પ્રત્યક્ષલક્ષણ · ભાગ 110

[મ્16અ, સ્હ્33] [1] તત્ર પ્રત્યક્ષં કલ્પનાપોઢમ્ અભ્રાન્તમ્, અભિલાપસંસર્ગયોગ્યપ્રતિભાસત્વાર્થક્રિયાસમર્થવિપરીતાકારત્વરહિતમ્.[2]
__________નોતેસ્__________
[1] ય્ ઇ : 82.
[2] ચ્f. ન્બ્ ઇ સ્. 4-6; પ્વિન્ ઇ 40, 1-9; પ્વિન્ત્ 44બ્1-5; ન્બ્ત્ 41, 5-42,2.
આલોચનાજ્ઞાનં નિર્વિકલ્પકમ્, તતઃ પરં જાત્યાદિયોજનાત્મકં સવિકલ્પકમ્.[3]
__________નોતેસ્__________
[3] ચ્f. શ્વ્ ઇવ્ 112અબ્, 120; ત્સ્ 1285, 1287; ત્ભ્ 12, 6-7; વ્ર્ 44, 10-12.
અવ્યપદેશ્યમ્ અવિકલ્પકં વ્યવસાયાત્મકમ્.[4]અપરમ્,
__________નોતેસ્__________
[4] ચ્f. ન્સ્ 1, 1, 4; ત્ર્ 43, 20-21; વ્ર્ 44, 10.
"ન સોઽસ્તિ પ્રત્યયો લોકે યઃ શબ્દાનુગમાદ્ ઋતે।
અનુવિદ્ધમ્[5]ઇવ જ્ઞાનં સર્વં શબ્દેન ભાસતે[6]॥"[7]
__________નોતેસ્__________
[5] સ્હ્ અનુબિદ્ધમ્.
[6] મ્ ભાષતે.
[7] = વ્પ્ ઇ 131. ચ્f. પ્વિન્ત્ 50અ8-બ્4, 53બ્4-6.
ઇતિ[8]ન્યાયાત્ સર્વમ્ એવ શબ્દાનુવિદ્ધમ્, ઇતિ ભાટ્ટ[9]શૈવવૈયાકરણાઃ[10].
__________નોતેસ્__________
[8] મ્ ઇતો.
[9] મ્ ભટ્ટ-.
[10] ચ્f. ત્ર્દ્ 76, 4: "નૈયાયિકમતસ્ય શૈવશાસનસ્ય..."
પુરુષપ્રવૃત્ત્યઙ્ગં હિ પ્રમાણમ્[11], તદઙ્ગતા ચ સંગતા તસ્ય[12]વિકલ્પકત્વેનૈવ. ન, અર્થસામર્થ્યેન સમુદ્ભવાત્.[13]તત્રાર્થઃ[14]પૃથિવ્યાદિભૂતચતુષ્ટયમ્. તત્ર પૃથ્વી[15]
__________નોતેસ્__________
[11] ચ્f. પ્વ્ ઇઇ 3: ધીપ્રમાણતા પ્રવૃત્તેસ્ તત્પ્રધાનત્વાદ્; પ્વિન્ત્97અ4f.
[12] સ્હ્ સઙ્ગતા ત્વસ્ય.
[13] ચ્f. પ્વિન્ ઇ 40, 10-11 (વ્. 4ચ્દ્).
[14] સ્હ્ ન ચાર્થઃ.
[15] સ્હ્ પૃવિવી.
મહાસન્નિવેશવતી મૃદ્[16]રૂપરસગન્ધકઠિનસ્પર્શાદિસ્વભાવા, તત્પ્રદેશવિષયસમુદ્ભૂતાશ્ ચ પાષાણશોણમણિવેણુવીરણપ્રભૃતયઃ. એવમ્ આપઃ[17]
__________નોતેસ્__________
[16] મ્ & સ્હ્ મૃત્।.
[17] મ્ આપ.
શુક્લમધુરશીતદ્રવસ્વભાવાઃ સરસ્વત્સરિત્સરઃપ્રભૃતિભિઃ સ્વભાવૈર્ વિવર્તન્તે, કારકાદિકં[18]ચ તત્કાર્યમ્. એવમ્ ઉષ્ણેરણસ્પર્શરૂપશબ્દસ્વભાવો વહ્ન્યાદિકો[19][20]ઽપિ.
__________નોતેસ્__________
[18] સ્હ્ કરકા-.
[19] સ્હ્ બહ્ન્ય્-.
[20] ય્ ઇ : 83.
તસ્યાલમ્બનપ્રત્યયત્વેન[21]જન્યં પાષાણાદ્યાકારજ્ઞાનં[22]નિયમિતપ્રતિભાસતયા શબ્દસંસર્ગાયોગ્યમ્.
__________નોતેસ્__________
[21] મ્ -પ્રત્યક્ષયત્વેન; સ્હ્ -પ્રત્યક્ષયત્નેન.

[22] સ્હ્ -રકજ્ઞા-.
કથન્ [સ્હ્34] ધર્મિધર્માભિધાનાર્થક્રિયાયોજના [મ્16બ્] યાં[23]યોગ્યં[24]પ્રવર્તકમ્ ઇતિ ચેત્,
__________નોતેસ્__________
[23] સ્હ્ કિં ખલુ --- સાધર્મ્યાભિધાના-.
[24] મ્ & સ્હ્ -યામ્ અયોગ્યં.
તદ્દૃષ્ટાવ્ એવ દૃષ્ટેષુ સંવિત્સામર્થ્યભાવિનઃ[25]।
સ્મરણાદ્ અભિલાષેણ વ્યવહારઃ પ્રવર્તતે॥[26]
__________નોતેસ્__________
[25] મ્ -ર્થ્યંભાવિ-.
[26] = પ્વિન્ ઇ વ્. 18.ચ્f. ત્ર્ 12,3-23.
ન વિકલ્પકમ્[27]અપ્ય્ અધ્યક્ષમ્[28]. સ્વલ્પકાલાવસ્થિતત્વેન નિરોધનાદ્[29] ઊર્ધ્વસ્વબલોત્પન્નવ્યવહારો સ્માર્તવિકલ્પમ્[30]અપેક્ષતે. તદ્ એવમ્ તદુત્પન્નમ્.
__________નોતેસ્__________
[27] સ્હ્ સવિકલ્પ-.
[28] મ્ અપ્યક્ષધ્યક્ષં.
[29] ઓર્ નિરોધાદ્ ?. મ્ નિરોધાનાદ્ ; સ્હ્ નિધાનાદ્.
[30] મ્ -હારકસ્માર્ત્ત- ; સ્હ્ -હારકર્માત્ તુ વિક-.
નિર્વિકલ્પકેઽપ્ય્ અસ્તુ વ્યવહારકમ્. તતશ્ ચ જ્ઞાનૈર્ એવ પરસ્પરમ્ આલોચ્ય્ એવ વ્યવહાર્યવ્યહારકૈર્ ઉપદર્શકોપદર્શ્યમાનવ્યવસ્થા યાદૃશી સ્થાપિતા, કેવલમ્ અનુવદામસ્ તાદૃશીમ્ અપરવ્યુત્પત્તયે.
