રામાયણ (સંશોધિત પાઠ) · અધ્યાય 2.76

તામ્ આર્યગણસમ્પૂર્ણાં ભરતઃ પ્રગ્રહાં સભામ્
દદર્શ બુદ્ધિસમ્પન્નઃ પૂર્ણચન્દ્રાં નિશામ્ ઇવ ॥

આસનાનિ યથાન્યાયમ્ આર્યાણાં વિશતાં તદા
અદૃશ્યત ઘનાપાયે પૂર્ણચન્દ્રેવ શર્વરી ॥

રાજ્ઞસ્ તુ પ્રકૃતીઃ સર્વાઃ સમગ્રાઃ પ્રેક્ષ્ય ધર્મવિત્
ઇદં પુરોહિતો વાક્યં ભરતં મૃદુ ચાબ્રવીત્ ॥

તાત રાજા દશરથઃ સ્વર્ગતો ધર્મમ્ આચરન્
ધનધાન્યવતીં સ્ફીતાં પ્રદાય પૃથિવીં તવ ॥

રામસ્ તથા સત્યધૃતિઃ સતાં ધર્મમ્ અનુસ્મરન્
નાજહાત્ પિતુર્ આદેશં શશી જ્યોત્સ્નામ્ ઇવોદિતઃ ॥

પિત્રા ભ્રાત્રા ચ તે દત્તં રાજ્યં નિહતકણ્ટકમ્
તદ્ ભુઙ્ક્ષ્વ મુદિતામાત્યઃ ક્ષિપ્રમ્ એવાભિષેચય ॥

ઉદીચ્યાશ્ ચ પ્રતીચ્યાશ્ ચ દાક્ષિણાત્યાશ્ ચ કેવલાઃ
કોટ્યાપરાન્તાઃ સામુદ્રા રત્નાન્ય્ અભિહરન્તુ તે ॥

તચ્ છ્રુત્વા ભરતો વાક્યં શોકેનાભિપરિપ્લુતઃ
જગામ મનસા રામં ધર્મજ્ઞો ધર્મકાઙ્ક્ષયા ॥

સ બાષ્પકલયા વાચા કલહંસસ્વરો યુવા
વિલલાપ સભામધ્યે જગર્હે ચ પુરોહિતમ્ ॥

ચરિતબ્રહ્મચર્યસ્ય વિદ્યા સ્નાતસ્ય ધીમતઃ
ધર્મે પ્રયતમાનસ્ય કો રાજ્યં મદ્વિધો હરેત્ ॥

કથં દશરથાજ્ જાતો ભવેદ્ રાજ્યાપહારકઃ
રાજ્યં ચાહં ચ રામસ્ય ધર્મં વક્તુમ્ ઇહાર્હસિ ॥

જ્યેષ્ઠઃ શ્રેષ્ઠશ્ ચ ધર્માત્મા દિલીપનહુષોપમઃ
લબ્ધુમ્ અર્હતિ કાકુત્સ્થો રાજ્યં દશરથો યથા ॥

અનાર્યજુષ્ટમ્ અસ્વર્ગ્યં કુર્યાં પાપમ્ અહં યદિ
ઇક્ષ્વાકૂણામ્ અહં લોકે ભવેયં કુલપાંસનઃ ॥

યદ્ધિ માત્રા કૃતં પાપં નાહં તદ્ અભિરોચયે
ઇહસ્થો વનદુર્ગસ્થં નમસ્યામિ કૃતાઞ્જલિઃ ॥

રામમ્ એવાનુગચ્છામિ સ રાજા દ્વિપદાં વરઃ
ત્રયાણામ્ અપિ લોકાનાં રાઘવો રાજ્યમ્ અર્હતિ ॥

તદ્ વાક્યં ધર્મસંયુક્તં શ્રુત્વા સર્વે સભાસદઃ
હર્ષાન્ મુમુચુર્ અશ્રૂણિ રામે નિહિતચેતસઃ ॥

