રામતાપિન્યુપનિષત્ · અધ્યાય 1

રામપૂર્વતાપિન્યુપનિષદ્
રામતાપિન્યુપનિષત્
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવા ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
પ્રથમોપનિષદ્
ૐ ચિન્મયેઽસ્મિન્મહાવિષ્ણૌ જાતે દશરથે હરૌ ।
રઘોઃ કુલેઽખિલં રાતિ રાજતે યો મહીસ્થિતઃ

સ રામ ઇતિ લોકેષુ વિદ્વદ્ભિઃ પ્રકટીકૃતઃ ।
રાક્ષસા યેન મરણં યાન્તિ સ્વોદ્રેકતોઽથવા

રામનામ ભુવિ ખ્યાતમભિરામેણ વા પુનઃ ।
રાક્ષસાન્મર્ત્યરૂપેણ રાહુર્મનસિજં યથા

પ્રભાહીનાંસ્તથા કૃત્વા રાજ્યાર્હાણાં મહીભૃતામ્ ।
ધર્મમાર્ગં ચરિત્રેણ જ્ઞાનમાર્ગં ચ નામતઃ

તથા ધ્યાનેન વૈરાગ્યમૈશ્વર્યં સ્વસ્ય પૂજનાત્ ।
તથા રાત્યસ્ય રામાખ્યા ભુવિ સ્યાદથ તત્ત્વતઃ

રમન્તે યોગિનોઽનન્તે નિત્યાનન્દે ચિદાત્મનિ ।
ઇતિ રામપદેનાસૌ પરં બ્રહ્માભિધીયતે

ચિન્મયસ્યાદ્વિતીયસ્ય નિષ્કલસ્યાશરીરિણઃ ।
ઉપાસકાનાં કાર્યાર્થં બ્રહ્મણો રૂપકલ્પના

રૂપસ્થાનાં દેવતાનાં પુંસ્ત્ર્યઙ્ગાસ્ત્રાદિકલ્પના ।
દ્વિચત્તત્વારિષડષ્ટાનાં દશ દ્વાદશ ષોડશ

અષ્ટાદશામી કથિતા હસ્તાઃ શઙ્ખાદિભિર્યુતાઃ ।
સહસ્રાન્તાસ્તથા તાસાં વર્ણવાહનકલ્પના

શક્તિસેનાકલ્પના ચ બ્રહ્મણ્યેવં હિ પઞ્ચધા ।
કલ્પિતસ્ય શરીરસ્ય તસ્ય સેનાદિકલ્પના

બ્રહ્માદીનાં વાચકોઽયં મન્ત્રોઽન્વર્થાદિસંજ્ઞકઃ ।
જપ્તવ્યો મન્ત્રિણા નૈવં વિના દેવઃ પ્રસીદતિ

ક્રિયાકર્મેજ્યકર્તૄણામર્થં મન્ત્રો વદત્યથ ।
મનનાન્ત્રાણનાન્મન્ત્રઃ સર્વવાચ્યસ્ય વાચકઃ

સોઽભયસ્યાસ્ય દેવસ્ય વિગ્રહો યન્ત્રકલ્પના ।
વિના યન્ત્રેણ ચેત્પૂજા દેવતા ન પ્રસીદતિ

ઇતિ રામપૂર્વતાપિન્યુપનિષદિ પ્રથમોપનિષત્

॥દ્વિતીયોપનિષદ્॥
સ્વર્ભૂર્જ્યોતિર્મયોઽનન્તરૂપી સ્વેનૈવ ભાસતે ।
જીવત્વેન સમો યસ્ય સૃષ્ટિસ્થિતિલયસ્ય ચ

કારણત્વેન ચિચ્છક્ત્યા રજઃસત્ત્વતમોગુણૈઃ ।
યથૈવ વટબીજસ્થઃ પ્રાકૃતશ્ચ મહાન્દ્રુમઃ

તથૈવ રામબીજસ્થં જગદેતચ્ચરાચરમ્ ।
રેફારૂઢા મૂર્તયઃ સ્યુઃ શક્તયસ્તિસ્ર એવ ચેતિ

ઇતિ રામતાપિન્યુઓઅનિષદિ દ્વિતીયોપનિષત્

॥તૃતીયોપનિષદ્॥
સીતારામૌ તન્મયાવત્ર પૂજ્યૌ જાતાન્યાભ્યાં ભુવનાનિ દ્વિસપ્ત ।
સ્થિતાનિ ચ પ્રહિતાન્યેવ તેષ તતો રામો માનવો માયયાધાત્

જગત્પ્રાણાયાત્મનેઽસ્મૈ નમઃ સ્યાન્નમસ્ત્વૈક્યં પ્રવદેત્પ્રાગ્ગુણેનેતિ

ઇતિ રામપુર્વતાપિન્યુપનિષ તૃતીયોપનિષત્

॥ચતુર્થોપનિષ્દ્॥
જીવવાચી નમો નામ ચાત્મારામેતિ ગીયતે ।
તદાત્મિકા યા ચતુર્થી તથા માયેતિ ગીયતે

મન્ત્રોયં વાચકો રામો રામો વાચ્યઃ સ્યાદ્યોગએતયોઃ ।
ફલતશ્ચૈવ સર્વેષાં સાધકાનાં ન સંશયઃ

યથા નામી વાચકેન નામ્ના યોઽભિમુખો ભવેત્ ।
તથા બીજાત્મકો મન્ત્રો મન્ત્રિણોઽભિમુખો ભવેત્

બીજશક્તિં ન્યસેદ્દક્ષવામયોઃ સ્તનયોરપિ ।
કીલો મધ્યે વિના ભાવ્યઃ સ્વવાઞ્છાવિનિયોગવાન્

સર્વેષામેવ મન્ત્રાણામેષ સાધારણઃ ક્રમઃ ।
અત્ર રામોઽનન્તરૂપસ્તેજસા વહ્નિના સમઃ

સત્ત્વનુષ્ણગુવિશ્વશ્ચેદગ્નીષોમાત્મકં જગત્ ।
ઉત્પન્નઃ સીતયા ભાતિ ચન્દ્રશ્ચન્દ્રિકયા યથા