તસ્મિંશ્ ચ વિકલ્પેઽવિદ્યાનુભવવાસનોપનીતે[31][32]દ્રવ્યમ્, તદાશ્રિતાશ્ ચ જાત્યાદયો ઽવિદ્યાબલેન કલ્પિતાઃ. કુતશ્ ચિદ્ અનુભવસમ્બન્ધાશ્ ચ સંસ્થાનોપાધિપાષાણરૂપરસાદિસ્વભાવા[33]વિભાવ્યન્તે. દ્રવ્યાદાવ્ ઉપલબ્ધિલક્ષણપ્રાપ્તાનુપલબ્ધત્વેન બાધનાદ્ અવિદ્યાત્વમ્. ઉપલમ્ભસમ્ભાવિતત્વાચ્[34] ચ રૂપાદેર્ અર્થકત્વમ્[35][36], તતો દ્રવ્યાદેર્ અપૂર્વાર્થત્વેઽપ્ય્ અનર્થત્વાદ્ અપ્રામાણ્યમ્. રૂપાદૌ ગૃહીતગ્રહણાત્ સ્માર્તત્વમ્.[37] ન ચાપ્રસિદ્ધવિશેષ્યાદિકં[38]દુર્મતિવિસ્પન્દિતમ્.
__________નોતેસ્__________
[31] મ્ & સ્હ્ -નુભવવ્યસનો-. ( ચ્f . ત્ર્ 39,1-2; 43,4: અવિદ્યાનુભવવાસના-)
[32] ચ્f. પ્વ્ ઇ 68-91, 205; પ્વ્સ્વ્ 42, 13-18; 50, 17-20.
[33] ચ્f. ન્બ્ત્ 41, 5-42,2. ચ્f. ત્ભ્ 66, 11f.
[34] મ્ & સ્હ્ -ભવિત-.
[35] મ્ અર્થકંત્વં.
[36] ચ્f. પ્વ્સ્વ્ અદ્ પ્વ્ ઇ 215; પ્વ્ ઇઇઇ 6.
[37] ચ્f. હ્બ્* 2, 20-3,16.
[38] મ્ -સિદ્ધરવિશે- ; સ્હ્ -સિદ્ધે વિશે.
સાધર્મ્યાદિદૃગપેક્ષાયાં હિ તથાલક્ષિતં રજતશુક્તિવત્.[39]
__________નોતેસ્__________
[39] ચ્f. પ્વ્ ઇઇઇ 360, 362.
[40]અસ્તીયમ્ અપિ યા ત્વ્ અન્તરુપપ્લવસમુદ્ભવા[41]॥
દોષોદ્ભવા[42]પ્રકૃત્યા સા વિતથપ્રતિભાસિની।
અન [મ્17અ] પેક્ષિતસાધર્મ્યદૃગાદિ તૈમિરાદિવત્[43]॥[44]
__________નોતેસ્__________
[40] ય્ ઇ : 84.
[41] મ્ અન્તરૂપ-.
[42] મ્ & સ્હ્ -ભવાત્.
[43] મ્ -દિસ્તૈમિ- ; સ્હ્ -દિ સૌષિરા-.
[44] = પ્વ્ ઇઇઇ 361ચ્દ્-362 = પ્વિન્ ઇ 53ચ્દ્-54.ચ્f. પ્વ્સ્વ્ 50, 17f.
એકં ધર્મિણમ્ ઉદ્દિશ્ય નાનાધર્મસમાશ્રયમ્।

વિધાવ્ એકસ્ય તદ્ભાજમ્ ઇવાન્યેષામ્[45]ઉપેક્ષકમ્॥
__________નોતેસ્__________
[45] મ્ -ન્યૈષામ્.
નિષેધે તદ્વિવિક્તઞ્ ચ તદન્યેષામ્ અપેક્ષકમ્।
[સ્હ્35] વ્યવહારમ્ અસત્યાર્થં પ્રકલ્પયતિ ધીર્ યથા॥
તં તથૈવાવિકલ્પ્યાર્થભેદાશ્રયમ્[46]ઉપાગતાઃ।
અનાદિવાસનોદ્ભૂતં બાધન્તેઽર્થં ન લૌકિકમ્॥[47]
__________નોતેસ્__________
[46] સ્હ્ -વિકલ્પાર્થ" ભે-.
[47] = પ્વ્ ઇવ્ 232-4 = પ્વિન્ ઇઇ વ્.23-25 (= 24-26. ચ્f. છ્. લિન્દ્ત્નેર્, મર્ગિનલિઅ તો ધર્મકીર્તિઽસ્ પ્રમાણવિનિશ્ચય ઇ-ઇઇ, wzક્સ્ 28, 1984). ચ્f. પ્વિન્ ઇઇ-2 પ્. 43.
યદ્ય્ અયમ્ અવિદ્યાવિર્ભૂતદ્રવ્યાદિવિવર્તો વિકલ્પઃ, કથમ્ અખિલજન્તુસન્તાનસમ્ભવી, કથઞ્ ચ મહદ્ભિર્ અપિ શાસ્ત્રકૃદ્ભિર્ અનુવર્તિતઃ, કથઞ્ ચ ભવતામ્ અપિ પ્રતિપદ્યાપ્ય્ અવિદ્યાત્વં તથૈવ દ્રવ્યાદિવ્યવહારાભિનિવેશઃ. નિયતસ્વલક્ષણપ્રતિભાસજનિતત્વાત્ સર્વસન્તાનસમ્ભવી, સ્વલક્ષણસ્યૈવ દ્રવ્યાદિત્વેન પ્રત્યાકલનાત્. તત્પ્રાપ્તૌ તદર્થક્રિયાપ્રતિલમ્ભે સમાપ્તત્વાદ્ અભિલાષસ્ય[48]બાધકાનવધાનમ્.
__________નોતેસ્__________
[48] મ્ અભિલાસસ્ય; સ્હ્ અભિલાપસ્ય.
શાસ્ત્રકારૈર્ અપિ વિકલ્પપ્રત્યયસ્યૈવ સુખકાઙ્ક્ષદ્ભિસ્[49]તથૈવ વ્યવસ્થાપિતમ્-
__________નોતેસ્__________
[49] સ્હ્ સ્વર્ગંકાઙ્-.
વિકલ્પવ્યવહારેષુ સમાનૌ બાલપણ્ડિતૌ।[50]
__________નોતેસ્__________
[50] ચ્f. તત્ત્વોપપ્લવસિંહ (એ. fરન્ચો, "પેર્ચેપ્તિઓન્, ક્નોwલેદ્ગે અન્દ્ દિસ્બેલિએf", સ્તુત્ત્ગર્ત્, 1987), પ્. 68, 7: "લોકવ્યવહારં પ્રતિ સાદૃશૌ બાલપણ્ડિતૌ"; ત્રૈકાલ્યપરીક્ષા (દિગ્નાગ), વ્. 4 (= વ્પ્ ઇઇઇ-3-55) ચ્દ્: જ્ઞાનં પ્રત્ય્ અભિલાસં ચ સાદૃશં બાલપણ્ડિતૌ".
કેવલં બાધિતત્વવ્યવસાયાત્ પણ્ડિતસ્ તદિતરો બાલઃ. મોક્ષાકાઙ્ક્ષયા પ્રતિક્ષણક્ષીણતામ્ અભિલક્ષ્ય "પ્રત્યક્ષસ્ય પરીક્ષિતં સાક્ષાત્કરણં[51]દ્રવ્યાદિકં પ્રતિ નાસ્તી"ત્ય્ આખ્યાતમ્.