યદિ ત્વ્ આર્યં ન શક્ષ્યામિ વિનિવર્તયિતું વનાત્
વને તત્રૈવ વત્સ્યામિ યથાર્યો લક્ષ્મણસ્ તથા ॥

સર્વોપાયં તુ વર્તિષ્યે વિનિવર્તયિતું બલાત્
સમક્ષમ્ આર્યમિશ્રાણાં સાધૂનાં ગુણવર્તિનામ્ ॥

એવમ્ ઉક્ત્વા તુ ધર્માત્મા ભરતો ભ્રાતૃવત્સલઃ
સમીપસ્થમ્ ઉવાચેદં સુમન્ત્રં મન્ત્રકોવિદમ્ ॥

તૂર્ણમ્ ઉત્થાય ગચ્છ ત્વં સુમન્ત્ર મમ શાસનાત્
યાત્રામ્ આજ્ઞાપય ક્ષિપ્રં બલં ચૈવ સમાનય ॥

એવમ્ ઉક્તઃ સુમન્ત્રસ્ તુ ભરતેન મહાત્મના
પ્રહૃષ્ટઃ સો ઽદિશત્ સર્વં યથા સંદિષ્ટમ્ ઇષ્ટવત્ ॥

તાઃ પ્રહૃષ્ટાઃ પ્રકૃતયો બલાધ્યક્ષા બલસ્ય ચ
શ્રુત્વા યાત્રાં સમાજ્ઞપ્તાં રાઘવસ્ય નિવર્તને ॥

તતો યોધાઙ્ગનાઃ સર્વા ભર્તૄન્ સર્વાન્ ગૃહે ગૃહે
યાત્રાગમનમ્ આજ્ઞાય ત્વરયન્તિ સ્મ હર્ષિતાઃ ॥

તે હયૈર્ ગોરથૈઃ શીઘ્રૈઃ સ્યન્દનૈશ્ ચ મનોજવૈઃ
સહ યોધૈર્ બલાધ્યક્ષા બલં સર્વમ્ અચોદયન્ ॥

સજ્જં તુ તદ્ બલં દૃષ્ટ્વા ભરતો ગુરુસંનિધૌ
રથં મે ત્વરયસ્વેતિ સુમન્ત્રં પાર્શ્વતો ઽબ્રવીત્ ॥

ભરતસ્ય તુ તસ્યાજ્ઞાં પ્રતિગૃહ્ય પ્રહર્ષિતઃ
રથં ગૃહીત્વા પ્રયયૌ યુક્તં પરમવાજિભિઃ ॥

સ રાઘવઃ સત્યધૃતિઃ પ્રતાપવાન્ બ્રુવન્ સુયુક્તં દૃઢસત્યવિક્રમઃ
ગુરું મહારણ્યગતં યશસ્વિનં પ્રસાદયિષ્યન્ ભરતો ઽબ્રવીત્ તદા ॥

તૂર્ણં સમુત્થાય સુમન્ત્ર ગચ્છ બલસ્ય યોગાય બલપ્રધાનાન્
આનેતુમ્ ઇચ્છામિ હિ તં વનસ્થં પ્રસાદ્ય રામં જગતો હિતાય ॥

સ સૂતપુત્રો ભરતેન સમ્યગ્ આજ્ઞાપિતઃ સંપરિપૂર્ણકામઃ
શશાસ સર્વાન્ પ્રકૃતિપ્રધાનાન્ બલસ્ય મુખ્યાંશ્ ચ સુહૃજ્જનં ચ ॥

તતઃ સમુત્થાય કુલે કુલે તે રાજન્યવૈશ્યા વૃષલાશ્ ચ વિપ્રાઃ
અયૂયુજન્ન્ ઉષ્ટ્રરથાન્ ખરાંશ્ ચ નાગાન્ હયાંશ્ ચૈવ કુલપ્રસૂતાન્ ॥