, ન ભૂયઃ સ્વગૃહં પ્રવિષ્ટૌ; 4. તૌ દેવકુલં ગત્વા દેવપલકમ્ આમન્ત્રયન્તિ: શીઘ્રમ્ ઇદાનીં યજનં કુરુષ્વ! 5. અથ તૌ માતાપિતરૌ સ્વયમ્ એવ તં પશું ઘાતયતઃ, તં ચ પુરુષં જીવિતાદ્ વ્યવરોપયતઃ. 6. તતઃ સ દેવપાલક આરબ્ધો યજ્ઞં યજનાય મેદં પ્રજ્વાલયતિ. 7. તતઃ સ દેવો ઽવતીર્ય એવં કથયતિ: તવ પુત્રો મયા પરિગૃહીતા ઇતિ. 8. તતસ્ તૌ માતાપિતરૌ, પ્રીતિપ્રામોદ્યેન સ્ફુટાવ્, આહતુઃ: વરં પુત્રો જીવતુ, વયં દાસા ભવિષ્યામઃ. 9. તતસ્ તૌ માતાપિતરૌ નિવર્ત્ય સુયષ્ટં દેવં કૃત્વા, યાવત્ સ્વગૃહં ગત્વા, તદા તં પુત્રં કાલગતં પશ્યન્તિ. 10. તતસ્ તૌ માતાપિતરૌ, મહતા દુઃખદૌર્મનસ્યેન શોકશલ્યેનાવિદ્ધહૃદયૌ, નિરાશીભૂતૌ તત્રૈવ કાલગતૌ. 11. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેનાકલ્યાણમિત્રસંસર્ગતા દ્રષ્ટવ્યા.
[સસૂ(ચ્) 203] 1. આહ: પૃચ્છામિ તાવદ્ ભગવન્: કુતસ્ ભગવન્ તેષાં સત્વાનામ્ ઉપપત્તિઃ? 2. ભગવાન્ આહ: અલં, મ મે ભૈષજ્યસેન પરિપૃચ્છ! 3. આહ: પૃચ્છામિ ભગવન્, પૃચ્છામિ સુગત! 4. ભગવાન્ આહ: તત્ર ભૈષજ્યસેન માતા રૌરવે મહાનરકે ઉપપન્ના, પિતા સંઘાતે મહાનરકે ઉપપન્નઃ, પુત્રસ્ તપને મહાનરકે ઉપપન્નઃ, દેવપાલકો મહાવીચૌ મહાનરકે ઉપપન્નઃ.
[સસૂ(ચ્) 204] 1. આહ: અનપરાધિકસ્ય ભગવન્ પુરુષસ્ય, કુત્રોપપત્તિઃ, કો ઽસ્યાભિસંપરાયઃ? 2. ભગવાન્ આહ: ઇહ ભૈષજ્યસેનાનપરાધિકસ્ય પુરુષસ્ય ત્રાયસ્ત્રિંશાનાન્ દેવાનામ્ સહભાવ્યતાયામ્ ઉપપત્તિઃ. 3. આહ: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યત્ સ પુરુષસ્ ત્રાયસ્ત્રિંશનાં દેવાનાં સહભાવ્યતાયામ્ ઉપપન્નઃ? 4. ભગવાન્ આહ: શૃણુ ભૈષજ્યસેન સ પુરુષો મરણકાલસમયે તથાગતસ્યોપરિ ચિત્તં પ્રસાદ્ય, એવં વાચમ્ અભાષત: નમસ્ તસ્ય ભગવતસ્ તથાગતસ્યાર્હતઃ સમ્યક્સંબુદ્ધસ્ય, ઇત્ય્ એકવારાકૃતં. 5. સ તેન ભૈષજ્યસેન કુશલમૂલેન ષષ્ટિઃ કલ્પાન્ ત્રાયસ્ત્રિંશતાં દેવાનાં સુખમ્ અનુભવિષ્યતિ; 6. અશીતિ કલ્પાં જાત્યા જાતિસ્મરો ભવિષ્યતિ; 7. જાતૌ જાતૌ ચ સર્વશોકવિગતો ભવિષ્યતિ; 8. જાતમાત્રશ્ ચ સર્વદુઃખાનિ નિર્વાપયિષ્યતિ; ન હિ તે સર્વસત્વા શક્યં પરિનિર્વાપયિતુમ્.
[સસૂ(ચ્) 205] 1. એવમ્ ઉક્તે ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કથં ભગવન્ ન શક્યં સર્વસત્વાઃ પરિનિર્વાપયિતુમ્? 2. ભગવાન્ આહ: વીર્યં ભૈષજ્યસેનારબ્ધવ્યમ્. 3. આહ: કતમો ભગવન્ વીર્યારંભઃ? 4. ભગવાન્ આહ: શૃણુ ભૈષજ્યસેન, વીર્યમ્ ઉચ્યતે ફલાનાં દર્શનં. યદ્ ઉત સ્રોતઆપત્તિફલં નામ, વીર્યસ્થાનં; 6. સકૃદાગામિફલં નામ, વીર્યસ્થાનં; 7. અનાગામિફલં નામ, વીર્યસ્થાનં; 8. અર્હત્વફલમ્, અર્હન્નિરોધશ્ ચ નામ, વીર્યસ્થાનં; 9. પ્રત્યેકબુદ્ધફલં, પ્રત્યેકબુદ્ધફલજ્ઞાનં નામ, વીર્યસ્થાનં; 10. બોધિસત્વભૂમિફલં ચ, બોધિસ્થાનં, વીર્યસ્થાનં નામ. 11. ઇમે ભૈષજ્યસેન વીર્યસ્થાનાનાં નામાનિ.
[સસૂ(ચ્) 206] 1. આહ: કથં ભગવન્ સ્રોતઆપન્નો દર્શયિતવ્યઃ, સ્રોતઆપત્તિફલઞ્ ચ? 2. ભગવાન્ આહ: તદ્યથાપિનામ કશ્ચિદ્ એવ ભૈષજ્યસેન પુરુષ વૃક્ષં વાપયેત; 3. વાપિતસ્ય વૃક્ષસ્ય તત્રૈવ દિવસે અઙ્કુરં વિરુહ્યેત; 4. યત્રૈવ દિવસે અઙ્કુરાણિ વિરુહ્યેરંસ્, તત્રૈવ દિવસે તદ્ અંકુરં યોજનમ્ અધસ્તાદ્ ગચ્છેતે. 5. દ્વિતીયશ્ ચ પુરુષ એવમ્ એવ વૃક્ષં વાપયેત; 6. તત્રૈવ દિવસે વાતક્ષોભેન તસ્ય વૃક્ષસ્ય નાઙ્કુરાણિ વિરુહ્યેરન્; અથ સ પુરુષસ્ તસ્માત્ સ્થાનાત્ તં વૃક્ષં ઉદ્ધરેત્. 7. અથાન્યતરશ્ ચ પુરુષઃ કલહભણ્ડનવિગ્રહવિવાદં કુર્યાત્: કિમર્થં મે ભૂમિં ખનસીતિ?
[સસૂ(ચ્) 207] 1. તેન ચ રાજા અશ્રૌષીદ્ એવં: દ્વૌ પુરુષૌપરસ્પરકલહભણ્ડનવિગ્રહજાતૌ, વિવદતઃ. 2. તેન ચ રાજ્ઞા તયોર્ દૂતઃ પ્રેષિતઃ: ગચ્છ ભોઃ પુરુષ, તૌ દ્વૌ પુરુષાવ્ આનય! 3. એવં દેવેતિ, સ પુરુષસ્ ત્વરમાણરૂપઃ પ્રધાવિત્વા, તૌ પુરુષાવ્ એતદ્ અવોચત્: રાજા યુવયોર્ આમન્ત્રયતિ. 4. અથ તાવદ્ એવ તત્રૈકપુરુષો ભીતસ્, ત્રસ્તો; દ્વિતીયશ્ ચ પુરુષો ભીતો, ઽનુત્રસ્તઃ. 5. યેન રાજા તેનોપનીતાવ્ ઉપનીય, રાજ્ઞઃ પુરતઃ સ્થાપિતાવ્, અથ રાજા તયોર્ એવમ્ આહ: 6. કિમિતિ ભો યુવયોઃ કલહભણ્ડનવિગ્રહવિવાદો જાતઃ?
[સસૂ(ચ્) 208] 1. અથ ખલુ તૌ દ્વૌ પુરુષાવ્ ઉત્થાય રાજાનમ્ એતદ્ અવોચતાં: 2. શૃણુ મહારાજ, અસ્માકં ન કિંચિત્ પૃથિવીપ્રદેશઃ સંવિદ્યતે. 3. યાચિતકે પૃથિવીપ્રદેશે વૃક્ષો વાપિતઃ. 4. યત્રૈવ દિવસે વાપિતસ્, તત્રૈવ દિવસે ઽઙ્કુરં, પત્રાણિ, પુષ્પાણિ, ફલાનિ ચ પ્રાદુર્ભૂતાનિ, આમાર્ધં પક્વાર્ધં ચ. 5. એતેન ચ દ્વિતીયેન પુરુષેણ તત્રૈવ દિવસે તસ્મિન્ પૃથિવીપ્રદેશે વૃક્ષો વાપિતઃ, 6. તસ્ય ચ વૃક્ષસ્ય નાંકુરાણિ રોહન્તિ; 7. વાતેન ક્ષુભિતેન ન પત્રાણિ, ન પુષ્પાણિ, ન ફલાનિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ, 8. ન ચ મહારાજ યોજનમ્ અધસ્તાદ્ અસ્ય મૂલં ગચ્છતિ. 9. સ એષ પુરુષો મયા સાર્ધં વિવદતિ: તવાપરાધ ઇતિ. 10. અપિ તુ ચ દેવ સ્વયમ્ એવ પરીક્ષ્ય જાનીયાન્: નાત્ર મમ કિંચિદ્ અપરાધઃ સંવિદ્યતે.

[સસૂ(ચ્) 209] 1. અથ ખલુ સ રાજા ત્રિંશત્ કોટ્યો ઽમાત્યાનામ્ આહૂયૈકધ્યે સન્નિપાત્યૈવમ્ આહ: કથયથ યૂયં. 2. અમાત્યા આહુઃ: કિં કથયામ મહારાજ? 3. રાજાહ: ક્વચિદ્ યુષ્માભિર્ દૃષ્ટં વા શ્રુતં વા, યત્રૈવ દિવસે વૃક્ષો વાપિતસ્, તત્રૈવ દિવસે ઽઙ્કુરં વિરુહ્યતે, 4. પત્રાણિ, પુષ્પાણિ, ફલાનિ ચ જાયન્તે, પક્વાર્ધમામાર્ધાનિ? 5. નિશ્ચયમ્ ઇદં ભવદ્ભિઃ કર્તવ્યં. 6. અથ ખલુ તે અમાત્ય ઉત્થાયાસનાત્, તં રાજાનમ્ એવમ્ આહુઃ: અસ્માકં મહારાજ નિશ્ચયમ્ ઇદં ન શોભતે કર્તું, ન ચ શક્ષ્યામો ઽસ્ય નિશ્ચયં વક્તું. 7. વિસ્મયમ્ ઇદં મહારાજ! 8. એષ એવ પુરુષસ્ તાવત્ પ્રષ્ટવ્યઃ. 9. વદ ભોઃ પુરુષ, કિં સત્યમ્ એતમ્ અર્થં યદ્ વદસિ? 10. આહ: સત્યં મહારાજૈતમ્ અર્થં! 11. રાજાહ:
(1) ન શ્રુતં નૈવ પષ્યામ દુઃશ્રાદ્ધેયં વચસ્ તવ ।
વૃક્ષો યત્ર દિને વુપ્તસ્ તત્રૈવાઙ્કુરિતો દિને ॥
(2) પત્રાઃ પુષ્પં ફલં દત્તં દિને તત્રૈવ ભાષસે ।
કૃતાંજાલિઃ સ પુરુષસ્ તં રાજાનમ્ અથાબ્રવીત્ ॥
(3) ગચ્છ સ્વયં વાપય તરું પશ્ય રુહ્યતિ અઙ્કુરમ્ ॥
[સસૂ(ચ્) 210] 1. અથ ખલુ સ રાજા તૃંશત્કોટિભિર્ અમાત્યૈઃ સાર્ધં બહિર્ નિષ્ક્રામતિ, 2. તૌ ચ દ્વૌ પુરુષૌ ચારકાવરોધં કારયતિ. 3. તતઃ સ રાજા સ્વયમ્ એવ વૃક્ષં વાપયતિ, ન ચ સ વૃક્ષો ઽઙ્કુરાણિ દદાતિ, ન પત્રાણિ, ન પુષ્પાણિ, ન ફલાનિ. 4. અથ સ રાજા રુષ્ટ એવમ્ આહ: ગચ્છન્તુ ભવન્તઃ, શીઘ્રમ્ આનયન્તુ દારુપાટકાનિ કુઠારાણિ. 5. યાવદ્ આનયિત્વા, યસ્ તેન પુરુષેણ વાપિતો વૃક્ષઃ સપત્રપુષ્પફલઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, તં વૃક્ષં રોષાચ્ છેદયતિ.
[સસૂ(ચ્) 211] 1. તં ચૈકં વૃક્ષં છિન્નં, દ્વાદશ વૃક્ષાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ; 2. દ્વાદશ વૃક્ષાશ્ છિન્નાશ્, ચતુર્વિંશતિ વૃક્ષાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ, સપ્તરત્નમયાઃ, સમૂલાઃ, સપત્રાઃ, સપહલાઃ, સાંકુરાઃ. 3. અથ તેભ્યશ્ ચતુર્વિંશતિ વૃક્ષેભ્યશ્ ચતુર્વિંશતિ પક્ષિણઃ કુક્કુટાઃ પ્રાદુર્ભૂતાનિ, સુવર્ણચૂડાનિ, સુવર્ણતુણ્ડાનિ, સપ્તરત્નમયાનિ પક્ષ્માણિ. 4. અથ ખલુ સ રાજા રોષાભિભૂતઃ સ્વહસ્તેન કઠારં ગૃહ્ય તં વૃક્ષં પરાહનતિ; તતશ્ ચ વૃક્ષાત્ પરાહતાદ્ અમૃતોદકં પ્રવહતિ.
[સસૂ(ચ્) 212] 1. અથ ખલુ સ રાજા સંવિગ્નમના આજ્ઞાપયતિ: ગચ્છત, તૌ પુરુષૌ તતશ્ ચારકાબન્ધનાન્ મોચયધ્વમ્. 2. એવં દેવેતિ તત્ક્ષનમ્ એવ પ્રધાવિત્વા, તૌ પુરુષૌ તતશ્ ચારકબન્ધનાન્ મોક્ષયિત્વા, યેન તં વૃક્ષં તેનોપનીયતઃ. 3. અથ સ રાજા પપ્રચ્છ: કિમ્ અયં વૃક્ષસ્ ત્વદ્વાપિતઃ, એકો ભૂત્વા, ચ્છિદ્યમાનો દ્વિગુણવૃદ્ધ્યાભિવર્ધમાનઃ, યાવચ્ ચતુર્વિંશતિધા ગતઃ? મદ્વાપિતસ્ તુ વૃક્ષો નાંકુરાણિ, ન પત્રાણિ, ન પુષ્પાણિ, ન ફલાનિ દત્તવાન્? 4. તતઃ સ પુરુષ એવમ્ આહ: યાદૃશાનિ મહારાજ મમ પુણ્યાણિ, ન તવ તાદૃશાનિ પુણ્યાનિ સંવિદ્યન્તે.
[સસૂ(ચ્) 213] 1. અથ ખલુ તે ત્રિંશદ્ અમાત્યકોટ્યસ્, તસ્ય પુરુષસ્યોભૌ જાનુમણ્ડલૌ પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય, એવમ્ આહુઃ: ત્વયા રાજ્યં કારયિતવ્યં, નાયં પૂર્વિમકો રાજા શોભતે. 2. અથ ખલુ સ પુરુષસ્ તાન્ અમાત્યાન્ ગાથાભિઃ પ્રત્યભાષત:
(1) રાજ્યભોગૈશ્ ચ મે નાર્થો ન ધાન્યેન ધનેન વા ॥
(2) પ્રસાદો મમ બુદ્ધેભ્યો ભવેયં દ્વિપદોત્તમઃ ।
વ્રજેન્ નિર્વાણધાતૌ હિ શાન્તે યત્ર તથાગતઃ ॥
(3) દેશેયં ધર્મં યુષ્માકં નિર્વાણપુરગામિનં ।
પર્યંકં સ બન્ધિત્વા પ્રતિજ્ઞામ્ અકરોત્ તતઃ ॥
(4) પૂર્વં મયા કૃતં પાપં રાજ્ઞો બન્ધનમ્ આગતઃ ।
ઇદન્ તુ કૃત્વા પ્રણિધિં મમ પાપક્ષયો ભવેત્ ॥
[સસૂ(ચ્) 214] 1. અથ ખલુ તે ચતુર્વિંશતિ પક્ષિણકુક્કુટકોટ્યો વજ્રતુણ્ડેન તૂર્યાણિ પરાહનતિ સ્મ. 2. અથ ખલુ તેન કાલેન તેન સમયેન દ્વાત્રિંશતિ કૂટાગારસહસ્રાણિ પ્રાદુર્ભૂતાનિ, 3. એકૈકં ચ કૂટાગારં પંચવિંશતિયોજનપ્રમાણં પ્રાદુરભવત્ 4. એકૈકસ્મિંશ્ ચ કૂટાગારે પંચવિંશતિ કોટ્યો પક્ષિણાનાં પ્રાદુર્ભૂતાનિ, સુવર્ણચૂડાનિ, સુવર્ણતુણ્ડાનિ, સુવર્ણમુખાનિ; 5. તે માનુષ્યકં વાચં નિશ્ચારયન્તિ:
(1) અસાધુસ્ તે મહારાજ યદ્ વૃક્ષશ્ છેદિતસ્ ત્વયા ।
કોટીશતાનિ વૃક્ષાણાં ચતુર્વિંશત્ સ્થિતાઃ પુનઃ ॥
(2) પાપેન કર્મણાનેન અનિષ્ઠં ભોક્ષ્યસે ફલમ્ ।
ન જાનીષે કીદૃશઃ સત્વો યેનાયં વાપિતો દ્રુમઃ ॥
6. રાજાહ:
(3) ન જાનામિ ઇમમ્ અર્થં વ્યાકુરુધવં મહાતપા ।