__________નોતેસ્__________
[51] સ્હ્ -કરશં.
શાસ્ત્રકારાણામ્ અપ્ય્ અર્થેષ્વ્ અત્રા [મ્17બ્] ન્યાવિપરીતસ્વભાવોપસંહારસમ્ભવાત્. શાસ્ત્રં [52] હિ મોહનિવર્તનમ્[53]આરબ્ધમ્. સ્થૂલપરામર્શાદ્[54]વ્યામોહઃ, સ ચ સૂક્ષ્માવાન્તરપરામર્શાદ્[55] અપસરતિ.
__________નોતેસ્__________
[52] મ્ ઓમ્. ઃ.
[53] ચ્f. ત્ર્ 11, 2: "શાસ્ત્રં મોહનિવર્તનમ્"; 11, 13-14: "વ્યામોહાપોહયરબ્ધમ્ એવ શસ્ત્રમ્".
[54] ય્ ઇ : 85.
[55] સ્હ્ -મર્શદ્.
યથા રૂપમ્ ઇતિ ચક્ષુર્વિજ્ઞાનજનકત્વેન સઙ્કેતઃ કૃતઃ એવં સ્વગ્રાહીન્દ્રિયજ્ઞાનાપેક્ષયા રસાદિકેઽપિ વાક્યમ્[56]. તતો ઘટપટપઙ્કપલ્લવાદિષુ તદન્યવ્યાવૃત્તેન રૂપેણ રૂપાદયો ઽભિન્નાઃ[57]વ્યવહ્રિયન્તે. વ્યવહારહેતુર્ એકપ્રત્યવમર્શપ્રત્યયઃ, એકસ્ય પ્રત્યવ [સ્હ્36] મર્શ[58]એકત્વારોપી[59]પ્રત્યવમર્શ ઇત્ય્ અર્થઃ. સ ચાપ્ય્ અવિદ્યાવશાદ્[60] એકત્વારોપી. તદ્બલાત્ સામાન્યં કલ્પયન્તિ, અરૂપાદિરૂપસામાન્યાનુપલમ્ભાન્તરપરામર્શાત્[61][62] તન્નિષેધઃ.
__________નોતેસ્__________
[56] સ્હ્ વાચ્યમ્.
[57] મ્ ઓમ્. ઃ.
[58] સ્હ્ -મર્શઃ.
[59] મ્ -આરોરોપી.
[60] મ્ & સ્હ્ ચાપિ વિદ્યા-.
[61] સ્હ્ સ્વરૂપા-.
[62] ચ્f. ત્ર્ 38, 11: "દ્રવ્યમ્ અરૂપાદિરૂપમ્"; ન્ચ્ 780, 2: "ન સામાન્યાખ્યઃ, અરૂપાદિત્વાત્, ખપુષ્પવત્".
એકપ્રત્યવમર્શાર્થજ્ઞાનાદ્યેકાર્થસાધને।
ભેદેઽપિ નિયતાઃ કેચિત્ સ્વભાવેનેન્દ્રિયાદિવત્॥[63]
__________નોતેસ્__________

[63] = પ્વ્ ઇ 73.
તદતદ્વિભાગોઽપિ તદેકપરામર્શબહુલેન સકૃદ્ ઉપપદ્યતે. અતશ્[64]ચ વાન્યોન્યાશ્રયણમ્ અપિ નાશ્રયણીયમ્.
__________નોતેસ્__________
[64] સ્હ્ અત એવાન્યો-.
દૃશ્યવિકલ્પ્યાવ્[65]અર્થાવ્ એકીકૃત્ય વ્યવહારપ્રવૃત્તેર્[66]વિસંવાદશ્[67] ચ. દૃશ્યઃ સ્ફુટત્વેન ગૃહ્યમાણઃ, પૂર્વતયા પ્રતીયમાનો વિકલ્પ્યઃ[68]. કઃ પુનર્ અસૌ, ઉભયથાપિ નીલ એવૈકીભૂતોઽર્થઃ. સ ચાસ્ફુટો નીલોઽર્થક્રિયાવિરહલક્ષણબાધકપ્રમાણેન.
__________નોતેસ્__________
[65] મ્ & સ્હ્ -વિકલ્પાવ્.
[66] વ્ર્ 55, 16-17; 73, 25. ચ્f. પ્વ્સ્વ્ 39, 7-8: "તે તુ..... દૃશ્યવિકલ્પ્યાવ્ અર્થાવ્ એકીકૃત્ય પ્રવર્તન્તે". તુસ્ પ્. 92; 93: "દૃશ્યવિકલ્ય્પાવ્ અર્થાવ્ એકિકૃત્ય તદધ્યવસાયેન પ્રવર્તન્તે". ચ્f. જ્ 226, 24-25; ર્ 137, 3f.
[67] મ્ & સ્હ્ -વૃત્તેરવિસં-.
[68] સ્હ્ વિકલ્પઃ.
"પરમાર્થાન્યવ્યા [મ્18અ] વૃત્તિસ્વભાવોઽપોહ[69]" ઇત્ય્ ઉચ્યતે. એતેન સ્વવાગ્વિરોધોઽપિ પ્રત્યાખ્યાતઃ.
__________નોતેસ્__________
[69] ચ્f. ત્ર્ 37, 7: "આદ્યાપોહોઽન્યવ્યાવૃત્તિર્".
"નૈમિત્તિક્યાઃ શ્રુતેર્ અર્થમ્ અર્થં વા પારમાર્થિકમ્[70]।
શબ્દાનાં પ્રતિરુન્ધાનો ન બાધ્યસ્[71]તેન વર્ણિતઃ॥"[72]
__________નોતેસ્__________
[70] મ્ પારપારમાર્થિ-.
[71] સ્હ્ બાધ્યન્તે (ન વર્ણ્ણિતઃ). મ્ ( પ્રિન્ત્ !) નોત્ ચ્લેઅર્ .
[72] = પ્વ્ ઇવ્ 128 = પ્વિન્ ઇઇઇ વ્.28. ચ્f. ત્. તનિ, "થે પ્રોબ્લેમ્ ઓf ઇન્તેર્પ્રેતતિઓન્ ઓન્ પ્રમાણવિનિશ્ચય ઇઇઇ અદ્ વ્વ્. 28-29" (થે બુલ્લેતિન્ ઓf થે કોછિ નતિઓનલ્ ચોલ્લેગે ઓf તેછ્નોલોગ્ય્, નો. 29, 1988).
ઇતિ ન્યાયાત્. તથૈકપ્રત્યવમર્શનિયમે[73]
__________નોતેસ્__________
[73] મ્ & સ્હ્ તથા એક-.
વાચકલિઙ્ગસમ્બન્ધસામાન્યસામાનાધિકરણ્યાદિવ્યવહારા[74][75]જ્ઞાતવ્યાઃ.
__________નોતેસ્__________
[74] સ્હ્ -વહારાજ્.
[75] ચ્f. પ્વ્ ઇ 85-86; પ્વ્સ્વ્ 42, 5-43, 11.
[76]વિચ્છેદં સૂચયન્ન્[77]એકમ્ અપ્રતિક્ષિપ્ય વર્તતે।
યદાન્યં તેન સ વ્યાપ્ત એકત્વેન ચ ભાસતે॥
__________નોતેસ્__________
[76] ય્ ઇ : 86.
