રામાયણ · અધ્યાય 2.093

નિવિષ્ટાયાં તુ સેનાયામ્ ઉત્સુકો ભરતસ્ તદા
જગામ ભ્રાતરં દ્રષ્ટું શત્રુઘ્નમ્ અનુદર્શયન્

ઋષિં વસિષ્ઠં સંદિશ્ય માતૄર્ મે શીઘ્રમ્ આનય
ઇતિ તરિતમ્ અગ્રે સ જાગમ ગુરુવત્સલઃ

સુમન્ત્રસ્ ત્વ્ અપિ શતુઘ્નમ્ અદૂરાદ્ અન્વપદ્યત
રામદાર્શનજસ્ તર્ષો ભરતસ્યેવ તસ્ય ચ

ગચ્છન્ન્ એવાથ ભરતસ્ તાપસાલયસંસ્થિતામ્
ભ્રાતુઃ પર્ણકુટીં શ્રીમાન્ ઉટજં ચ દદર્શ હ

શાલાયાસ્ ત્વ્ અગ્રતસ્ તસ્યા દદર્શ ભરતસ્ તદા
કાષ્ટાનિ ચાવભગ્નાનિ પુષ્પાણ્ય્ અવચિતાનિ ચ

દદર્શ ચ વને તસ્મિન્ મહતઃ સંચયાન્ કૃતાન્
મૃગાણાં મહિષાણાં ચ કરીષૈઃ શીતકારણાત્

ગચ્છન્ એવ મહાબાહુર્ દ્યુતિમાન્ ભરતસ્ તદા
શત્રુઘ્નં ચાબ્રવીદ્ ધૃષ્ટસ્ તાન્ અમાત્યાંશ્ ચ સર્વશઃ

મન્યે પ્રાપ્તાઃ સ્મ તં દેશં ભરદ્વાજો યમ્ અબ્રવીત્
નાતિદૂરે હિ મન્યે ઽહં નદીં મન્દાકિનીમ્ ઇતઃ

ઉચ્ચૈર્ બદ્ધાનિ ચીરાણિ લક્ષ્મણેન ભવેદ્ અયમ્
અભિજ્ઞાનકૃતઃ પન્થા વિકાલે ગન્તુમ્ ઇચ્છતા

ઇદં ચોદાત્તદન્તાનાં કુઞ્જરાણાં તરસ્વિનામ્
શૈલપાર્શ્વે પરિક્રાન્તમ્ અન્યોન્યમ્ અભિગર્જતામ્

યમ્ એવાધાતુમ્ ઇચ્છન્તિ તાપસાઃ સતતં વને
તસ્યાસૌ દૃશ્યતે ધૂમઃ સંકુલઃ કૃષ્ટવર્ત્મનઃ

અત્રાહં પુરુષવ્યાઘ્રં ગુરુસત્કારકારિણમ્
આર્યં દ્રક્ષ્યામિ સંહૃષ્ટો મહર્ષિમ્ ઇવ રાઘવમ્

અથ ગત્વા મુહૂર્તં તુ ચિત્રકૂટં સ રાઘવઃ
મન્દાકિનીમ્ અનુપ્રાપ્તસ્ તં જનં ચેદમ્ અબ્રવીત્

જગત્યાં પુરુષવ્યાઘ્ર આસ્તે વીરાસને રતઃ
જનેન્દ્રો નિર્જનં પ્રાપ્ય ધિન્ મે જન્મ સજીવિતમ્

મત્કૃતે વ્યસનં પ્રાપ્તો લોકનાથો મહાદ્યુતિઃ
સરાન્ કામાન્ પરિત્યજ્ય વને વસતિ રાઘવઃ

ઇતિ લોકસમાક્રુષ્ટઃ પાદેષ્વ્ અદ્ય પ્રસાદયન્
રામસ્ય નિપતિષ્યામિ સીતાયાશ્ ચ પુનઃ પુનઃ

એવં સ વિલપંસ્ તસ્મિન્ વને દશરથાત્મજઃ
દદર્શ મહતીં પુણ્યાં પર્ણશાલાં મનોરમામ્

સાલતાલાશ્વકર્ણાનાં પર્ણૈર્ બહુભિર્ આવૃતામ્
વિશાલાં મૃદુભિસ્ તીર્ણાં કુશૈર્ વેદિમ્ ઇવાધ્વરે

શક્રાયુધ નિકાશૈશ્ ચ કાર્મુકૈર્ ભારસાધનૈઃ
રુક્મપૃષ્ઠૈર્ મહાસારૈઃ શોભિતાં શત્રુબાધકૈઃ

અર્કરશ્મિપ્રતીકાશૈર્ ઘોરૈસ્ તૂણીગતૈઃ શરૈઃ
શોભિતાં દીપ્તવદનૈઃ સર્પૈર્ ભોગવતીમ્ ઇવ

મહારજતવાસોભ્યામ્ અસિભ્યાં ચ વિરાજિતામ્
રુક્મબિન્દુવિચિત્રાભ્યાં ચર્મભ્યાં ચાપિ શોભિતામ્

