રામરહસ્યોપનિષત્ · અધ્યાય 1

રામરહસ્યોપનિષત્
કૈવલ્યશ્રીસ્વરૂપેણ રાજમાનં મહોઽવ્યયમ્ ।
પ્રતિયોગિવિનિર્મુક્તં શ્રીરામપદમાશ્રયે ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવાઃ । ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસસ્તનૂભિઃ । વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
સ્વસ્તિ ન ઇન્દ્રો વૃદ્ધશ્રવાઃ । સ્વસ્તિ નઃ પૂષા વિશ્વવેદાઃ ।
સ્વસ્તિ નસ્તાર્ક્ષ્યો અરિષ્ટનેમિઃ । સ્વસ્તિ નો બૃહસ્પતિર્દધાતુ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ૐ રહસ્યં રમતપતં વાસુદેવં ચ મુદ્ગલમ્ ।
શાણ્ડિલ્યં પૈઙ્ગલં ભિક્ષું મહચ્છારીરકં શિખા

સનકાદ્યા યોગિવર્યા અન્યે ચ ઋષયસ્તથા ।
પ્રહ્લાદાદ્યા વિષ્ણુભક્તા હનૂમન્તમથાબ્રુવન્

વાયુપુત્ર મહાબાહો કિંતત્ત્વં બ્રહ્મવાદિનામ્ ।
પુરાણેષ્વષ્ટાદશસુ સ્મૃતિષ્વષ્ટાદશસ્વપિ

ચતુર્વેદેષુ શાસ્ત્રેષુ વિદ્યાસ્વાધ્યાત્મિકેઽપિ ચ ।
સર્વેષુ વિષ્ણ્વભિધાનેષુ વિઘ્નસૂર્યેશશક્તિષુ ।
એતેષુ મધ્યે કિં તત્ત્વં કથય ત્વં મહાબલ

હનૂમાન્હોવાચ ॥
ભો યોગીન્દ્રાશ્ચૈવ ઋષયો વિષ્ણુભક્તાસ્તથૈવ ચ ।
શ્રુણુધ્વં મામકીં વાચં ભવબન્ધવિનાશિનીમ્

એતેષુ ચૈવ સર્વેષુ તત્ત્વં ચ બ્રહ્મ તારકમ્ ।
રામ એવ પરં બ્રહ્મ તત્ત્વં શ્રીરામો બ્રહ્મ તારકમ્

વાયુપ્ત્રેણોક્તાસ્તે યોગીન્દ્રા ઋષયો વિષ્ણુભક્તા
હનૂમન્તં પપ્રચ્છુઃ રામસ્યાઙ્ગાનિ નો બ્રૂહીતિ ।
હનૂમાન્હોવાચ । વાયુપુત્રં વિઘ્નેશં વાણીં દુર્ગાં
ક્ષેત્રપાલકં સૂર્યં ચન્દ્રં નારાયણં નારસિંહં
વાયુદેવં વારાહં તત્સર્વાન્ત્સમાત્રાન્ત્સીતં લક્ષ્મણં
શત્રુઘ્નં ભરતં વિભીષણં સુગ્રીવમઙ્ગદં
જામ્બવન્તં પ્રણવમેતાનિ રામસ્યાઙ્ગાનિ જાનીથાઃ ।
તાન્યઙ્ગાનિ વિના રામો વિઘ્નકરો ભવતિ ।
પુનર્વાયુપુત્રેણોક્તાસ્તે હનૂમન્તં પપ્રચ્છુઃ ।
આઞ્જનેય મહાબલ વિપ્રાણાં ગૃહસ્થાનાં પ્રણવાધિકારઃ
કથં સ્યાદિતિ । સ હોવાચ શ્રીરામ એવોવાચેતિ । યેષામેવ
ષડક્ષરાધિકારો વર્તતે તેષાં પ્રણવાધિકારઃ સ્યાન્નાન્યેષામ્ ।
કેવલમકારોકારમકારાર્ધમાત્રાસહિતં પ્રણવમૂહ્ય
યો રામમન્ત્રં જપતિ તસ્ય શુભકરોઽહં સ્યામ્ । તસ્ય
પ્રણવસ્થાકારસ્યોકારસ્ય મકરાસ્યાર્ધમાત્રાયાશ્ચ
ઋષિશ્છન્દો દેવતા તત્તદ્વર્ણાવર્ણાવસ્થાનં
સ્વરવેદાગ્નિગુણાનુચ્ચાર્યાન્વહં પ્રણવમન્ત્રદ્દ્વિગુણં
જપ્ત્વા પશ્ચાદ્રામમન્ત્રં યો જપેત્ સ રામો ભવતીતિ
રામેણોક્તાસ્તસ્માદ્રામાઙ્ગં પ્રણવઃ કથિત ઇતિ ॥
વિભીષણ ઉવાચ ॥
સિંહાસને સમાસીનં રામં પૌલસ્ત્યસૂદનમ્ ।
પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્ભૂમૌ પૌલસ્ત્યો વાક્યમબ્રવીત્ । । ૭॥
રઘુનાથ મહાબાહો કેવલં કથિતં ત્વયા ।
અઙ્ગાનાં સુલભં ચૈવ કથનીયં ચ સૌલભમ્

શ્રીરામ ઉવાચ । અથ પઞ્ચ દણ્ડકાનિ પિતૃઘ્નો
માતૃઘ્નો બ્રહ્મઘ્નો ગુરુહનનઃ કોટિયતિઘ્નોઽનેકકૃતપાપો
યો મમ ષણ્ણવતિકોટિનામાનિ જપતિ સ તેભ્યઃ પાપેભ્યઃ
પ્રમુચ્યતે । સ્વયમેવ સચ્ચિદાનન્દસ્વરૂપો ભવેન્ન કિમ્ ।
પુનરુવાચ વિભીષણઃ । તત્રાપ્ય શક્તોઽયં કિં કરોતિ ।
સ હોવાચેમમ્ । કૈકસેય પુરશ્ચરણવિધાવશક્તો
યો મમ મહોપનિષદં મમ ગીતાં મન્નામસહસ્રં
મદ્વિશ્વરૂપં મમાષ્ટોત્તરશતં રામશતાભિધાનં
નારદોક્તસ્તવરાજં હનૂમત્પ્રોક્તં મન્ત્રરાજાત્મકસ્તવં
સીતાસ્તવં ચ રામષડક્ષરીત્યાદિભિર્મન્ત્રૈર્યો માં
નિત્યં સ્તૌતિ તત્સદૃશો ભવેન્ન કિં ભવેન્ન કિમ્ ॥
ઇતિ પ્રથમોઽધ્યાયઃ