7. પક્ષિણ આહુઃ:
(4) એષો હિ લોકપ્રદ્યોતો ઉત્પત્સ્યતિ વિનાયકઃ ।
8. રાજાહ:
(5) કતમો દ્વિતીયઃ પુરોષો યસ્ય વૃક્ષં ન રૂહતિ ।
9. પક્ષિણ આહુઃ:
(6) દેવદત્તો હિ મૂઢો ઽસૌ યસ્ય વૃક્ષં ન રૂહતિ ।
ન કૃતં કુશલં કિંચિદ્ રુહ્યતે ઽસ્ય કથં દ્રુમ ॥
[સસૂ(ચ્) 214] 10. અથ ખલુ તેન કાલેન તેન સમયેન તૃંશત્ કોટ્ય ઽમાત્યાનામ્, ઇમન્ ધર્મપર્યાયં શ્રુત્વા, સર્વે દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા, અભિજ્ઞાપ્રતિલબ્ધાઃ સંવૃત્તાઃ, સ ચ રાજા દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતઃ, કુશલધર્માભિસમયમ્ અનુપ્રાપ્તઃ ॥
[સસૂ(ચ્) 215] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યત્ ત્રિંશત્ કોટ્યો જનાનાં દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા, અભિજ્ઞાપ્રતિલબ્ધા સંવૃત્તાઃ? 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ ભૈષજ્યસેન, વ્યાકરિષ્યામિ. 3. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં સ્મિતં પ્રાદુષ્ચકાર. 4. અથ તસ્મિન્ સમયે ભગવતો મુખદ્વારાચ્ ચતુરશીતિ રશ્મિસહસ્રાણિ નશ્ચરન્તિ સ્મા, અનેકવર્ણાનિ, નાનાવર્ણાન્ય્, અનેકશતસહસ્રવર્ણાનિ, તદ્યથા નીલપીતલોહિતાવદાતમંજિષ્ઠાસ્ફટિકરજતવર્ણાનિ. 5. તા અનન્તાપર્યન્તા લોકધાતૂન્ અવભાસ્ય, પુનર્ એવ પ્રત્યુદાવૃત્યા, ભગવન્તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, ભગવતો મૂર્ધન્ય્ અન્તર્ધીયન્ત.
[સસૂ(ચ્) 216] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ ઉત્થાયાસનાદ્, એકાંસં ચીવરં પ્રાવૃત્ય, દક્ષિણં જાનુમણ્ડલં પૃથિવ્યાં પ્રતિષ્ઠાપ્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાદુષ્કરણાય? નાહેતુકં નાપ્રત્યયં તથાગતા અર્હન્તઃ સમ્યક્સંબુદ્ધાઃ સ્મિતં પ્રાદુષ્કુર્વન્તિ. 3. ભગવાન્ આહ: પશ્યસિ ત્વં ભૈષજ્યસેન ચતુર્દિશં લોકધાતૌ સમન્તાજ્ જનકાયમ્ આગચ્છન્તં મમાન્તિકે? 4. આહ: નોહીદં ભગવન્ ન પશ્યામિ. 5. ભગવાન્ આહ: તેન હિ ભૈષજ્યસેન વ્યવલોકય, પશ્ય જનકાયં!
[સસૂ(ચ્) 217] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો વ્યવલોક્યાદ્રાક્ષીત્. 2. પૂર્વસ્યાન્ દિશ્ય્ એકો વૃક્ષઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, સપ્તયોજનસહસ્રપ્રમાણઃ; તત્રૈકાન્તે પંચવિંશતિ કોટીસહસ્રાણિ જનકાયસ્ય સન્નિપતિતાનિ; તે ચ ન ભાષન્તે, ન જલ્પન્તિ, નાલપન્તિ, ન ભુંજન્તિ, નોત્તિષ્ઠન્તિ; નોત્તિષ્ઠન્તિ; તૂષ્ણીંભાવેનાધિવાસયન્તિ. 3. દક્ષિણસ્યાન્ દિશ્ય્ એકો વૃક્ષઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, સપ્તયોજનસહસ્રપ્રમાણઃ; તત્ર પંચવિંશતિ કોટીસહસ્રાણિ જનકાયસ્ય સન્નિપતિતાનિ; તે ન જલ્પન્તિ, નાલપન્તિ, ન ભાષન્તે, નોત્તિષ્ઠન્તિ, ન ચંક્રમન્તિ; તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસ્યન્તિ. 4. પશ્ચિમાયાં દિશ્ય્ એકો વૃક્ષઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, સપ્તયોજનસહસ્રપ્રમાણઃ; તત્ર પંચવિંશતિ કોટીસહસ્રાણિ જનકાયસ્ય સન્નિપતિતાનિ; તે ન જલ્પન્તિ, નાલપન્તિ, ન ભાષન્તિ, નોત્તિષ્ઠન્તિ, ન ચંક્રમન્તિ; તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસયન્તિ. 5. ઉત્તરસ્યાન્ દિશ્ય્ એકો વૃક્ષઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, સપ્તયોજનસહસ્રપ્રમાણઃ; તત્ર પંચવિંશતિ કોટીસહસ્રાણિ જનકાયસ્ય સન્નિપતિતાનિ; તે ન જલ્પન્તિ, નાલપન્તિ, ન ભાષંતે, ન ભાષંતે, નોત્તિષ્ઠન્તિ, ન ચંક્રમન્તિ; તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસયન્તિ. 6. ઊર્ધ્વાયાન્ દિશ્ય્ એકો વૃક્ષઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, સપ્તયોજનસહસ્રપ્રમાણઃ; તત્ર પંચવિંશતિ કોટીસહસ્રાણિ જનકાયસ્ય સન્નિપતિતાનિ; તે ન જલ્પન્તિ, ન ભાષન્તિ, નોત્તિષ્ઠન્તિ, ન ચંક્રમન્તિ; તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસ્યન્તિ. 7. અધસ્તાદ્દિશ્ય્ એકો વૃક્ષઃ પ્રાદુર્ભૂતઃ, સપ્તયોજનસહસ્રપ્રમાણઃ; તત્ર ચ પંચવિંશતિ
કોટીસહસ્રાણિ જનકાયસ્ય સન્નિપતિતાનિ; તે ન જલ્પન્તિ, નાલપન્તિ, ન ભાષન્તિ, નોત્તિષ્ઠન્તિ, ન ચંક્રમન્તિ; તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસયન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 218] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: પૃચ્છેયમ્ અહં ભગવન્તં તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં કંચિદ્ એવ પ્રદેશં, સચેન્ મે ભગવાન્ અવકાશં કુર્યાત્ પૃષ્ટપ્રશ્નવ્યાકરણાય. 2. એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: પૃચ્છ ત્વં ભૈષજ્યસેન યદ્ યદ્ એવાકાંક્ષસ્ય્; અહન્ તે તસ્ય તસ્યૈવ પ્રશ્નસ્ય પરિપૃષ્ટસ્ય વ્યાકરણેન ચિત્તમ્ આરાધયિષ્યે.
[સસૂ(ચ્) 219] 1. એવમ્ ઉક્તે ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિં ભગવંશ્ ચતુર્દિશે લોકધાતુષુ જનકાય આગત્યાવસ્થિતો? યાવદ્ અધસ્તાદૂર્ધ્વાયાં દિશિ પંચાશત્ કોટ્યો જનકાયમ્ આગત્યાવસ્થિતઃ. 2. તે ચ ભગવન્તં નાલપન્તિ, ન સંલપન્તિ, ન જલ્પન્તિ, ન વદન્તિ, ન ભાષન્તિ, નોત્તિષ્ઠન્તિ, ન ચંક્રમન્તિ; તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસયન્તિ. કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ? 3. ભગવાન્ આહ: ગચ્છ ત્વં ભૈષજ્યસેન, સ્વયમ્ એવ તાંસ્ તથાગતાન્ પરિપૃચ્છ યતો લોકધાતાવ્ એતે જનકાયા આગતાઃ. 4. આહ: કસ્ય ઋદ્ધિબલાધાનેન ગચ્છામિ? 5. ભગવાન્ આહ: સ્વકેન ભૈષજ્યસેન ઋદ્ધિબલાધાનેન ગચ્છ.
[સસૂ(ચ્) 220] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો, ભગવન્તં તૃગુપ્તં પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, તત્રૈવાન્તર્ધિતઃ. 2. ષણ્નવતિ લોકધાતુકોટીર્ અતિક્રમ્ય, ચન્દ્રપ્રદીપા નામ લોકધાતુઃ. 3. તત્ર ચન્દ્રાવતિક્ષેત્રો નામ તથાગતો, ઽર્હન્ સમ્યક્સંબુદ્ધઃ, અશીતિકોટીબોધિસત્વમહાસત્વપરિવૃતઃ, પુરસ્કૃતો ધર્મન્ દેશયતિ સ્મ. 4. તાં લોકધાતું ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો ઽનુપ્રાપ્તઃ.
[સસૂ(ચ્) 221] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વસ્ તસ્ય ભગવતશ્ ચન્દ્રાવતિક્ષેત્રસ્ય તથાગતસ્ય પુરત સ્થિતો, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. આગતો ઽસ્મિ ભગવન્ ષણ્નવતિ લોકધાતુકોટીસહસ્રાણ્ય્ અતિક્રમ્ય, નાહં ભગવંસ્ તાવન્તિ સત્વાનિ ક્વચિત્ પશ્યામિ યાવન્તિ તત્ર દૃષ્ટાનિ.
[સસૂ(ચ્) 222] 1. સ ભગવાન્ આહ: તત્રૈવ ભૈષજ્યસેન સંચરન્તિ, સંતિષ્ઠન્તિ. 2. આહ: યથા કથં પુનર્ ભગવન્? 3. ભગવાન્ આહ: અચેતનવૃક્ષસંભૂતાનિ સત્વાનિ. 4. આહ: કેન ભગવન્ દૃષ્ટં કેન શ્રુતં યદ્ અચેતને વૃક્ષે મનુષ્યા જાયન્તે? 5. સ ભગવાન્ આહ: ન ભૈષજ્યસેન ત્વયા દૃષ્ટં વા ન શ્રુતં વા યદ્ અચેતને વૃક્ષે મનુષ્યા જાયંતે? 6. આહ: ન મે ભગવન્ દૃષ્ટં ન શ્રુતં યદ્ અચેતને વૃક્ષે મનુષ્યા જાયન્તે. 7. સ ભગવાન્ આહ: ઇચ્છસિ ત્વં ભૈષજ્યસેન દ્રષ્ટું? તદ્ અહં સાંપ્રતં દર્શયિષ્યામિ. 8. આહ: ઇચ્છામિ ભગવન્ન્, ઇચ્છામિ સુગત!