પ્રકૃત્યા સહિતઃ શ્યામઃ પીતવાસા જટાધરઃ ।
દ્વિભુજઃ કુણ્ડલી રત્નમાલી ધીરો ધનુર્ધરઃ

પ્રસન્નવદનો જેતા ઘૃષ્ટ્યષ્ટકવિભૂષિતઃ ।
પ્રકૃત્યા પરમેશ્વર્યા જગદ્યોન્યાઙ્કિતાઙ્કભૃત્

હેમાભયા દ્વિભુજયા સર્વાલઙ્કૃતયા ચિતા ।
શ્લિષ્ટઃ કમલધારિણ્યા પુષ્ટઃ કોસલજાત્મજઃ

દક્ષિણે લક્ષ્મણેનાથ સધનુષ્પાણિના પુનઃ ।
હેમાભેનાનુજેનૈવ તથા કોણત્રયં ભવેત્

તથૈવ તસ્ય મન્ત્રસ્ય યસ્યાણુશ્ચ સ્વઙેન્તયા ।
એવં ત્રિકોણરૂપં સ્યાત્તં દેવા યે સમાયયુઃ

સ્તુતિં ચક્રુશ્ચ જગતઃ પતિં કલ્પતરૌ સ્થિતમ્ ।
કામરૂપાય રામાય નમો માયામયાય ચ

નમો વેદાદિરૂપાય ઓઙ્કારાય નમો નમઃ ।
રમાધરાય રામાય શ્રીરામાયાત્મમૂર્તયે

જાનકીદેહભૂષાય રક્ષોઘ્નાય શુભાઙ્ગિને ।
ભદ્રાય રઘુવીરાય દશાસ્યાન્તકરૂપિણે

રામભદ્ર મહેશ્વાસ રઘુવીર નૃપોત્તમ ।
ભો દશાસ્યાન્તકાસ્માકં રક્ષાં દેહિ શ્રિયં ચ તે

ત્વમૈશ્વર્યં દાપયાથ સંપ્રત્યાશ્વરિમારણમ્ ।
કુર્વિતિ સ્તુત્ય દેવાદ્યાસ્તેન સાર્ધં સુખં સ્થિતાઃ

સ્તુવન્ત્યેવં હિ ઋષયસ્તદા રાવણ આસુરઃ ।
રામપત્નીં વનસ્થાં યઃ સ્વનિવૃત્ત્યર્થમાદદે

સ રાવણ ઇતિ ખ્યાતો યદ્વા રાવાચ્ચ રાવણઃ ।
તદ્વ્યાજેનેક્ષિતું સીતાં રામો લક્ષ્મણ એવ ચ

વિચેરતુસ્તદા ભૂમૌ દેવીં સંદૃશ્ય ચાસુરમ્ ।
હત્વા કબન્ધં શબરીં ગત્વા તસ્યાજ્ઞયા તયા

પૂજિતો વાયુપુત્રેણ ભક્તેન ચ કપીશ્વરમ્ ।
આહૂય શંસતાં સર્વમાદ્યન્તં રામલક્ષ્મણૌ

સ તુ રામે શઙ્કિતઃ સન્પ્રત્યયાર્થં ચ દુન્દુભેઃ ।
વિગ્રહં દર્શયામાસ યો રામસ્તમચિક્ષિપત્

સપ્ત સાલાન્વિભિદ્યાશુ મોદતે રાઘવસ્તદા ।
તેન હૃષ્ટઃ કપીન્દ્રોઽસૌ સરામસ્તસ્ય પત્તનમ્

જગામાગર્જદનુજો વાલિનો વેગતો ગૃહાત્ ।
તદા વાલી નિર્જગામ તં વાલિનમથાહવે

નિહત્ય રાઘવો રાજ્યે સુગ્રીવં સ્થાપયત્તતઃ ।
હરીનાહૂય સુગ્રીવસ્ત્વાહ ચાશાવિદોઽધુના

આદાય મૈથિલીમદ્ય દદતાશ્વાશુ ગચ્છત ।
તતસ્તતાર હનુમાનબ્ધિં લઙ્કાં સમાયયૌ

સીતાં દૃષ્ટ્વાઽસુરાન્હત્વા પુરં દગ્ધ્વા તથા સ્વયમ્ ।
આગત્ય રામેણ સહ ન્યવેદયત તત્ત્વતઃ

તદા રામઃ ક્રોધરૂપી તાનાહૂયાથ વાનરાન્ ।
તૈઃ સાર્ધમાદાયાસ્ત્રાણિ પુરીં લઙ્કાં સમાયયૌ

તાં દૃષ્ટ્વા ઉદધીશેન સાર્ધં યુદ્ધમકારયત્ ।
ઘટશ્રોત્રસહસ્રાક્ષજિદ્ભ્યાં યુક્તં તમાહવે

હત્વા બિભીષણં તત્ર સ્થાપ્યાથ જનકાત્મજામ્ ।
આદાયાઙ્કસ્થિતાં કૃત્વા સ્વપુરં તૈર્જગામ સઃ

તતઃ સિંહાસનસ્થઃ સન્ દ્વિભુજો રઘુનન્દનઃ ।
ધનુર્ધરઃ પ્રસન્નાત્મા સર્વાભરણભૂષિતઃ

મુદ્રાં જ્ઞાનમયીં યામ્યે વામે તેજપ્રકાશિનીમ્ ।
ધૃત્વા વ્યાખ્યાનનિરતશ્ચિન્મયઃ પરમેશ્વરઃ

ઉદગ્દક્ષિણયોઃ સ્વસ્ય શત્રુઘ્નભરતૌ તતઃ ।
હનૂમન્તં ચ શ્રોતારમગ્રતઃ સ્યાત્ત્રિકોણગમ્

ભરતાધસ્તુ સુગ્રીવં શત્રુઘ્નાધો બિભીષણમ્ ।
પશ્ચિમે લક્ષ્મણં તસ્ય ધૃતચ્છ્રત્રં સચામરમ્

તદધસ્તૌ તાલવૃન્તકરૌ ત્ર્યસ્રં પુનર્ભવેત્ ।
એવં ષટ્કોણમાદૌ સ્વદીર્ઘાઙ્ગૈરેષ સંયુતઃ