સનકાદ્યા મુનયો હનૂમન્તં પપ્રચ્છુઃ ।
આઞ્જનેય મહાબલ તારકબ્રહ્મણો રામચન્દ્રસ્ય
મન્ત્રગ્રામં નો બ્રૂહીતિ ।
હનૂમાન્હોવાચ ।
વહ્નિસ્થં શયનં વિષ્ણોરર્ધચન્દ્રવિભૂષિતમ્ ।
એકાક્ષરો મનુઃ પ્રોક્તો મન્ત્રરાજઃ સુરદ્રુમઃ

બ્રહ્મા મુનિઃ સ્યાદ્ગાયત્રં છન્દો રામસ્ય દેવતા ।
દીર્ઘાર્ધેન્દુયુજાઙ્ગાનિ કુર્યાદ્વહ્ન્યાત્મનો મનોઃ

બીજશક્ત્યાદિ બીજેન ઇષ્ટાર્થે વિનિયોજયેત્ ।
સરયૂતીરમન્દારવેદિકાપઞ્કજાસને

શ્યામં વિરાસનાસીનં જ્ઞાનમુદ્રોપશોભિતમ્ ।
વામોરુન્યસ્તતદ્ધસ્તં સીતાલક્ષ્મણસંયુતમ્

અવેક્ષમાણમાત્માનમાત્મન્યમિતતેજસમ્ ।
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં કેવલં મોક્ષકાઙ્ક્ષયા

ચિન્તયન્પરમાત્માનં ભાનુલક્ષં જપેન્મનુમ્ ।
વહ્નિર્નારાયણો નાડ્યો જાઠરઃ કેવલોઽપિ ચ

દ્વ્યક્ષરો મન્ત્રરાજોઽયં સર્વાભીષ્ટપ્રદસ્તતઃ ।
એકાક્ષરોક્તમૃષ્યાદિ સ્યાદાદ્યેન ષડઙ્ગકમ્

તારમાયારમાનઙ્ગવાક્સ્વબીજૈશ્ચ ષડ્વિધઃ ,
ત્ર્યક્ષરો મન્ત્રરાજઃ સ્યાત્સર્વાભીષ્ટફલપ્રદઃ

દ્વ્યક્ષરશ્ચન્દ્રભદ્રાન્તો દ્વિવિધશ્ચતુરક્ષરઃ ।
ઋષ્યાદિ પૂર્વવજ્જ્ઞેયમેતયોશ્ચ વિચક્ષણૈઃ

સપ્રતિષ્ઠૌ રમૌ વાયૌ હૃત્પઞ્ચાર્ણો મનુર્મતઃ ।
વિશ્વામિત્રઋષિઃ પ્રોક્તઃ પઙ્ક્તિશ્છન્દોઽસ્ય દેવતા

રામભદ્રો બીજશક્તિઃ પ્રથમાર્ણમિતિ ક્રમાત્ ।
ભ્રૂમધ્યે હૃદિ નાભ્યૂર્વોઃ પાદયોર્વિન્યસેન્મનુમ્

ષડઙ્ગં પૂર્વવદ્વિદ્યાન્મન્ત્રાર્ણૈર્મનુનાસ્ત્રકમ્ ।
મધ્યે વનં કલ્પતરોર્મૂલે પુષ્પલતાસને

લક્ષ્મણેન પ્રગુણિતમક્ષ્ણઃ કોણેન સાયકમ્ ।
અવેક્ષમાણં જાનક્યા કૃતવ્યજનમીશ્વરમ્

જટાભારલસચ્છીર્ષં શ્યામં મુનિગણાવૃતમ્ ।
લક્ષ્મણેન ધૃતચ્છત્રમથવા પુષ્પકોપરિ

દશાઅસ્યમથનં શાન્તં સસુગ્રીવવિભીષણમ્ ।
એવં લબ્ધ્વા જયાર્થી તુ વર્ણલક્ષં જપેન્મનુમ્

સ્વકામશક્તિવાગ્લક્ષ્મીસ્તવાદ્યાઃ પઞ્ચવર્ણકાઃ ।
ષડક્ષરઃ ષડ્વિધઃ સ્યાચ્ચતુર્વર્ગફલપ્રદઃ

પઞ્ચાશન્માતૃકામન્ત્રવર્ણપ્રત્યેકપૂર્વકમ્ ।
લક્ષ્મીવાઙ્મન્મથાદિશ્ચ તારાદિઃ સ્યાદનેકધા

શ્રીમાયામન્મથૈકૈક બીજાદ્યન્તર્ગતો મનુઃ ।
ચતુર્વર્ણઃ સ એવ સ્યાત્ષડ્વર્ણો વાઞ્છિતપ્રદઃ

સ્વાહાન્તો હુંફડન્તો વા નત્યન્તો વા ભવેદયમ્ ।
અષ્ટાવિંશત્યુત્તરશતભેદઃ ષડ્વર્ણ ઈરિતઃ

બ્રહ્મા સંમોહનઃ શક્તિર્દક્ષિણામૂર્તિરેવ ચ ।
અગસ્ત્યશ્ચ શિવઃ પ્રોક્તા મુનયોઽક્રમાદિમે

છન્દો ગાયત્રસંજ્ઞં ચ શ્રીરામશ્ચૈવ દેવતા ।
અથવા કામબીજાદેર્વિશ્વામિત્રો મુનિર્મનોઃ

છન્દો દેવ્યાદિગાયત્રી રામભદ્રોઽસ્ય દેવતા ।
બીજશક્તી યથાપૂર્વં ષડ્વર્ણાન્વિન્યસેત્ક્રમાત્