ગોધાઙ્ગુલિત્રૈર્ આસાક્તૈશ્ ચિત્રૈઃ કાઞ્ચનભૂષિતૈઃ
અરિસંઘૈર્ અનાધૃષ્યાં મૃગૈઃ સિંહગુહામ્ ઇવ

પ્રાગુદક્સ્રવણાં વેદિં વિશાલાં દીપ્તપાવકામ્
દદર્શ ભરતસ્ તત્ર પુણ્યાં રામનિવેશને

નિરીક્ષ્ય સ મુહૂર્તં તુ દદર્શ ભરતો ગુરુમ્
ઉટજે રામમ્ આસીનાં જટામણ્ડલધારિણમ્

તં તુ કૃષ્ણાજિનધરં ચીરવલ્કલવાસસં
દદર્શ રામમ્ આસીનમ્ અભિતઃ પાવકોપમમ્

સિંહસ્કન્ધં મહાબાહું પુણ્ડરીકનિભેક્ષણમ્
પૃથિવ્યાઃ સગરાન્તાયા ભર્તારં ધર્મચારિણમ્

ઉપવિષ્ટં મહાબાહું બ્રહ્માણમ્ ઇવ શાશ્વતમ્
સ્થણ્ડિલે દર્ભસસ્મ્તીર્ણે સીતયા લક્ષ્મણેન ચ

તં દૃષ્ટ્વા ભરતઃ શ્રીમાન્ દુઃખમોહપરિપ્લુતઃ
અભ્યધાવત ધર્માત્મા ભરતઃ કૈકયીસુતઃ

દૃષ્ટ્વા ચ વિલલાપાર્તો બાષ્પસંદિગ્ધયા ગિરા
અશક્નુવન્ ધારયિતું ધૈર્યાદ્ વચનમ્ અબ્રવીત્

યઃ સંસદિ પ્રકૃતિભિર્ ભવેદ્ યુક્ત ઉપાસિતુમ્
વન્યૈર્ મૃગૈર્ ઉપાસીનઃ સો ઽયમ્ આસ્તે મમાગ્રજઃ

વાસોભિર્ બહુસાહસ્રૈર્ યો મહાત્મા પુરોચિતઃ
મૃગાજિને સો ઽયમ્ ઇહ પ્રવસ્તે ધર્મમ્ આચરન્

અધારયદ્ યો વિવિધાશ્ ચિત્રાઃ સુમનસસ્ તદા
સો ઽયં જટાભારમ્ ઇમં સહતે રાઘવઃ કથમ્

યસ્ય યજ્ઞૈર્ યથાદિષ્ટૈર્ યુક્તો ધર્મસ્ય સંચયઃ
શરીર ક્લેશસંભૂતં સ ધર્મં પરિમાર્ગતે

ચન્દનેન મહાર્હેણ યસ્યાઙ્ગમ્ ઉપસેવિતમ્
મલેન તસ્યાઙ્ગમ્ ઇદં કથમ્ આર્યસ્ય સેવ્યતે

મન્નિમિત્તમ્ ઇદં દુઃખં પ્રાપ્તો રામઃ સુખોચિતઃ
ધિગ્ જીવિતં નૃશંસસ્ય મમ લોકવિગર્હિતમ્

ઇત્ય્ એવં વિલપન્ દીનઃ પ્રસ્વિન્નમુખપઙ્કજઃ
પાદાવ્ અપ્રાપ્ય રામસ્ય પપાત ભરતો રુદન્

દુઃખાભિતપ્તો ભરતો રાજપુત્રો મહાબલઃ
ઉક્ત્વાર્યેતિ સકૃદ્ દીનં પુનર્ નોવાચ કિં ચન

બાષ્પાપિહિત કણ્ઠશ્ ચ પ્રેક્ષ્ય રામં યશસ્વિનમ્
આર્યેત્ય્ એવાભિસંક્રુશ્ય વ્યાહર્તું નાશકત્ તતઃ

શત્રુઘ્નશ્ ચાપિ રામસ્ય વવન્દે ચરણૌ રુદન્
તાવ્ ઉભૌ સ સમાલિઙ્ગ્ય રામો ઽપ્ય્ અશ્રૂણ્ય્ અવર્તયત્

તતઃ સુમન્ત્રેણ ગુહેન ચૈવ સમીયતૂ રાજસુતાવ્ અરણ્યે
દિવાકરશ્ ચૈવ નિશાકરશ્ ચ યથામ્બરે શુક્રબૃહસ્પતિભ્યામ્

તાન્ પાર્થિવાન્ વારણયૂથપાભાન્ સમાગતાંસ્ તત્ર મહત્ય્ અરણ્યે
વનૌકસસ્ તે ઽપિ સમીક્ષ્ય સર્વે ઽપ્ય્ અશ્રૂણ્ય્ અમુઞ્ચન્ પ્રવિહાય હર્ષમ્