[સસૂ(ચ્) 223] 1. અથ ખલુ ભગવાંશ્ ચન્દ્રાવતિક્ષેત્રસ્ તથાગતસ્ તસ્યાં વેલાયાં શતપુણ્યવિચિત્રિતં સ્વં બાહું પ્રસારયતિ સ્મ, 2. તતશ્ ચ બાહુતઃ કોટીશતસહસ્રં જનકાયાનાં પ્રાદુરભવત્, 3. એકૈકશ્ ચ જનકાયો બાહુશતં પ્રસાર્ય, નાનાગન્ધવિલેપનૈસ્ તથાગતમ્ અભ્યવકિરન્તિ. 4. અથ સ ભગવાંશ્ ચન્દ્રાવતિક્ષેત્રસ્ તથાગતો ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રયતિ: પશ્યસિ ત્વં ભૈષજ્યસેન? એષ જનકાયસ્ તથાગતં નાનાગન્ધમાલ્યવિલેપનૈર્ અભ્યવકિરન્તિ. 5. આહ: પશ્યામિ ભગવન્, પશ્યામિ સુગત. 6. સ ભગવાન્ આહ: એતે અચેતના જનકાયાઃ પ્રાદુર્ભૂતાઃ! એતે અચેતના મનુષ્યાઃ! અયોનિજા એતે સત્વાઃ. 7. અથ ખલુ તેષાં કોટીશતસહસ્રાણામ્ એકૈકસ્ય યદ્ બાહુશતં તે સર્વે વિકીર્યન્તે.
[સસૂ(ચ્) 224] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વસ્ તં દૃષ્ટ્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિમિદં ભગવન્, કિમિદં સુગત યન્ મનુષ્યાણાં મુહૂર્તમાત્રેણ બાહુશતં વિકીર્ણમ્? 2. યદિ ભગવં ચ્છતબાહવો ન મુચ્યન્તે, કઃ પુનર્ વાદો દ્વિબાહુકા મનુષ્યા મોક્ષ્યન્તે! 3. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેનાચેતનાઃ સત્વા જાયન્તે, અચેતના નિરુદ્ધ્યન્તે. 4. અસ્માકમ્ અપિ ભૈષજ્યસેન શરીરમ્ અચેતનભૂતં મન્યિતવ્યં. 5. આહ: કતમે ભગવન્ સત્વા યે દહરાઃ, કતમે વૃદ્ધાઃ? 6. ભગવાન્ આહ: સન્તિ ભૈષજ્યસેન દહરાઃ સત્વા, સન્તિ વૃદ્ધાઃ. 7. આહ: કતમે ભગવન્ દહરાઃ, કતમે વૃદ્ધાઃ? 8. આહ: યે તે વૃક્ષેભ્યો નિર્જાતાસ્, તે દહરાઃ. 9. આહ: ઇચ્છામિ ભગવન્ દહરાણિ સત્વાનિ દ્રષ્ટુમ્.
[સસૂ(ચ્) 225] 1. અથ ખલુ સ ભગવાંશ્ ચન્દ્રાવતિક્ષેત્રસ્ તથાગતો દક્ષિણં પાણિતલં પ્રસારયતિ. 2. અથ દશભ્યો દિગ્ભ્યઃ કોટીશતસહસ્રં જનકાયાનામ્ આગચ્છન્તિ; 3. અધસ્તાદૂર્ધ્વાયાન્ દિશિ પંચાશત્ કોટી જનકાયસ્યાગચ્છન્તિ; 4. આગત્વા ચ તે જનકાયા ભગવતઃ પાદૌ શિરસાભિવન્દ્ય, ન ચ તથાગતમ્ આલપન્તિ, ન સંલપન્તિ; તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસયન્તિ સ્મ.
[સસૂ(ચ્) 226] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિમ્ એતે ભગવન્ સત્વાસ્ તથાગતં નાલપન્તિ, ન સંલપન્તિ, તૂષ્ણીભાવેનાધિવાસયન્તિ? 2. ભગવાન્ આહ: ન જાનાસિ ભૈષજ્યસેન? અચેતનઃ પૃથિવીપ્રદેશે નાલપન્તિ, ન સંલપન્તિ, ન ધર્મસ્કન્ધં પ્રજાનાતિ. 3. તત્ કસ્ય હેતોઃ? ઇહૈકત્યા ભૈષજ્યસેન દહરા સત્વાઃ નોત્પાદં જાનન્તિ, ન નિરોધં જાનન્તિ, દૃષ્ટ્વા ચ ન જરાં, ન વ્યાધિં, ન શોકં, ન પરિદેવં, ન પ્રિયવિપ્રયોગં, નાપ્રિયસંપ્રયોગં, ન પ્રિયાદ્ વિનાભાવં, ન મરણં, નાકાલમૃત્યુમ્. 4. નાપિ તાનિ સર્વકટુકાનિ દુઃખાણિ દૃષ્ટ્વા ઉદ્વેગમ્ આપદ્યન્તે. કુતસ્ તે જ્ઞાસ્યન્તિ? 5. પુનઃ પુનસ્ તે ભૈષજ્યસેન શિક્ષયિતવ્યાઃ.
[સસૂ(ચ્) 227] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કુતો ભગવન્ દહરા સત્વા આગચ્છન્તિ? કુતશ્ ચ્યવન્તિ? કુત્રોપપદ્યન્તે યે ધર્મં ન જાનન્તિ? 2. ભગવાન્ આહ: શૃણુ ભૈષજ્યસેન, યન્ માનુષ્યકમ્ આત્મભાવં પ્રતિગૃહ્ણન્તિ, તન્ ન રુપ્યકારેણ કૃતં, 3. ન ચીમરકારેણ કૃતં, 4. ન કાષ્ઠકારેણ કૃતં, 5. ન કુંભકારેણ કૃતં. 6. ન રાજભયેનોત્પદ્યન્તે. 7. સ્ત્રીપુરુષસંયોગાત્ પાપેન કર્મણા સંયુક્તાઃ સંભવન્તિ. 8. પુનઃ પુનશ્ ચ તેષાં સત્વાનાં શિલ્પાનિ શિક્ષાપયન્તિ. 9. અનન્તં ચ કટુકં દુઃખં સંભવતિ. 10. કટુકા વેદનાઃ તત્ર, તેષાં પૂર્વકૃતાનાં પાપકાનાં કર્મણાં વિપાકમ્, અનુભવન્તિ. 11. ઇહૈવ તે ભૈષજ્યસેન દહરાઃ સત્વા આગતા ય એતે નાલપન્તિ, ન સંલપન્તિ, નોત્તિષ્ઠન્તિ. તે ઈદૃશાન્ દુઃખાં વેદનામ્ અનુભવન્તિ! 12. અનેન કારણેન ભૈષજ્યસેન નાલપન્તિ, ન સંલપન્તિ. 13. એવં તે ભૈષજ્યસેન દહરાઃ સત્વાઃ, કુશલમ્ અજાનાનાઃ, નોત્પાદં જાનન્તિ, ન નિરોધં જાનન્તિ, ન ચ તે માનુષ્યકમ્ આત્મભાવં પ્રતિલપ્સ્યન્તે. 14. ઇમે ઉચ્યન્તે ભૈષજ્યસેન દહરાઃ સત્વાઃ.
[સસૂ(ચ્) 228] 1. આહ: કથં ભગવન્ દહરાઃ સત્વા ઉત્પદ્યન્તે, કથં નિરુધ્યન્તે? 2. ભગવાન્ આહ: તદ્યથાપિનામ ભૈષજ્યસેન કશ્ચિદ્ એવ પુરુષો ઽગ્નિં કાષ્ઠેન પરિમાર્જયેત, તસ્યાનુપૂર્વેણ તં કાષ્ઠમ્ અગ્નિના પ્રદીપ્યેત; 3. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન માનુષ્યાત્મભાવં પ્રથમં સંજાયતે, જાતં ચ સદ્ વેદનાં વેદયતિ. 4. આહ: કો ઽત્રાભિજાતો જાતઃ, કઃ પરિનિર્વૃતઃ? 5. ભગવાન્ આહ: બુદ્ધ એવ ભૈષજ્યસેનાભિજાતો જાતઃ, તથાગત એવ પરિનિર્વૃતઃ!
[સસૂ(ચ્) 229] 1. તદ્યથાપિનામ ભૈષજ્યસેન કસ્મિંશ્ચિદ્ અન્ધકારગૃહે તિમિરાગારે રાજ્ઞા પુરુષો બન્ધનાવરોધઃ કૃતઃ સ્યાત્. 2. તત્ર સ પુરુષો, ઽન્ધકારગૃહે પ્રવિષ્ટઃ, અન્તર્ગૃહે તિમિરં તિમિરાગારં પશ્યેત્. 3. અથાન્યઃ કશ્ચિત્ પુરુષઃ, પૂર્વદુઃખવેદનાભિર્ દૃષ્ટશ્, ચિન્તયેન્: નષ્ટ એષ પુરુષો, ઽનભ્યસિતદુઃખો જીવિતનાશં યાસ્યતિ. 4. સ તત્રાગ્નિમ્ આનયિત્વા તત્રાભ્યન્તર્ગૃહે સૂક્ષ્મમ્ અગ્નિં છોરયેત્. 5. સ ચ પુરુષશ્ ચારકાવરુદ્ધસ્ તમ્ અગ્નિરશ્મિં પશ્યેદ્, દૃષ્ટ્વા ચાશ્વસ્તો ભવેદ્, ઉત્સાહં ચ વર્ધયેત્. 6. સ ચાગ્નિઃ કેનચિદ્ એવ હેતુના પ્રજ્વલેત, તેન ચાગ્નિના પ્રજ્વાલેન તદ્ ગૃહં સમન્તતઃ પ્રજ્વલેત્; સ ચ પુરુષસ્ તત્રૈવ દહ્યેત.7. તં ચ દગ્ધં રાજા શ્રુત્વા ચિન્તાયાસમ્ આપદ્યેત; તસ્યૈવં ભવેન્: ન ભૂયો ઽહં સ્વવિષયે કંચિત્ સત્વં ચારકાવરોધં કરિષ્યામિ. 8. અથ સ રાજા તેષાં સ્વવિષયનિવાસિનાં સત્વાનામ્ એવં સમાશ્વાસયેત્: મા યૂયં ભવન્તઃ સત્વા ભાયથ! મા ઉત્ત્રસથ! અભયં યુષ્માકં ભવતુ! 9. ન મમ વિષયે ભૂયો દણ્ડોપચારં વા, બન્ધનાવરોધં વા ભવિષ્યતિ, ન ચ કસ્યચિત્ સત્વસ્ય જીવિતવિનાશં કરિષ્યામિ. 10. નિર્ભયા ભવન્તઃ સત્વા યૂયં ભવથ!
[સસૂ(ચ્) 230] 1. એવમ્ એવ ભૈષજ્યસેન તથાગતઃ સર્વક્લેશદગ્ધઃ, સર્વવ્યાધિપ્રશાન્તઃ. 2. યથા સ પુરુષો ગૃહદાહાત્ સ્વકાયં દહતિ, સત્વાનામ્ અર્થાય હિતાય સુખાય ચ પ્રતિપન્નો ભવતિ સત્વાન્ વધબન્ધનાવરોધેષુ પરિમોચયિતું, 3. એવમ્ એવ તથાગતો, રાગદ્વેષમોહમલપ્રહીણઃ, સર્વસત્વાનાન્ દીપ ઇવ લોક ઉત્પન્નઃ, સત્વાન્ મોચયતિ; 4. નરકતિર્યક્પ્રેતાસુરકાયેભ્યઃ દહરાંશ્ ચ સત્વાન્, વૃદ્ધાંશ્ ચ સત્વાન્ મોચયતિ.
[સસૂ(ચ્) 231] 1. અથ તાવદ્ એવોપર્ય્ અન્તરીક્ષાદ્ ઇમા ગાથા નિશ્ચચારા:
(1) અહો ક્ષેત્રં જિનક્ષેત્રં સુક્ષેત્રમ્ અભિસંસ્કૃતં ।
વુપ્તાનિ યત્ર બીજાનિ ન વિનાશં વ્રજન્તિ હિ ॥
(2) બુદ્ધક્ષેત્રં જિનક્ષેત્રં પ્રશસ્તં જિનશાસનં ।
શાસ્તા કરોત્ય્ ઉપાયં હિ સર્વસત્વપરિગ્રહે ॥
(3) સ્થિતો નિર્વાણધાતૌ સન્દૃશ્યતે ધરણીતલે ।
શાન્તં કૃત્વા સર્વલોકં બુદ્ધઃ શોધેતિ દક્ષિણાં ॥
(4) મોચેતિ નવકાન્ સત્વાન્ મોચેતિ ચ પુરાણકાન્ ।
મોચયિત્વાનુપૂર્વેણ સર્વસત્વાંસ્ ત્રિધાતુકાત્ ॥
(5) બદ્ધા હિ નરકદ્વારસ્ તિર્યક્પ્રેતા વિમોચિતાઃ ।
શાન્તિઃ કૃતા હિ લોકેસ્મિન્ પરલોકે સુખં કૃતં ॥

[સસૂ(ચ્) 232] 1. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તસ્યાં વેલાયાં સ્મિતં પ્રાદુષ્ચકાર, આહ ચ:
(1) સાધુ દર્શનુ સાધૂનાં બુદ્ધાનાં સાધુ દર્શનં ।
સાધુ ધર્મગુણઃ ક્ષેત્રં સંઘસામગ્રિદર્શનમ્ ॥
(2) સાધુ સંઘાતનિર્દેશં સર્વપાપવિનાશનં ।