દ્વિતીયં વાસુદેવાદ્યૈરાગ્નેયાદિષુ સંયુતઃ ।
તૃતીયં વાયુસૂનું ચ સુગ્રીવં ભરતં તથા

બિભીષણં લક્ષ્મણં ચ અઙ્ગદં ચારિમર્દનમ્ ।
જામ્બવન્તં ચ તૈર્યુક્તસ્તતો ધૃષ્ટિર્જયન્તકઃ

વિજયશ્ચ સુરાષ્ટ્રશ્ચ રાષ્ટ્રવર્ધન એવ ચ ।
અશોકો ધર્મપાલશ્ચ સુમન્ત્રશ્ચૈભિરાવૃતઃ

તતઃ સહસ્રદૃગ્વહ્નિર્ધર્મજ્ઞો વરુણોઽનિલઃ ।
ઇન્દ્વીશધાત્રનન્તાશ્ચ દશભિશ્ચૈભિરાવૃતઃ

બહિસ્તદાયુધૈઃ પૂજ્યો નીલાદિભિરલઙ્કૃતઃ ।
વસિષ્ઠવામદેવાદિમુનિભિઃ સમુપાસિતઃ

એવમુદ્દેશતઃ પ્રોક્તં નિર્દેશસ્તસ્ય ચાધુના ।
ત્રિરેખાપુટમાલિખ્ય મધ્યે તારદ્વયં લિખેત્

તન્મધ્યે બીજમાલિખ્ય તદધઃ સાધ્યમાલિખેત્ ।
દ્વિતીયાન્તં ચ તસ્યોર્ધ્વં ષષ્ઠ્યન્તં સાધકં તથા

કુરુ દ્વયં ચ તત્પાર્શ્વે લિખેદ્બીજાન્તરે રમામ્ ।
તત્સર્વં પ્રણવાભ્યાં ચ વેષ્ટયેચ્છુદ્ધબુદ્ધિમાન્

દીર્ઘભાજિ ષડસ્રે તુ લિખેદ્બીજં હૃદાદિભિઃ ।
કોણપાર્શ્વે રમામાયે તદગ્રેઽનઙ્ગમાલિખેત્

ક્રોધં કોણાગ્રાન્તરેષુ લિખ્ય મન્ત્ર્યભિતો ગિરમ્ ।
વૃત્તત્રયં સાષ્ટપત્રં સરોજે વિલિખેત્સ્વરાન્

કેસરે ચાષ્ટપત્રે ચ વર્ગાષ્ટકમથાલિખેત્ ।
તેષુ માલામનોર્વર્ણાન્વિલિખેદૂર્મિસંખ્યયા

અન્તે પઞ્ચાક્ષરાણ્યેવં પુનરષ્ટદલં લિખેત્ ।
તેષુ નારાયણાષ્ટાર્ણાંલિખ્ય તત્કેસરે રમામ્

તદ્બહિર્દ્વાદશદલં વિલિખેદ્દ્વાદશાક્ષરમ્ ।
અથોં નમો ભગવતે વાસુદેવાય ઇત્યયમ્

આદિક્ષાન્તાન્કેસરેષુ વૃત્તાકારેણ સંલિખેત્ ।
તદ્બહિઃ ષોડશદલં લિખ્ય તત્કેસરે હૃયમ્

વર્માસ્ત્રનતિસંયુક્તં દલેષુ દ્વાદશાક્ષરમ્ ।
તત્સન્ધિષ્વિરજાદીનાં મન્ત્રાન્મન્ત્રી સમાલિખેત્

હ્રં સ્રં ભ્રં વ્રં લૂ અં શ્રં જ્રં ચ લિખેત્સમ્યક્તતો બહિઃ ।
દ્વાત્રિંશારં મહાપદ્મં નાદબિન્દુસમાયુતમ્

વિલિખેન્મન્ત્રરાજાર્ણાંસ્તેષુ પત્રેષુ યત્નતઃ ।
ધ્યાયેદષ્ટવસૂનેકાદશરુદ્રાંશ્ચ તત્ર વૈ

દ્વાદશેનાંશ્ચ ધાતારં વષટ્કારં ચ તદ્બહિઃ ।
ભૂગૃહં વજ્રશૂલાઢ્યં રેખાત્રયસમન્વિતમ્

દ્વારોપતં ચ રાશ્યાદિભૂષિતં ફણિસંયુતમ્ ।
અનન્તો વાસુકિશ્ચૈવ તક્ષઃ કર્કોટપદ્મકઃ

મહાપદ્મશ્ચ શઙ્ખશ્ચ ગુલિકોઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ ।
એવં મણ્ડલમાલિખ્ય તસ્ય દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ

નારસિંહં ચ વારાહં લિખેન્મન્ત્રદ્વયં તથા ।
કૂટો રેફાનુગ્રહેન્દુનાદશક્ત્યાદિભિર્યુતઃ

યો નૃસિંહઃ સમાખ્યાતો ગ્રહમારણકર્મણિ ।
અન્ત્યાઙ્ઘ્રીશવિયદ્બિન્દુનાદૈર્બીજં ચ સૌકરમ્

હુંકારં ચાત્ર રામસ્ય માલમન્ત્રોઽધુનેરિતઃ ।
તારો નતિશ્ચ નિદ્રાયાઃ સ્મૃતિર્ભેદશ્ચ કામિકા

રુદ્રેણ સંયુતા વહ્નિમેધામરવિભૂષિતા ।
દીર્ઘા ક્રૂરયુતા હ્લાદિન્યથો દીર્ઘસમાયુતા

ક્ષુધા ક્રોધિન્યમોઘા ચ વિશ્વમપ્યથ મેધયા ।
યુક્તા દીર્ઘજ્વાલિની ચ સુસૂક્ષ્મા મૃત્યુરૂપિણી

સપ્રતિષ્ઠા હ્લાદિની ત્વક્ક્ષ્વેલપ્રીતિશ્ચ સામરા ।
જ્યોતિસ્તીક્ષ્ણાગ્નિસંયુક્તા શ્વેતાનુસ્વારસંયુતા

કામિકાપઞ્ચમૂલાન્તસ્તાન્તાન્તો થાન્ત ઇત્યથ ।
સ સાનન્તો દીર્ઘયુતો વાયુઃ સૂક્ષ્મયુતો વિષઃ