બ્રહ્મરન્ધ્રે ભ્રુવોર્મધ્યે હૃન્નાભ્યૂરુષુ પાદયોઃ ।
બીજૈઃ ષડ્દીર્ઘયુક્તૈર્વા મન્ત્રાર્ણૈવા ષડઙ્ગકમ્

કાલાભોધરકાન્તિકાન્તમનિશં વીરાસનાધ્યાસિતં
મુદ્રાં જ્ઞાનમયીં દધાનમપરં હસ્તાંબુજં જાનુનિ ।
સીતાં પાર્શ્વગતાં સરોરુહકરાં વિદ્યુન્નિભાં રાઘવં
પશ્યન્તં મુકુટાઙ્ગદાદિવિવિધાકલ્પોજ્જ્વલાઙ્ગં ભજે

શ્રીરામશ્ચન્દ્રભદ્રાન્તો ઙેન્તો નતિયુતો દ્વિધા ।
સપ્તાક્ષરો મન્ત્રરાજઃ સર્વકામફલપ્રદઃ

તારાદિસહિતઃ સોઽપિ દ્વિવિધોઽષ્ટાક્ષરો મતઃ ।
તારં રામશ્ચતુર્થ્યતઃ ક્રોડાસ્ત્રં વહ્નિતલ્પગા

અષ્ટાર્ણોઽયં પરો મન્ત્રો ઋષ્યાદિઃ સ્યાત્ષડર્ણવત્ ।
પુનરષ્ટાક્ષરસ્યાથ રામ એવ ઋષિઃ સ્મૃતઃ

ગાયત્રં છન્દ ઇત્યસ્ય દેવતા રામ એવ ચ ।
તારં શ્રીબીજયુગ્મં ચ બીજશક્ત્યાદયો મતાઃ

ષડઙ્ગં ચ તતઃ કુર્યાન્મન્ત્રાર્ણૈરેવ બુદ્ધિમાન્ ।
તારં શ્રીબીજયુગ્મં ચ રામાય નમ ઉચ્ચરેત્

ગ્લૌંમોં બીજં વદેન્માયાં હૃદ્રામાય પુનશ્ચ તામ્ ।
શિવોમારામમન્ત્રોઽયં વસ્વર્ણસ્તુ વસુપ્રદઃ

ઋષિઃ સદાશિવઃ પ્રોક્તો ગાયત્રં છન્દ ઉચ્યતે ।
શિવોમારામચન્દ્રોઽત્ર દેવતા પરિકીર્તિતઃ

દીર્ઘયા માયયાઙ્ગાનિ તારપઞ્ચાર્ણયુક્તયા ।
રામં ત્રિનેત્રં સોમાર્ધધારિણં શૂલિનં પરમ્ ।
ભસ્મોદ્ધૂલિતસર્વાઙ્ગં કપર્દિનમુપાસ્મહે

રામાભિરામાં સૌન્દર્યસીમાં સોમાવતંસિકામ્ ।
પાશાઙ્કુશધનુર્બાણધરાં ધ્યાયેત્ત્રિલોચનામ્

ધ્યાયન્નેવં વર્ણલક્ષં જપતર્પણતત્પરઃ ।
બિલ્વપત્રૈઃ ફલૈઃ પુષ્પૈસ્તિલાજ્યૈઃ પઙ્કજૈર્હુનેત્

સ્વયમાયાન્તિ નિધયઃ સિદ્ધયશ્ચ સુરેપ્સિતાઃ ।
પુનરષ્ટાક્ષરસ્યાથ બ્રહ્મગાયત્ર રાઘવાઃ

ઋષ્યાદયસ્તુ વિજ્ઞેયાઃ શ્રીબીજં મમ શક્તિકમ્ ।
તત્પ્રીત્યૈ વિનિયોગશ્ચ મન્ત્રાર્ણૈરઙ્ગકલ્પના

કેયૂરાઙ્ગદકઙ્કણૈર્મણિગતૈર્વિદ્યોતમાનં સદા
રામં પાર્વણચન્દ્રકોટિસદૃશચ્છત્રેણ વૈ રાજિતમ્ ।
હેમસ્તમ્ભસહસ્રષોડશયુતે મધ્યે મહામણ્ડપે
દેવેશં ભરતાદિભિઃ પરિવૃતં રામં ભજે શ્યામલમ્

કિં મન્ત્રૈર્બહુભિર્વિનશ્વરફલૈરાયાસસાધ્યૈર્વૃતા
કિંચિલ્લોભવિતાનમાત્રવિફલૈઃ સંસારદુઃખાવહૈઃ ।
એકઃ સન્નપિ સર્વમન્ત્રફલદો લોભાદિદોષોજ્ઝિતઃ
શ્રીરામઃ શરણં મમેતિ સતતં મન્ત્રોઽયમષ્ટાક્ષરઃ

એવમષ્ટાક્ષરઃ સમ્યક્ સપ્તધા પરિકીર્તિતઃ ।
રામસપ્તાક્ષરો મન્ત્ર આદ્યન્તે તારસંયુતઃ

નવાર્ણો મન્ત્રરાજઃ સ્યાચ્છેષં ષડ્વર્ણવન્ન્યસેત્ ।
જાનકીવલ્લભં ઙેન્તં વહ્નેર્જાયાહુમાદિકમ્

દશાક્ષરોઽયં મન્ત્રઃ સ્યાત્સર્વાભીષ્ટફલપ્રદઃ ।
દશાક્ષરસ્ય મન્ત્રસ્ય વસિષ્ઠોઽસ્ય ઋષિર્વિરાટ્

છન્દોઽસ્ય દેવતા રામઃ સીતાપાણિપરિગ્રહઃ ।
આદ્યો બીજં દ્વિઠઃ શક્તિઃ કામેનાઙ્ગક્રિયા મતા