યે શ્રોષ્યન્તિ ઇદં સૂત્રં પદં પ્રાપ્સ્યન્ત્ય્ અનુત્તરમ્ ॥
[સસૂ(ચ્) 233] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણામ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ, સ્મિતસ્ય પ્રાદુષ્કરણાય? 3. ભગવાન્ આહ: પશ્યસિ ત્વં કુલપુત્રૈતાનિ દહરાણિ સત્વાનિ? 4. આહ: પશ્યામિ ભગવન્, પશ્યામિ સુગત. 5. ભગવાન્ આહ: સર્વ એતે ભૈષજ્યસેનાદ્યૈવ દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા બોધિસત્વા ભવિષ્યન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 234] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ઽશીતિર્ યોજનસહસ્રાણ્ય્ ઊર્ધવમ્ ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષે ઽસ્થાદ્. 2. અથાશીતિર્ દેવપુત્રકોટીસહસ્રાણિ ભગવત ઉપરિ પુષ્પવર્ષં પ્રવર્ષન્તિ. 3. તે ચ દહરાઃ સત્વા દૃષ્ટ્વા સર્વે ઽઞ્જલયઃ કૃત્વા નમસ્કુર્વન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 235] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો અન્તરીક્ષસ્થ એવં વાચં ભાષતે યેન ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રં લોકધાતું શબ્દેનાપૂરયતિ. 2. દ્વાત્રિંશન્ મહાનરકોપપન્નાઃ સત્વાસ્ તં શબ્દં શૃણ્વન્તિ, 3. દ્વાત્રિંશચ્ ચ દેવનિકાયાસ્ તં શબ્દં શૃણ્વન્તિ; 4. ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રશ્ ચ લોકધાતુઃ ષડ્વિકારં પ્રકમ્પિતઃ; 5. ચતુરશીતિશ્ ચ નાગરાજસહસ્રાણિ મહાસમુદ્રે સંક્ષુબ્ધાનિ; 6. ત્રિંશત્ કોટીસહસ્રાણિ રાક્ષસાનામ્ ઇમં જંબુદ્વીપમ્ આગતાનિ, 7. પંચવિંશત્ કોટીસહસ્રાણિ પ્રેતાનાં યક્ષાનાં રાક્ષસાનામ્ અડકવત્યાં રાજધાન્યામ્ આગતાનિ. 8. ભગવતઃ પુરતો મહાસન્નિપાતઃ સંસ્થિતઃ.
[સસૂ(ચ્) 236] 1. અથ ખલુ ભગવાંસ્ તેષાન્ દહરાણાં સત્વાનાન્ ધર્મન્ દેશયતિ. 2. દશસુ દિક્ષુ લોકધાતુષુ કોટીસહસ્રાણિ બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનાં સ્વકસ્વકાભિર્ ઋદ્ધિભિર્ આગતાનિ. 3. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: બહવો ભગવન્, બહવો સુગત બોધિસત્વાઃ સન્નિપતિતાઃ સન્નિષણ્ણાઃ, 4. બહૂનિ ચ ભગવન્ દેવનાગાનિ સન્નિપતિતાનિ સન્નિષણ્ણાનિ, 5. પુનશ્ ચાનેકાનિ રાક્ષસપ્રેતાન્ય્, અડકવત્યાં રાજધાન્યામ્ આગત્ય, સન્નિપતિતાનિ સન્નિષણ્ણાન્ય્ અભૂવન્ ધર્મશ્રવણાય.
[સસૂ(ચ્) 237] 1. અથ ખલુ ભગવાન્ ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વં આમન્ત્રયતિ: આગચ્છ કુલપુત્ર! 2. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વ, ઋદ્ધિબલેનોર્ધ્વાદ્ અવતીર્ય, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 3. ધર્મસ્કન્ધો ભગવન્, ધર્મસ્કન્ધ ઇત્ય્ ઉચ્યતે? કિયતા ભગવન્ ધર્મસ્કન્ધ ઇતિ? 4. ભગવાન્ આહ: ધર્મસ્કન્ધ ઇતિ કુલપુત્રોચ્યતે યો બ્રહ્મચર્યં પર્યેષતે, બ્રહ્મચર્યં પર્યેષ્ય સર્વપાપાદ્ વિરમતિ. 5. પશ્યસિ ત્વં કુલપુત્રામી દહરા સત્વા અબ્રહ્મચર્યાદ્ વિરમન્તિ? 6. આહ: પશ્યામિ ભગવન્, પશ્યામિ સુગત! 7. આહ: તે નૂનન્ ધારણીપ્રતિલબ્ધા ભવિષ્યન્તિ, સર્વધર્મસમન્વાગતાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ. 8. આહ: કેનોપાયેન ભગવન્ બહૂનિ સત્વાનિ સન્નિપતિતાનિ ધર્મસ્કન્ધં શ્રોતુમ્?
[સસૂ(ચ્) 238] 1. અથ ખલુ ભગવાં ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રયતિ: 2. બહવો ભૈષજ્યસેન સત્વાઃ સન્તિ યે જાતિર્ એવ દુઃખં ન શૃણ્વન્તિ, જરા એવ દુઃખં ન શૃણ્વન્તિ, વ્યાધિર્ એવ દુઃખં ન શૃણ્વન્તિ, શોકદુઃખં, પરિદેવદુઃખં, પ્રિયવિપ્રયોગદુઃખમ્, અપ્રિયસંપ્રયોગદુઃખં. 3. મરણં તુ સર્વદુઃખં હરતિ. 4. કાયજીવિતમ્ ઇદમ્ ઉચ્યતે ભૈષજ્યસેન સર્વદુઃખમ્.
[સસૂ(ચ્) 239] 1. અથ ખલુ તે દહરાઃ સત્વા, ઇમન્ નિર્દેશં શ્રુત્વા, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલયઃ પ્રણમય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: અસ્માકમ્ અપિ ભગવન્ મર્તવ્યમ્? 2. ભગવાન્ આહ: યુષ્માભિર્ અપિ કુલપુત્રાઃ, સર્વસત્વૈશ્ ચ મર્તવ્યમ્ ઇતિ. 3. ત આહુઃ: કથં ભગવન્ મરણકાલમ્ આક્રમતિ? 4. ભગવાન્ આહ: મરણકાલે કુલપુત્રાશ્ ચરિમવિજ્ઞાને વિજ્ઞાનનિરોધો નામ વાતઃ, વિજ્ઞાનવિભ્રમો નામ વાતઃ, વિજ્ઞાનસંક્ષોભસંયુક્તો નામ વાતઃ; 5. ઇમે ત્રયઃ કુલપુત્રા વાતા મરણકાલસમયે ચરિમવિજ્ઞાને સંલુડન્તિ, સંક્ષુભન્તિ, સંક્ષોભમ્ ઉત્પાદયન્તિ. 6. ત આહુઃ: કતમાનિ ભગવંસ્ ત્રીણિ મરણકાલસમયે વિજ્ઞાનનિરોધે વર્તમાને શરીરં નિર્ઘાતયન્તિ? 7. ભગવાન્ આહ: શસ્ત્રકશ્ ચ નામ માર્ષાઃ, સૂચકશ્ ચ નામ માર્ષાઃ, ષ્ઠીલકશ્ ચ નામ યે શરીરં નિર્ઘાતયંતિ. 8. આહુઃ: કિમ્ એતદ્ ભગવં ચ્છરીરણ્ નામ? 9. ભગવાન્ આહ: આદીપ્તકશ્ ચ નામ માર્ષા, 10. દહનવાસકશ્ ચ નામ, 11. મેડિકશ્ ચ નામ, 12. શૃંગારિકશ્ ચ નામ, 13. શ્મશાનિકશ્ ચ નામ, 14. દુર્બુદ્ધિકશ્ ચ નામ, 15. ભારગુરુકશ્ ચ નામ, 16. જાતિપરિપીડિતશ્ ચ નામ, 17. જાતિસંક્ષુભિતશ્ ચ નામ, 18. જીવિતપરિભાવિકશ્ ચ નામ, 19. મરણપ્રિયવિપ્રયોગકશ્ ચ નામ; 20. ઇમે માર્ષા ઉચ્યન્તે શરીરનામાનઃ.
[સસૂ(ચ્) 240] 1. ત આહુઃ: કથં ભગવન્ મૃયતે, કથં જીવતિ? 2. ભગવાન્ આહ: વિજ્ઞાનં નામાયુષ્મન્તો મ્રિયતે, પુણ્યં નામાયુષ્મન્તો જીવતિ! 3. શરીરં નામ માર્ષા મૃયતે, સ્નાયુકોટીભિર્ બદ્ધમ્, 4. ચતુરશીતિભિઃ સિરાકૂર્ચસહસ્રૈ રોમકૂપૈર્ બદ્ધમ્, 5. દ્વાદશભિઃ સહસ્રૈર્ અંગાનાં બદ્ધં, 6. ષષ્ટ્યુત્તરૈસ્ ત્રિભિઃ શતૈર્ અસ્થીનાં બદ્ધમ્. 7. ચતુરશીતિઃ કૃમિકુલશતાન્ય્ અભ્યન્તરે વસન્તિ; 8. તેષાં સર્વેષાં પ્રાણકાનાં મરણં સંવિદ્યતે, મરણનિરોધં ચ સંવિદ્યતે; 9. તત્ર સર્વે તે પ્રાણકા નિરાશા ભવન્તિ. 10. યદા સ પુરુષો મૃયતે, તદા સર્વપ્રાણકાનાં વાતસંક્ષોભઃ સંલુડતિ અન્યોન્યપરિભાક્ષનાર્થાય, 11. તદા તે દુઃખાં વેદનાં વેદયન્તિ. 12. અન્યે પુનઃ પુત્રશોકં કુર્વન્તિ, અન્યે દુહિતૃશોકં, જ્ઞાતિશોકં; સર્વે એવ તે શોકશલ્યવિદ્ધાઃ અન્યોન્યભક્ષણમ્ આરભન્તે; 13. સર્વે તે અનુપૂર્વેણ પરસ્પરં ભક્ષયન્ત. 14. દ્વૌ પ્રાણકાવ્ અવતિષ્ઠન્તે. તૌ સપ્તાહમ્ અભિયુધ્યતઃ. યાવત્ સપ્તાહે ઽતિક્રાન્તે તત એકઃ પ્રાણકો નિર્મથ્યતે, એકો મુચ્યતે. 15. તત્ કતમ આયુષ્મન્ત ઉચ્યતે ધર્મઃ? 16. તત્ કિં મન્યધ્વે? યથા સર્વપ્રાણકાનામ્ અન્યોન્યવિરોધેન મરણં.

[સસૂ(ચ્) 241] 1. એવમ્ એવ બાલપૃથગ્જના સત્વા અન્યોન્યવિરોધમ્ આપદ્યન્તે: 2. તે જાત્યા ન બિભ્યન્તિ, વ્યાધિભ્યો ન બિભ્યન્તિ, મરણાન્ ન બિભ્યન્તિ. 3. યથા તૌ દ્વૌ પ્રાણકૌ યુધ્યતઃ, એવમ્ એવ બાલપૃથગ્જનાઃ પરસ્પરં યુધ્યન્તે. 4. અથ મરણકાલસમયે ઉચ્યતે સાધુપુરુષૈઃ; 5. કિં ત્વં ભો પુરુષ વિશ્વાસમ્ આપદ્યસે? કિં ત્વયા મનુષ્યલોકે ન કિંચિદ્ આદીનવં દૃષ્ટં? ન જાત્યા આદીનવો દૃષ્ટઃ, ન જરાયા, ન વ્યાધેર્ આદીનવો દૃષ્ટઃ, ન મરણાદ્ આદીનવો દૃષ્ટઃ? 6. આહ: દૃષ્ટો મે આયુષ્મન્તો જાત્યા આદીનવો, જરાયા, વ્યાધેર્ આદીનવો દૃષ્ટઃ, સર્વપશ્ચાન્ મરણાદ્ આદીનવો દૃષ્ટઃ. 7. આહ: કથં ન કૃતાનિ યત્ કરણીયાનિ કુશલમૂલાનિ? 8. તત્ કથં ત્વયા ભોઃ પુરુષ ન કૃતમ્ ઉભયોર્ લોકયોર્ હિતસંવર્તકાનિ ધર્મસ્કન્ધકુશલમૂલાનિ? 9. દ્વિતીયં માર્ષાઃ પૃચ્છામિ: કથં ત્વયા ન કૃતઃ કુશલમૂલસંભારઃ યેન ત્વં પરિમુક્તઃ સ્યા જાત્યા મરણાત્? 10. તત્ કથં તે ન કૃતં યોનિશોમનસિકારપ્રત્યવેક્ષણમ્? 11. કિં ત્વયા ભોઃ પુરુષ શ્રુતં પૃથિવ્યાં ગણ્ડ્યાકોટનશબ્દં? 12. ન ચ દૃષ્ટા જાંબુદ્વીપકા મનુષ્યા દાનાનિ દદન્તઃ, પુણ્યાનિ ચ કુર્વન્તઃ ઉપવાસમ્ ઉપવસન્તઃ, તથાગતક્ષેત્રે કુશલમૂલબીજાન્ય્ અવરોપયન્તઃ? 13. ગન્ધં વા, માલ્યં વા, દીપં વ, ન ત્વયા દૃષ્ટં ખાદનીયભોજનીયં વા દીયમાનમ્? 14. ન ચ તે દૃષ્ટાસ્ તથાગતસ્ય ચતસ્રઃ પર્ષદઃ સન્તર્પ્યમાનાઃ? 15. ભિક્ષુર્ વા, ભિક્ષુણી વા, ઉપાસકો વા, ઉપાસિકા વા, ઇમાશ્ ચતસ્રઃ પર્ષદઃ શાસને ઽભિનિવુસ્તાઃ, એવં તસ્ય હિતાનિ વદન્ત્ય્, આલપન્તિ ચ. 16. ન હિ દેવકૃતં કિંચિત્, અસાધુ ત્વયા ભોઃ પુરુષ કૃતમ્ ઇમં જંબુદ્વીપમ્ આગત્ય.
[સસૂ(ચ્) 242] 1. તસ્ય મૃતસ્ય ધર્મરાજા, તસ્મિન્ કાલે તં પુરુષમ્ અનુશાસન્, તા ગાથા ભાષતે:
(1) દૃષ્ટ્વા તથાગતોત્પાદં શ્રુત્વા ગણ્ડીપરાહતામ્ ।
શ્રુત્વા ધર્મન્ દેશયમાનં શન્તં નિર્વાણગામિનં ॥
(2) કસ્માત્ તે ન કૃતં પુણ્યં પરલોકસુખાવહમ્ ।
ભોક્ષ્યસે નરકે દુઃખમ્ અનિષ્ટકર્મણઃ ફલમ્ ॥
[સસૂ(ચ્) 243] 1. અથ સ પુરુષસ્ તં ધર્મરાજાનં ગાથાભિર્ પ્રત્યભાષત:
(1) બાલબુદ્ધિર્ અહમ્ આસં પાપમિત્રવશાનુગઃ ।
કૃતં મે પાપકં કર્મ કામભ્રાન્તેન ચેતસા ॥
(2) કામશ્ ચ મે ચિતસ્ તસ્ય આગતં દારુણં ફલમ્ ।
કૃતા મે પ્રાણિનાં હિંસા સાંઘિકં ચ વિનાશિતં ॥
(3) કૃતં મે સ્તૂપભેદં ચ પ્રદુષ્ટેન ચ ચેતસા ।
દૌષ્ઠુલ્યં ભાષિતં વાક્યં માતા મે પરિતાપિતા ॥
(4) અપરાધં વિજાનામિ સ્વશરીરેણ યત્ કૃતં ।
રૌરવે નરકે પશ્યામ્ય્ ઉપપત્તિં સુદારુણે ॥
(5) સંઘાતે વેદનાં વેત્સ્યે તથૈવ ચ પ્રતાપને ।
મહાવીચૌ ચ કટુકામ્ અનુભવિષ્યામિ વેદનાં ॥
(6) મહાપદ્મે ચ નરકે ક્રન્દયિષ્યામિ સુદુઃખિતઃ ।
વારા શતં કાલસૂત્રે ઉત્પત્સ્યામિ મહાભયે ॥
(7) હતાશ્ ચ નારકા સત્વાઃ પુનઃ પશ્યન્તિ તે ભયમ્ ।
યોજનાનાં શતં ભૂયઃ પ્રપદ્યન્તિ મહાભયમ્ ॥
(8) દ્વારન્ તે ન લભિષ્યન્તિ પુનઃ કુંભે પ્રપાપિતાઃ ।
ક્ષૂરં તુ નામ નરકં સહસ્રં ક્ષૂરસંભવમ્ ॥
(9) શતમ્ સહસ્રં કોટીનાં ક્ષૂરાણાં જાયતે ઽગ્રતઃ ।
તૈસ્ તસ્ય ભિદ્યતે ગાત્રં કર્મભિ દુષ્કૃતૈઃ સ્વકૈઃ ॥
(10) વાતક્ષોભા મહાઘોરા સર્વં છિન્દન્તિ તાં તનુમ્ ।
અનુભાવ્યા મયા દુઃખા ઈદૃશા નરકે ધ્રુવમ્ ॥
(11) દ્રક્ષ્યન્તે સર્વસત્વા મે કાયં દુઃખપ્રપીડિતં ।
અર્થા પરક્યા આદત્તા મયા વેશ્મસ્ય કારણાત્ ॥
(12) પુત્રા દુહિતરો મહ્યં ભ્રાતા ચ ભગિની તથા ।
માતા પિતા ચૈવ મમ મિત્રજ્ઞાતિગણો ઽપિ ચ ॥