કામિકા કામકા રુદ્રયુક્તાથોઽથ સ્થિરાતપા ।
તાપિની દીર્ઘયુક્તા ભૂરનલોઽનન્તગોઽનિલઃ

નારાયણાત્મકઃ કાલઃ પ્રાણામ્ભો વિદ્યયા યુતઃ ।
પીતારાતિસ્તથા લાન્તો યોન્યા યુક્તસ્તતો નતિઃ

સપ્તચત્વારિંશદ્વર્ણગુણાન્તઃ સગુણ: સ્વયમ્ ।
રાજ્યાભિષિક્તસ્ય તસ્ય રામસ્યોક્તક્રમાલ્લિખેત્

ઇદં સર્વાત્મકં યન્ત્રં પ્રાગુક્તમૃષિસેવિતમ્ ।
સેવકાનાં મોક્ષકરમાયુરારોગ્યવર્ધનમ્

અપુત્રાણાં પુત્રદં ચ બહુના કિમનેન વૈ ।
પ્રાપ્નુવન્તિ ક્ષણાત્સમ્યગત્ર ધર્માદિકાનપિ

ઇદં રહસ્યં પરમમીશ્વરેણાપિ દુર્ગમમ્ ।
ઇદં યન્ત્રં સમાખ્યાતં ન દેયં પ્રાકૃતે જને

ઇતિ રામપૂવતાપીન્યુપનિષદ્ ચતુર્થોપનિષ ॥
॥પઞ્ચમોપનિષ્દ્॥
ૐ ભૂતાદિકં શોધયે:દ્દ્વારપૂજાં કૃત્વા પદ્માદ્યાસનસ્થઃ પ્રસન્નઃ ।
અર્ચાવિધાવસ્ય પીઠાધરોર્ધ્વપાર્શ્વાર્ચનં મધ્યપદ્માર્ચનં ચ

કૃત્વા મૃદુશ્લક્ષ્ણસુતૂલિકાયાં રત્નાસને દેશિકમર્ચયિત્વા ।
શક્તિં ચાધારાખ્યકાં કૂર્મનાગૌ પૃથિવ્યબ્જે સ્વાસનાધઃ પ્રકલ્પ્ય

વિઘ્નેશં દુર્ગાં ક્ષેત્રપાલં ચ વાણીં બીજાદિકાંશ્ચાગ્નિદેશાદિકાંશ્ચ ।
પીઠસ્યાઙ્ઘ્રિષ્વેવ ધર્માદિકાંશ્ચ નત્વા પૂર્વાદ્યાસુ દીક્ષ્વર્ચયેચ્ચ

મધ્યે ક્રમાદર્કવિધ્વગ્નિતેજાંસ્યુપર્યુપર્યાદિમૈરર્ચિતાનિ ।
રજઃ સત્વં તમ એતાનિ વૃત્તત્રયં બીજાઢ્યં ક્રમાદ્ભાવયેચ્ચ

આશાવ્યાશાસ્વપ્યથાત્માનમન્તરાત્માનં વા પરમાત્માનમન્તઃ ।
જ્ઞાનાત્માનં ચાર્ચયેત્તસ્ય દિક્ષુ માયાવિદ્યે યે કલાપારતત્ત્વે

સંપૂજયેદ્વિમલાદીશ્ચ શક્તીરભ્યર્ચયેદ્દેવમવાહયેચ્ચ ।
અઙ્ગવ્યૂહાનિલજાદ્યૈશ્ચ પૂજ્યઘૃષ્ટ્યાદિકૈર્લોકપાલૈસ્તદસ્ત્રૈઃ

વસિષ્ઠાદ્યૈર્મુનિભિર્નીલમુખ્યૈરારાધયેદ્રાઘવં ચન્દનાદ્યૈઃ ।
મુખ્યોપહારૈર્વિવિધૈશ્ચ પૂજ્યૈસ્તસ્મૈ જપાદીંશ્ચ સમ્યક્પ્રકલ્પ્ય

એવંભૂતં જગદાધારભૂતં રામં વન્દે સચ્ચિદાનન્દરૂપમ્ ।
ગદારિશઙ્ખાબ્જધરં ભવારિં સ યો ધ્યાયેન્મોક્ષમાપ્નોતિ સર્વઃ

વિશ્વવ્યાપી રાઘવો યસ્તદાનીમન્તર્દધે શ્ઙ્ખચક્રે ગદાબ્જે ।
ધૃત્વા રમાસહિતઃ સાનુજશ્ચ સપત્તનઃ સાનુગઃ સર્વલોકી

તદ્ભક્તા યે લબ્ધકામાંશ્ચ ભુક્ત્વા તથા પદં પરમં યાન્તિ તે ચ ।
ઇમા ઋચઃ સર્વકામાર્થદાશ્ચ યે તે પઠન્ત્યમલા યાન્તિ મોક્ષમ્

ઇતિ રામપૂવતાપીન્યુપનિષદ્ પઞ્ચમોઽપનિષત્ ॥
॥ રામોત્તરતાપિનિ ઉપનિષત્ ॥
॥ પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥
અવિમુક્તોપાસનમ્ -
ૐ બૃહસ્પતિરુવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યમ્ ।
યદનુ કુરુક્ષેત્રં દેવાનાં દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનમ્

અવિમુક્તં વૈ કુરુક્ષેત્રં દેવાનાં દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનમ્ ।
તસ્માદ્યત્ર ક્વચન ગચ્છતિ તદેવ મન્યેતેતીદં વૈ કુરુક્ષેત્રં દેવાનાં દેવયજનં સર્વેષાં ભૂતાનાં બ્રહ્મસદનમ્ ।
અત્ર હિ જન્તોઃ પ્રાણેષૂત્ક્રમમાણેષુ રુદ્રસ્તારકં બ્રહ્મ વ્યાચષ્ટે યેનાસાવમૃતીભૂત્વા મોક્ષીભવતિ ।
તસ્માદવિમુક્તમેવ નિષેવેત । અવિમુક્તં ન વિમુઞ્ચેત્