શિરોલલાટભ્રૂમધ્યે તાલુકર્ણેષુ હૃદ્યપિ ।
નાભૂરુજાનુપાદેષુ દશાર્ણાન્વિન્યસેન્મનોઃ

અયોધ્યાનગરે રત્નચિત્રે સૌવર્ણમણ્ડપે ।
મન્દારપુષ્પૈરાબદ્ધવિતાને તોરણાઞ્ચિતે

સિંહાસને સમાસીનં પુષ્પકોપરિ રાઘવમ્ ।
રક્ષોભિર્હરિભિર્દેવૈર્દિવ્યયાનગતૈઃ શુભૈઃ

સંસ્તૂયમાનં મુનિભિઃ પ્રહ્વૈશ્ચ પરિસેવિતમ્ ।
સીતાલઙ્કૃતવામાઙ્ગં લક્ષ્મણેનોપસેવિતમ્

શ્યામં પ્રસન્નવદનં સર્વાભરણભૂષિતમ્ ।
ધ્યાયન્નેવં જપેન્મન્ત્રં વર્ણલક્ષમનન્યધીઃ

રામં ઙેન્તં ધનુષ્પાણયેઽન્તઃ સ્યાદ્વહ્નિસુન્દરી ।
દશાક્ષરોઽયં મન્ત્રઃ સ્યાન્મુનિર્બ્રહ્મા વિરાટ્ સ્મૃતઃ

છન્દસ્તુ દેવતા પ્રોક્તો રામો રાક્ષસમર્દનઃ ।
શેષં તુ પૂર્વવત્કુર્યાચ્ચાપબાણધરં સ્મરેત્

તારમાયારમાનઙ્ગવાક્સ્વબીજૈશ્ચ ષડ્વિધઃ ।
દશાર્ણો મન્ત્રરાજઃ સ્યાદ્રુદ્રવર્ણાત્મકો મનુઃ

શેષં ષડર્ણવજ્જ્ઞેયં ન્યાસધ્યાનાદિકં બુધૈઃ ।
દ્વાદશાક્ષરમન્ત્રસ્ય શ્રીરામ ઋષિરુચ્યતે

જગતી છન્દ ઇત્યુક્તં શ્રીરામો દેવતા મતઃ ।
પ્રણવો બીજમિત્યુક્તઃ ક્લીં શક્તિર્હ્રીં ચ કીલકમ્

મન્ત્રેણાઙ્ગાનિ વિન્યસ્ય શિષ્ટં પૂર્વવદાચરેત્ ।
તારં માયાં સમુચ્ચાર્ય ભરતાગ્રજ ઇત્યપિ

રામં ક્લીં વહ્નિજાયાન્તં મન્ત્રોયં દ્વાદશાક્ષરઃ ।
ૐ હૃદ્ભગવતે રામચન્દ્રભદ્રૌ ચ ઙેયુતૌ

અર્કાર્ણો દ્વિવિધોઽપ્યસ્ય ઋષિધ્યાનાદિપૂર્વવત્ ।
છન્દસ્તુ જગતી ચૈવ મન્ત્રાર્ણૈરઙ્ગકલ્પના

શ્રીરામેતિ પદં ચોક્ત્વા જયરામ તતઃ પરમ્ ।
જયદ્વયં વદેત્પ્રાજ્ઞો રામેતિ મનુરાજકઃ

ત્રયોદશાર્ણ ઋષ્યાદિ પૂર્વવત્સર્વકામદઃ ।
પદદ્વયદ્વિરાવૃત્તેરઙ્ગં ધ્યાનં દશાર્ણવત્

તારાદિસહિતઃ સોઽપિ સ ચતુર્દશવર્ણકઃ ।
ત્રયોદશાર્ણમુચ્ચાર્ય પશ્ચાદ્રામેતિ યોજયેત્

સ વૈ પઞ્ચદશાર્ણસ્તુ જપતાં કલ્પભૂરુહઃ ।
નમશ્ચ સીતાપતયે રામાયેતિ હનદ્વયમ્

તતસ્તુ કવચાસ્ત્રાન્તઃ ષોડશાક્ષર ઈરિતઃ ।
તસ્યાગસ્ત્યઋષિશ્છન્દો બૃહતી દેવતા ચ સઃ

રાં બીજં શક્તિરસ્ત્રં ચ કીલકં હુમિતીરિતમ્ ।
દ્વિપઞ્ચત્રિચતુર્વર્ણૈઃ સર્વૈરઙ્ગં ન્યસેત્ક્રમાત્

તારાદિસહિતઃ સોઽપિ મન્ત્રઃ સપ્તદશાક્ષરઃ ।
તારં નમો ભગવતે રાં ઙેન્તં મહા તતઃ

પુરુષાય પદં પશ્ચાદ્ધૃદન્તોઽષ્ટદશાક્ષરઃ ।
વિશ્વામિત્રો મુનિશ્છન્દો ગાયત્રં દેવતા ચ સઃ

કામાદિસહિતઃ સોઽપિ મન્ત્ર એકોનવિંશકઃ ।
તારં નામો ભગવતે રામાયેતિ પદં વદેત્

સર્વશબ્દં સમુચ્ચાર્ય સૌભાગ્યં દેહિ મે વદેત્ ।
વહ્નિજાયાં તથોચ્ચાર્ય મન્ત્રો વિંશાર્ણકો મતઃ

તારં નમો ભગવતે રામાય સકલં વદેત્ ।
આપન્નિવારણાયેતિ વહ્નિજાયાં તતો વદેત્

એકવિંશાર્ણકો મન્ત્રઃ સર્વાભીષ્ટફલપ્રદઃ ।
તારં રમા સ્વબીજં ચ તતો દાશરથાય ચ

તતઃ સીતાવલ્લભાય સર્વાભીષ્ટપદં વદેત્ ।
તતો દાય હૃદન્તોઽયં મન્ત્રો દ્વાવિંશદક્ષરઃ

તારં નમો ભગવતે વીરરામાય સંવદેત્ ।
કલ શત્રૂન્ હન દ્વન્દ્વં વહ્નિજાયાં તતો વદેત્

ત્રયોવિંશાક્ષરોમન્ત્રઃ સર્વશત્રુનિબર્હણઃ ।
વિશ્વામિત્રો મુનિઃ પ્રોક્તો ગાયત્રીછન્દ ઉચ્યતે

