ઋગ્વેદસંહિતા, પદપાઠ · અધ્યાય 1.164

॥13॥.
-ર્વ્_2:3।14-
(ર્વ્_1,164)
અસ્ય । વામસ્ય । પલિતસ્ય । હોતુઃ । તસ્ય । ભ્રાતા । મધ્યમઃ । અસ્તિ । અશ્નઃ । તૃતીયઃ । ભ્રાતા । ઘૃત-પૃષ્ઠઃ । અસ્ય । અત્ર । અપસ્યમ્ । વિશ્પતિમ્ । સપ્ત-પુત્રમ્

સપ્ત । યુઞ્જન્તિ । રથમ્ । એક-ચક્રમ્ । એકઃ । અશ્વઃ । વહતિ । સપ્ત-નામા । ત્ર્ ઇ-નાભિ । ચક્રમ્ । અજરમ્ । અનર્વમ્ । યત્ર । ઇમા । વિશ્વા । ભુવના । અધિ । તસ્થુઃ

ઇમમ્ । રથમ્ । અધિ । યે । સપ્ત । તસ્થુઃ । સપ્ત-ચક્રમ્ । સપ્ત । વહન્તિ । અશ્વાઃ । સપ્ત । સ્વસારઃ । અભિ । સમ્ । નવન્તે । યત્ર । ગવામ્ । નિ-હિતા । સપ્ત । નામ

કઃ । દદર્શ । પ્રથમમ્ । જાયમાનમ્ । અસ્થન્-વન્તમ્ । યત્ । અનસ્થા । બિભર્તિ । ભૂમ્યાઃ । અસુઃ । અસૃક્ । આત્મા । ક્વ । સ્વિત્ । કઃ । વિદ્વાંસમ્ । ઉપ । ગાત્ । પ્રષ્ટુમ્ । એતત્

પાકઃ । પૃચ્છામિ । મનસા । અવિ-જાનન્ । દેવાનામ્ । એના । નિ-હિતા । પદાનિ । વત્સે । બષ્કયે । અધિ । સપ્ત । તન્તૂન્ । વિ । તત્નિરે । કવયઃ । ઓતવૈ । ઓં ઇતિ

॥14॥.
-ર્વ્_2:3।15-
અચિકિત્વાન્ । ચિકિતુષઃ । ચિત્ । અત્ર । કવીન્ । પૃચ્છામિ । વિદ્મને । ન । વિદ્વાન્ । વિ । યઃ । તસ્તમ્ભ । ષટ્ । ઇમા । રજાંસિ । અજસ્ય । રૂપે । કિમ્ । અપિ । સ્વિત્ । એકમ્

ઇહ । બ્રવીતુ । યઃ । ઈમ્ । અઙ્ગ । વેદ । અસ્ય । વામસ્ય । નિ-હિતમ્ । પદમ્ । વેરિ તિવેઃ । શીર્ષ્ણઃ । ક્ષીરમ્ । દુહ્રતે । ગાવઃ । અસ્ય । વવ્રિમ્ । વસાનાઃ । ઉદકમ્ । પદા । અપુઃ

માતા । પિતરમ્ । ઋતે । આ । બભાજ । ધીતી । અગ્રે । મનસા । સમ્ । હિ । જગ્મે । સા । બીભત્સુઃ । ગર્ભ-રસા । નિ-વિદ્ધા । નમસ્વન્તઃ । ઇત્ । ઉપ-વાકમ્ । ઈયુઃ

યુક્તા । માતા । આસીત્ । ધુરિ । દક્ષિણાયાઃ । અતિષ્ઠત્ । ગર્ભઃ । વૃજનીષુ । અન્તરિતિ । અમીમેત્ । વત્સઃ । અનુ । ગામ્ । અપશ્યત્ । વિશ્વ-રૂપ્યમ્ । ત્રિષુ । યોજનેષુ

તિસ્રઃ । માતૄઃ । ત્રીન્ । પિતૄન્ । બિભ્રત્ । એકઃ । ઊર્ધ્વઃ । તસ્થૌ । ન । ઈમ્ । અવ । ગ્લપયન્તિ । મન્ત્રયન્તે । દિવઃ । અમુષ્ય । પૃષ્ઠે । વિશ્વ-વિદમ્ । વાચમ્ । અવિશ્વ-મિન્વામ્