એવમેવૈતદ્યાજ્ઞવલ્ક્ય

ઇતિ પ્રથમઃ ખણ્ડઃ ॥
॥ દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥
રામષડક્ષરસ્ય તારકત્વમ્ -
અથ હૈનં ભારદ્વાજઃ પપ્રચ્છ યાજ્ઞવલ્ક્યં
કિં તારકં કિં તારયતીતિ

સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ તારકં
દીર્ઘાનલં બિન્દુપૂર્વકં દીર્ઘાનલં પુનર્માયાં
નમશ્ચન્દ્રાય નમો ભદ્રાય નમ ઇત્યેતદ્બ્રહ્માત્મિકાઃ
સચ્ચિદાનન્દાખ્યા ઇત્યુપાસિતવ્યમ્

અકારઃ પ્રથમાક્ષરો ભવતિ ।
ઉકારો દ્વિતીયાક્ષરો ભવતિ ।
મકારસ્તૃતીયાક્ષરો ભવતિ ।
અર્ધમાત્રશ્ચતુર્થાક્ષરો ભવતિ ।
બિન્દુઃ પઞ્ચમાક્ષરો ભવતિ ।
નાદઃ ષષ્ઠાક્ષરો ભવતિ ।
તારકત્વાત્તારકો ભવતિ ।
તદેવ તારકં બ્રહ્મ ત્વં વિદ્ધિ ।
તદેવોપાસિતવ્યમિતિ જ્ઞેયમ્ ।
ગર્ભજન્મજરામરણસંસારમહદ્ભયાત્ સંતારયતીતિ ।
તસ્માદુચ્યતે ષડક્ષરં તારકમિતિ

તારકજપફલમ્ -
ય એતત્તારકં બ્રહ્મ બ્રાહ્મણો નિત્યમધીતે ।
સ પાપ્માનં તરતિ । સ મૃત્યું તરતિ ।
સ બ્રહ્મહત્યાં તરતિ । સ ભ્રૂણહત્યાં તરતિ ।
સ વીરહત્યાં તરતિ સ સર્વહત્યાં તરતિ ।
સ સંસારં તરતિ । સ સર્વં તરતિ ।
અવિમુક્તમાશ્રિતો ભવતિ ।
સ મહાન્ભવતિ । સોઽમૃતત્વં ચ ગચ્છતિ

રામસ્ય પ્રણવાર્થત્વમ્ -
અત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ।
અકારક્ષરસંભૂતઃ સૌમિત્રિર્વિશ્વભાવનઃ ।
ઉકારાક્ષરસંભૂતઃ શત્રુઘ્નસ્તૈજસાત્મકઃ

પ્રાજ્ઞાત્મકસ્તુ ભરતો મકારાક્ષરસંભવઃ ।
અર્ધમાત્રાત્મકો રામો બ્રહ્માનન્દૈકવિગ્રહઃ

શ્રીરામસાંનિધ્યવશાત્ જગદાધારકારિણી ।
ઉત્પત્તિસ્થિતિસંહારકારિણી સર્વદેહિનામ્

સા સીતા ભવતિ જ્ઞેયા મૂલપ્રકૃતિસંજ્ઞિતા ।
પ્રણવત્વાત્પ્રકૃતિરિતિ વદન્તિ બ્રહ્મવાદિનઃ

ઇતિ ॥
પ્રણવતદર્થયાથાત્મ્યમ્ -
ઓમિત્યેતદક્ષરમિદં સર્વં તસ્ય ઉપવ્યાખ્યાનં
ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યદિતિ સર્વમોઙ્કાર એવ ।
યચ્ચાન્યત્ ત્રિકાલાતીતં તદપિ ઓઙ્કાર એવ ।
સર્વં હ્યેતદ્બ્રહ્મ । અયમાત્મા બ્રહ્મ સોઽયમાત્મા ચતુષ્પાત્

જાગરિતસ્થાનો બહિઃપ્રજ્ઞઃ સપ્તાઙ્ગ એકોનવિંશતિમુખઃ
સ્થૂલભુગ્વૈશ્વાનરઃ પ્રથમઃ પાદઃ

સ્વપ્નસ્થાનોઽન્તઃપ્રજ્ઞઃ સપ્તાઙ્ગ એકોનવિંશતિમુખઃ
પ્રવિવિક્તભુક્ તૈજસો દ્વિતીયઃ પાદઃ

યત્ર સુપ્તો ન કંચન કામં કામયતે
ન કંચન સ્વપ્નં પશ્યતિ તત્સુષુપ્તમ્ ।
સુષુપ્તસ્થાન એકીભૂતઃ પ્રજ્ઞાનઘન એવાનન્દમયો
હ્યાનન્દભુક્ ચેતોમુખઃ પ્રાજ્ઞસ્તૃતીયઃ પાદઃ

એષ સર્વેશ્વર એષ સર્વજ્ઞ એષોઽન્તર્યામિ
એષ યોનિઃ સર્વસ્ય પ્રભવાપ્યયૌ હિ ભૂતાનામ્

નાન્તઃપ્રજ્ઞં ન બહિઃપ્રજ્ઞં નોભયતઃપ્રજ્ઞં ન પ્રજ્ઞં
નાપ્રજ્ઞં ન પ્રજ્ઞાનઘનમદૃશ્યં અવ્યવહાર્યં
અગ્રાહ્યં અલક્ષણં અચિન્ત્યં અવ્યપદેશ્યં
એમેકાત્મપ્રત્યયસારં પ્રપઞ્ચોપશમં શાન્તં
શિવં અદ્વૈતં ચતુર્થં મન્યન્તે । સ આત્મા સ વિજ્ઞેયઃ

પ્રત્યગ્બ્રહ્મણોરેકીકરણમ્ -
સદોજ્જ્વલોઽવિદ્યાતત્કાર્યહીનઃ સ્વાત્મબન્ધહરઃ સર્વદા દ્વૈતરહિત આનન્દરૂપઃ
સર્વાધિષ્ઠાનસન્માત્રો નિરસ્ત અવિદ્યાતમોમોહોઽહમેવેતિ સંભાવ્યાહમ્

ઓં તત્ સદ્યત્ પરં બ્રહ્મ રામચન્દ્રશ્ચિદાત્મકઃ ।
સોઽહમોન્તદ્રામ ભદ્રપરંજ્યોતી રસોઽહમોમ્

