રાવણવધ · અધ્યાય 1

અભૂન્ નૃપો વિબુધ-સખઃ પરં-તપઃ શ્રુતાઽન્વિતો દશ-રથ ઇત્યુદાહૃતઃ,
ગુણૈર્ વરં ભુવન-હિતચ્-છલેન યં સના-તનઃ પિતરમુપાગમત્ સ્વયમ્.

સોઽધ્યૈષ્ટ વેદાંસ્, ત્રિ-દશાનયષ્ટ, પિત્ ન્પારીત્, સમમંસ્ત બન્ધૂન્,
વ્યજેષ્ટ ષડ્-વર્ગમરંસ્ત નીતૌ, સ-મૂલ-ઘાતં ન્યવધીદરીંશ્ ચ.

વસૂનિ તોયં ઘન-વદ્ વ્યકારીત્, સહાઽઽસનં ગોત્ર-ભિદાઽધ્યવાત્સીત્,
ન ત્ર્યમ્બકાદન્યમુપાસ્થિતાઽસૌ, યશાંસિ સર્વેષુ-ભૃતાં નિરાસ્તત્.

પુણ્યો મહા-બ્રહ્મ-સમૂહ-જુષ્ટઃ સંતર્પણો નાક-સદાં વરેણ્યઃ
જજ્વાલ લોક-સ્થિતયે સ રાજા યથાઽધ્વરે વહ્નિરભિપ્રણીતઃ.

સ પુણ્ય-કીર્તિઃ શત-મન્યુ-કલ્પો મહેન્દ્ર-લોક-પ્રતિમાં સમૃદ્ધ્યા
અધ્યાસ્ત સર્વર્તુ-સુખામયોધ્યા- મધ્યાસિતાં બ્રહ્મભિરિદ્ધ-બોધૈઃ.

નિર્માણ-દક્ષસ્ય સમીહિતેષુ સીમેવ પદ્માઽઽસન-કૌશલસ્ય
ઊર્ધ્વ-સ્ફુરદ્-રત્ન-ગભસ્તિભિર્ યા સ્થિતાઽવહસ્યેવ પુરં મઘોનઃ.

સદ્-રત્ન-મુક્તા-ફલ-વજ્ર-ભાઞ્જિ વિચિત્ર-ધાતૂનિ સ-કાનનાનિ
સ્ત્રીભિર્ યુતાન્યપ્સરસામિવૌઘૈર્ મેરોઃ શિરાંસીવ ગૃહાણિ યસ્યામ્.

અન્તર્-નિવિષ્ટોજ્જ્વલ-રત્ન-ભાસો ગવાક્ષ-જાલૈરભિનિષ્પતન્ત્યઃ
હિમાઽદ્રિ-ટઙ્કાદિવ ભાન્તિ યસ્યાં ગઙ્ગાઽમ્બુ-પાત-પ્રતિમા ગૃહેભ્યઃ

ધર્મ્યાસુ કામાઽર્થ-યશસ્-કરીષુ મતાસુ લોકેઽધિગતાસુ કાલે
વિદ્યાસુ વિદ્વાનિવ સોઽભિરેમે પત્નીષુ રાજા તિસૃષૂત્તમાસુ.

પુત્રીયતા તેન વરાઽઙ્ગનાભિ- રાનાયિ વિદ્વાન્ ક્રતુષુ ક્રિયાવાન્
વિપક્ત્રિમ-જ્ઞાન-ગતિર્ મનસ્વી માન્યો મુનિઃ સ્વાં પુરમૃષ્ય શૃઙ્ગઃ

ઐહિષ્ટ તં કારયિતું કૃતાઽઽત્મા ક્રતું નૃપઃ પુત્ર-ફલં મુનીન્દ્રમ્,
જ્ઞાનાઽઽશયસ્ તસ્ય તતો વ્યતાનીત્ સ કર્મઠઃ કર્મ સુતાઽનુબન્ધમ્.

રક્ષાંસિ વેદીં પરિતો નિરાસ્થ- દઙ્ગાન્યયાક્ષીદ્ભિતઃ પ્રધાનમ્,
શેષાણ્યહૌષીત્ સુત-સંપદે ચ, વરં વરેણ્યો નૃપતેરમાર્ગીત્.

નિષ્ટાં ગતે દક્ત્રિમ-સભય-તોષે વિહિત્રિમે કર્મણિ રાજ-પત્ન્યઃ
પ્રાશુર્ હુતોચ્છિષ્ટમુદાર-વંશ્યાસ્ તિસ્રઃ પ્રસોતું ચતુરઃ સુ-પુત્રાન્.

કૌસલ્યયાઽસાવિ સુખેન રામઃ પ્રાક્, કેકયી-તો ભરતસ્ તતોઽભૂત્,
પ્રાસોષ્ટ શત્રુ-ઘ્નમુદાર-ચેષ્ટ- મેકા સુમિત્રા સહ લક્ષ્મણેન.