॥15॥.
-ર્વ્_2:3।16-
દ્વાદશ-અરમ્ । નહિ । તત્ । જરાય । વર્વર્તિ । ચક્રમ્ । પરિ । દ્યામ્ । ઋતસ્ય । આ । પુત્રાઃ । અગ્ને । મિથુનાસઃ । અત્ર । સપ્ત । શતાનિ । વિંશતિઃ । ચ । તસ્થુઃ

પઞ્ચ-પાદમ્ । પિતરમ્ । દ્વાદશ-આકૃતિમ્ । દિવઃ । આહુઃ । પરે । અર્ધે । પુરીષિણમ્ । અથ । ઇમે । અન્યે । ઉપરે । વિ-ચક્ષણમ્ । સપ્ત-ચક્રે । ષટ્-અરે । આહુઃ । અર્પિતમ્

પઞ્ચ-અરે । ચક્રે । પરિ-વર્તમાને । તસ્મિન્ । આ । તસ્થુઃ । ભુવનાનિ । વિશ્વા । તસ્ય । ન । અક્ષઃ । તપ્યતે । ભૂરિ-ભારઃ । સનાત્ । એવ । ન । શીર્યતે । સ-નાભિઃ

સ-નેમિ । ચક્રમ્ । અજરમ્ । વિ । વવૃતે । ઉત્તાનાયામ્ । દશ । યુક્તાઃ । વહન્તિ । સૂર્યસ્ય । ચક્ષિઃ । રજસા । એતિ । આવૃતમ્ । તસ્મિન્ । આર્પિતા । ભુવનાનિ । વિશ્વા

સાકમ્-જાનામ્ । સપ્તથમ્ । આહુઃ । એક-જમ્ । ષટ્ । ઇત્ । યમાઃ । ઋષયઃ । દેવ-જાઃ । ઇતિ । તેષામ્ । ઇષ્ટાનિ । વિ-હિતાનિ । ધામ-શઃ સ્થાત્રે । રેજન્તે । વિ-કૃતાનિ । રૂપ-શઃ

॥16॥.
-ર્વ્_2:3।17-
સ્ત્રિયઃ । સતીઃ । તાન્ । ઓં ઇતિ । મે । પુંસઃ । આઆહુઃ । પશ્યત્ । અક્ષણ્-વાન્ । ન । વિ । ચેતત્ । અન્ધઃ । કવિઃ । યઃ । પુત્રઃ । સઃ । ઈમ્ । આ । ચિકેત । યઃ । તા । વિ-જાનાત્ । સઃ । પિતુઃ । પિતા । અસત્

અવઃ । પરેણ । પરઃ । એના । અવરેણ । પદા । વત્સમ્ । બિભ્રતી । ગૌઃ । ઉત્ । અસ્થાત્ । સા । કદ્રીચી । કમ્ । સ્વિત્ । અર્ધમ્ । પરા । અગાત્ । ક્વ । સ્વિત્ । સૂતે । નહિ । યૂથે । અન્તરિ તિ

અવઃ । પરેણ । પિતરમ્ । યઃ । અસ્ય । અનુ-વેદ । પરઃ । એના । અવરેણ । કવિ-યમાનઃ । કઃ । ઇહ । પ્ર । વોચત્ । દેવમ્ । મનઃ । કુતઃ । અધિ । પ્ર-જાતમ્

યે । અર્વાઞ્ચઃ । તાન્ । ઓં ઇતિ । પરાચઃ । આહુઃ । યે । પરાઞ્ચઃ । તાન્ । ઓં ઇતિ । અર્વાચઃ । આહુઃ । ઇન્દ્રઃ । ચ । યા । ચક્રથુઃ । સોમ । તાનિ । ધુરા । ન । યુક્તાઃ । રજસઃ । વહન્તિ

દ્વા । સુ-પર્ણા । સ-યુજા । સખાયા । સમનમ્ । વૃક્ષમ્ । પરિ । સસ્વજાતેઇતિ । તયોઃ । અન્યઃ । પિપ્પલમ્ । સ્વાદુ । અત્તિ । અનશ્નન્ । અન્યઃ । અભિ । ચાકશીતિ

