રામાયણ · અધ્યાય 2.023

અભિવાદ્ય તુ કૌસલ્યાં રામઃ સંપ્રસ્થિતો વનમ્
કૃતસ્વસ્ત્યયનો માત્રા ધર્મિષ્ઠે વર્ત્મનિ સ્થિતઃ

વિરાજયન્ રાજસુતો રાજમાર્ગં નરૈર્ વૃતમ્
હૃદયાન્ય્ આમમન્થેવ જનસ્ય ગુણવત્તયા

વૈદેહી ચાપિ તત્ સર્વં ન શુશ્રાવ તપસ્વિની
તદ્ એવ હૃદિ તસ્યાશ્ ચ યૌવરાજ્યાભિષેચનમ્

દેવકાર્યં સ્મ સા કૃત્વા કૃતજ્ઞા હૃષ્ટચેતના
અભિજ્ઞા રાજધર્માણાં રાજપુત્રં પ્રતીક્ષતે

પ્રવિવેશાથ રામસ્ તુ સ્વવેશ્મ સુવિભૂષિતમ્
પ્રહૃષ્ટજનસંપૂર્ણં હ્રિયા કિં ચિદ્ અવાઙ્મુખઃ

અથ સીતા સમુત્પત્ય વેપમાના ચ તં પતિમ્
અપશ્યચ્ છોકસંતપ્તં ચિન્તાવ્યાકુલિલેન્દ્રિયમ્

વિવર્ણવદનં દૃષ્ટ્વા તં પ્રસ્વિન્નમ્ અમર્ષણમ્
આહ દુઃખાભિસંતપ્તા કિમ્ ઇદાનીમ્ ઇદં પ્રભો

અદ્ય બાર્હસ્પતઃ શ્રીમાન્ યુક્તઃ પુષ્યો ન રાઘવ
પ્રોચ્યતે બ્રાહ્મણૈઃ પ્રાજ્ઞૈઃ કેન ત્વમ્ અસિ દુર્મનાઃ

ન તે શતશલાકેન જલફેનનિભેન ચ
આવૃતં વદનં વલ્ગુ છત્રેણાભિવિરાજતે

વ્યજનાભ્યાં ચ મુખ્યાભ્યાં શતપત્રનિભેક્ષણમ્
ચન્દ્રહંસપ્રકાશાભ્યાં વીજ્યતે ન તવાનનમ્

વાગ્મિનો બન્દિનશ્ ચાપિ પ્રહૃષ્ટાસ્ ત્વં નરર્ષભ
સ્તુવન્તો નાદ્ય દૃશ્યન્તે મઙ્ગલૈઃ સૂતમાગધાઃ

ન તે ક્ષૌદ્રં ચ દધિ ચ બ્રાહ્મણા વેદપારગાઃ
મૂર્ધ્નિ મૂર્ધાવસિક્તસ્ય દધતિ સ્મ વિધાનતઃ

ન ત્વાં પ્રકૃતયઃ સર્વા શ્રેણીમુખ્યાશ્ ચ ભૂષિતાઃ
અનુવ્રજિતુમ્ ઇચ્છન્તિ પૌરજાપપદાસ્ તથા

ચતુર્ભિર્ વેગસંપન્નૈર્ હયૈઃ કાઞ્ચનભૂષણૈઃ
મુખ્યઃ પુષ્યરથો યુક્તઃ કિં ન ગચ્છતિ તે ઽગ્રતઃ