[77] સ્હ્ સૂત્રયન્ન્.
સામાનાધિકરણ્યં[78]સ્યાત્ તદા બુદ્ધ્યનુરોધતઃ।[79]
__________નોતેસ્__________
[78] મ્ સામાન્યનાધિક-.
[79] = પ્વ્ ઇ 131-132અબ્.
[સ્હ્37]અન્યથા નીલોત્પલાદિશબ્દાનાં ગુણજાત્યાદિભેદાદ્ અનેકાર્થત્વેનૈકત્રોપસંહારાભાવાન્[80]ન સામાનાધિકરણ્યમ્, નાપિ વિષયત્વે[81]ઽપ્ય્ એકત્રોપસંહારસ્[82]તન્નિમિત્તાનામ્ એકત્ર સમવાયાદ્ ઇતિ ચેત્, આયાસેવત્[83]વિવર્તતે સ્વપક્ષનિર્વાહનિર્બન્ધેનાન્ધમ્-ભવિષ્ણુઃ પરઃ. પરમ્ અયમ્ અનુપલમ્ભો ભૂયિષ્ઠદૌષ્ટર્યનિષ્ઠ્યૂતપરાનુરોધઃ[84]પરિપન્થી. તતશ્ ચાદ્યાપોહો[85] ઽન્યવ્યાવૃત્તિર્[86][87]એકપ્રત્યવમર્શવિષયો[88]દૃશ્યવિકલ્પ્યાર્થૈકીકૃતઃ[89]સ્વભાવ ઇત્ય્ અનર્થાન્તરમ્. ગતમ્ આનુષઙ્ગિકમ્.
__________નોતેસ્__________
[80] મ્ & સ્હ્ -ત્વેન એક.
[81] સ્હ્ -પ્વે.
[82] મ્ એકક.. પોસં- ( ઓને લેત્તેર્ નોત્ ચ્લેઅર્ ) ; સ્હ્ એકતોપસં-.

[83] સ્હ્ આયાત્મવત્.
[84] મ્ લોઓક્સ્ નોત્ -દૌ- ( સ્હ્ ).
[85] મ્ -દ્યાપ્પોહો.
[86] સ્હ્ -પોહોઽનન્ય-.
[87] ચ્f. ત્ર્ 36, 12.
[88] સ્હ્ પ્રત્યેવ-.
[89] મ્ & સ્હ્ વિકલ્પા-.
સામાન્યવ્યવહારવદ્[90]ઘટાદિદ્રવ્યવ્યવહારોઽપિ જ્ઞેયઃ.
__________નોતેસ્__________
[90] મ્ -વદ્યદ્ઘટા-.
તેષામ્ એવ ઘટાદીનાં[91]સાધારણં યત્ ફલમ્ ઉદકાહરણમ્, તત્ર [મ્18બ્] યે હેતવો ન ભવન્તિ ઘટસન્નિવેશેનાવસ્થિતા રૂપાદયઃ, તેભ્યો વ્યવચ્છેદે ઘટશ્રુતિઃ. એવં ઘટાદિશ્રુતિર્ અપિ વિવૃતા. ઉક્તઞ્ ચ
__________નોતેસ્__________
[91] મ્ & સ્હ્ રૂપાદીનાં.
"રૂપાદિશક્તિભેદાનામ્ અનાક્ષેપેણ વર્તતે।
તત્સમાનફલાહેતુવ્યવચ્છેદે[92]ઘટશ્રુતિઃ॥
__________નોતેસ્__________
[92] મ્ & સ્હ્ -ચ્છેદઘ-.
તતો[93]ન રૂપં ઘટ ઇત્ય્ એકાધિકરણા શ્રુતિઃ।
ભેદશ્[94]ચાયમ્ અતો જાતિસમુદાયાભિધાયિનોઃ[95]॥"[96]ઇતિ.
__________નોતેસ્__________
[93] અતો ઇન્ અલ્લ્ પ્વ્-કારિકા એદિતિઓન્સ્ .
[94] ભેદોઽયમ્ ઈદૃશો ઇન્ મિયસકઽસ્ એદિતિઓન્ (અચ્ત ઇન્દોલોગિચ, ઇઇ, પ્. 16).
[95] મ્ -યિ(?)નોર્.
[96] = પ્વ્ ઇઇ 100-1.
સંસ્થાનવર્ણાવયવૈર્ વિશિષ્ટે યઃ પ્રવર્તતે।
શબ્દો ન તસ્યાવયવે પ્રવૃત્તિર્ ઉપલભ્યતે॥[97]
__________નોતેસ્__________
[97] = વ્પ્ ઇઇ-155 (બ્-પાદ wઅ "...ઽર્થે પ્રયુજ્યતે". મત "...યઃ..." નો વરિઅન્ત્ મો અરુ.).
[98]યથા ચક્રચિત્રાઢકાદયઃ[99].
__________નોતેસ્__________
[98] ય્ ઇ : 87.
[99] મ્ ચક્ર । ચિત્ર-આઢકા-.
[સ્હ્38] નનુ તન્તુષુ પ્રાવરણાદિકાર્યં સમ્ભવિ, ઘટે[100]ઽસમ્ભવિ[101], તતસ્ તત્ તેભ્યોઽર્થાન્તરં ઘટઃ[102]. યથા -- ઉદકધારણમ્ અસમ્ભવિ પટે ઘટે સમ્ભવત્, પટાદ્ ઘટં ભેદેન વ્યવસ્થાપયતિ. સત્યમ્. સિધ્યત્ય્ એવમ્ અર્થાન્તરમ્. ન પુનઃ ક્રિયાવદ્ ગુણવત્ સમવાયિકારણં[103]દ્રવ્યં પરાભિપ્રેતં સિધ્યતિ. રણ્ડાકરણ્ડપરિપિણ્ડિતેભ્યો હિ તન્તુભ્યસ્[104]તાનપ્રતિતાનીભૂતા અન્યે[105]તન્તવઃ શક્તિભેદેઽપિ ભિન્નાઃ સિધ્યન્તિ.
__________નોતેસ્__________
[100] મ્ & સ્હ્ પટે.
[101] મ્ -ટે સમ્ભવિ.
[102] મ્ & સ્હ્ પટઃ.
[103] ચ્f. વ્સ્ 1, 1.4: "ક્રિયાવદ્ ગુણવત્ સમવાયિકારણમ્ ઇતિ દ્રવ્યલક્ષણમ્".
[104] ચ્f. વ્ર્ 37, 1f.: "રણ્ડાકરણ્ડપિણ્ડિતતન્તુભ્યઃ.....સિતાતાનવિતાનવસ્થા... ".
[105] સ્હ્ -ભૂતાસ્ત્વન્યે.