(13) દાસકર્મકરાશ્ ચૈવ ગાવો ભૃત્યઃ પશું તથા ।
ભ્રાન્તો ઽસ્મ્ય્ અહં કુકાર્યેષુ રુપ્યસૌવર્ણભાજનૈઃ ॥
(14) વસ્ત્રૈસ્ તથા સુસૂક્ષ્મૈશ્ ચ ભ્રાન્તઃ કારાપને ગૃહે ।
સુવિચિત્રં ગૃહં કૃત્વા નરનારીસમાકુલં ॥
(15) વીણાસ્ તૂર્યાઃ પરાહત્ય રતં મે દુર્દમં મનઃ ।
ગાત્રં ગન્ધોદકૈર્ લિપ્તં કૃતજ્ઞો ઽદ્યાપિ નૈવ સઃ ॥
(16) અચેતનશરીરસ્ ત્વં ભ્રાન્તો ઽસ્મિ તવ કારણાત્ ।
ન વિદ્યતે મમ ત્રાતા કશ્ચિત્ સત્વઃ પુનર્ ભવેત્ ॥
(17) વાતક્ષોભે મહાઘોરે શરીરપરિતાપને ।
ભુક્તા રસા સ્વાદુવન્તો જિહ્વયા વિવિધાસ્ તથા ॥
(18) શીર્ષે માલાશ્ ચ બહવો બદ્ધા શ્વિત્રાઃ સુશોભનાઃ ।
રૂપેણ ભ્રામિતશ્ ચક્ષુશ્ ચક્ષુત્રાણં ન વિદ્યતે ॥
(19) પાપાનાં ચક્ષુષી હેતુર્ મયા દૃષ્ટ્વા તુ યત્ કૃતમ્ ।
શ્રોત્રૌ હેતુશ્ ચ મે ભૂયઃ બાહૂ વજ્રપરાહતૌ ॥
(20) હસ્તેભ્યઃ કટકા બદ્ધા અઙ્ગુલીયેભિ યંત્રિકા ।
ગ્રીવાયાં મુક્તિહારાણિ પાદૌ ચાપિ સ્વલંકૃતૌ ॥
(21) જાલાનિ કૃત્વા તત્રૈવ સૌવરણં સંસ્થિતં તતઃ ।
ગાત્રૈ ચ વિવિધા રત્ના સૌવર્ણકટકાસ્ તથા ॥
(22) ઉદારૈ રમિતો ભોગૈર્ મનસંબૃહણૈર્ અપિ ।
સ્પર્શં ચ સુકુમારં મે તૃષ્ણગ્રસ્તેન સેવિતં ॥
(23) નાનાસ્તરણશય્યાભિઃ કાયઃ ક્રીડાપિતો મયા ।
સ્નાતો ગન્ધોદકૈર્ વિશદૈર્ ગન્ધૈશ્ ચાપિ પ્રલેપિતઃ ॥
(24) કર્પૂરચન્દનૈર્ દિવ્યૈર્ ધૂપનૈશ્ ચાપિ ધૂપિતઃ ।
કસ્તૂરિકાસમાયુક્તો વાસો વર્ણકરઃ કૃતઃ ॥
(25) ગન્ધવાર્ષિકતૈલેન સુમનાચંપકાદિભિઃ ।
મ્રક્ષિતઃ પાણ્ડુરં વસ્ત્રં પ્રાવૃતં સૂક્ષ્મકાશિકમ્ ॥
(26) અવતીર્ય હસ્તિપૃષ્ઠાદ્ અશ્વપૃષ્ઠે ઽભિરુહ્ય ચ ।
રાજાહમ્ ઇતિ મન્યામિ જનો મે ધાવતે ગ્રતઃ ॥
(27) અન્તઃપુરં વિજાનામિ ગીતે નૃત્યે સુશીક્ષિતઃ ।
નિરાપરાધા મૃગયા હતાઃ કાણ્ડૈશ્ ચ મે મૃગાઃ ॥
(28) ઈદૃશં મે કૃતં પાપં પરલોકમ્ અજાનતા ।
પરમાંસા મયા ભુક્તાસ્ તતો દુઃખમ્ ઇદં મમ ॥
(29) મરણં મે ન વિજ્ઞાતમ્ આગમિષ્યતિ દારુણં ।
બાલબુદ્ધિર્ અહમ્ આસં શરીરં પોષિતં મયા ॥
(30) આગતં મરણં મે ઽદ્ય કશ્ચિત્ ત્રાતા ન વિદ્યતે ।
યૂયં હિ જ્ઞાતયઃ સર્વે મુખં મે કિં નિરીક્ષથ ॥
(31) કસ્માદ્ વસ્ત્રં પાટયધ્વં પ્રલાપૈશ્ ચાપિ કિંકૃતે ।
કેશાન્ કસ્માદ્ વિકિરથ રક્તં કિં વા કરિષ્યતિ ॥
(32) પાંસું ચ શીર્ષે ક્ષિપથ ઉરસ્તાડં કરોથ કિમ્ ।
જીવં નાહં વારિતવ્યઃ પાપાત્ કિં રુદિતેન વઃ ॥

(33) શરીરં મે વૃકભોજ્યં કુક્કુરાણાં ચ વાયસામ્ ।
ભવિષ્યતે પક્ષિણાં ચ વૃથાપુષ્ટો મયા તનુઃ ॥
(34) મરણોરગસંસ્પૃષ્ટો જાયતે ઽપિ સુદારુણઃ ।
તથોપયોજ્યં ભૈષજ્યં યથાસ્માન્ મુચ્યતે ભયાત્ ॥
(35) યન્ મે વૈદ્યાઃ પ્રદાસ્યન્તિ ભૈષજ્યં ન તદ્ ઇષ્યતે ।
સાંપ્રતં ધર્મભૈષજ્યં ક્લેશોરગવિમોચકમ્ ॥
(36) મૃયતો મમ દાતવ્યં મામેમં સંપ્રયચ્છથ ।
પુષ્યમાણશરીરો ઽયમ્ અવશ્યં નાશમ્ એષ્યતિ ॥
(37) પાપસ્કન્ધં કિમ્ આક્ષિપ્ય યત્ પશ્ચા દુઃખદાયકમ્ ।
પોષિતો મે પૃયં કાયઃ કૃતઘ્નત્વં કરિષ્યતિ ॥
(38) પુત્રા દુહિતરં કિં મે ચક્ષુષા સન્નિરીક્ષથ ।
ત્રાયધ્વમ્ અસ્માદ્ રોગાન્ મે રુદધ્વં કિન્ નિરર્થકમ્ ॥
(39) યૂયં હિ પુત્ર દુહિતઃ કૃતઘ્ના મમ સામ્પ્રતમ્ ।
યુષ્માકં પોષણાર્થાય પરકીયં મયા હૃતં ॥
(40) સાંપ્રતં મરણં પ્રાપ્તં નિરાશં માં કરોથ કિમ્ ।
જાતિદુર્ગતિસંત્રસ્તો મરણેન ચ પીડિતઃ ॥
(41) વેદના સંજ્ઞા સંસ્કારાઃ સ્પર્શં પરમવેદનાઃ ।
તૃષ્ણાયા ભ્રામ્યતે બાલઃ પ્રાપ્નોતિ કટુકં ફલં ॥
(42) શોકબન્ધનં મહ્યં તુ જાતસ્ય વિષમે કુલે ।
અલ્પપુણ્યં તુ માં જ્ઞાત્વા શોચિષ્યન્ત્ય્ અપરે જનાઃ ॥
(43) દાનશીલપરિભ્રષ્ટો ધર્માચ્ ચાપિ પરાઙ્મુખઃ ।
પુનર્ભવં ન જાનીતે ક્લેશોરગવિષાર્દિતઃ ॥
(44) ભ્રામ્યતે ઽવિદ્યયા બાલો યત્ર મોક્ષં ન વિદ્યતે ।
મોક્ષાર્થં ન વિજાનાતિ ભ્રાન્તઃ પાપં કરોતિ ચ ॥
(45) ક્લેશૈશ્ ચ ભ્રામ્યતે બાલો નિત્યં વ્યાક્ષિપ્તમાનસઃ ।
દહ્યતે હ્ય્ અગ્નિના દીપ્તઃ કાયો વિવિધબન્ધનઃ ॥
(46) વિભ્રાન્તો ભ્રમતે કાયો યત્ર સૌખ્યં ન વિદ્યતે ।
તચ્ ચ સૌખ્યં ન જાનાતિ યદ્ અભ્યન્તસુખાવહમ્ ॥
(47) બુદ્ધાનાં સુખદં ક્ષેત્રં ધર્મચક્રં મહાગદમ્ ।
શીલં ચ સત્યં શીલનાં બ્રહ્મઘોષાસ્ તથાગતા ॥
[સસૂ(ચ્) 244] 1. અથ ખલુ ભગવાન્ ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રેયદ્ અવોચત્: એવં ચ ભૈષજ્યસેન સત્વા મરણકાલે પરિદેવન્તિ; ન ન હિ તેષાં કશ્ચિત્ ત્રાતા ભવિષ્યત્ય્ અન્યત્ર સુકૃતાનાં કર્માણાં ફલવિપાકં. ગાથાશ્ ચેમા ભાષતે:
(1) કૃત્વા તુ પાપકં કર્મ નરકેષુ પતન્તિ હિ ।
ભુંજન્તે ચીમરં તપ્તં પીવન્તે લોહપાનકમ્ ॥
(2) કાયેભ્યો વર્ષતે ઽઙ્ગારં દગ્ધાઃ ક્રન્દન્તિ દારુણમ્ ।
દહ્યત્ય્ એષાં તચ્ છરીરં નરકેસ્મિન્ મહાભયે ॥
(3) ન વિજાનન્તિ સૌખ્યાનિ ધર્મં ચ ન વિજાનતે ।
બાલો ભ્રમત્ય્ અધર્મેણ સૌખ્યં નાપ્નોતિ કિંચન ॥
(4) શ્રદ્ધાશીલેન સંપન્નઃ પ્રજ્ઞાયુક્તો મહાતપાઃ ।
મિત્રં ભજતિ કલ્યાણં શીઘ્રં ભોતિ તથાગતઃ ॥
(5) વીર્યમ્ આરભતે શ્રેયં બુદ્ધલોકોપપત્તયે ।