ઇત્યાત્માનમાદાય મનસા બ્રહ્મણૈકીકુર્યાત્

રામજ્ઞાનાન્મુક્તિઃ -
સદા રામોઽહમસ્મીતિ તત્ત્વતઃ પ્રવદન્તિ યે ।
ન તે સંસારિણો નૂનં રામ એવ ન સંશયઃ ॥ ઇત્યુપનિષત્ ॥
ય એવં વેદ સ મુક્તો ભવતીતિ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ

ઇતિ દ્વિતીયઃ ખણ્ડઃ ॥
॥તૃતીયઃ ખણ્ડઃ ॥
બાહ્યાન્તરાવિમુક્તયાથાત્મ્યમ્ -
અથ હૈનમત્રિઃ પપ્રચ્છ યાજ્ઞવલ્ક્યં -
ય એષોઽનન્તોઽવ્યક્તપરિપૂર્ણાનન્દૈકચિદાત્મા તં કથમહં વિજાનીયામિતિ

સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ । સોઽવિમુક્ત ઉપાસ્યોઽયમ્ ।
એષોઽનન્તોઽવ્યક્ત આત્મા સોઽવિમુક્તે પ્રતિષ્ઠિત ઇતિ

સોઽવિમુક્તઃ કસ્મિ પ્રતિષ્ઠિત ઇતિ

વરણાયાં નાસ્યાં ચ મધ્યે પ્રતિષ્ઠિત ઇતિ

કા વૈ વરણા કા ચ નાસીતિ

જન્માન્તરકૃતાન્ સર્વાન્ દોષાન્ વારયતીતિ તેન વરણા ભવતીતિ ।
સર્વાનિન્દ્રિયકૃતાન્ પાપાન્ નાશયતીતિ તેન નાસી ભવતીતિ

કતમં ચાસ્ય સ્થાનં ભવતીતિ

ભ્રુવોર્ઘ્રાણસ્ય ચ યઃ સન્ધિઃ સ એષ દ્યૌર્લોકસ્ય પરસ્ય ચ સન્ધિર્ભવતીતિ ।
એતદ્વૈ સન્ધિં સન્ધ્યાં બ્રહ્મવિદ ઉપાસત ઇતિ ॥
સોઽવિમુક્ત ઉપાસ્ય ઇતિ । સોઽવિમુક્તં જ્ઞાનમાચષ્ટે યો વા એતદેવં વેદ

મુમૂર્ષૂણાં શિવકૃતરામતારકોપદેશઃ -
અથ તં પ્રત્યુવાચ -
શ્રીરામસ્ય મનું કાશ્યાં જજાપ વૃષભધ્વજઃ ।
મન્વન્તરસહસ્રૈસ્તુ જપહોમાર્ચનાદિભિઃ

તતઃ પ્રસન્નો ભગવાન્ શ્રીરામઃ પ્રાહ શંકરમ્ ।
વૃણીશ્વ યદભીષ્ટં તદ્દાસ્યામિ પરમેશ્વર

ઇતિ ॥
અથ સચ્ચિદાનન્દાત્માનં શ્રીરામમીશ્વરઃ પપ્રચ્છ -
મણિકર્ણ્યાં મમ ક્ષેત્રે ગઙ્ગાયાં વા તટે પુનઃ ।
મ્રિયેત દેહી તજ્જન્તોઃ મુક્તિં નાતો વરાન્તરમ્

ઇતિ ॥
અથ સ હોવાચ શ્રીરામઃ -
ક્ષેત્રેઽસ્મિંસ્તવ દેવેશ યત્ર કુત્રાપિ વા મૃતાઃ ।
કૃમિકીટાદયોઽપ્યાશુ મુક્તાઃ સન્તુ ન ચાન્યથા

અવિમુક્તે તવ ક્ષેત્રે સર્વેષાં મુક્તિસિદ્ધયે ।
અહં સંનિહિતસ્તત્ર પાષાણપ્રતિમાઽઽદિષુ

ક્ષેત્રેઽસ્મિન્ યોઽર્ચયેત્ ભક્ત્યા મન્ત્રેણાનેન માં શિવ ।
બ્રહ્મહત્યાઽઽદિપાપેભ્યો મોક્ષયિષ્યામિ મા શુચઃ

ત્વત્તો વા બ્રહ્મણો વાઽપિ યે લભન્તે ષડક્ષરમ્ ।
જીવન્તો મન્ત્રસિદ્ધાઃ સ્યુઃ મુક્તા માં પ્રાપ્નુવન્તિ તે

મુમૂર્ષોર્દક્ષિણે કર્ણે યસ્ય કસ્યાપિ વા સ્વયમ્ ।
ઉપદેક્ષ્યસિ મન્મન્ત્રં સ મુક્તો ભવિતા શિવ