ન વયં દ્રવ્યસ્યોપરિ બદ્ધક્રુદ્ધઃ[106], કિન્ તર્હિ પ્રત્યક્ષમ્ એવન્ નક્ષતે[107] ઽનુપલભમાનં દ્રવ્યમ્ અરૂપાદિરૂપમ્[108]. તસ્માન્ નૈકરૂપા રૂપાદયસ્ તન્ત્વાદયો વા, તેષામ્ એવાન્તરશક્તિભેદાદ્ રૂપતન્તુઘટપટરજ્જુપ્રભૃતયો વ્યપદેશાઃ[109], ન તુ વ્યપ [મ્19અ] દેશેભ્યો[110]ઽર્થાન્તરપરિકલ્પનમ્[111]ઉચિતમ્. તદ્ ઉક્તમ્ "અપરાપરપ્રત્યયયોગેન[112]પ્રતિક્ષણં સન્તવન્તઃ[113]સંસ્કારા યદ્ય્ અપિ કુતશ્ચિત્ સામ્યાત્[114] સરૂપાઃ પ્રતીયન્તે, તથાપિ ભિન્ન એવૈષાં સ્વભાવઃ[115], તેન કિઞ્ચિદ્ એવ કસ્ય ચિત્ કારણમ્"[116] ઇતિ.
__________નોતેસ્__________
[106] મ્ & સ્હ્ -ક્રુધઃ.
[107] મ્ -ક્ષમ્ એવન્નક્ષમેવન્નક્ષતે.
[108] ચ્f. ત્ર્ 36, 2-3: "અરૂપાદિરૂપસામાન્ય- ( સ્હ્ wઅ સ્વરૂપાદિરૂપસામાન્ય-)".
[109] ચ્f. પ્વ્ ઇ 82.
[110] મ્ રેપેઅત્સ્ વ્યપ.
[111] સ્હ્ ઓમ્. પરિ.
[112] સ્હ્ -પ્રન્યય-.
[113] સ્હ્ સન્તન્તન્ત (સન્તન્વાનાઃ?).
[114] મ્ સામ્યત્ સરૂ-; સ્હ્ સામાન્યરૂપાઃ.
[115] મ્ & સ્હ્ -વસ્ તેન.
[116] = હ્બ્ 12*, 4-7 = વ્ર્ 9, 17-19.
દ્રવ્યાદિપરપરિકલ્પિતં દૃશ્યમ્ અદૃશ્યં[117]વાસ્તુ[118].
__________નોતેસ્__________
[117] મ્ દૃશ્યદૃશ્યં.
[118] મ્ & સ્હ્ વાઽસ્તુ.
"અપ્રવૃત્તિઃ[119]પ્રમાણાનામ્ અપ્રવૃત્તિફલાસતિ।"[120]
__________નોતેસ્__________
[119] મ્ & સ્હ્ ઓમ્. ઃ.
[120] = પ્વ્ ઇ 3અબ્.
ઇતિ ન્યાયાત્[121]સદ્ ઇતિ ન વ્યવહર્તવ્યમ્. એકપ્રત્યવમર્શમ્ અપેક્ષ્યાપુનરુપલભ્યમાનેન[122] વ્યવહારઃ.
__________નોતેસ્__________
[121] મ્ ઽસતીતિ ન્યા-; સ્હ્ ઽસતી" ઇતિ ન્યા-.
[122] સ્હ્ -ર્શમનપે-.
તદ્ એવમ્ [સ્હ્39] ઇન્દ્રિયાર્થાદ્ ઉત્પદ્યમાનં નિયતપ્રતિભાસમ્[123][124]અપિ યત્પ્રતિભાસાચ્[125] ચાવિદ્યાનુભવવાસનાવશાદ્[126][127]ઉદીયમાનં જ્ઞાનમ્.
__________નોતેસ્__________
[123] ચ્f. ન્બ્ત્ 49, 1-51, 3.
[124] ય્ ઇ: 88.
[125] સ્હ્ યત્ પ્ર-.
[126] મ્ -સાઞ્ ચાવિ- ; સ્હ્ -સાઽર્થ્યાઽવિ-.
[127] ચ્f. ત્ર્ 34, 9; 43, 4.
અત્ર પ્રયોગઃ ----- યત્ પૂર્વાપરકાલસ્વભાવાનનુસન્ધાયિ[128]
__________નોતેસ્__________
[128] ચ્f. ત્ભ્ 11, 15f: "પૂર્વાપરમ્ અનુસન્ધાય શબ્દસઙ્કીર્ણાકારા પ્રતીતિર્.....; પ્વ્ ઇઇઇ 174=પ્વિન્ ઇ વ્.8.
રૂપાદ્યેકાકારનિયતપ્રતિભાસં જ્ઞાનં ન તત્[129]
__________નોતેસ્__________
[129] સ્હ્ ઇન્સેર્ત્સ્ તુ; મ્ તત્ તત્?
સઙ્કેતવ્યવહારકાલોપયોગિશબ્દસંસર્ગયોગ્યપ્રતિભાસમ્, યથા રૂપાદિવિકલ્પવિજ્ઞાનસ્વરૂપવિષયોઽનુભવઃ[130][131], યથોક્તસાધનોપેતઞ્ ચ ચક્ષૂરૂપજનિતં[132] વિજ્ઞાનમ્.
__________નોતેસ્__________

[130] સ્હ્ ઇન્સેર્ત્સ્ હ્ય્ ; મ્ -ષયો અનુ-.
[131] ચ્f. ન્બ્ ઇ સ્. 5: "અભિલાપસંસર્ગયોગ્યપ્રતિભાસા પ્રતીતિઃ કલ્પના".
[132] મ્ વિજ્ઞાતનં.
અયં કારણવિરુદ્ધોપલમ્ભઃ[133][134]સમ્ભાવનીયઃ[135]. નાસિદ્ધિઃ[136].
__________નોતેસ્__________
[133] મ્ ઇન્સેર્ત્સ્। (દણ્ડ).
[134] ચ્f. પ્વ્ ઇઇઇ 287.
[135] મ્ & સ્હ્ -નીયો.
[136] મ્ & સ્હ્ -દ્ધિસિન્-.
સિન્ધુરવધૂવિધૂતત્વેન
"પ્રતિભાસોઽસ્ય નાસ્યેતિ નોપપત્તેસ્ તુ ગોચરઃ।" ઇતિ,
"સંવેદનસ્ય તાદાત્મ્યે ન વિવાદોઽસ્તિ કસ્ય ચિત્।"[137]
__________નોતેસ્__________
[137] = પ્વ્ ઇઇઇ 422અબ્.
ઇતિ ન્યાયાત્. સ્વરૂપસંવેદનાદ્ એવ યથોક્તનિયતસ્વભાવસિદ્ધેઃ. અનિયતપ્રતિભાસે શબ્દસઙ્કેતસ્ય સુસઙ્કલિતત્વાત્[138]કાર્યકારણભાવસિદ્ધૌ સત્યાં ન શંસનીયમ્[139] અંશેનાપિ[140] સંશયાવહત્વમ્ અસ્ય. નાપિ વિરોધોઽપિ નામાસ્ય સન્નિધાનમ્ અનુબધ્નાતિ.
__________નોતેસ્__________
[138] સ્હ્ સસઙ્ક-.
[139] મ્ સંશ-.
[140] મ્ -નીયં મંશે-.
સપક્ષતામ્ આવહતિ, વિકલ્પવિજ્ઞાનસ્વભાવાનુ[મ્19બ્]ભવે સમ્ભવાત્.[141]
__________નોતેસ્__________
[141] ચ્f. ત્ર્ 39, 6: "યથા રૂપાદિવિકલ્પજ્ઞાનસ્વરૂપવિષયોઽનુભવઃ".
જ્ઞાનપરોક્ષતાપક્ષસ્ તુ ક્ષપયિષ્યતે.
