રેવાખાણ્ડ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 57

॥ ઇતિ શ્રીસ્કાન્દે મહાપુરાણ એકાશીતિસાહસ્ર્યાં સંહિતાયાં પઞ્ચમ આવન્ત્યખણ્ડે વ્યાધવાક્યોપદેશકથનપૂર્વકદાનાદિફલવર્ણનં નામ ષટ્પઞ્ચાશત્તમો ઽધ્યાયઃ ॥
ર્ક્વ્ અધ્યાય 57
ઈશ્વર ઉવાચ:
ભાનુમતી દ્વિજાન્ભોજ્ય બુભુજે ભુક્તશેષતઃ ।
ભુક્ત્વા સુસુખમાસ્થાય તદન્નં પરિણામ્ય ચ

ત્રયોદશ્યાં તતો ગત્વા મદનાખ્યતિથૌ તદા ।
માર્કણ્ડસ્ય હ્રદે સ્નાત્વાનર્ચ્ય દેવં ગુહાશયમ્

કૃતોપવાસનિયમા સ્નાપયિત્વા મહેશ્વરમ્ ।
પઞ્ચામૃતસુગન્ધેન ધૂપદીપનિવેદનૈઃ

આર્ચયદ્વિવિધૈઃ પુષ્પૈર્નૈવેદ્યૈશ્ચ સુશોભનૈઃ ।
ક્ષપાજાગરણં કૃત્વા શ્રુત્વા પૌરાણિકીં કથામ્

નૃત્યગીતૈસ્તથા સ્તોત્રૈર્દધ્યૌ દેવં મહેશ્વરમ્ ।
અન્નં વિસ્તારિતં સર્વં દેવસ્યાગ્રે યથાવિધિ

ચાતુર્વર્ણ્યસુતાઃ સર્વે ભોજિતાઃ સપરિચ્છદાઃ ।
ચતુર્દશ્યાં દિનં યાવત્સમ્પૂજ્ય વૃષભધ્વજમ્

શઙ્ખવાદિત્રભેરીભિઃ પટહધ્વનિનાદિતમ્ ।
ક્ષપાજાગરણં કૃત્વા પ્રભૂતજનસંકુલમ્

નૃત્યગીતૈસ્તથા સ્તોત્રૈઃ પ્રેરિતા સા નિશા તદા ।
પ્રભાતે ભોજિતા વિપ્રાઃ પાયસૈર્મધુસર્પિષા

દત્ત્વા દાનાનિ વિપ્રેભ્યઃ શક્ત્યા વિપ્રાનુસારતઃ ।
અર્ચયિત્વા મહાપુષ્પૈઃ સુગન્ધૈર્ મદનેન ચ

વિચિત્રૈઃ સૂક્ષ્મવસ્ત્રૈશ્ચ દેવઃ સમ્પૂજ્ય વેષ્ટિતઃ ।
સ્રગ્દામલમ્બમાનૈશ્ચ બહુદીપસમુજ્જ્વલૈઃ

પક્વાન્નૈર્ વિવિધૈર્ ભક્ષ્યૈઃ સુવૃત્તૈર્ મોદકાદિભિઃ ।
તતસ્તે બ્રાહ્મણાઃ સર્વે વેદાધ્યયનતત્પરાઃ

તત્પર્વ કીર્તયાંશ્ચક્રુઃ પદ્મકં નામ નામતઃ ।
આદિત્યસ્ય દિનં ત્વદ્ય તિથિઃ પઞ્ચદશી તથા

ત્વાષ્ટ્રમેવ ચ નક્ષત્રં સંક્રાન્તિર્ વિષુવન્તથા ।
વ્યતીપાતસ્તથા યોગઃ કરણવિષ્ટિરેવ ચ