॥17॥.
-ર્વ્_2:3।18-
યત્ર । સુ-પર્ણા । અમૃતસ્ય । ભાગમ્ । અનિમેષમ્ । વિદથા । અભિ-સ્વરન્તિ । ઇનઃ । વિશ્વસ્ય । ભુવનસ્ય । ગોપાઃ । સઃ । મા । ધીરઃ । પાકમ્ । અત્ર । આ । વિવેશ

યસ્મિન્ । વૃક્ષે । મધુ-અદઃ । સુ-પર્ણાઃ । નિ-વિશન્તે । સુવતે । ચ । અધિ । વિશ્વે । તસ્ય । ઇત્ । આહુઃ । પિપ્પલમ્ । સ્વાદુ । અગ્રે । તત્ । ન । ઉત્ । નશત્ । યઃ । પિતરમ્ । ન । વેદ

યત્ । ગાયત્રે । અધિ । ગાયત્રમ્ । આહિતમ્ । ત્રૈસ્તુભાત્ । વા । ત્રૈસ્તુભમ્ । નિઃ-અતક્ષત । યત્ । વા । જગત્ । જગતિ । આહિતમ્ । પદમ્ । યે । ઇત્ । તત્ । વિદુઃ । તે । અમૃત-ત્વમ્ । આનશુઃ

ગાયત્રેણ । પ્રતિ । મિમીતે । અર્કમ્ । અર્કેણ । સામ । ત્રૈસ્તુભેન । વાકમ્ । વાકેન । વાકમ્ । દ્વિ-પદા । ચતુઃ-પદા । અક્ષરેણ । મિમતે । સપ્ત । વાણીઃ

જગતા । સિન્ધુમ્ । દિવિ । અસ્તભાયત્ । રથમ્-તરે । સૂર્યમ્ । પરિ । અપશ્યત્ । ગાયત્રસ્ય । સમ્-ઇધઃ । તિસ્રઃ । આહુઃ । તતઃ । મહ્રા । પ્ર । રિરિચે । મહિ-ત્વા

॥18॥.
-ર્વ્_2:3।19-
ઉપ । હ્વયે । સુ-દુઘામ્ । ધેનુમ્ । એતામ્ । સુ-હસ્તઃ । ગો--ધુક્ । ઉત । દોહત્ । એનામ્ । શ્રેષ્ઠમ્ । સવમ્ । સવિતા । સાવિષત્ । નઃ । અભિ-ઇદ્ધઃ । ઘર્મઃ । તત્ । ઓં ઇતિ । સુ । પ્ર । વોચમ્

હિઙ્-કૃણ્વતી । વસુ-પત્ની । વસૂનામ્ । વત્સમ્ । ઇચ્છન્તી । મનસા । અભિ । આ । અગાત્ । દુહામ્ । અશ્વિ-ભ્યામ્ । પયઃ । અઘ્ન્યા । ઇયમ્ । સા । વર્ધતામ્ । મહતે । સૌભગાય

ગૌઃ । અમીમેત્ । અનુ । વત્સમ્ । મિષન્તમ્ । મૂર્ધાનમ્ । હિઙ્ । અકૃણોત્ । માતવૈ । ઓં ઇતિ । સૃક્વઅણમ્ । ઘર્મમ્ । અભિ । વાવશાના । મિમાતિ । માયુમ્ । પયતે । પયઃ-ભિઃ

અયમ્ । સઃ । શિઙ્ક્તે । યેન । ગૌઃ । અભિ-વૃટા । મિમાતિ । માયુમ્ । ધ્વસનૌ । અધિ । શ્રિતા । સા । ચિત્તિ-ભિઃ । નિ । હિ । ચકાર । મર્ત્યમ્ । વિ-દ્યુત્ । ભવન્તી । પ્રતિ । વવ્રિમ્ । ઔહત

અનત્ । શયે । તુર-ગાતુ । જીવમ્ । એજત્ । ધ્રુવમ્ । મધ્યે । આ । પસ્ત્યાનામ્ । જીવઃ । મૃતસ્ય । ચરતિ । સ્વધાભિઃ । અમર્ત્યઃ । મર્ત્યેન । સ-યોનિઃ

॥19॥.
-ર્વ્_2:3।20-
અપશ્યમ્ । ગોપામ્ । અનિ-પદ્યમાનમ્ । આ । ચ । પરા । ચ । પથિ-ભિઃ । ચરન્તમ્ । સઃ । સધ્રીચીઃ । સઃ । વિષૂચીઃ । વસાનઃ । આ । વરીવર્તિ । ભુવનેષુ । અન્તરિતિ

