રામાયણ · અધ્યાય 3.069

નિદર્શયિત્વા રામાય સીતાયાઃ પ્રતિપાદને
વાક્યમ્ અન્વર્થમ્ અર્થજ્ઞઃ કબન્ધઃ પુનર્ અબ્રવીત્

એષ રામ શિવઃ પન્થા યત્રૈતે પુષ્પિતા દ્રુમાઃ
પ્રતીચીં દિશમ્ આશ્રિત્ય પ્રકાશન્તે મનોરમાઃ

જમ્બૂપ્રિયાલપનસાઃ પ્લક્ષન્યગ્રોધતિન્દુકાઃ
અશ્વત્થાઃ કર્ણિકારાશ્ ચ ચૂતાશ્ ચાન્યે ચ પાદપાઃ

તાન્ આરુહ્યાથ વા ભૂમૌ પાતયિત્વા ચ તાન્ બલાત્
ફલાન્ય્ અમૃતકલ્પાનિ ભક્ષયન્તૌ ગમિષ્યથઃ

ચઙ્ક્રમન્તૌ વરાન્ દેશાઞ્ શૈલાચ્ છૈલં વનાદ્ વનમ્
તતઃ પુષ્કરિણીં વીરૌ પમ્પાં નામ ગમિષ્યથઃ

અશર્કરામ્ અવિભ્રંશાં સમતીર્થમ્ અશૈવલામ્
રામ સંજાતવાલૂકાં કમલોત્પલશોભિતામ્

તત્ર હંસાઃ પ્લવાઃ ક્રૌઞ્ચાઃ કુરરાશ્ ચૈવ રાઘવ
વલ્ગુસ્વરા નિકૂજન્તિ પમ્પાસલિલગોચરાઃ

નોદ્વિજન્તે નરાન્ દૃષ્ટ્વા વધસ્યાકોવિદાઃ શુભાઃ
ઘૃતપિણ્ડોપમાન્ સ્થૂલાંસ્ તાન્ દ્વિજાન્ ભક્ષયિષ્યથઃ

રોહિતાન્ વક્રતુણ્ડાંશ્ ચ નલમીનાંશ્ ચ રાઘવ
પમ્પાયામ્ ઇષુભિર્ મત્સ્યાંસ્ તત્ર રામ વરાન્ હતાન્

નિસ્ત્વક્પક્ષાન્ અયસ્તપ્તાન્ અકૃશાન્ એકકણ્ટકાન્
તવ ભક્ત્યા સમાયુક્તો લક્ષ્મણઃ સંપ્રદાસ્યતિ

ભૃશં તે ખાદતો મત્સ્યાન્ પમ્પાયાઃ પુષ્પસંચયે
પદ્મગન્ધિ શિવં વારિ સુખશીતમ્ અનામયમ્

ઉદ્ધૃત્ય સ તદાક્લિષ્ટં રૂપ્યસ્ફટિકસંનિભમ્
અથ પુષ્કરપર્ણેન લક્ષ્મણઃ પાયયિષ્યતિ

સ્થૂલાન્ ગિરિગુહાશય્યાન્ વરાહાન્ વનચારિણઃ
અપાં લોભાદ્ ઉપાવૃત્તાન્ વૃષભાન્ ઇવ નર્દતઃ
રૂપાન્વિતાંશ્ ચ પમ્પાયાં દ્રક્ષ્યસિ ત્વં નરોત્તમ

સાયાહ્ને વિચરન્ રામ વિટપી માલ્યધારિણઃ
શીતોદકં ચ પમ્પાયાં દૃષ્ટ્વા શોકં વિહાસ્યસિ

સુમનોભિશ્ ચિતાંસ્ તત્ર તિલકાન્ નક્તમાલકાન્
ઉત્પલાનિ ચ ફુલ્લાનિ પઙ્કજાનિ ચ રાઘવ

ન તાનિ કશ્ ચિન્ માલ્યાનિ તત્રારોપયિતા નરઃ
મતઙ્ગશિષ્યાસ્ તત્રાસન્ન્ ઋષયઃ સુસમાહિતઃ

તેષાં ભારાભિતપ્તાનાં વન્યમ્ આહરતાં ગુરોઃ
યે પ્રપેતુર્ મહીં તૂર્ણં શરીરાત્ સ્વેદબિન્દવઃ