દેશેથ કુશલં ધર્મં સર્વસત્વપરિગ્રહં ॥
(6) મૈત્રં ચિત્તં સમાપન્નો બ્રહ્મચર્યપરાયણઃ ।
શ્રુત્વૈવં ભૈષજ્યસેન પ્રતિપત્તિપરો ભવેત્ ॥
(7) વિમુક્તિદર્શનં બુદ્ધં ઘુષ્ટશબ્દં વિનાયકં ।
લોકસ્ય માતાપિતરં બોધિચિત્તં તદ્ ઉચ્યતે ॥
(8) કલ્યાણમિત્રાં પરમં સુદુષ્કરં યો દેશયેત્ ।
ધર્મં લોકે શૃણ્વન્તિ યે ગૌરવાદ્ બુદ્ધશાસનં ।
તે ભોન્તિ બુદ્ધાઃ સુગતા નરોત્તમાઃ ॥
(9) લોકનાથા ભવન્ત્ય્ એતે સર્વસત્વપ્રમોચકાઃ ।
શાન્તેભ્યો બુદ્ધક્ષેત્રેભ્યો યે ભવન્તિ સગૌરવાઃ ॥
[સસૂ(ચ્) 245] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કિમિદં ભગવન્? પૃથિવી કંપતિ સંપ્રકંપતિ! 2. એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: વ્યવલોકય ભૈષજ્યસેન! કિં પશ્યસિ? 3. વ્યવલોકિતં ભૈષજ્યસેનેન બોધિસત્વેન મહાસત્વેન. 4. અથ તાવદ્ એવ ચતુર્ભ્યો દિગ્ભ્યઃ પશ્યતિ: પૃથિવી વિવરં દદાતિ. પૃથિવ્યાં વિવૃતાયાં, પશ્યતિ: 5. પૃથિવીવિવરેભ્યો વિંશતિ કોટ્યો મનુષ્યાણાં જાયન્તે; 6. અધસ્તાદ્દિશિ વિંશતિ કોટ્યો મનુષ્યાણાં જાયન્તે; 7. ઊર્ધ્વાયાં દિશાયાં પંચવિંશતિ કોટ્યો મનુષ્યાનાં જાયન્તે.
[સસૂ(ચ્) 246] અથ તે દહરાઃ સત્વા વ્યવલોક્ય ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: કતમે ભગવન્ન્ ઇહ જાતાઃ? 2. ભગવાન્ આહ: પશ્યથ યૂયમ્? ઇમે જનકાયાઃ! 3. ત આહુઃ: પશ્યામો ભગવન્. 3. ભગવાન્ આહ: ઇમે જનકાયા યુષ્માકં સખાયા જાતાઃ. 5. ત આહુઃ: એતેષામ્ અપિ ભગવન્ સત્વાનાં મરણં ભવિષ્યતીતિ? 6. ભગવાન્ આહ: એવમ્ એતન્ માર્ષાઃ, સર્વસત્વાનામ્ અપિ મરણં ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 247] 1. અથ તે પૂર્વિમકા સત્વા દહરાઃ, યે પ્રથમમ્ ઉત્પન્નાસ્, તે, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમય્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: 2. નોત્સહામો વયં પુનર્ ભગવં જાતિં, મરણં ચ દ્રષ્ટુમ્! 3. ભગવાન્ આહ: તત્ કિં યૂયમ્ ઉત્સહથ વીર્યબલાલબ્ધમ્? 4. ત આહુઃ: તથાગતં સંમુખં પશ્યેમ! 5. તસ્ય ચ સકાશાદ્ ધર્મશ્રવણં મૃષ્ટં મનાપં શૃણુયામ! 6. તથાગતશ્રાવકસંઘં ચ નિષણ્ણં પશ્યેમ! 7. બોધિસત્વાન્ મહર્ધિકાન્ મહાનુભાવાન્ પશ્યેમ! 8. ઈદૃશં ચ ભગવન્ નોત્સહામો: જાતિં મરણં ચ દ્રષ્ટુમ્.
[સસૂ(ચ્) 248] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વ, ઋદ્ધિબલેનોત્થાયાસનાત્, સાર્ધં તૈઃ પંચભિર્ બોધિસત્વશતૈઃ, તે સર્વે ઋદ્ધ્યા ઉત્થાય, ઉપર્ય્ અન્તરીક્ષે ચંક્રમન્તિ. 2. પર્યંકઞ્ ચ બદ્ધ્વા ધ્યાયન્તિ. 3. તેષાં સર્વકાયેભ્યઃ સિંહા નિષ્ક્રામન્તિ, 4. વ્યાઘ્રા નિષ્ક્રામન્તિ, 5. વ્યાડા નિષ્ક્રામન્તિ, 6. હસ્તિનો નિષ્ક્રામન્તિ. 7. મહાઋદ્ધિવિકુર્વિતાનિ દર્શયન્તિ. 8. પર્વતેષુ ચ પર્યંકં બદ્ધ્વા નિષીદન્તિ. 9. વિંશતિર્ યોજનસહસ્રાણ્ય્ ઊર્ધ્વમ્ આરુહન્તિ. 10. દશ કોટીસહસ્રાણિ ચન્દ્રમસૂર્યાણિમવતરન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 249] અથ ખલુ તે દહરાઃ સત્વા ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો મહારશ્મ્યવભાસસ્ય, મહતાં ચ ઋદ્ધિવિકુર્વિતાનાં લોકે પ્રાદુર્ભૂતાનામ્? 2.ભગવાન્ આહ: પશ્યથ કુલપુત્રા એતૌ ચન્દ્રસૂર્યૌ પ્રાદુર્ભૂતૌ? 3. ત આહુઃ: પશ્યામો ભદન્ત ભગવન્, પશ્યામો ભદન્ત સુગત. 4. ભગવાન્ આહ: એષ બોધિસત્વૈઃ સ્વકાયાદ્ રશ્મ્યવભાસ ઋદ્ધિપ્રાતિહાર્યં ચ દર્શિતં; 5. સન્દર્શયિત્વા સત્વાનાન્ ધર્મન્ દેશયન્તિ, બહુજનહિતાય, બહુજનસુખાય, લોકાનુકમ્પાયૈર્ મહતો જનકાયસ્યાર્થાય હિતાય સુખાય દેવાનાં ચ, મનુષ્યાણાં ચ. 6. ઇહૈવ તે માનુષ્યકે કાયે વીર્યબલમ્ ઉપદર્શયિત્વા ઈદૃશમ્ ઋદ્ધિબલમ્ ઉપદર્શયન્તિ. 7. આહ: દેશયતુ ભગવાન્ રશ્મ્યવભાસપ્રાદુર્ભાવાય ધર્મમ્.
[સસૂ(ચ્) 250] 1. એવમ્ ઉક્તે ભગવાન્ ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: પશ્યસિ ત્વં ભૈષજ્યસેન? ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રો લોકધાતુઃ ષડ્વિકારં પ્રકંપિતઃ! 2. આહ: પશ્યામિ ભગવં પશ્યામિ સુગત. તસ્ય મમ ભગવન્ન્ એવં ભવત્ય્; અહં તથાગતમ્ એતમ્ અર્થં પરિપૃચ્છેયં. 3. ભગવાન્ આહ: પૃચ્છ ત્વં ભૈષજ્યસેન યદ્ યદ્ એવાકાંક્ષસ્ય્; અહં તે તસ્ય તસ્યૈવ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણેન ચિત્તમ્ આરાધયિષ્યામિ, નિર્દેક્ષ્યામિ, વિભજિષ્યામિ. 4. ભૈષજ્યસેન, યદ્ અતીતાનાગતપ્રત્યુત્પન્નેષ્વ્ અધ્વસુ, તત્ સર્વં દર્શયિષ્યામિ. 5. આહ: દેશયતુ મે ભગવાન્ કૌકૃત્યવિનોદનાર્થં. 6. ઇહાહં ભગવન્ પશ્યામિ તથાગતં ચતુરશીતિભિર્ દેવપુત્રસહસ્રૈઃ પરિવૃતં, 7. ચતુરશીતિભિઃ કોટીસહસ્રૈર્ બોધિસત્વૈઃ પરિવૃતં, 8. દ્વાદશભિઃ કોટીસહસ્રૈર્ નાગરાજ્ઞાં પરિવૃતં, 9. અષ્ટાદશભિઃ કોટીસહસ્રૈર્ ભૂતાનાં પરિવૃતં, 10. પંચવિંશતિભિઃ કોટીસહસ્રૈઃ પ્રેતપિશાચૈઃ પરિવૃતં.
[સસૂ(ચ્) 251] 1. ભગવાન્ આહ: નૂનમ્ એતે ભૈષજ્યસેન સત્વાઃ, ય ઇહ પર્ષદિ મમાન્તિકે સન્નિપતિતા સન્નિષણ્ણા ધર્મશ્રવણાય, ત એતે ભૈષજ્યસેનાદ્યૈવ સંસારં પશ્ચાન્મુખં કરિષ્યન્તિ; 2. અદ્યૈવ દશભૂમિપ્રતિલાભિનો ભવિષ્યન્તિ; 3. દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા નિર્વાણધાતુમ્ અનુપ્રાપ્સ્યન્તિ; 4. સર્વસત્વહિતૈષિણઃ, જરામરણપરિમોક્ષણાર્થાય કૃતધર્માઃ, સુખાવહાઃ, ક્લેશપાશં નિર્જિત્વા, પ્રાપ્સ્યન્તે બુદ્ધશાસન્qઅં. 5. આહ: કિમ્ એતે ભગવન્ સત્વા, બહૂનિ સત્વસ્થાનાનિ નાનાવિચિત્રૈઃ કર્મભિર્ ઉત્પન્નાનિ? તે ભગવન્તં પરિવાર્યાવસ્થિતાનિ. 6. ભગવાન્ આહ: શૃણુ ભૈષજ્યસેન, આહ ચ:
(1) મૂઢાઃ સત્વા ન જાનન્તિ કુતો મોક્ષો ભવિષ્યતિ ।
બહવો નવકાઃ સત્વાઃ અદ્ય પ્રાપ્સ્યન્તિ ધારણિમ્ ॥
(2) જ્ઞાસ્યન્તે તે સર્વધર્માન્ પ્રાપ્તયે દશભૂમિનાં ।
ભૂમયો દશ પ્રાપ્સ્યન્તિ બુદ્ધકૃત્યં કરિષ્યતઃ ॥
(3) વર્તિષ્યન્તિ ધર્મચક્રં ધર્મવર્ષં પ્રવર્ષિષૂઃ ।
રમણીયં શાસનં મહ્યં યેન સત્વાઃ સમાગતાઃ ॥
(4) દેવનાગાશ્ ચ પ્રેતાશ્ ચ અસુરાશ્ ચ સુદારુણાઃ ।
દશભૂમિપ્રતિષ્ઠન્તે ધર્મશબ્દપરાહતાઃ ॥
(5) ધર્મભેર્યાઉદાહરં ધર્મશંખપ્રપૂરણં ।
અદ્યૈષાં નવસત્વાનાં વીર્યસ્થામો ભવિષ્યતિ ॥
(6) ધર્મં પ્રાપ્સ્યન્તિ અદ્યેમે યથા પ્રાપ્તં તથાગતૈઃ ॥
[સસૂ(ચ્) 252] 1. અથ પંચમાત્રાણિ સહસ્રાણિ દહરાણાં સત્વાનામ્ ઉત્થાયાસનેભ્યો, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચન્:
(1) ગુરુભારો ભગવન્ કાયો દારુણશ્ ચ મહાભયઃ ।
સંસારે યેન બધ્યામઃ પર્યન્તમ્ અવિજાનકાઃ ॥
(2) માર્ગન્ તુ ન વિજાનામો માર્ગમ્ એવ ન દૃશ્યતે ।
અન્ધભૂતા વયં નાથ અસ્માકં કુરુ સંગ્રહં ॥
(3) અધ્યેષામ વયં વીર ધર્મન્ દેશય નાયક ।
અલ્પપ્રજ્ઞા વયં જાતા અનભિજ્ઞાઃ સુખસ્ય હિ ॥
(4) ધર્મન્ દેશય અસ્માકં દુઃખાન્ મોચય દારુણાત્ ।
યત્ર યત્રોપપદ્યેમ સ્યાદ્ અસ્માદ્ બુદ્ધદર્શનમ્ ॥
[સસૂ(ચ્) 253] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો, યેન તે દહરા સત્વાસ્ તેનોપસંક્રાન્ત, ઉપસંક્રમ્ય, એતદ્ અવોચત્:
(1) ભૂંજધ્વં ભોજનં યૂયં પિવધ્વં રસમ્ અદ્ભુતમ્ ।
પશ્ચાદ્ વિશારદા ભૂત્વા ધર્મં શ્રોષ્યથ નિર્ભયં ॥

2. ત આહુઃ:
(2) ભદન્ત સ્થવિર કસ્ ત્વં ન જાનીમો વયં તવ ।
પ્રાસાદિકં ત્વાં પશ્યામઃ શાન્તરૂપં મહાયશઃ ॥
(3) મુક્તં નરકતિર્યક્ષુ પ્રેતલોકાન્ મહાભયાત્ ।
શાન્તા તે સર્વપાપાનિ યથા જગતિ શોભસે ॥
(4) પશ્યામ હસ્તે કરકં સપ્તરત્નસમન્વિતમ્ ।
સૂત્રં રત્નામયં કાયે તેજરાશૌ વિવેષ્ટિતં ॥
(5) પ્રતિવોઢું ન શક્તા સ્મઃ શાન્તવાક્યસ્ય તે વચઃ ।
ભક્તેન કાર્યં નાસ્માકં પાનેન સ્વાદુના ન ચ ॥
(6) ભક્તાદ્ ઉચ્ચાર સંભવતિ પાનાન્ મૂત્રં તથૈવ ચ ।
શોણિતં ચ રસાદ્ ભવતિ રક્તાન્ માંસં ચ સંભવેત્ ॥
(7) નાસ્માકં ભોજનં કાર્યં પાનેનૈવ ચ સંસ્કૃતં ।
વસ્ત્રાણિ નૈવ સૂક્ષ્માણિ પટ્ટાપટ્ટકસંહિતા ॥
(8) કટકાશ્ ચ ન સૌવર્ણાઃ કાર્યા મુક્તિલતા ન ચ ।
અઙ્ગુલીયૈર્ નૈવ કાર્યં સર્વે તે ઽનિત્યધર્મિણઃ ॥
(9) જીવિતૈર્ અર્થિકાશ્ ચ સ્મઃ ન ચ ગચ્છેમ દુર્ગતિમ્ ।
અર્થિકા ધર્મદાનેન ન દેવાનાં સુખૈર્ અપિ ॥
(10) કલ્યાણમિત્રતા કાર્યા ન રાજ્યં ચક્રવર્તિનાં ।
ચક્રવર્તી મરિષ્યન્તિ ત્યક્ત્વા દ્વીપાન્ સુશોભનાન્ ॥
(11) ન પુત્રાઃ પૃષ્ઠતો યાન્તિ ન ભાર્યા ન ચ ધીતરાઃ ।
સપ્તરત્ના નિવર્ત્યન્તે નાપિ યાસ્યન્તિ પૃષ્ઠતઃ ॥
(12) સન્નિપાત્ય બહુજનો ન ચ યાસ્યન્તિ પૃષ્ઠતઃ ।
પુરતશ્ ચ ન ધાવન્તે વશં ભૂયો ન વર્તતે ॥
(13) એકજન્મિકરાજાનો ભ્રામિતા નિત્યયા બહુ ।
કૃત્વા પાપાનિ કર્માણિ રૌરવે પ્રપતન્તિ તે ॥
(14) ચતુર્દિશં પર્યટિત્વા સપ્તરત્નૈર્ મહર્ધિકૈઃ ।
યાસ્યતે ક્વ ચ સા ઋદ્ધિર્ યદા વત્સ્યતિ રૌરવે ॥
(15) મૃતા ઋદ્ધિં ન શક્નોન્તિ યત્ર ભૂમિર્ ન વિદ્યતે ।
સ્થવિર શૃણુષ્વ અસ્માકં ગચ્છ યેન તથાગતઃ ॥
(16) કાંક્ષામ દર્શનં તસ્ય માતાપિત્રોર્ યથૈવ હિ ।
નાસ્માકં વિદ્યતે માતા ન પિતા ભ્રાતરૌ ન ચ ॥
(17) સૈવ લોકગુરુર્ માતા પિતા ચૈવ તથાગતઃ ।
સૈવ ચન્દ્રશ્ ચ સૂર્યશ્ ચ ક્ષેમમાર્ગપ્રદર્શકઃ ॥
(18) મોચકઃ સ હિ સંસારાદ્ યેન ભૂયો ન જાયતે ।
સ નાવાતારકો ઓઘાત્ ક્લેશૌઘાચ્ ચ મહાભયાત્ ॥
(19) તેન પ્રતારિતાઃ સત્વાઃ ન ભૂયો વિનિવર્તિતા ।
સદ્ધર્મો દેશિતસ્ તેન અગ્રબોધિપ્રદર્શકઃ ॥
(20) નાસ્માકં ભોજનેનાર્થો ન રાજ્યફલકાંક્ષિણઃ ।
ન દેવલોકગમનં કાર્યં નરકભીરુભિઃ ॥
(21) સુખં માનુષ્યકં જન્મ દૃશ્યતે યત્ર સર્વવિત્ ।