દેવતા વીરરામોઽસૌ બીજાદ્યાઃ પૂર્વવન્મતાઃ ।
મૂલમન્ત્રવિભાગેન ન્યાસાન્કૃત્વા વિચક્ષણઃ

શરં ધનુષિ સન્ધાય તિષ્ઠન્તં રાવણોન્મુખમ્ ।
વજ્રપાણિં રથારૂઢં રામં ધ્યાત્વા જપેન્મનુમ્

તારં નમો ભગવતે શ્રીરામાય પદં વદેત્ ।
તારકબ્રહ્મણે ચોક્ત્વા માં તારય પદં વદેત્

નમસ્તારાત્મકો મન્ત્રશ્ચતુર્વિંશતિમન્ત્રકઃ ।
બીજાદિકં યથા પૂર્વં સર્વં કુર્યાત્ષડર્ણવત્

કામસ્તારો નતિશ્ચૈવ તતો ભગવતેપદમ્ ।
રામચન્દ્રાય ચોચ્ચાર્ય સકલેતિ પદં વદેત્

જનવશ્યકરાયેતિ સ્વાહા કામાત્મકો મનુઃ ।
સર્વવશ્યકરો મન્ત્રઃ પઞ્ચવિંશતિવર્ણકઃ

આદૌ તારેણ સંયુક્તો મન્ત્રઃ ષડ્વિંશદક્ષરઃ ।
અન્તેઽપિ તારસંયુક્તઃ સપ્તવિંશતિવર્ણકઃ

તારં નમો ભગવતે રક્ષોઘ્નવિશદાય ચ ।
સર્વવિઘ્નાન્ત્સમુચ્ચાર્ય નિવારય પદદ્વયમ્

સ્વાહાન્તો મન્ત્રરાજોઽયમષ્ટાવિંશતિવર્ણકઃ ।
અન્તે તારેણ સંયુક્ત એકોનત્રિંશદક્ષરઃ

આદૌ સ્વબીજસંયુક્તસ્ત્રિંશદ્વર્ણાત્મકો મનુઃ ।
અન્તેઽપિ તેન સંયુક્ત એકત્રિંશાત્મકઃ સ્મૃતઃ

રામભદ્ર મહેશ્વાસ રઘુવીર નૃપોત્તમ ।
ભો દશાસ્યાન્તકાસ્માકં શ્રિયં દાપય દેહિ મે

આનુષ્ટુભ ઋષી રામશ્છન્દોઽનુષ્ટુપ્સ દેવતા ।
રાં બીજમસ્ય યં શક્તિરિષ્ટાર્થે વિનિયોજયેત્

પાદં હૃદિ ચ વિન્યસ્ય પાદં શિરસિ વિન્યસેત્ ।
શિખાયાં પઞ્ચભિર્ન્યસ્ય ત્રિવર્ણૈઃ કવચં ન્યસેત્

નેત્રયોઃ પઞ્ચવર્ણૈશ્ચ દાપયેત્યસ્ત્રમુચ્યતે ।
ચાપબાણધરં શ્યામં સસુગ્રીવબિભીષણમ્

હત્વા રાવણમાયાન્તં કૃતત્રૈલોક્યરક્ષણમ્ ।
રામચન્દ્રં હૃદિ ધ્યાત્વા દશલક્ષં જપેન્મનુમ્

વદેદ્દાશરથાયેતિ વિદ્મહેતિ પદં તતઃ ।
સીતાપદં સમુદ્ધૃત્ય વલ્લભાય તતો વદેત્

ધીમહીતિ વદેત્તન્નો રામશ્ચાપિ પ્રચોદયાત્
તારાદિરેષા ગાયત્રી મુક્તિમેવ પ્રયચ્છતિ

માયાદિરપિ વૈદુષ્ટ્યં રામાદિશ્ચ શ્રિયઃપદમ્ ।
મદનેનાપિ સંયુક્તઃ સ મોહયતિ મેદિનીમ્

પઞ્ચ ત્રીણિ ષડર્ણૈશ્ચ ત્રીણિ ચત્વારિ વર્ણકૈઃ ।
ચત્વારિ ચ ચતુર્વર્ણૈરઙ્ગન્યાસં પ્રકલ્પયેત્

બીજધ્યાનાદિકં સર્વં કુર્યાત્ષડ્વર્ણવત્ક્રમાત્ ।
તારં નમો ભગવતે ચતુર્થ્યા રઘુનન્દનમ્

રક્ષોઘ્નવિશદં તદ્વન્મધુરેતિ વદેત્તતઃ ।
પ્રસન્નવદનં ઙેન્તં વદેદમિતતેજસે

બલરામૌ ચતુર્થ્યન્તૌ વિષ્ણું ઙેન્તં નતિસ્તતઃ ।
પ્રોક્તો માલામનુઃ સપ્તચત્વારિંશદ્ભિરક્ષરૈઃ

ઋષિશ્છન્દો દેવતાદિ બ્રહ્માનુષ્ટુભરાઘવાઃ ।
સપ્તર્તુસપ્તદશ ષડ્રુદ્રસંખ્યૈઃ ષડઙ્ગકમ્

ધ્યાનં દશાક્ષરં પ્રોક્તં લક્ષમેકં જપેન્મનુમ્ ।
શ્રિયં સીતાં ચતુર્થ્યન્તાં સ્વાહાન્તોઽયં ષડક્ષરઃ

જનકોઽસ્ય ઋષિશ્છન્દો ગાયત્રી દેવતા મનોઃ ।
સીતા ભગવતી પ્રોક્તા શ્રીં બીજં નતિશક્તિકમ્

કીલં સીતા ચતુર્થ્યન્તમિષ્ટાર્થે વિનિયોજયેત્ ।
દીર્ઘસ્વરયુતાદ્યેન ષડઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્

સ્વર્ણાભામમ્બુજકરાં રામાલોકનતત્પરામ્ ।
ધ્યાયેત્ષટ્કોણમધ્યસ્થરામાઙ્કોપરિ શોભિતામ્

લકારં તુ સમુદ્ધૃત્ય લક્ષ્મણાય નમોન્તકઃ ।
અગસ્ત્યઋષિરસ્યાથ ગાયત્રં છન્દ ઉચ્યતે

લક્ષ્મણો દેવતા પ્રોક્તો લં બીજં શક્તિરસ્ય હિ ।
નમસ્તુ વિનિયોગો હિ પુરુષાર્થ ચતુષ્ટયે