તાનિ માલ્યાનિ જાતાનિ મુનીનાં તપસા તદા
સ્વેદબિન્દુસમુત્થાનિ ન વિનશ્યન્તિ રાઘવ

તેષામ્ અદ્યાપિ તત્રૈવ દૃશ્યતે પરિચારિણી
શ્રમણી શબરી નામ કાકુત્સ્થ ચિરજીવિની

ત્વાં તુ ધર્મે સ્થિતા નિત્યં સર્વભૂતનમસ્કૃતમ્
દૃષ્ટ્વા દેવોપમં રામ સ્વર્ગલોકં ગમિષ્યતિ

તતસ્ તદ્ રામ પમ્પાયાસ્ તીરમ્ આશ્રિત્ય પશ્ચિમમ્
આશ્રમસ્થાનમ્ અતુલં ગુહ્યં કાકુત્સ્થ પશ્યસિ

ન તત્રાક્રમિતું નાગાઃ શક્નુવન્તિ તમ્ આશ્રમમ્
ઋષેસ્ તસ્ય મતઙ્ગસ્ય વિધાનાત્ તચ્ ચ કાનનમ્

તસ્મિન્ નન્દનસંકાશે દેવારણ્યોપમે વને
નાનાવિહગસંકીર્ણે રંસ્યસે રામ નિર્વૃતઃ

ઋષ્યમૂકસ્ તુ પમ્પાયાઃ પુરસ્તાત્ પુષ્પિતદ્રુમઃ
સુદુઃખારોહણો નામ શિશુનાગાભિરક્ષિતઃ
ઉદારો બ્રહ્મણા ચૈવ પૂર્વકાલે વિનિર્મિતઃ

શયાનઃ પુરુષો રામ તસ્ય શૈલસ્ય મૂર્ધનિ
યત્ સ્વપ્ને લભતે વિત્તં તત્ પ્રબુદ્ધો ઽધિગચ્છતિ

ન ત્વ્ એનં વિષમાચારઃ પાપકર્માધિરોહતિ
તત્રૈવ પ્રહરન્ત્ય્ એનં સુપ્તમ્ આદાય રાક્ષસાઃ

તતો ઽપિ શિશુનાગાનામ્ આક્રન્દઃ શ્રૂયતે મહાન્
ક્રીડતાં રામ પમ્પાયાં મતઙ્ગારણ્યવાસિનામ્

સિક્તા રુધિરધારાભિઃ સંહત્ય પરમદ્વિપાઃ
પ્રચરન્તિ પૃથક્ કીર્ણા મેઘવર્ણાસ્ તરસ્વિનઃ

તે તત્ર પીત્વા પાનીયં વિમલં શીતમ્ અવ્યયમ્
નિવૃત્તાઃ સંવિગાહન્તે વનાનિ વનગોચરાઃ

રામ તસ્ય તુ શૈલસ્ય મહતી શોભતે ગુહા
શિલાપિધાના કાકુત્સ્થ દુઃખં ચાસ્યાઃ પ્રવેશનમ્

તસ્યા ગુહાયાઃ પ્રાગ્દ્વારે મહાઞ્ શીતોદકો હ્રદઃ
બહુમૂલફલો રમ્યો નાનાનગસમાવૃતઃ

તસ્યાં વસતિ સુગ્રીવશ્ ચતુર્ભિઃ સહ વાનરૈઃ
કદા ચિચ્ છિખરે તસ્ય પર્વતસ્યાવતિષ્ઠતે

કબન્ધસ્ ત્વ્ અનુશાસ્યૈવં તાવ્ ઉભૌ રામલક્ષ્મણૌ
સ્રગ્વી ભાસ્કરવર્ણાભઃ ખે વ્યરોચત વીર્યવાન્

તં તુ ખસ્થં મહાભાગં કબન્ધં રામલક્ષ્મણૌ
પ્રસ્થિતૌ ત્વં વ્રજસ્વેતિ વાક્યમ્ ઊચતુર્ અન્તિકાત્

ગમ્યતાં કાર્યસિદ્ધ્યર્થમ્ ઇતિ તાવ્ અબ્રવીચ્ ચ સઃ
સુપ્રીતૌ તાવ્ અનુજ્ઞાપ્ય કબન્ધઃ પ્રસ્થિતસ્ તદા

સ તત્ કબન્ધઃ પ્રતિપદ્ય રૂપં વૃતઃ શ્રિયા ભાસ્કરતુલ્યદેહઃ
નિદર્શયન્ રામમ્ અવેક્ષ્ય ખસ્થઃ સખ્યં કુરુષ્વેતિ તદાભ્યુવાચ