અલ્પાયુષાશ્ ચ દૃશ્યન્તે દુષ્કૃતૈઃ કર્મભિઃ સ્વકૈઃ ॥
(22) રજ્યન્તે કામભોગૈસ્ તે વિન્દન્તિ મરણં ન ચ ।
જાનન્તિ ન ચ ભાયન્તે નિરોધોત્પાદવાંચિતાઃ ॥
(23) સૂક્ષ્માન્ ધર્માન્ ન જાનન્તિ સૂક્ષ્મં કાર્યં ન કુર્વન્તે ।
શાન્તં ધાતું ન જાનન્તિ અવિદ્યાક્રાન્તચેતસઃ ॥
(24) ચ્યવન્તો ન ચ ખિદ્યન્તે જાયન્તશ્ ચ પુનઃ પુનઃ ।
દીર્ઘરાત્રં દુઃખહતા નિત્યતા દણ્ડતાડિતાઃ ॥
(25) પરકીયં હરિષ્યન્તિ ઘાત્યન્તે બન્ધને તથા ।
પંચબન્ધનબદ્ધાસ્ તે પૂર્વપાપેન ચોદિતાઃ ॥
(26) નિરાશાશ્ ચ મરિષ્યન્તિ શોકશલ્યસમર્પિતા ।
નિરુદ્ધ્યમાને વિજ્ઞાને કરુણં પરિદેવતે ॥
(27) કો નુ ત્રાતા ભવેયુર્ મે સર્વાન્ ભોગાન્ દદામ્ય્ અહં ।
સુવર્ણરુપ્યસ્ફટિકં દાસો ઽપિ ચ ભવામ્ય્ અહં ॥
(28) સર્વં કર્મ કરિષ્યામિ દાસયોગ્યં ચ યદ્ ભવેત્ ।
ન રાજ્યભોગૈર્ મે કાર્યં ન ધાન્યેન ધનેન ચ ॥
(29) સ્વશરીરેણ મે કાર્યં પાપકારી ન મુચ્યતે ।
એવં હિ સ્થવિરાસ્માકં ન કાર્યં ભોજનં ભવેત્ ॥
(30) રાજાનો ઽપિ મરિષ્યન્તિ યૈર્ ભુક્તં મૃષ્ટભોજનમ્ ।
દેવપુત્રા મરિષ્યન્તિ પીત્વા વૈ પાનમ્ ઉત્તમમ્ ॥
(31) નાનારસમાયુક્તં સંસ્કૃતં પાનભોજનમ્ ।
આનીય પુરતો રાજા જિહ્વયા સ્પૃશતિ ભોજન ॥
(32) રસગૃદ્ધા હિ રાજાનઃ પાપં કુર્વન્ત્ય્ અનલ્પકં ।
રજ્યન્ત્ય્ અનિત્યેહિ રસેહિ યત્ર સારં ન વિદ્યતે ॥
(33) પાનં ન કાર્યમ્ અસ્માકં ન ચ કાર્યં હિ ભોજનં ।
ધર્મતા ઈદૃશી કાર્યા દુઃખાન્ મુચ્યેમ યદ્ વયમ્ ॥
(34) તૃષ્ણાબન્ધનનિર્મુક્તં તૃષ્ણાક્લેશવિમોક્ષનમ્ ।
સર્વબન્ધનનિર્મુક્તં તં બુદ્ધં શરણં ગતાઃ ॥
(35) વયં હિ શરણં યામો લોકનાથં મહર્ષિણમ્ ।
વન્દનાય વયં યામઃ સત્વાનાં પ્રિયદર્શનમ્ ॥
(36) નામં તવ ન જાનીમો નામમ્ આચક્ષ્વ શોભનં ।
3. ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વ આહ:
(36) યૂયં હિ શ્રોતુમ્ ઇચ્છધ્વં નામં સર્વજનસ્ય ચ ॥
(37) વૃતઃ કોટીશતસહસ્રૈર્ નવકૈઃ સત્વૈસ્ તથાગતઃ ।
4. ત આહુઃ:
(37) તવ તુ શ્રોતુમ્ ઇચ્છામો નામં સર્વગુણોદ્ભવં ॥
(38) ગંભીરં શ્રૂયતે નામ યસ્ ત્વં બુદ્ધાના શ્રાવકઃ 5. આહ:
(38) ભૈષજ્યસેનો નામ્નાહં સત્વાનાં ભૈષજ્યો હ્ય્ અહં ॥
(39) યુષ્માકં દેશયૈષ્યામિ સર્વેષામ્ ઔષધં વરં ।
સર્વવ્યાધિપ્રશમનં સર્વવ્યાધિહતે જને ॥
(40) રાગો વ્યાધિર્ મહાવ્યાધિર્ લોકે નશ્યતિ દારુણં ।

મોહો વ્યાધિર્ મહાઘોરો યેન ભ્રામ્યન્ત્ય્ અબુદ્ધયઃ ॥
(41) વ્રજન્તિ નરકં સત્વાસ્ તિર્યક્પ્રેતેષુ વૈ તથા ।
દ્વેષગ્રસ્તા ઇમે બાલાસ્ તેષાં શાન્તિઃ કથં ભવેત્ ॥
6. ત આહુઃ:
(42) મુચ્યેમ સર્વદુઃખાતઃ શ્રુત્વા ધર્મમ્ ઇમં શુભં ।
મુક્તાશ્ ચ સર્વદુઃખેભ્યો બાલબુદ્ધિમ્ અજાનકાઃ ॥
(43) શ્રોષ્યામહે ધર્મદાનં પાપકર્મવિવર્જિતાઃ ।
સર્વપાપં વિવર્જિત્વા પ્રહીણભયભૈરવાઃ ॥
(44) દ્રક્ષ્યામ શીઘ્રં સંબુદ્ધં સર્વવ્યાધિપ્રમોચકં ।
વૈદ્યરાજં મહાવૈદ્યં દુઃખિતાનાં ચિકિત્સકં ॥
(45) ગચ્છ સ્થવિર શીઘ્રં ત્વં વન્દનાય તથાગતં ।
વન્દસ્વ ચાસ્મદ્વચના બ્રૂહિ લોકવિનાયકં ॥
(46) પ્રશામય ઇમં વ્યાધિં શમયાગ્નિં સુદારુણમ્ ।
કાયો ઽયં જ્વલિતઃ સર્વો દહ્યમાનો ન શામ્યતે ॥
(47) દુઃખાર્દિતાનામ્ અસ્માકં કાર્યુણ્યં કુરુ સુવ્રત ।
કાયભારો મહાભારસ્ તીક્ષ્ણભારઃ સુદારુણઃ ॥
(48) દ્વેષમોહસમાક્રાન્તા ઉદ્વહન્તિ જનાઃ સદા ।
પુનઃ પુનર્ વહન્ત્ય્ એતે મોક્ષદ્વારમ્ અજાનકાઃ ॥
(49) મર્તવ્યં ન વિજાનન્તે ત્રાસો નોત્પદ્યતે ઽથ ચ ।
મોક્ષમાર્ગં અજાનાના મોક્ષમાર્ગમ્ અપશ્યકાઃ ॥
(50) અસ્માકં મરણં નાસ્તિ કદાચિદ્ ઇતિ સુસ્થિતાઃ ।
સંભ્રાન્તા ન વિજાનન્તિ પશ્યન્તો માતરં મૃતામ્ ॥
(51) પિતરં ન સ્મરન્ત્ય્ અન્યે નિત્યં ચ વ્યાધિપીડિતાઃ ।
ક્લેશકર્મપ્રલુડિતાઃ કથં ભૂંજામ ભોજનં ॥
(52) દુઃખાન્તં ન વિજાનામઃ શ્રમામો ઽથ નિરર્થકં ।
અસ્માકમ્ ઈદૃશા દુઃખા જાત્યવિદ્યાનિદાનતઃ ॥
(53) મહાભયં ગુરુભારં સંજ્ઞાસંસ્કારવેદના ।
તૃષ્ણાયા ભ્રામ્યતે બાલો યો ધર્મં ન વિજાનતે ॥
(54) જાતો લોકે હ્ય્ અનર્થાય કાયભારપરિવૃતઃ ।
સ્નાનાનુલેપનૈઃ કાર્યં શુચિર્ વસ્ત્રં સુશોભનં ॥
(55) મૃષ્ટં ચ ભોજનં કાર્યં યચ્ છરીરે મનોરમં ।
પંચતૂર્યા મનોજ્ઞં ચ શ્રોત્રં યાચયતે તથા ॥
(56) સપ્તરત્નસમુત્થાને રૂપે રજ્યન્તિ ચક્ષુષી ।
સર્વં રસં ચ મૃષ્ટં ચ જિહ્વા યાચયતે ઽપિ ચ ॥
(57) સ્પર્શં ચ મૃદુકં સૂક્ષ્મં કાયઃ પ્રાર્થયતે સદા ।
માંસદ્વયં શરીરેણ નિષ્પીડ્ય રતી જાયતે ॥
(58) કાયો હ્ય્ અચેતનો ઽપ્ય્ એષ રતિં કસ્ તત્ર વિન્દતિ ।
પાદૌ મે રમતસ્ તત્ર પ્રાવૃતં ચર્મ સુન્દરં ॥
(59) ભવન્તિ મરણે ત્રાણં ન વસ્ત્રં ન વિલેપનમ્ ।
ભવેચ્ છરીરં ન ત્રાણં કિં પુનર્ વસ્ત્રલેપનં ॥

(60) પુરુષ ઉચ્યતે કાયમ્ એતિ શ્વાસં મહાબલં ।
તીક્ષ્ણં બલં પ્રતિસંખ્યા તં તચ્છરીરે મહાગુણં ॥
(61) ક્રીડયા ભ્રામિતઃ પૂર્વમ્ અશ્વહસ્તિપરિવૃતઃ ।
મોક્ષધર્મમ્ અજાનાનો રતો ઽહં પાપકર્મણિ ॥
(62) ક્રીડ્યા કારાપિતં પાપં પરલોકમ્ અજાનતા ।
પુનઃ પુનશ્ ચ જાતો ઽહં પુનર્ મરણમ્ આગતઃ ॥
(63) શોકઃ પુનઃ પુનર્ દૃષ્ટં પરિદેવિતબન્ધનં ।
માતૄણાં મરણં દૃષ્ટં દૃષ્ટાશ્ ચ પિતરો મૃતા ॥
(64) જ્ઞાતયો ભગિની ચૈવ પુત્રા ભાર્યા મૃતાપિ ચ ।
શૂન્યાઃ સર્વે હિ સંસ્કારાઃ કો હિ રજ્યેત્ સચેતનઃ ॥
(65) વિશ્વાસં હિ મયાજ્ઞાતં લોભગ્રસ્તેન ચેતસા ।
શાન્તં ધર્મં નોપલબ્ધં મરણં નાભિનન્દિતં ॥
(66) તેન દાનં ન દત્તં મે લોભેનાવૃતચેતસા ।
કઃ સ્યા લોભસમો પાપો યો ઽદ્યાપિ ન નિવર્તતે ॥
(67) સંભ્રાન્તા હિ વયં જાતાઃ સંભ્રાન્તં સકલં જગત્ ।
સંભ્રાન્તાઃ શબ્દં શૃણુમો અસદ્ધર્મપરિગ્રહં ॥
(68) મોક્ષં ધ્યાનાશ્ ચ મર્ગામઃ શરીરં નોદ્વહામહે ।
બુદ્ધા ભવેમ લોકાર્થે શાસ્તારો ગુરવો જગે ॥
(69) બુદ્ધો માતાપિતા લોકે બુદ્ધો માર્ગપ્રદર્શકઃ ।
પ્રવર્ષતે ધર્મવર્ષં જંબુદ્વીપે સમન્તતઃ ॥
(70) મૂઢા સત્વા ન જાનન્તિ ધર્માણાં સંગ્રહં કથં ।
બોધૌ ચિત્તં નામયિત્વા લભ્યતે ધર્મસંગ્રહઃ ॥
(71) શૂન્યતાઃ સર્વસંકારાઃ શૂન્યા ભોગા ધનં તથા ।
પશ્યામ શૂન્યમ્ આત્માનં દૃષ્ટ્વા જાતા નિરાશતા ॥
(72) સ્થવિર ભૈષજ્યસેનમસ્માકં વચનં શૃણુ ।
દૂરં ચ તે વિસર્જેમો બોધિસત્વાન કારણાત્ ॥
(73) બોધિસત્વા ન ખિદ્યન્તે વીર્યવન્તો મહાતપાઃ ।
સ્મૃત્વા સંસારદોષાણિ કુર્વન્તે ગુણસંગ્રહં ॥
(74) ગચ્છસ્વ યેન શાસ્તાસૌ પૃચ્છ ચાસ્માક કારનાત્ ।
પ્રતિબુદ્ધા સુખં શાસ્તા મા કિંચિત્ ખિદ્યતે જિનઃ ॥
(75) પરાજિતસ્ ત્વયા મારઃ સબલશ્ ચ સવાહનઃ ।
શીઘ્રમ્ ઉજ્વાલિતં ધર્મં સર્વસત્વસુખાવહં ॥
(76) ન ચાસ્માભિઃ શ્રુતો ધર્મો યેન બુદ્ધા ભવેમહે ।
ગચ્છસ્વ શીઘ્રં સ્થવિર અસ્માકં હિતકારણાત્ ॥
(77) નોત્તરામો વયં યાવન્ ન પશ્યામસ્ તથાગતં ।
દ્વાતૃંશલક્ષણધરં સ્થિતા સર્વે સગૌરવાઃ ॥
7. ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વ આહ:
(88) ઊર્ધ્વં તાવન્ નિરીક્ષધ્વં કિં પશ્યધ્વં હિ સાંપ્રતં ।
(79) અવલોકયન્તિ તે ઊર્ધ્વં સ્થિતાઃ પંચ અનૂનકાઃ ।
શતાસ્ ત્રયઃ સહસ્રાણિ કૂટાગારાઃ સમન્તતઃ ॥