દીર્ઘભાજા સ્વબીજેન ષડઙ્ગાનિ પ્રકલ્પયેત્ ।
દ્વિભુજં સ્વર્ણરુચિરતનું પદ્મનિભેક્ષણમ્

ધનુર્બાણધરં દેવં રામારાધનતત્પરમ્ ।
ભકારં તુ સમુદ્ધૃત્ય ભરતાય નમોન્તકઃ

અગસ્ત્યઋષિરસ્યાથ શેષં પૂર્વવદાચરેત્ ।
ભરતં શ્યામલં શાન્તં રામસેવાપરાયણમ્

ધનુર્બાણધરં વીરં કૈકેયીતનયં ભજે ।
શં બીજં તુ સમુદ્ધૃત્ય શત્રુઘ્નાય નમોન્તકઃ ।
ઋષ્યાદયો યથાપૂર્વં વિનિયોગોઽરિનિગ્રહે

દ્વિભુજં સ્વર્ણવર્ણાભં રામસેવાપરાયણમ્ ।
લવણાસુરહન્તારં સુમિત્રાતનયં ભજે

હૃં હનુમાંશ્ચતુર્થ્યન્તં હૃદન્તો મન્ત્રરાજકઃ ।
રામચન્દ્ર ઋષિઃ પ્રોક્તો યોજયેત્પૂર્વવત્ક્રમાત્

દ્વિભુજં સ્વર્ણવર્ણાભં રામસેવાપરાયણમ્ ।
મૌઞ્જીકૌપીનસહિતં માં ધ્યાયેદ્રામસેવકમ્ ॥ ઇતિ

ઇતિ રમરહસ્યોપનિષદિ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ

સનકાદ્યા મુનયો હનૂમન્તં પપ્રચ્છુઃ ।
આઞ્જનેય મહાબલ પૂર્વોક્તમન્ત્રાણાં
પૂજાપીઠમનુબ્રૂહીતિ । હનુમાન્ હોવાચ ।
આદૌ ષટ્કોણમ્ । તન્મધ્યે રામબીજં સશ્રીકમ્ ।
તદધોભાગે દ્વિતીયાન્તં સાધ્યમ્ । બીજોર્ધ્વભાગે
ષષ્ઠ્યન્તં સાધકમ્ । પાર્શ્વે દૃષ્ટિબીજે તત્પરિતો
જીવપ્રાણશક્તિવશ્યબીજાનિ । તત્સર્વં સન્મુખોન્મુખાભ્યાં
પ્રણવાભ્યાં વેષ્ટનમ્ । અગ્નીશાસુરવાયવ્યપુરઃપૃષ્ઠેષુ
ષટ્કોણેષુ દીર્ઘભાઞ્જિ । હૃદયાદિમન્ત્રાઃ ક્રમેણ ।
રાં રીં રૂં રૈં રૌં રઃ ઇતિ દીર્ઘભાજિ તદ્યુક્તહૃદયાદ્યસ્ત્રાન્તમ્ ।
ષટ્કોણપાર્શ્વે રમામાયાબીજે । કોણાગ્રે વારાહં હુમિતિ ।
તદ્બીજાન્તરાલે કામબીજમ્ । પરિતો વાગ્ભવમ્ । તતો વૃત્તત્રયં
સાષ્ટપત્રમ્ । તેષુ દલેષુ સ્વરાનષ્ટવર્ગાન્પ્રતિદલં
માલામનુવર્ણષટ્કમ્ । અન્તે પઞ્ચાક્ષરમ્ ।
તદ્દલકપોલેષ્વષ્ટવર્ણાન્ । પુનરષ્ટદલપદ્મમ્ ।
તેષુ દલેષુ નારાયણાષ્ટાક્ષરો મન્ત્રઃ । તદ્દલકપોલેષુ
શ્રીબીજમ્ । તતો વૃત્તમ્ । તતો દ્વાદશદલમ્ । તેષુ દલેષુ
વાસુદેવદ્વાદશાક્ષરો મન્ત્રઃ । તદ્દલકપોલેષ્વાદિક્ષાન્તાન્ ।
તતો વૃત્તમ્ । તતઃ ષોડશદલમ્ । તેષુ દલેષુ હું ફટ્
નતિસહિતરામદ્વાદશાક્ષરમ્ । તદ્દલકપોલેષુ માયાબીજમ્ ।
સર્વત્ર પ્રતિકપોલં દ્વિરાવૃત્ત્યા હ્રં સ્રં ભ્રં બ્રં ભ્રમં શ્રું
જ્રમ્ । તતો વૃત્તમ્ । તતો દ્વાત્રિંશદ્દલપદ્મમ્ । તેષુ દલેષુ
નૃસિંહમન્ત્રરાજાનુષ્ટુભમન્રઃ । તદ્દલકપોલેશ્વષ્ટવ
સ્વેકાદશરુદ્રદ્વાદશાદિત્યમન્ત્રાઃ પ્રણવાદિનમોન્તા
શ્ચતુર્થ્યન્તાઃ ક્રમેણ । તદ્બહિર્વષટ્કારં પરિતઃ । તતો
રેખાત્રયયુક્તં ભૂપુરમ્ । દ્વાદશદિક્ષુ રાશ્યાદિભૂષિતમ્ ।
અષ્ટનાગૈરધિષ્ઠિતમ્ । ચતુર્દિક્ષુ નારસિંહબીજમ્ ।
વિદિક્ષુ વારાહબીજમ્ । એતત્સર્વાત્મકં યન્ત્રં સર્વકામપ્રદં
મોક્ષપ્રદં ચ । એકાક્ષરાદિનવાક્ષરાન્તાનામેતદ્યન્ત્રં
ભવતિ । તદ્દશાવરણાત્મકં ભવતિ । ષટ્કોણમધ્યે
સાઙ્ગં રાઘવં યજેત્ । ષટ્કોણેષ્વઙ્ગૈઃ
પ્રથમા વૃતિઃ । અષ્ટદલમૂલે આત્માદ્યાવરણમ્ ।
તદગ્રે વાસુદેવાદ્યાવરણમ્ । દ્વિતીયાષ્ટદલમૂલે
ઘૃષ્ટાદ્યાવરણમ્ । તદગ્રે હનૂમદાદ્યાવરણમ્ ।
દ્વાદશદલેષુ વસિષ્ઠાદ્યાવરણમ્ । ષોડશદલેશુ
નીલાદ્યાવરણમ્ । દ્વાત્રિંશદ્દલેષુ ધ્રુવાદ્યાવરણમ્ ।
ભૂપુરાન્તરિન્દ્રાદ્યાવરણમ્ । તદ્બહિર્વજ્રાદ્યાવરણમ્ ।
એવમભ્યર્ચ્ય મનું જપેત્ ॥
અથ દશાક્ષરાદિદ્વાત્રિંશદક્ષરાન્તાનાં મન્ત્રાણાં
પૂજાપીઠમુચ્યતે । આદૌ ષટ્કોણમ્ । તન્મધ્યે સ્વબીજમ્ ।
તન્મધ્યે સાધ્યનામાનિ । એવં કામબીજવેષ્ટનમ્ । તં
શિષ્ટેન નવાર્ણેન વેષ્ટનમ્ । ષટ્કોણેષુ
ષડઙ્ગાન્યગ્નીશાસુરવાયવ્યપૂર્વપૃષ્ઠેષુ ।
તત્કપોલેષુ શ્રીમાયે । કોણાગ્રે ક્રોધમ્ । તતો વૃત્તમ્ ।
તતોઽષ્ટદલમ્ । તેષુ દલેષુ ષટ્સંખ્યયા
માલામનુવર્ણાન્ । તદ્દલકપોલેષુ ષોડશ સ્વરાઃ ।
તતો વૃત્તમ્ । તત્પરિત આદિક્ષાન્તમ્ । તદ્બહિર્ભૂપુરમ્
સાષ્ટશૂલાગ્રમ્ । દિક્ષુ વિદિક્ષુ નારસિંહવારાહે ।
એતન્મહાયન્ત્રમ્ । આધારશક્ત્યાદિવૈષ્ણવપીઠમ્ ।
અઙ્ગૈઃ પ્રથમા વૃતિઃ । મધ્યે રામમ્ । વામભાગે
સીતામ્ । તત્પુરતઃ શાર્ઙ્ગં શરં ચ । અષ્ટદલમૂલે
હનુમદાદિદ્વિતીયાવરણમ્ । ઘૃષ્ટ્યાદિતૃતીયાવરણમ્ ।
ઇન્દ્રાદિભિશ્ચતુર્થી । વજ્રાદિભિઃ પઞ્ચમી । એતદ્યન્ત્રારાધન
પૂર્વકં દશાક્ષરાદિમન્ત્રં જપેત્ । ॥
ઇતિ રામરહસ્યોપનિષદિ તૃતીયોઽધ્યાયઃ

