રામાયણ · અધ્યાય 2.012

પુત્રશોકાર્દિતં પાપા વિસંજ્ઞં પતિતં ભુવિ
વિવેષ્ટમાનમ્ ઉદીક્ષ્ય સૈક્ષ્વાકમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

પાપં કૃત્વેવ કિમ્ ઇદં મમ સંશ્રુત્ય સંશ્રવમ્
શેષે ક્ષિતિતલે સન્નઃ સ્થિત્યાં સ્થાતું ત્વમ્ અર્હસિ

આહુઃ સત્યં હિ પરમં ધર્મં ધર્મવિદો જનાઃ
સત્યમ્ આશ્રિત્ય હિ મયા ત્વં ચ ધર્મં પ્રચોદિતઃ

સંશ્રુત્ય શૈબ્યઃ શ્યેનાય સ્વાં તનું જગતીપતિઃ
પ્રદાય પક્ષિણો રાજઞ્ જગામ ગતિમ્ ઉત્તમામ્

તથ હ્ય્ અલર્કસ્ તેજસ્વી બ્રાહ્મણે વેદપારગે
યાચમાને સ્વકે નેત્રે ઉદ્ધૃત્યાવિમના દદૌ

સરિતાં તુ પતિઃ સ્વલ્પાં મર્યાદાં સત્યમ્ અન્વિતઃ
સત્યાનુરોધાત્ સમયે વેલાં ખાં નાતિવર્તતે

સમયં ચ મમાર્યેમં યદિ ત્વં ન કરિષ્યસિ
અગ્રતસ્ તે પરિત્યક્તા પરિત્યક્ષ્યામિ જીવિતમ્

એવં પ્રચોદિતો રાજા કૈકેય્યા નિર્વિશઙ્કયા
નાશકત્ પાશમ્ ઉન્મોક્તું બલિર્ ઇન્દ્રકૃતં યથા

ઉદ્ભ્રાન્તહૃદયશ્ ચાપિ વિવર્ણવનદો ઽભવત્
સ ધુર્યો વૈ પરિસ્પન્દન્ યુગચક્રાન્તરં યથા

વિહ્વલાભ્યાં ચ નેત્રાભ્યામ્ અપશ્યન્ન્ ઇવ ભૂમિપઃ
કૃચ્છ્રાદ્ ધૈર્યેણ સંસ્તભ્ય કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

યસ્ તે મન્ત્રકૃતઃ પાણિર્ અગ્નૌ પાપે મયા ધૃતઃ
તં ત્યજામિ સ્વજં ચૈવ તવ પુત્રં સહ ત્વયા

તતઃ પાપસમાચારા કૈકેયી પાર્થિવં પુનઃ
ઉવાચ પરુષં વાક્યં વાક્યજ્ઞા રોષમૂર્છિતા

કિમ્ ઇદં ભાષસે રાજન્ વાક્યં ગરરુજોપમમ્
આનાયયિતુમ્ અક્લિષ્ટં પુત્રં રામમ્ ઇહાર્હસિ

સ્થાપ્ય રાજ્યે મમ સુતં કૃત્વા રામં વનેચરમ્
નિઃસપત્નાં ચ માં કૃત્વા કૃતકૃત્યો ભવિષ્યસિ

સ નુન્ન ઇવ તીક્ષેણ પ્રતોદેન હયોત્તમઃ
રાજા પ્રદોચિતો ઽભીક્ષ્ણં કૈકેયીમ્ ઇદમ્ અબ્રવીત્

ધર્મબન્ધેન બદ્ધો ઽસ્મિ નષ્ટા ચ મમ ચેતના
જ્યેષ્ઠં પુત્રં પ્રિયં રામં દ્રષ્ટુમ્ ઇચ્છામિ ધાર્મિકમ્

ઇતિ રાજ્ઞો વચઃ શ્રુત્વા કૈકેયી તદનન્તરમ્
સ્વયમ્ એવાબ્રવીત્ સૂતં ગચ્છ ત્વં રામમ્ આનય

તતઃ સ રાજા તં સૂતં સન્નહર્ષઃ સુતં પ્રતિ
શોકારક્તેક્ષણઃ શ્રીમાન્ ઉદ્વીક્ષ્યોવાચ ધાર્મિકઃ

સુમન્ત્રઃ કરુણં શ્રુત્વા દૃષ્ટ્વા દીનં ચ પાર્થિવમ્
પ્રગૃહીતાઞ્જલિઃ કિં ચિત્ તસ્માદ્ દેશાદ્ અપાક્રમન્

યદા વક્તું સ્વયં દૈન્યાન્ ન શશાક મહીપતિઃ
તદા સુમન્ત્રં મન્ત્રજ્ઞા કૈકેયી પ્રત્યુવાચ હ

સુમન્ત્ર રામં દ્રક્ષ્યામિ શીઘ્રમ્ આનય સુન્દરમ્
સ મન્યમાનઃ કલ્યાણં હૃદયેન નનન્દ ચ

સુમન્ત્રશ્ ચિન્તયામ્ આસ ત્વરિતં ચોદિતસ્ તયા
વ્યક્તં રામો ઽભિષેકાર્થમ્ ઇહાયાસ્યતિ ધર્મવિત્

ઇતિ સૂતો મતિં કૃત્વા હર્ષેણ મહતા પુનઃ
નિર્જગામ મહાતેજા રાઘવસ્ય દિદૃક્ષયા

તતઃ પુરસ્તાત્ સહસા વિનિર્ગતો મહીપતીન્ દ્વારગતાન્ વિલોકયન્
દદર્શ પૌરાન્ વિવિધાન્ મહાધનાન્ ઉપસ્થિતાન્ દ્વારમ્ ઉપેત્ય વિષ્ઠિતાન્