આર્ચીદ્ દ્વિ-જાતીન્ પરમાઽર્થ-વિન્દા- નુદેજયાન્ ભૂત-ગણાન્ ન્યષેધીત્,
વિદ્વાનુપાનેષ્ટ ચ તાન્ સ્વ-કાલે યતિર્ વશિષ્ટો યમિનાં વરિષ્ઠઃ.

વેદોઽઙ્ગવાંસ્તૌરખિલોઽધ્યગાયિ શસ્ત્રાણ્યુપાયંસત જિત્વરાણિ,
તે ભિન્ન-વૃત્તીન્યપિ માનસાનિ સમં જનાનાં ગુણિનોઽધ્યવાત્સુઃ,

તતો-ભ્યગાદ્ ગાધિ-સુતઃ ક્ષિતીન્દ્રં રક્ષોભિરભ્યાહત-કર્મ-વૃત્તિઃ
રામં વરીતું પરિરક્ષણા-ર્થં, રાજાઽઽજિહત્ તં મધુપર્ક-પાણિઃ.

ઐષીઃ પુનર્-જન્મ-જયાય યત્ ત્વં, રૂપાઽઽદિ-બોધાન્ ન્યવૃતચ્ ચ યત્ તે,
તત્ત્વાન્યબુદ્ધાઃ પ્રતિનૂનિ યેન, ધ્યાનં નૃપસ્ તચ્છિવમિત્યવાદીત્.

આખ્યન્ મુનિસ્ તસ્ય શિવં સમાધેર્, વિઘ્નન્તિ રક્ષાંસિ વને ક્રતૂંશ્ચ,
તાનિ દ્વિષદ્-વીર્ય-નિરાકરિષ્ણુસ્ તૃણેઢુ રામઃ સહ લક્ષ્મણેન.

સ શુશ્રુવાંસ્તદ્-વચનં મુમોહ રાજાઽસહિષ્ણુઃ સુત-વિપ્રયોગમ્,
અહંયુનાઽથ ક્ષિતિ-પઃ શુભંયુ- રૂચે વચસ્ તાપસ-કુઞ્જરેણ.

મયા ત્વમાપ્થાઃ શરણં ભયેષુ, વયં ત્વયાઽપ્યાપ્સ્મહિ ધર્મ-વૃદ્ધ્યૈ,
ક્ષત્રં દ્વિજ-ત્વં ચ પરસ્પરાઽર્થં, શઙ્કાં કૃથા મા, પ્રહિણુ-સ્વ-સૂનુમ્.

ઘાનિષ્યતે તેન મહાન્ વિપક્ષઃ, સ્થાયિષ્યતે યેન રણે પુરસ્તાત્,
મા માં મહાઽઽત્મન્ પરિભૂર્-યોગ્યે ન મદ્-વિધો ન્યસ્યતિ ભારમગ્ર્યમ્.

ક્રુધ્યન્ કુલં ધક્ષ્યતિ વિપ્ર-વહ્નિર્, યાસ્યન્ સુતસ્ તપ્સ્યતિ માં સ-મન્યુમ્,
ઇત્થં નૃપઃ પૂર્વમવાલુલોચે, તતોઽનુજજ્ઞે ગમનં સુતસ્ય.

આશીર્ભિરભ્યર્ચ્ય મુનિઃ ક્ષિતીન્દ્રં પ્રીતઃ પ્રતસ્થે પુનરાશ્રમાય,
તં પૃષ્ઠ-તઃ પ્રષ્ઠમિયાય નમ્રો હિંસ્રેષુ-દીપ્તાઽઽપ્ત-ધનુઃ કુમારઃ.

પ્રયાસ્યતઃ પુણ્ય-વનાય જિષ્ણો- રામસ્ય રોચિષ્ણુ-મુખસ્ય ઘૃષ્ણુઃ
ત્રૈ-માતુરઃ કૃત્સ્ન-જિતાઽસ્ત્ર-શસ્ત્રઃ સધ્ર્યઙ્ રતઃ શ્રેયસિ લક્ષ્મણોઽભૂત્.

ઇષુ-મતિ રઘુ-સિંહે દન્દશૂકાઞ્ જિઘાંસૌ ધનુરરિભિર-સહ્યં મુષ્ટિ-પીડં દધાને
વ્રજતિ, પુર-તરુણ્યો બદ્ધ-ચિત્રાઽઙ્ગુલિત્રે કથમપિ ગુરુ-શોકાન્ મા રુદન્ માઙ્ગલિક્યઃ

અથ જગદુરનીચૈ-રાશિષસ્ તસ્ય વિપ્રાસ્, તુમુલ-કલ-નિનાદં તૂર્યમાજઘ્નુરન્યે,
અભિમત-ફલ-શંસી ચારુ પુસ્ફોર બાહુસ્, તરુષુ ચુકુવુરુચ્ચૈઃ પક્ષિણશ્ ચાઽનુકૂલાઃ.