સનકાદ્યા મુનયો હનૂમન્તં પપ્રચ્છુઃ ।
શ્રીરામમન્ત્રાણાં પુરશ્ચરણવિધિમનુબ્રૂહીતિ ।
હનૂમાન્હોવાચ ।
નિત્યં ત્રિષવણસ્નાયી પયોમૂલફલાદિભુક્ ।
અથવા પાયસાહારો હવિષ્યાન્નાદ એવ વા

ષડ્સૈશ્ચ પરિત્યક્તઃ સ્વાશ્રમોક્તવિધિં ચરન્ ।
વનિતાદિષુ વાક્કર્મમનોભિર્નિઃસ્પૃહઃ શુચિઃ

ભૂમિશાયી બ્રહ્મચારી નિષ્કામો ગુરુભક્તિમાન્ ।
સ્નાનપૂજાજપધ્યાનહોમતર્પણતત્પરઃ

ગુરૂપદિષ્ટમાર્ગેણ ધ્યાયન્રામમનન્યધીઃ ।
સૂર્યેન્દુગુરુદીપાદિગોબ્રાહ્મણસમીપતઃ

શ્રીરામસન્નિધૌ મૌની મન્ત્રાર્થમનુચિન્તયન્ ।
વ્યાઘ્રચર્માસને સ્થિત્વા સ્વસ્તિકાદ્યાસનક્રમાત્

તુલસીપારિજાતશ્રીવૃક્ષમૂલાદિકસ્થલે ।
પદ્માક્ષતુલસીકાષ્ઠરુદ્રાક્ષકૃતમાલયા

માતૃકામાલયા મન્ત્રી મનસૈવ મનું જપેત્ ।
અભ્યર્ચ્ય વૈષ્ણવે પીઠે જપેદક્ષરલક્ષકમ્

તર્પયેત્તદ્દશાંશેન પાયસાત્તદ્દશાંશતઃ ।
જુહુયાદ્ગોઘૃતેનૈવ ભોજયેત્તદ્દશાંશતઃ

તતઃ પુષ્પાઞ્જલિં મૂલમન્ત્રેણ વિધિવચ્ચરેત્ ।
તતઃ સિદ્ધમનુર્ભૂત્વા જીવન્મુક્તો ભવેન્મુનિઃ

અણિમાદિર્ભજત્યેનં યૂનં વરવધૂરિવ ।
ઐહિકેષુ ચ કાર્યેષુ મહાપત્સુ ચ સર્વદા

નૈવ યોજ્યો રામમન્ત્રઃ કેવલં મોક્ષસાધકઃ ।
ઐહિકે સમનુપ્રાપ્તે માં સ્મરેદ્રામસેવકમ્

યો રામં સંસ્મરેન્નિત્યં ભક્ત્યા મનુપરાયણઃ ।
તસ્યાહમિષ્ટસંસિદ્ધ્યૈ દીક્ષિતોઽસ્મિ મુનીશ્વરાઃ