ઇતિ શ્રીરામચન્દ્રેણોક્તમ્ ॥
॥ ચતુર્થઃ ખણ્ડઃ ॥
રામસાક્ષાત્કારપ્રદાઃ મંત્રાઃ -
અથ હૈનં ભારદ્વાજો યાજ્ઞવલ્ક્યમુવાચ -
અથ કૈર્મન્ત્રૈઃ સ્તુતઃ શ્રીરામચન્દ્રઃ પ્રીતો ભવતિ ।
સ્વાત્માનં દર્શયતિ તાન્નો બ્રૂહિ ભગવન્નિતિ ।
સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ -
પૂર્વં સત્યલોકે શ્રીરામચન્દ્રેણૈવં શિક્ષિતો બ્રહ્મા પુનરેતયા ગાથયા નમસ્કરોતિ -
વિશ્વરૂપધરં વિષ્ણું નારાયણમનામયમ્ ।
પૂર્ણાનન્દૈકવિજ્ઞાનં પરં બ્રહ્મસ્વરૂપિણમ્ ॥
મનસા સંસ્મરન્બ્રહ્મ તુષ્ટાવ પરમેશ્વરમ્ ।
ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ અદ્વૈતપરમાનન્દ આત્મા યત્પરં બ્રહ્મ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચાખણ્ડૈકરસાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યચ્ચ બ્રહ્માનન્દામૃતં
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ તત્ તારકં બ્રહ્મ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યો બ્રહ્મા વિષ્ણુર્મહેશ્વરો
યઃ સર્વદેવાત્મા ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે સર્વે વેદાઃ સાઙ્ગાઃ સશાખાઃ
સેતિહાસપુરાણાઃ ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યો જીવાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યો સર્વભૂતાન્તરાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે દેવાસુરમનુષ્યાદિભાવાઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે મત્સ્યકૂર્માદ્યવતારાઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચ પ્રાણઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યોઽન્તઃકરણચતુષ્ટયાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચ યમો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચાન્તકો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચ મૃત્યુઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યચ્ચામૃતં
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યાનિ ચ પઞ્ચમહાભૂતાનિ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યઃ સ્થાવરજઙ્ગમાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે પઞ્ચાગ્નયો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યાઃ સપ્ત મહાવ્યાહૃતયો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યા વિદ્યા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યા સરસ્વતી
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યા લક્ષ્મી
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યા ગૌરી
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યા જાનકી
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યચ્ચ ત્રૈલોક્યં
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યઃ સૂર્યો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યઃ સોમો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યાનિ ચ નક્ષત્રાણિ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે ચ નવગ્રહા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે ચાષ્ટૌ લોકપાલાઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે ચાષ્ટૌ વસવો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે ચૈકાદશ રુદ્રાઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યે ચ દ્વદિશાદિત્યાઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યચ્ચ ભૂતં ભવ્યં ભવિષ્યત્
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ બ્રહ્માણ્ડસ્યાન્તર્બહિર્વ્યાપ્નોતિ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યો હિરણ્યગર્ભો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચ બ્રહ્માણ્ડસ્યાન્તર્બહિર્વ્યાપ્નોતિ વિરાઙ્ ભૂર્ભુવઃ સ્વસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યાશ્ચોંકારો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યાશ્ચતસ્રોઽર્ધમાત્રાઃ
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યઃ પરમપુરુષો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચ મહેશ્વરો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યશ્ચ મહાદેવો
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યઃ ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય
યો મહાવિષ્ણુઃ ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યઃ પરમાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યો વિજ્ઞાનાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ યઃ સચ્ચિદાનન્દૈકરસાત્મા
ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ

ૐ યો હ વૈ શ્રીરામચન્દ્રઃ સ ભગવાન્ અદ્વૈતપરમાનન્દ આત્મા ।
યઃ સચ્ચિદાનન્દ અદ્વૈતૈકચિદાત્મા ભૂર્ભુવઃ સુવસ્તસ્મૈ વૈ નમો નમઃ ॥ ઇતિ ॥
તાન્ બ્રહ્માબ્રવીત્ । સપ્તચત્વારિંશન્મન્ત્રૈર્નિત્યં દેવં સ્તુવધ્વમ્ ।
તતો દેવઃ પ્રીતો ભવતિ । સ્વાત્માનં દર્શયતિ ।
તસ્માદ્ય એતૈર્મન્ત્રૈર્નિત્યં દેવં સ્તૌતિ સ દેવં પશ્યતિ ।
સોઽમૃતત્વં ગચ્છતીતિ મહોપનિષત્ ॥
ઇતિ ચતુર્થોખણ્ડઃ ॥
॥ પઞ્ચમોખણ્ડઃ ॥
રામષડક્ષરમાહાત્મ્યમ્ -
અથ હૈનં ભારદ્વાજો યાજ્ઞવલ્ક્યં ઉપસમેત્યોવાચ
શ્રીરામમન્ત્રરાજસ્ય માહાત્મ્યં અનુબ્રૂહીતિ ।

સ હોવાચ યાજ્ઞવલ્ક્યઃ ।
સ્વપ્રકાશઃ પરંજ્યોતિઃ સ્વાનુભૂત્યૈકચિન્મયઃ ।
તદેવ રામચન્દ્રસ્ય મનોરાદ્યક્ષરઃ સ્મૃતઃ

અખણ્ડૈકરસાનન્દઃ તારકબ્રહ્મવાચકઃ ।
રામાયેતિ સુવિજ્ઞેયઃ સત્યાનન્દચિદાત્મકઃ

નમઃપદં સુવિજ્ઞેયં પૂર્ણાનન્દૈકવિગ્રહમ્ ।
સદા નમન્તિ હૃદયે સર્વે દેવા મુમુક્ષવઃ

ઇતિ ॥
ય એવં મન્ત્રરાજં શ્રીરામચન્દ્રષડક્ષરં નિત્યમધીતે ।
સોઽગ્નિપૂતો ભવતિ । સ વાયુપૂતો ભવતિ ।
સ આદિત્યપૂતો ભવતિ । સ સોમપૂતો ભવતિ ।
સ બ્રહ્મપૂતો ભવતિ । સ વિષ્ણુપૂતો ભવતિ ।
સ રુદ્રપૂતો ભવતિ । સર્વૈર્દેવૈર્જ્ઞાતો ભવતિ ।
સ સર્વક્રતુભિરિષ્ટવાન્ ભવતિ । તેન ઇતિહાસપુરાણાનાં રુદ્રાણાં
શતસહસ્રાણિ જપ્તાનિ ફલાનિ ભવન્તિ ।
પ્રણવાનાં અયુતકોટિજપા ભવન્તિ ।
દશ પૂર્વાન્ દશોત્તરાન્ પુનાતિ ।
સ પઙ્ક્તિપાવનો ભવતિ । સ મહાન્ ભવતિ ।
સોઽમૃતત્વં ચ ગચ્છતિ ॥

મંત્રરાજમાહાત્મ્યપ્રતિપાદકશ્લોકાઃ -
અત્રૈતે શ્લોકા ભવન્તિ ।
ગાણપત્યેષુ શૈવેષુ શાક્તસૌરેષ્વભીષ્ટદઃ ।
વૈષ્ણવેષ્વપિ સર્વેષુ રામમન્ત્રઃ ફલાધિકઃ