યઃ । ઈમ્ । ચકાર । ન । સઃ । અસ્ય । વેદ । યઃ । ઈમ્ । દદર્શ । હિરુક્ । ઇત્ । નુ । તસ્માત્ । સઃ । માતુઃ । યોના । પરિ-વીતઃ । અન્તઃ । બહુ-પ્રજાઃ । નિઃ-ઋતિમ્ । આ । વિવેશ

દ્યૌઃ । મે । પિતા । જનિતા । નાભિઃ । અત્ર । બન્ધુઃ । મે । માતા । પૃથિવી । મહી । ઇયમ્ । ઉત્તાનયોઃ । ચમ્વોઃ । યોનિઃ । અન્તઃ । અત્ર । પિતા । દુહિતુઃ । ગર્ભમ્ । આ । અધાત્

પૃચ્છામિ । ત્વા । પરમ્ । અન્તમ્ । પૃથિવ્યાઃ । પૃચ્છામિ । યત્ર । ભુવનસ્ય । નાભિઃ । પૃચ્છામિ । ત્વા । વૃષ્ણઃ । અશ્વસ્ય । રેતઃ । પૃચ્છામિ । વાચઃ । પરમમ્ । વિ-ઓમ

ઇયમ્ । વેદિઃ । પરઃ । અન્તઃ । પૃથિવ્યાઃ । અયમ્ । યજ્ઞઃ । ભુવનસ્ય । નાભિઃ । અયમ્ । સોમઃ । વૃષ્ણઃ । અશ્વસ્ય । રેતઃ । બ્રહ્મા । અયમ્ । વાચઃ । પરમમ્ । વ્ ઇ-ઓમ

॥20॥.
-ર્વ્_2:3।21-
સપ્ત । અર્ધ-ગર્ભાઃ । ભુવનસ્ય । રેતઃ । વિષ્ણોઃ । તિષ્ઠન્તિ । પ્ર-દિશા । વિ-ધર્મણિ । તે । ધીતિ-ભિઃ । મનસા । તે । વિપઃ-ચિતઃ । પરિ-ભુવઃ । પરિ । ભવન્તિ । વિશ્વતઃ

ન । વિ । જાનામિ । યત્-ઇવ । ઇદમ્ । અસ્મિ । નિણ્યઃ । સમ્-નદ્ધઃ । મનસા । ચરામિ । યદા । મા । આ । અગન્ । પ્રથમ-જાઃ । ઋતસ્ય । આત્ । ઇત્ । વાચઃ । અશ્નુવે । ભાગમ્ । અસ્યાઃ

અપાઙ્ । પ્રાઙ્ । એતિ । સ્વધયા । ગૃભીતઃ । અમર્ત્યઃ । મર્ત્યેન । સ-યોનિઃ । તા । શશ્વન્તા । વિષૂચીના । વિ-યન્તા । નિ । અન્યમ્ । ચિક્યુઃ । ન । નિ । ચિક્યુઃ । અન્યમ્

ઋચઃ । અક્ષરે । પરમે । વિ-ઓમન્ । યસ્મિન્ । દેવાઃ । અધિ । વિશ્વે । નિ-સેદુઃ । યઃ । તત્ । ન । વેદ । કિમ્ । ઋચા । કરિષ્યતિ । યે । ઇત્ । તત્ । વિદુઃ । તે । ઇમે । સમ્ । આસતે

સુયવસ-અત્ । ભગ-વતી । હિ । ભૂયાઃ । અથો ઇતિ । વયમ્ । ભગ-વન્તઃ । સ્યામ । અદ્ધિ । તૃણમ્ । અઘ્ન્યે । વિશ્વ-દાનીમ્ । પિબ । શુદ્ધમ્ । ઉદકમ્ । આચરન્તી

॥21॥.
-ર્વ્_2:3।22-
ગૌરીઃ । મિમાય । સલિલાનિ । તક્ષતી । એક-પદી । દ્વિ-પદી । સા । ચતુઃ-પદી । અષ્ટાપદી । નવ-પદી । બભૂવુષી । સહસ્ર-અક્ષરા । પરમે । વિ-ઓમન્