(80) સપ્તરત્નસમારૂઢા રત્નજાલસ્વલંકૃતાઃ ।
પદ્મં પ્રફુલ્લં મધ્યે ચ દિવ્યગન્ધપ્રમુઞ્ચનં ॥
(81) પૃચ્છન્તિ સ્થવિરં તત્ર કિમ્ એતદ્ ઇહ દૃશ્યતે ।
કૂટાગારા રત્નજાલાઃ પદ્મકેસરસંસ્થિતાઃ ॥
8. ભૈષજયસેન આહ:
(82) સ્થાનાન્ય્ એતાનિ યુષ્માકં ગચ્છધ્વં બુદ્ધદર્શનં ।
વન્દધ્વં લોકપ્રદ્યોતં યો ઽસૌ લોકોત્તરો ગુરુઃ ॥
9. ત આહુઃ:
(83) તત્ર માર્ગં ન જાનીમો ન પશ્યામસ્ તથાગતં ।
યત્ર માર્ગં ન જાનીમઃ કુત્ર ગચ્છામ વન્દિતુમ્ ॥
10. ભૈષજ્યસેન આહ:
(84) વન્દનાય ચ ગન્તવ્યં શાસ્તારમ્ અમૃતપ્રભં ।
અનન્તમ્ આકાશમ્ ઇવ પરામાર્ષ્ટું ન શક્યતે ॥
(85) સ્થાને તિષ્ઠત્ય્ અસૌ શાસ્તા યથા તિષ્ઠન્તિ મેરવઃ ।
સુમેરોર્ ઉપમા સ્યાત્ તુ ગાધં ચૈવ મહોદધેઃ ॥
(86) ત્ર્સાહસ્રાચ્ ચ રજસો ન જ્ઞાનાદ્ બુદ્ધસંભવાત્ ।
વન્દિતો લોકપ્રદ્યોતો બોધિસત્વૈર્ દશદ્દિશઃ ॥
11. ત આહુઃ:
(87) વિલોકય લોકનાથ પૂરયાસ્મકમ્ આશયં ।
ચિત્તેન વન્દિતો ઽસ્માભિઃ શાસ્તા લબ્ધાસ્ તતઃ ફલં ॥
12. ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વ આહ:
(88) ન ગન્ધૈ રજ્યતે શાસ્તા ન માલ્યૈર્ ન ।
વિલેપનૈઃ હેતું ગૃહ્ણાતિ સત્વાનાં યેન મુચ્યન્તિ સંસ્કૃતાત્ ॥
(89) સંગ્રામં ન કુરુતે તસ્ય મારઃ પરમદારુણં ।
દમિતો હિ મનો યેન બુદ્ધં ચ શરણં ગતઃ ॥
(90) મૃત્યોર્ ન યાસ્યતિ વશં ક્ષિપ્રં પ્રાપ્સ્યતિ ધારણીઃ ।
ચિત્તપ્રસાદં કૃત્વાસૌ શાસ્તારં પશ્યતે તતઃ ॥
[સસૂ(ચ્) 254] 1. અથ ખલુ કલવિઙ્કરુતસ્વરમનોજ્ઞઘોષસ્ તથાગતઃ સ્મિતં પ્રાદુશ્ચકાર. 2. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વ ઉત્થાયાસનાદ્, યેન ભગવાંસ્ તેનાંજલિં પ્રણમ્ય, ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયઃ સ્મિતસ્ય પ્રાદુષ્કરણાય યદ્ ભગવતો મુખદ્વારાચ્ ચતુરશીતિરશ્મિસહસ્રાણિ નિશ્ચરન્તિ? 3. તૈશ્ ચ રશ્મિભિઃ ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્રી લોકધાતુર્ અવભાસેન સ્ફુટાભૂત્, 4. સર્વે ચ દ્વાતૃંશન્ મહાનિરયા સ્ફુટા અભૂવન્, 5. દ્વાતૃંશતિશ્ ચ દેવભવનાન્ય્ અવભાસિતાનિ, 6. તાશ્ ચ રશ્મયો નાનાવર્ણાઃ તદ્યથા નીલપીતલોહિતાવદાતમંજિષ્ઠાસ્ફટિકરજતવર્ણાઃ, 7. એતાશ્ચ રશ્મયો ભગવતો મુખદ્વારાન્ નિશ્ચર્ય, ત્રિસાહસ્રમહાસાહસ્ર્યાં લોકધાતૌ સર્વમુખોપધાનં કૃત્વા, પુનર્ એવ પ્રત્યુદાવૃત્ય, ભગવન્તં સપ્તકૃત્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય, ભગવતો મૂર્ધન્ય્ અન્તરધીયન્ત.
[સસૂ(ચ્) 255] 1. અથ ખલુ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: પૃચ્છેયમ્ અહં ભગવન્તં તથાગતમ્ અર્હન્તં સમ્યક્સંબુદ્ધં કઞ્ચિદ્ એવ પ્રદેશં, સચેન્ મે ભગવાન્ અવકાશં કુર્યાત્ પૃષ્ટપ્રશ્નવ્યાકરણાય. 2. એવમ્ ઉક્તે ભગવાં ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ એતદ્ અવોચત્: પૃચ્છ ત્વં ભૈષજ્યસેન યદ્ યદ્ એવાકાંક્ષસ્ય્; અહં તે તસ્ય તસ્યૈવ પ્રશ્નસ્ય વ્યાકરણેન ચિત્તમ્ આરધયિષ્યામિ.
[સસૂ(ચ્) 256] 1. એવમ્ ઉક્તે ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: તૃંશત્ કોટીસહસ્રાણિ ભગવન્ નવકાનાં સત્વાનાં પ્રાદુર્ભૂતાનિ. 2. તે તથાગતસ્ય સૂક્ષ્માન્ ધર્મદેશનામ્ અવગાહન્તિ. 3. સૂક્ષ્મં (ધર્મં) ભગવન્ વૃદ્ધાઃ સત્વા પરિભાષન્તિ, પરિવદન્તિ, પરિપીડયન્તિ. 4. ન યૂયં વૃદ્ધાઃ સત્વા ધર્મં જાનીથ, નિત્યં યૂયમ્ અધર્મે ચાકુશલે ચ રજ્યથ. 5. તદ્ ભગવન્ મૃષ્ટાં મનાપાં વાચં ભાષન્તે. તત્ કેન કારણેન ભગવન્ વાવં ભાષન્તે? 6. ભગવાન્ આહ: ન વિજાનાસિ ભૈષજ્યસેન કેન કારણેનૈતે સત્વા એવં વાચં ભાષન્તે? 7. તથાગતસ્યૈભિર્ મૃદુકં સુકુમારં ભાષિતં ધર્મં શ્રુત્વા તેનૈતે ભૈષજ્યસેન સર્વધર્માણાં અર્થમ્ અવભોત્સ્યન્તે, 8. સર્વગુણસમન્વાગતાશ્ ચ ભવિષ્યન્તિ, 9. સર્વે ચ ધારણીમ્ અવગાહિષ્યન્તિ. 10. અદ્યદગ્રેણ દશભૂમિપ્રતિષ્ઠિતા ભવિષ્યન્તિ, 11. અદ્ય મહાધર્મદુન્દુભિશબ્દં પ્રકરિષ્યન્તિ, 12. અદ્ય મહાધર્મપ્રકારસમન્વાગતા ભવિષ્યન્તિ. 13. પશ્યસિ ત્વં ભૈષજ્યસેન ઇમાનિ કૂટાગારાણિ? 14. ભૈષજ્યસેન આહ: પશ્યામિ ભગવન્, પશ્યામિ સુગત. 15. ભગવાન્ આહ: અદ્યેમે ભૈષજ્યસેન દહરાઃ સત્વાઃ, એષુ કૂટાગારેષ્વ્ અભિરુહ્ય, ધર્માભિસમયમ્ અનુપ્રાપ્સ્યન્તિ, 16. અદ્યેમે સર્વકુશલધર્મપરિપૂરિં કરિષ્યન્તિ, 17. અદ્ય મહાધર્મદુન્દુભિં પરાહનિષ્યન્તિ, 18. અનેકેષાં ચ દેવનિકાયાનામ્ અદ્ય ધર્માભિસમયો ભવિષ્યતિ, 19. બહૂનાઞ્ ચ નૈરયિકાનાં સત્વાનાં વિનિપાતસંપ્રસ્થિતાનાં, તથાગતજ્ઞાનનિર્દેશં શ્રુત્વા, સર્વસંસારપરાઙ્મુખપરાજયો ભવિષ્યતિ.
[સસૂ(ચ્) 257] 1. તસ્યામ્ ચ વેલાયાં વૃદ્ધસત્વૈર્ નવાનવતિભિઃ કોટીશસ્રૈઃ સ્રોતઆપત્તિફલં પ્રાપ્તં. 2. તે ચ સર્વધર્મસમન્વાગતા ભવિષ્યન્તિ, 3. સર્વે તે ભૈષજ્યસેન સર્વદુઃખપરિવર્જિતા ભવિષ્યન્તિ, 4. સર્વે તે ભૈષજ્યસેન સર્વતથાગતદર્શનં નિષ્પાદયિષ્યન્તિ, 5. સર્વે તે ભૈષજ્યસેન મહાધર્મસમન્વાગતા ભવિષ્યન્તિ. 6. અવલોકય ભૈષજ્યસેન ચતુર્દિશં!
[સસૂ(ચ્) 258] 1. અવલોકયતિ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ સમન્તાચ્ ચતુર્દિશં: 2. પૂર્વસ્યાન્ દિશિ પંચાશત્કોટીગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા આગચ્છન્તિ; 3. દક્ષિણસ્યાન્ દિશિ ષષ્ટિકોટીગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા આગચ્છન્તિ; 4. પશ્ચિમસ્યાં દિશિ સપ્તતિકોટીગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા આગચ્છન્તિ; 5. ઉત્તરસ્યાન્ દિશ્ય્ અશીતિકોટીગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા આગચ્છન્તિ; 6. અધસ્તાદ્દિશિ નવતિકોટીસહસ્રગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા આગચ્છન્તિ; 7. ઊર્ધ્વાયાં દિશિ કોટીશતસહસ્રગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા આગચ્છન્તિ; 8. તે ચાગતાગતા બોધિસત્વા મહાસત્વા, મહાભગવતઃ પાદૌ શિરશાભિવન્દ્ય, એકાન્તે તસ્થુઃ.
[સસૂ(ચ્) 259] 1. એકાન્તસ્થિતાનાં દશદિગ્ભ્ય આગતાનાં બોધિસત્વાનાં મહાસત્વાનામ્, અથ ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વો ભગવન્તમ્ એતદ્ અવોચત્: 2. કિમ્ એતદ્ ભગવન્ ખગાન્તરીક્ષે કૃષ્ણરૂપં લોહિતરૂપં ચ પશ્યામિ? 3. ભગવાન્ આહ: કિમિદં ભૈષજ્યસેન? ન સંજાનાસિ યદ્ એતદ્ અન્તરીક્ષે કૃષ્ણરૂપં લોહિતરૂપં ચ પશ્યસિ? 4. આહ: ન જાનામિ ભગવન્, ન જાનામિ સુગત. 5. ભગવાન્ આહ: એષ તથાગત એવ જાનાતિ: મારો ઽયં ભૈષજ્યસેન વિચક્ષુસ્કરણાયેહોપસંક્રાન્તઃ. 6. ઇચ્છસિ ભૈષજ્યસેનૈતાન્ બોધિસત્વાન્ મહાસત્વાન્ દ્રષ્ટું ય એતે ખગાન્તરીક્ષે વ્યવસ્થિતાઃ? 7. આહ: ઇચ્છામિ ભગવન્ન્, ઇચ્છામિ સુગત.

[સસૂ(ચ્) 260] 1. અથ ભગવાંસ્, તાન્ બોધિસત્વાન્ દર્શયિત્વા, ભૈષજ્યસેનં બોધિસત્વં મહાસત્વમ્ આમન્ત્રયતિ સ્મ: 2. ઈદૃશા ભૈષજ્યસેન ગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા આગતાઃ. 3. આહ: કો ભગવન્ હેતુઃ કઃ પ્રત્યયો યદ્ એતે બોધિસત્વા એતાવન્ત ઇહાગતાઃ? 4. ભગવાન્ આહ: દહરાણાં સત્વાનાં પ્રત્યયેન ભૈષજ્યસેન સંપ્રાતં સર્વસત્વા ધર્મધ્યાનસમન્વાગતા ભવિષ્યન્તિ. 5. પશ્યસિ ત્વં ભૈષજ્યસેન? બોધિસત્વા નાનાઋદ્ધિબલા આગતા. 6. અવલોકિતા મયા કોટીશતગંગાનદીબાલિકાસમા લોકધાતવસ્; તત્ર મયા કોટીનયુતશતસહસ્રગંગાનદીબાલિકાસમા બોધિસત્વા મહાસત્વા દૃષ્ટાઃ. 7. સ્વકસ્વકેન ઋદ્ધિબલેન તિષ્ઠન્તિ, નાનારૂપા, નાનાવર્ણા, નાનાબલસંસ્થાનાસ્ તિષ્ઠન્તિ. 8. આર્યધર્મવિહારેષુ તે બોધિસત્વાસ્ તિષ્ઠન્તિ. ધર્મવિહારેષુ તે બોધિસત્વપરિવારાસ્ તિષ્ઠન્તિ.
[સસૂ(ચ્) 260] 1. ઇદમ્ અવોચદ્ ભગવાન્ આત્તમનાઃ. 2. સર્વશુરો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ, ભૈષજ્યસેનો બોધિસત્વો મહાસત્વઃ, સર્વે ચ નવપુરાણકા બોધિસત્વા મહાસત્વાઃ, સા ચ સર્વાવતી પર્ષત્, સદેવમનુષાસુરગન્ધર્વશ્ ચ લોકો ભગવતો ભાષિતમ્ અભ્યનન્દત્. 3. 3. સંઘાટં નામ મહાયાનસૂત્રં સમાપ્તમ્.
ચોલોફોન્ દ્: ॥ 0 ॥ આર્યસંઘાટં નામ ધર્મ્મપર્યાયં સમાપ્તમ્ ॥0॥