પદ્મકં નામ પર્વૈતદ્ અયનાદિચતુર્ગુણમ્ ।
અત્ર દત્તં હુતં જપ્તં સર્વં ભવતિ ચાક્ષયમ્

તે દ્વિજા ભાનુમત્યાથ શૂલભેદં ગતાઃ સહ ।
દદૃશુઃ શબરં કુણ્ડે ભાર્યયા સહ સંસ્થિતમ્

ઐશાનીં સ દિશં ગત્વા પર્વતે ભૃગુમૂર્ધનિ ।
પતિતું ચ સમારૂઢો ભાર્યયા સહ પાર્થિવ

ભાનુમત્યુવાચ:
તિષ્ઠ તિષ્ઠ મહાસત્ત્વ શૃણુષ્વ વચનં મમ ।
કિમર્થં ત્યજસિ પ્રાણાનદ્યાપિ ચ યુવા ભવાન્

કઃ સન્તાપઃ ક ઉદ્વેગઃ કિં દુઃખં વ્યાધિરેવ ચ ।
શિશુઃ સંદૃશ્યસે ઽદ્યાપિ કારણં કથ્યતામિદમ્

શબર ઉવાચ:
કારણં નાસ્તિ મે કિંચિન્ન દુઃખં કિંચિદેવ તુ ।
સંસારભયભીતો ઽહં નાન્યા બુદ્ધિઃ પ્રવર્તતે

દુઃખેન લભ્યતે યસ્માન્માનુષ્યં જન્મ ભાગ્યતઃ ।
માનુષ્યં જન્મ ચાસાદ્ય યા ન ધર્મં સમાચરેત્

સ ગચ્છેન્નિરયં ઘોરમાત્મદોષેણ સુન્દરિ ।
તસ્માત્પતિતુમિચ્છામિ તીર્થે ઽસ્મિન્પાપનાશને

રાજ્ઞ્યુવાચ:
અદ્યાપિ વર્તતે કાલો ધર્મસ્યોપાર્જને તવ ।
કૃતાપકૃતકર્મા વૈ વ્રતદાનૈર્ વિશુધ્યતિ

અહં દાસ્યામિ ધાન્યં વા વાસાંસિ દ્રવિણં બહુ ।
નિત્યમાચર ધર્મં ત્વં ધ્યાયન્નિત્યં મહેશ્વરમ્

શબર ઉવાચ:
નૈવાહં કામયે વિત્તં ન ધાન્યં વસ્ત્રમેવ ચ ।
યો યસ્યૈવાન્નમશ્નાતિ સ તસ્યાશ્નાતિ કિલ્બિષમ્

રાજ્ઞ્યુવાચ:
કન્દમૂલફલાહારો ભ્રમિત્વા ભૈક્ષ્યમુત્તમમ્ ।
અવગાહ્ય સુતીર્થાનિ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે

તતો વિમુક્તપાપસ્તુ યત્કિંચિત્કુરુતે શુચિઃ ।
કર્મણા તેન પૂતસ્ત્વં સદ્ગતિં પ્રાપ્સ્યસિ ધ્રુવમ્

શબર ઉવાચ:
અન્નમદ્ય મયા ત્યક્તં પ્રાણેભ્યો ઽપિ મહત્તરમ્ ।
સત્યં ન લોપયેદ્ દેવિ નિશ્ચિતાત્ર મતિર્મમ

પ્રસાદઃ ક્રિયતાં દેવિ ક્ષમસ્વાદ્ય જનૈઃ સહ ।
અર્ધોત્તરીયવસ્ત્રેણ સંયમ્યાત્માનમુદ્યતઃ

ભાર્યયા સહિતો વ્યાધો હરિં ધ્યાત્વા પપાત હ ।
નગાર્ધાત્ પતિતો યાવદ્ગતજીવો નરાધિપ

ચૂર્ણીભૂતૌ હિ તૌ દૃષ્ટ્વા કુણ્ડસ્યોપરિ ભૂમિપ ।
ત્રિમુહૂર્તે ગતે કાલે શબરો ભાર્યયા સહ

દિવ્યં વિમાનમારૂઢો ગતશ્ચાનુત્તમાં ગતિમ્