અનિયતપ્રતિભાસં કથં કારણં[142]શબ્દયોજનાયાઃ. ઉચ્યતે---
__________નોતેસ્__________
[142] સ્હ્ કરણં.
"વિશેષણં[143]વિશેષ્યઞ્ ચ સમ્બન્ધં લૌકિકીં સ્થિતિમ્।
ગૃહીત્વા સઙ્કલય્યૈતત્ તથા પ્રત્યેતિ નાન્યથા॥
__________નોતેસ્__________
[143] મ્ & સ્હ્ ઓમ્. ં.
યથા દણ્ડિનિ"[144]
__________નોતેસ્__________
[144] = પ્વ્ ઇઇઇ 145-146અ. ચ્f. પ્વિન્ ઇ વ્. 7.
યદ્ વિજ્ઞાનં વિશેષણરૂપતયા વાચકં પરિચ્છિનત્તિ, રૂપતયા ચ નીલાદિકમ્.
સમ્બન્ધવ્યવહારકાલવ્યાપિનાપિ[145]સ્વભાવેન વિશેષણં વિશેષ્યઞ્ ચ ભવદ્ ભવેત્.
__________નોતેસ્__________
[145] ય્ ઇ: 89.
તાદૃશઞ્ ચ રૂપં ગૃહ્ણદ્ વિશેષણં વિશેષ્યં [સ્હ્40] વા ગૃહ્ણીયાત્.
વિશેષણવિશેષ્યયોશ્[146]ચ સમ્બન્ધમ્. લૌકિકીં સ્થિતિં પુરુષો દણ્ડી ન પુરુષી દણ્ડ ઇતિ.
__________નોતેસ્__________

[146] મ્ & સ્હ્ -ણવિશેષયોશ્.
શિરોમાન્[147]સમગ્રેણ[148]શૃઙ્ગેણ શૃઙ્ગી, ન ગલકે લમ્બમાનેન. તથા સમસ્તં સ્મૃત્વા વિશેષણયુક્તવિશેષ્યં સકૃદ્ ગૃહ્ણાતિ, નાનેવંરૂપત્વે.
__________નોતેસ્__________
[147] મ્ -માદ્?
[148] મ્ -ગ્રેન.
તથા હિ પુરુષશ્ ચાસ્તિ દણ્ડશ્ ચ, કિં ન સર્વે દણ્ડિનઃ સંયોગાચ્ ચેત્, સંયોગોઽપ્ય્ અસ્તિ.
કિં ન સર્વે દણ્ડિનઃ, સંયોગસ્ય ગુણત્વેન યત્રાસૌ સમવેતઃ સ એવ દણ્ડીતિ ચેત્, સમવાયોઽપ્ય્ અસ્તિ. કિં ન સર્વે દણ્ડિનઃ, યદઙ્ગતયા ગૃહ્યતે સ એવ દણ્ડીતિ ચેત્, એવં તર્હિ દણ્ડાદેર્ અપિ[149]સાંવૃતતામ્ અભિખ્યાયાત[150].
__________નોતેસ્__________
[149] મ્ લોઓક્સ્ -દેવપિ ઓર્ -દેચપિ.
[150] મ્ -વૃતાતિ?આયાતં; સ્હ્ -વૃતાઽભિવ્યાપાતમ્(?).
યત્ પૂર્વાપરકાલાનનુસન્ધાયિ વિશેષણેન સહ વિશેષ્યસ્યાગ્રાહકઞ્[151]ચ[152]તન્ નિયતપ્રતિભાસમ્ ઉચ્યતે, તત્ કથં ન કારણં વિરુદ્ધમ્.
__________નોતેસ્__________
[151] મ્ & સ્હ્ -સ્યગ્રાહ-.
[152] સ્હ્ ઓમ્ . ચ.
પ્રબલવિકલ્પવાસનાપવનરયપ્રેર્યમાણાત્મનો જ્ઞાનપાદપસ્યાન્યત્ર પ્રતિપચ્છાયાન્યત્રાધ્યવસાયપાણ્ડુપત્રપ્રયાતઃ[153][154].
__________નોતેસ્__________
[153] મ્ ઽન્યત્રાવધ્ય-.
[154] સ્હ્ -ત્રપાતઃ!
અથ કો[155]ઽધ્યવસાયો નામ. યદિ ગ્રહણં ગ્રહણમ્ ઇતિ વક્તવ્યમ્, અથાપિ [મ્20અ] તદભાવસ્ તથાપ્ય્ અગ્રહણમ્ એવાસ્તુ. સત્યમ્. અસન્નિહિતતયાનુસન્ધાનમ્ અધ્યવસાયો ગ્રહણવિશેષઃ.
__________નોતેસ્__________
[155] ઓર્ કથં કો? મ્ & સ્હ્ કથકો.
યત્ સ્મરણાદિસામગ્રીરહિતેન્દ્રિયજનિતં[156]તન્ નિર્વિકલ્પમ્[157]અસ્તુ, યત્ સ્મરણાદિસામગ્રીસવ્યપેક્શેન્દ્રિયજં તદ્ વિકલ્પકમ્[158]અસ્તુ. ન, [સ્હ્41] અવિષયેઽવૃત્તેઃ.
__________નોતેસ્__________
[156] સ્હ્ ગ્રીસવ્યપેક્ષેન્દ્રિ-.
[157] સ્હ્ -લ્પકમ્.
[158] સ્હ્ તત્ સવિકલ્-.
પ્રત્યક્ષસ્યાસન્નિહિતં[159]વિશેષણત્વાદિ ન વિષયઃ. વિશેષણત્વં હિ ન વસ્તુનઃ[160]સમ્પ્રત્ય્ અસ્તિ.
__________નોતેસ્__________
[159] ય્ ઇ: 90.
[160] સ્હ્ વસ્તુતહ્.
અસ્તિત્વે[161]કિં[162]સ્મરણેન, તતશ્ ચ સ્મરણેનોપનીતમ્ અપિ વિશેષણત્વાદિ નાસન્નિહિતત્વં[163] જહાતિ.
__________નોતેસ્__________
[161] મ્ અસ્તિકેત્વે.
[162] સ્હ્ કિ.
[163] સ્હ્ ત્વાદિના સન્નિ-.
તસ્માદ્ અસન્નિહિતત્વાત્ પ્રત્યક્ષાવિષયઃ.
ન ચ જાત્યાદિવિશિષ્ટાર્થવિકલ્પશ્ ચક્ષુરર્થસન્નિધાવ્ એવ ભવતિ, અતીતાદિષ્વ્ અપિ સમ્ભવાત્, વિના ચાર્થૈઃ નિમીલિતવિલોચનસ્યાપિ[164]ગૌર્ ઇતિ વિકલ્પનાત્.[165]
__________નોતેસ્__________
[164] સ્હ્ -ચનન્યાયિ-.
[165] ચ્f. ત્ભ્ 12, 15f. ત્ભ્ 13,2-4: યદિ પુનઃ કલ્પનાજ્ઞાનમ્ અર્થાદ્ ઉપજાયતે, તેનાપિ તદા ઘટાદિર્ અર્થો દૃશ્યેત. તતશ્ ચાન્ધસ્યાપિ રૂપદર્શનપ્રસઙ્ગઃ, ન ચાસ્તિ.