ગાણપત્યાદિ મન્ત્રેષુ કોટિકોટિગુણાધિકઃ ।
મન્ત્રસ્તેષ્વપ્યનાયાસ ફલદોઽયં ષડક્ષરઃ

ષડક્ષરોઽયં મન્ત્રઃ સ્યાત્ સર્વાઘૌઘનિવારણઃ ।
મન્ત્રરાજ ઇતિ પ્રોક્તઃ સર્વેષાં ઉત્તમોત્તમઃ

કૃતં દિને યદ્દુરિતં પક્ષમાસર્તુવર્ષજમ્ ।
સર્વં દહતિ નિઃશેષં તૂલાચલમિવાનલઃ

બ્રહ્મહત્યાસહસ્રાણિ જ્ઞાનાજ્ઞાનકૃતાનિ ચ ।
સ્વર્ણસ્તેય સુરાપાન ગુરુતલ્પાયુતાનિ ચ

કોટિકોટિસહસ્રાણિ ઉપપાતકજાન્યપિ ।
સર્વાણ્યપિ પ્રણશ્યન્તિ રામમન્ત્રાનુકીર્તનાત્

ભૂતપ્રેતપિશાચાદ્યાઃ કૂષ્માણ્ડબ્રહ્મરાક્ષસાઃ ।
દૂરાદેવ પ્રધાવન્તિ રામમન્ત્રપ્રભાવતઃ

ઐહલૌકિકમૈશ્વર્યં સ્વર્ગાદ્યં પારલૌકિકમ્ ।
કૈવલ્યં ભગવત્ત્વં ચ મન્ત્રોઽયં સાધયિષ્યતિ

ગ્રામ્યારણ્યપશુઘ્નત્વં સંચિતં દુરુતં ચ યત્ ।
મદ્યપાનેન યત્પાપં તદપ્યાશુ વિનાશયેત્

અભક્ષ્યભખક્ષણોત્પન્નં મિથ્યાજ્ઞાનસમુદ્‌ભવમ્ ।
સર્વં વિલીયતે રામ મન્ત્રસ્યાસ્યૈવ કીર્તનાત્

શ્રોત્રિયસ્વર્ણહરણાત્ યચ્ચ પાપમુપસ્થિતમ્ ।
રત્નાદેશ્ચાપહારેણ તદપ્યાશુ વિનાશયેત્

બ્રાહ્મણં ક્ષત્રિયં વૈશ્યં શૂદ્રં હત્વા ચ કિલ્બિષમ્ ।
સંચિનોતિ નરો મોહાત્ યદ્યત્ તદપિ નાશયેત્

ગત્વાપિ માતરં મોહાત્ અગમ્યાશ્ચૈવ યોષિતઃ ।
ઉપાસ્યાનેન મન્ત્રેણ રામસ્તદપિ નાશયેત્

મહાપાતકપાપિષ્ઠ સઙ્ગત્યા સંચિતં ચ યત્ ।
નાશયેત્ તત્કથાલાપ શયનાસનભોજનૈઃ

પિતૃમાતૃવધોત્પન્નં બુદ્ધિપૂર્વમઘં ચ યત્ ।
તદનુષ્ઠાનમાત્રેણ સર્વં એતદ્વિલીયતે

યત્પ્રયાગાદિતીર્થોક્ત પ્રાયશ્ચિત્તશતૈરપિ ।
નૈવાપનોદ્યતે પાપં તદપ્યાશુ વિનાશયેત્

પુણ્યક્ષેત્રેષુ સર્વેષુ કુરુક્ષેત્રાદિષુ સ્વયમ્ ।
બુદ્ધિપૂર્વમઘં કૃત્વા તદપ્યાશુ વિનાશયેત્

કૃચ્છ્રૈસ્તપ્તપરાકાદ્યૈઃ નાનાચાન્દ્રાયણૈરપિ ।
પાપં ચ નાપનોદ્યં યત્ તદપ્યાશુ વિનાશયેત્

આત્મતુલ્યસુવર્ણાદિ દાનૈર્બહુવિધૈરપિ ।
કિંચિદપ્યપરિક્ષીણં તદપ્યાશુ વિનાશયેત્

અવસ્થાત્રિતયેષ્વેવં બુદ્ધિપૂર્વમઘં ચ યત્ ।
તન્મન્ત્રસ્મરણેનૈવ નિઃશેષં પ્રવિલીયતે

અવસ્થાત્રિતયેષ્વેવં મૂલબન્ધમઘં ચ યત્ ।
તત્તન્મન્ત્રોપદેશેન સર્વમેતત્પ્રણશ્યતિ

આબ્રહ્મબીજદોષાશ્ચ નિયમાતિક્રમોદ્‌ભવાઃ ।
સ્ત્રીણાં ચ પુરુષાણાં ચ મન્ત્રેણાનેન નાશિતાઃ

યેષુ યેષ્વપિ દેશેષુ રામભદ્ર ઉપાસ્યતે ।
દુર્ભિક્ષાદિભયં તેષુ ન ભવેત્તુ કદાચન

શાન્તઃ પ્રસન્નવદનો નક્રોધો ભક્તવત્સલઃ ।
અનેન સદૃશો મન્ત્રો જગત્સ્વપિ ન વિદ્યતે

સમ્યગારાધિતો રામઃ પ્રસીદત્યેવ સત્વરમ્ ।
દદાત્યાયુષ્યમૈશ્વર્યં અન્તે વિષ્ણુપદં ચ યત્

તદેતદૃચાભ્યુક્તમ્ -
ઋચો અક્ષરે પરમે વ્યોમન્ યસ્મિન્ દેવા અધિ વિશ્વે નિષેદુઃ ।
યસ્તન્ન વેદ કિમૃચા કરિષ્યતિ ય ઇત્તદ્ વિદુસ્ત ઇમે સમાસતે

તદ્વિષ્ણોઃ પરમં પદં સદા પશ્યન્તિ સૂરયઃ । દિવીવ ચક્ષુરાતતમ્

તદ્વિપ્રાસો વિપન્યવો જાગૃવાંસઃ સમિન્ધતે । વિષ્ણોર્યત્પરમં પદમ્

ૐ સત્યમિત્યુપનિષત્

ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવા ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાઁસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ રામોત્તરતાપિન્યુપનિષત્સમાપ્તા ॥
ઇતિ રામતાપિન્યુપનિષત્સમાપ્તા॥
અધિકાધ્યયનાય