તસ્યાઃ । સમુદ્રાઃ । અધિ । વિ । ક્ષરન્તિ । તેન । જીવન્તિ । પ્ર-દિશઃ । ચતસ્રઃ । તતઃ । ક્ષરતિ । અક્ષરમ્ । તત્ । વિશ્વમ્ । ઉપ । જીવતિ

શક-મયમ્ । ધૂમમ્ । આરાત્ । અપશ્યમ્ । વિષુ-વતા । પરઃ । એના । અવરેણ । ઉક્ષાણમ્ । પૃશ્નિમ્ । અપચન્ત । વીરાઃ । તાનિ । ધર્માણિ । પ્રથમાનિ । આસન્

ત્રયઃ । કેશિનઃ । ઋતુ-થા । વિ । ચક્ષતે । સંવત્સરે । વપતે । એકઃ । એષામ્ । વિશ્વમ્ । એકઃ । અભિ । ચષ્ટે । શચીભિઃ । ધ્રાજિઃ । એકસ્ય । દદૃશે । ન । રૂપમ્

ચત્વારિ । વાક્ । પરિ-મિતા । પદાનિ । તાનિ । વિદુઃ । બ્રાહ્મણાઃ । યે । મનીષિણઃ । ગુહા । ત્રીણિ । નિ-હિતા । ન । ઇઙ્ગયન્તિ । તુરીયમ્ । વાચઃ । મનુષ્યાઃ । વદન્તિ

ઇન્દ્રમ્ । મિત્રમ્ । વરુણમ્ । અગ્નિમ્ । આહુઃ । અથો ઇતિ । દિવ્યઃ । સઃ । સુ-પર્ણઃ । ગરુત્માન્ । એકમ્ । સત્ । વિપ્રાઃ । બહુ-ધા । વદન્તિ । અગ્નિમ્ । યમમ્ । માતરિશ્વાનમ્ । આહુઃ

॥22॥.
-ર્વ્_2:3।23-
કૃષ્ણમ્ । નિ-યાનમ્ । હરયઃ । સુ-પર્ણાઃ । અપઃ । વસાનાઃ । દિવમ્ । ઉત્ । પતન્તિ । તે । આ । અવવૃત્રન્ । સદનાત્ । ઋતસ્ય । આત્ । ઇત્ । ઘૃતેન । પૃથિવી । વિ । ઉદ્યતે

દ્વાદશ । પ્ર-ધયઃ । ચક્રમ્ । એકમ્ । ત્રીણિ । નભ્યાનિ । કઃ । ઓં
ઇતિ । તત્ । ચિકેત । તસ્મિન્ । સાકમ્ । ત્રિ-શતાઃ । ન । શઙ્કવઃ । અર્પિતાઃ । ષષ્ટિઃ । ન । ચલાચલાસઃ

યઃ । તે । સ્તનઃ ઃ શશયઃ । યઃ । મયઃ-ભૂઃ । યેન । વિશ્વા । પુષ્યસિ । વાર્યાણિ । યઃ । રત્ન-ધાઃ । વસુ-વિત્ । યઃ । સુ-દત્રઃ । સરસ્વતિ । તમ્ । ઇહ । ધાતવે । કરિતિકઃ

યજ્ઞેન । યજ્ઞમ્ । અયજન્ત । દેવાઃ । તાનિ । ધર્માણિ । પ્રથમાનિ । આસન્ । તે । હ । નાકમ્ । મહિમાનઃ । સચન્ત । યત્ર । પૂર્વે । સાધ્યાઃ । સન્તિ । દેવાઃ

સમાનમ્ । એતત્ । ઉદકમ્ । ઉત્ । ચ । એતિ । અવ । ચ । અહ-ભિઃ । ભૂમિમ્ । પર્જન્યાઃ । જ્ ઇન્વન્તિ । દિવમ્ । જિન્વન્તિ । અગ્નયઃ

દિવ્યમ્ । સુ-પર્ણમ્ । વાયસમ્ । બૃહન્તમ્ । અપામ્ । ગર્ભમ્ । દર્શતમ્ । ઓષધીનામ્ । અભીપતઃ । વૃષ્ટિ-ભિઃ । તર્પયન્તમ્ । સરસ્વન્તમ્ । અવસે । જોહવીમ્ ઇ