નાન્યથેદન્તયેતિ[166]ચેત્. ઇદન્તયા વિશિષ્ટં જ્ઞાનં ન[167]સન્નિહિતાર્થનિશ્ચયરૂપમ્ અધ્યક્ષમ્ અક્ષસાપેક્ષઞ્ ચ, ઉભયનિરપેક્ષત્વાત્[168]. તથા હિ "શુક્લો ગૌર્ અયમ્" ઇતિ ચાક્ષુષો[169] ઽનન્તરં તથા સ્પૃશતો ઽપિ "સુકુમારઃ શુક્લો ઽયં ગૌર્" ઇતિ. ઉભયવિષયમ્ અપિ નિશ્ચયનમ્ ઇદન્તયા વિશિષ્ટમ્.
__________નોતેસ્__________
[166] મ્ -દન્તત્પ્રયેતિ.
[167] મ્ & સ્હ્ ઓમ્ . ન.
[168] મ્ ઉભય । નિર-.
[169] મ્ ચક્ષુ-.
ન ચાન્ધતમસે રૂપસ્ય શક્તિર્ અસ્તિ, ન વા ચક્ષુષઃ. ન ચ સ્પર્શેનેન્દ્રિયેણ[170]રૂપગ્રહણમ્ એવં સ્પર્શસ્ય ચક્ષુષિ વ્યભિચારો વાચ્યઃ. તસ્માચ્ ચક્ષુઃસ્પર્શનાભ્યાં[171]ભિન્નં વિષયમ્ ઉપલભ્યાન્યદ્ એવ તત્સહચરસમુદાયવિષયં સ્માર્તમ્[172]અભેદજ્ઞાનમ્ ઉત્પદ્યતે.[173][174] તથા વિશેષ્યાન્ સ્વૈર્ ઇન્દ્રિયૈર્ ભિન્નાન્ ઉપલભ્યાર્થાન્તરવ્ય[મ્20બ્]વચ્છેદવિષયમ્[175]અભેદેન[176] સર્વત્ર માનસં જ્ઞાનમ્ ઉત્પદ્યતે. ન ભાવગુણત્વયોઃ પ્રત્યક્ષમ્, તસ્યાનુપલક્ષણાત્[177].
__________નોતેસ્__________
[170] સ્હ્ સ્પાર્શે-.
[171] સ્હ્ ઓમ્ . ઃ.
[172] સ્હ્ સ્પર્શમ્.
[173] = પ્સ્વ્ (મ્. હત્તોરિ, "દિગ્નાગ, ઓન્ પેર્ચેપ્તિઓન્" હર્વર્દ્ ઓરિએન્તલ્ સેરિએસ્, નો. 47, ચમ્બ્રિદ્ગે, 1968) પ્. 48, 6-10 (ત્રન્સ્લતિઓન્); પ્. 204, 35-37; પ્. 205, 34-36.
[174] = પ્સ્વ્ (મ્. હત્તોરિ, ઓપ્. ચિત્.) પ્. 48, 15-28 (ત્રન્સ્લતિઓન્); પ્. 206, 1-7; 205, 37-207,5.
[175] અર્થ( તિબ્ દોન્) અદ્દેદ્ fરોમ્ પ્સ્વ્ .
[176] સ્હ્ -ષયભેદે.
[177] સ્હ્ -પલમ્ભાત્.
પ્રત્યક્ષાભિમાન એષ[178]કુતાર્કિકાણામ્, પ્રત્યક્ષાસન્નિવૃત્તિત્વાત્.
__________નોતેસ્__________
[178] મ્ -માનં એષ; સ્હ્ માનમ્ એષુ.
ઉક્તઞ્ ચ [સ્હ્42] "દર્શનસ્પર્શનાન્વયો[179]માનસ એવ સ્માર્તો[180]વિભ્રમ" ઇતિ. "યમ્ અહમ્ અદ્રક્ષં તમ્ એવ[181]હિ સ્પૃશામી"તિ[182]વિકલ્પાદ્[183]દ્રવ્યપરિકલ્પઃ કલ્પાવધિવ્યસનમ્, ભ્રાન્ત્યૈવ સમર્થિતત્વાત્. તસ્માન્ મનો ઽભિસંસ્કૃતમ્ અર્થવિશેષણમ્ અર્થં નેન્દ્રિયં પ્રત્યેતિ.
__________નોતેસ્__________
[179] સ્હ્ -ર્શનાઽનન્વયો.
[180] ય્ ઇ: 91.
[181] મ્ યમહામુદ્રાક્ષકં તમ્ એવ; સ્હ્ યમહામુદ્રાક્ષિત[?]મેવ.
[182] ન્ભ્ અદ્ ન્સ્ 3, 1, 1: "...યમ્ અહમ્ અદ્રાક્ષં ચક્ષુષા તં સ્પર્શનેનાપિ સ્પૃશામીતિ... "; ન્વ્ અદ્ ન્સ્ 1, 1, 14: "...યમ્ અહમ્ અદ્રાક્ષં તં સ્પૃશામીતિ... ".
[183] સ્હ્ -લ્પાત્.
યત્ પ્રત્યેકં સમુદાયે ચ તદ્ વસ્તુનો રૂપમ્[184], તદ્ યથા નીલત્વમ્. યત્ પ્રત્યેકમ્ અસત્ સમુદાયે ચાસ્તિ સ સમુદાયધર્મઃ, યથા ચતુરસ્રત્વાદિ.[185]સ્થૌલ્યં તુ સમુદાયપ્રતિભાસધર્મઃ[186].[187]બહુષુ પ્રતિભાસમાનેષુ નિરન્તરેષુ સ્થૂલમ્ ઇતિ પ્રત્યયઃ. તેન રૂપં સ્પર્શો વા સ્થૂલઃ, ન તુ તદતિરિક્તં દ્રવ્યં સ્થૂલમ્ અપતિભાસનાત્.
__________નોતેસ્__________
[184] ચ્f. ત્ર્ 43,7-8: "શુક્લં હિ રૂપં પ્રત્યેકં સમુદાયે ચાસ્તિ વસ્તુનો રૂપમ્".
[185] ચ્f. ન્બ્ત્ 41,5-42,2; ધ્પ્ર્ 42,23-24 ("સન્નિવેશશ્ ચતુર્સ્રત્વાદિઃ પ્રતિભાસધર્મઃ"); 43, 9-10 ("એકોઽયં સ્થૂલ ઇતિ તુ તથાભૂતપ્રતિભાસાશ્રયેણ વ્યવસ્થાપ્યમાનત્વાત્ પ્રતિભાસધર્મ ઇત્ય્ ઉચ્યતે. ન વસ્તુધર્મઃ પ્રત્યેકમ્ અપરિસમાપ્તેર્"; પ્વિન્ત્ 10બ્2-3 "મઙ્ પો ર્નમ્સ્ શેસ્ પ ગ્ચિગ્ લ સ્નઙ્ બ ન રિઙ્ પો લ સોગ્સ્ પઽઇ દ્બ્યિબ્સ્ ત્સ્હોગ્સ્ પઽઇ યુલ્ લ ર્નમ્ પર્ ગ્નસ્ પ નિ સો સોર્ સ્નઙ્ પઽઇ છોસ્ યિન્ ગ્યિ દ્ઙોસ્ પોઽઇ છોસ્ મ યિન્ પઽઇ ફ્યિર્ દ્કર્ પો મ બ્zઉઙ્ ન દેઽઇ છોસ્ સમ્ ગ્ઽzઅન્ ગ્યિ છોસ્ ક્યિ દ્બ્યિબ્સ્ મ બ્zઉઙ્ બસ્ ન સ્લુ બ યિન્ પઽઇ ફ્યિર્ સેર્ પોર્ શેસ્ પ નિ ત્સ્હદ્ મ મ યિન્ નો. "
[186] મ્ -પ્રતિ..ભાસ-.