વાઞ્છિતાર્થં પ્રદાસ્યામિ ભક્તાનાં રાઘવસ્ય તુ ।
સર્વથા જાગરૂકોઽસ્મિ રામકાર્યધુરન્ધરઃ

ઇતિ રામરહસ્યોપનિષદિ ચતુર્થોઽધ્યાયઃ

સનકાદ્યા મુનયો હનૂમન્તં પપ્રચ્છુઃ ।
શ્રીરામમન્ત્રાર્થમનુબ્રૂહીતિ । હનૂમાન્હોવાચ ।
સર્વેષુ રામમન્ત્રેષુ મન્ત્રરાજઃ ષડક્ષરઃ ।
એકધાય દ્વિધા ત્રેધા ચતુર્ધા પઞ્ચધા તથા

ષટ્સપ્તધાષ્ટધા ચૈવ બહુધાયં વ્યવસ્થિતઃ ।
ષડક્ષરસ્ય માહાત્મ્યં શિવો જાનાતિ તત્ત્વતઃ

શ્રીરામમન્ત્રરાજસ્ય સમ્યગર્થોઽયમુચ્યતે ।
નારાયણાષ્ટાક્ષરે ચ શિવપઞ્ચાક્ષરે તથા ।
સાર્થકાર્ણદ્વયં રામો રમન્તે યત્ર યોગિનઃ ।
રકારો વહ્નિવચનઃ પ્રકાશઃ પર્યવસ્યતિ

સચ્ચિદાનન્દરૂપોઽસ્ય પરમાત્માર્થ ઉચ્યતે ।
વ્યઞ્જનં નિષ્કલં બ્રહ્મ પ્રાણો માયેતિ ચ સ્વરઃ

વ્યઞ્જનૈઃ સ્વરસંયોગં વિદ્ધિ તત્પ્રાણયોજનમ્ ।
રેફો જ્યોતિર્મયે તસ્માત્કૃતમાકરયોજનમ્

મકારોઽભ્યુદયાર્થત્વાત્સ માયેતિ ચ કીર્ત્યતે ।
સોઽયં બીજં સ્વકં યસ્માત્સમાયં બ્રહ્મ ચોચ્યતે

સબિન્દુઃ સોઽપિ પુરુષઃ શિવસૂર્યેન્દુરૂપવાન્ ।
જ્યોતિસ્તસ્ય શિખા રૂપં નાદઃ સપ્રકૃતિર્મતઃ

પ્રકૃતિઃ પુરુષશ્ચોભૌ સમાયાદ્બ્રહ્મણઃ સ્મૃતૌ ।
બિન્દુનાદાત્મકં બીજં વહ્નિસોમકલાત્મકમ્

અગ્નીષોમાત્મકં રૂપં રામબીજે પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
યથૈવ વટબીજસ્થઃ પ્રાકૃતશ્ચ મહાદ્રુમઃ

તથૈવ રામબીજસ્થં જગદેતચ્ચરાચરમ્ ।
બીજોક્તમુભયાર્થત્વં રામનામનિ દૃશ્યતે

બીજં માયાવિનિર્મુક્તં પરં બ્રહ્મેતિ કીર્ત્યતે ।
મુક્તિદં સાધકાનાં ચ મકારો મુક્તિદો મતઃ

મારૂપત્વાદતો રામો ભુક્તિમુક્તિફલપ્રદઃ ।
આદ્યો ર તત્પદાર્થઃ સ્યાન્મકરસ્ત્વંપદાર્થવાન્

તયોઃ સંયોજનમસીત્યર્થે તત્ત્વવિદો વિદુઃ ।
નમસ્ત્વમર્થો વિજ્ઞેયો રામસ્તત્પદમુચ્યતે

અસીત્યર્થે ચતુર્થી સ્યાદેવં મન્ત્રેષુ યોજયેત્ ।
તત્ત્વમસ્યાદિવાક્યં તુ કેવલં મુક્તિદં યતઃ

ભુક્તિમુક્તિપ્રદં ચૈતત્તસ્માદપ્યતિરિચ્યતે ।
મનુષ્વેતેષુ સર્વેષામધિકારોઽસ્તિ દેહિનામ્

મુમુક્ષૂણાં વિરક્તાનાં તથા ચાશ્રમવાસિનામ્ ।
પ્રણવત્વાત્સદા ધ્યેયો યતીનાં ચ વિશેષતઃ ।
રામમન્ત્રાર્થવિજ્ઞાની જીવન્મુક્તો ન સંશયઃ

ય ઇમામુપનિષદમધીતે સોઽગ્નિપૂતો ભવતિ ।
સ વાયુપૂતો ભવતિ । સુરાપાનાત્પૂતો ભવતિ ।
સ્વર્ણસ્તેયાત્પૂતો ભવતિ । બ્રહ્મહત્યાપૂતો ભવતિ ।
સ રામમન્ત્રાણાં કૃતપુરશ્ચરણો રામચન્દ્રો ભવતિ ।
તદેતદૃચાભ્યુક્તમ્ ।
સદા રામોઽહમસ્મીતિ તત્ત્વતઃ પ્રવદન્તિ યે ।
ન તે સંસારિણો નૂનં રામ એવ ન સંશયઃ ॥
ૐ યાઽયોધ્યા સા સર્વબૈકુણ્ઠાનામેવ મૂલાધારા પ્રકૃતેઃ પરા તત્સદ્ બ્રહ્મમયી વિરજોત્તરા દિવ્યરત્નકોશાઢ્યા તસ્યા નિત્યમેવ શ્રીસીતારામયોર્વિહારસ્થલમસ્તિ॥
ઽ ૐ સત્યમિત્યુપનિષત્ ॥
ૐ ભદ્રં કર્ણેભિઃ શ્રુણુયામ દેવા ભદ્રં પશ્યેમાક્ષભિર્યજત્રાઃ ।
સ્થિરૈરઙ્ગૈસ્તુષ્ટુવાસસ્તનૂભિર્વ્યશેમ દેવહિતં યદાયુઃ ॥
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
ઇતિ શ્રીરમરહસ્યોપનિષત્સમાપ્તા ॥
અધિકાધ્યયનાય