ન હસ્તી ચાગ્રતઃ શ્રીમાંસ્ તવ લક્ષણપૂજિતઃ
પ્રયાણે લક્ષ્યતે વીર કૃષ્ણમેઘગિરિ પ્રભઃ

ન ચ કાઞ્ચનચિત્રં તે પશ્યામિ પ્રિયદર્શન
ભદ્રાસનં પુરસ્કૃત્ય યાન્તં વીરપુરઃસરમ્

અભિષેકો યદા સજ્જઃ કિમ્ ઇદાનીમ્ ઇદં તવ
અપૂર્વો મુખવર્ણશ્ ચ ન પ્રહર્ષશ્ ચ લક્ષ્યતે

ઇતીવ વિલપન્તીં તાં પ્રોવાચ રઘુનન્દનઃ
સીતે તત્રભવાંસ્ તાત પ્રવ્રાજયતિ માં વનમ્

કુલે મહતિ સંભૂતે ધર્મજ્ઞે ધર્મચારિણિ
શૃણુ જાનકિ યેનેદં ક્રમેણાભ્યાગતં મમ

રાજ્ઞા સત્યપ્રતિજ્ઞેન પિત્રા દશરથેન મે
કૈકેય્યૈ પ્રીતમનસા પુરા દત્તૌ મહાવરૌ

તયાદ્ય મમ સજ્જે ઽસ્મિન્ન્ અભિષેકે નૃપોદ્યતે
પ્રચોદિતઃ સ સમયો ધર્મેણ પ્રતિનિર્જિતઃ

ચતુર્દશ હિ વર્ષાણિ વસ્તવ્યં દણ્ડકે મયા
પિત્રા મે ભરતશ્ ચાપિ યૌવરાજ્યે નિયોજિતઃ
સો ઽહં ત્વામ્ આગતો દ્રષ્ટું પ્રસ્થિતો વિજનં વનમ્

ભરતસ્ય સમીપે તે નાહં કથ્યઃ કદા ચન
ઋદ્ધિયુક્તા હિ પુરુષા ન સહન્તે પરસ્તવમ્
તસ્માન્ ન તે ગુણાઃ કથ્યા ભરતસ્યાગ્રતો મમ

નાપિ ત્વં તેન ભર્તવ્યા વિશેષેણ કદા ચન
અનુકૂલતયા શક્યં સમીપે તસ્ય વર્તિતુમ્

અહં ચાપિ પ્રતિજ્ઞાં તાં ગુરોઃ સમનુપાલયન્
વનમ્ અદ્યૈવ યાસ્યામિ સ્થિરા ભવ મનસ્વિનિ

યાતે ચ મયિ કલ્યાણિ વનં મુનિનિષેવિતમ્
વ્રતોપવાસરતયા ભવિતવ્યં ત્વયાનઘે

કાલ્યમ્ ઉત્થાય દેવાનાં કૃત્વા પૂજાં યથાવિધિ
વન્દિતવ્યો દશરથઃ પિતા મમ નરેશ્વરઃ

માતા ચ મમ કૌસલ્યા વૃદ્ધા સંતાપકર્શિતા
ધર્મમ્ એવાગ્રતઃ કૃત્વા ત્વત્તઃ સંમાનમ્ અર્હતિ

વન્દિતવ્યાશ્ ચ તે નિત્યં યાઃ શેષા મમ માતરઃ
સ્નેહપ્રણયસંભોગૈઃ સમા હિ મમ માતરઃ

ભ્રાતૃપુત્રસમૌ ચાપિ દ્રષ્ટવ્યૌ ચ વિશેષતઃ
ત્વયા લક્ષ્મણશત્રુઘ્નૌ પ્રાણૈઃ પ્રિયતરૌ મમ

વિપ્રિયં ન ચ કર્તવ્યં ભરતસ્ય કદા ચન
સ હિ રાજા પ્રભુશ્ ચૈવ દેશસ્ય ચ કુલસ્ય ચ

આરાધિતા હિ શીલેન પ્રયત્નૈશ્ ચોપસેવિતાઃ
રાજાનઃ સંપ્રસીદન્તિ પ્રકુપ્યન્તિ વિપર્યયે

ઔરસાન્ અપિ પુત્રાન્ હિ ત્યજન્ત્ય્ અહિતકારિણઃ
સમર્થાન્ સંપ્રગૃહ્ણન્તિ જનાન્ અપિ નરાધિપાઃ

અહં ગમિષ્યામિ મહાવનં પ્રિયે ત્વયા હિ વસ્તવ્યમ્ ઇહૈવ ભામિનિ
યથા વ્યલીકં કુરુષે ન કસ્ય ચિત્ તથા ત્વયા કાર્યમ્ ઇદં વચો મમ