[187] ચ્f. ત્ભ્ 66, 18-19: "યદ્ય્ એવં કથં પ્રતિભાસધર્મઃ સ્થૌલ્યમ્ ઇત્ય્ ઉક્તં ધર્મોત્તરેણ".
અથ યદિ પ્રતિભાસધર્મઃ સ્થૌલ્યં તદા તત્ કિમ્ આન્તરમ્ આહોસ્વિદ્ બહિઃ, અથ તદ્ અન્તર્ ન[188]ન બહિર્ યદ્ એવ ચ પુનર્ નિસ્તત્ત્વમ્[189]આરોપિતમ્ ઇતિ ચેત્. તદાપિ નાસ્ત્ય્ એવેતિ વક્તવ્યમ્. કિમ્ ઉચ્યતે, "પ્રતિભાસધર્મઃ સ્થૌલ્યમ્" ઇતિ. સત્યમ્, સ્થૌલ્યં નામાસ્થૂલપરાવૃત્તં રૂપમ્, ન વિધિરૂપં કિઞ્ ચિત્. તતો નિસ્તત્ત્વમ્[190]અપિ સ્થૂલપરામર્શેન[191]વ્યવહ્રિયમાણત્વાત્ સંવૃતિસદ્ એતન્, ન તુ નાસ્ત્ય્ એવ સર્વથા. સામાન્યમ્ એવૈકપ્રત્યવમર્શવિષયત્વેન યથાસ્તિ. આહ ચ --
__________નોતેસ્__________
[188] મ્ નો; સ્હ્ યો.
[189] મ્ & સ્હ્ નિસ્તત્વમ્.
[190] મ્ & સ્હ્ નિસ્તત્વમ્.
[191] સ્હ્ -લમપરા-.
"સ્થૂલપ્રત્યવમર્શસ્ય હેતુત્વાત્ સ્થૂલતા ધિયઃ।
સ્થૂલધીહેતુભાવેન ભા [મ્21અ] વાનાં[192]સ્થૂલતા મતા॥"[193]

__________નોતેસ્__________
[192] મ્ રેપેઅત્સ્ વેનભા.
[193] ચ્f. પ્વ્ ઇ 109: "એકપ્રત્યવમર્શસ્ય હેતુત્વાદ્ ધિર્ અભેદિની। એકધીહેતુભાવેન વ્યક્તીનામ્ અપ્ય્ અભિન્નતા॥"
[સ્હ્43] પ્રત્યવમર્શ એવ કિં સ્થૂલમ્ આરોપયતીતિ ચેત્.
"અસ્તીયમ્ અપિ યા ત્વ્ અન્તરુપપ્લવસમુદ્ભવા।
દોષોદ્ભવા પ્રકૃત્યા સા વિતથપ્રતિભાસિની॥"[194]
__________નોતેસ્__________
[194] = પ્વ્ ઇઇઇ 361ચ્દ્-362અબ્.
ઇતિ ન્યાયાદ્ અવિદ્યાનુભવવાસનાભાવિત્વાદ્ ઇત્ય્ અસકૃદ્ ઉક્તમ્.[195][196]તેન સ્થૂલં નીલમ્ ઇતિ પ્રતિભાસે ઽપિ ન[197]નીલે વસ્તુરૂપે વિભ્રમઃ. વિભ્રમસ્ તુ શઙ્ખે પીતપ્રતિભાસઃ. શુક્લં[198]હિ રૂપં પ્રત્યેકં સમુદાયે[199]ચાસ્તિ વસ્તુનો રૂપમ્.[200]તત્સમુદાયધર્મશ્ ચ સંસ્થાનમ્.
__________નોતેસ્__________
[195] ચ્f. ત્ર્ 34, 9f; 39, 1f.
[196] ય્ ઇ: 92.
[197] સ્હ્ ત.
[198] મ્ શુક્લહિ.
[199] સ્હ્ સમુદયે.
[200] ચ્f. ત્ર્ 42, 5: "યત્ પ્રત્યેકં સમુદાયે ચ તદ્ વસ્તુનો રૂપમ્".
શુક્લાપ્રતિભાસે તદાત્મકસંસ્તાનસ્યાપ્રતિભાસઃ. તતઃ પીતશઙ્ખજ્ઞાનં નાઙ્ગેનાપિ સંવાદકમ્, નાપિ ચ વસ્તુનઃ સાક્ષાત્કારકમ્. અતો વિશેષણદ્વયં વિપ્રતિપત્તિનિરાકરણાર્થમ્.
યત્ પુનર્ ભ્રાન્તિજ્ઞાને[201], "અલૌકિકત્વાદ્ ઉભયાત્મયોગાત્ સ્મૃતિપ્રમોષાદ્ વિપરીતચિત્તૈર્[202]" ઇત્યાદિનાનાવ્યવહૃતિઃ. તત્ર ન નામ્નિ વિવદામહે. વિવક્ષિતવસ્તુરૂપં ન સાક્ષાત્કૃતમ્ ઇતિ તુ પરમાર્થઃ.
__________નોતેસ્__________
[201] મ્ પુનભ્રા-.
[202] મ્ -ચિત્તેર્.
"તતો ઽર્થાદ્ વિજ્ઞાનં પ્રત્યક્ષમ્"ઇત્ય્ આચાર્યવસુબન્ધુપાદાનાં લક્ષણં ન્યૂનમ્.
નૈયાયિકીયમ્ "ઇન્દ્રિયાર્થસન્નિકર્ષોત્પન્નં જ્ઞાનમ્ અવ્યપદેશ્યમ્ અવ્યભિચારિ વ્યવસાયાત્મકં પ્રત્યક્ષમ્". વૈશેષિકીયમ્ "દ્રવ્યેષુ પ્રત્યક્ષમ્ આત્મેન્દ્રિયમનો ઽર્થસન્નિકર્ષાદ્ યન્ નિષ્પદ્યતે તદ્ અન્યદ્" ઇતિ. [સ્હ્44] કાપિલાનામ્ અપિ "શ્રોત્રાદિવૃત્તિઃ પ્રત્યક્ષમ્. શ્રોત્રત્વક્ચક્ષુર્જિહ્વાઘ્રાણાનાં[203]મનસાધિષ્ઠિતા[204]વૃત્તિઃ [મ્21બ્] શબ્દસ્પર્શરૂપરસગન્ધેષુ યથાક્રમં ગ્રહણે વર્તમાના પ્રત્યક્ષં પ્રમાણમ્".
__________નોતેસ્__________
[203] સ્હ્ -ત્રંત્વક્-.
[204] મ્ મનુસા-; સ્હ્ -ણાનામર્થસાધિ-.
મીમામ્સાયામ્ "સત્સંપ્રયોગે પુરુષસ્યેન્દ્રિયાણાં બુદ્ધિજન્મ તત્ પ્રત્યક્ષમ્". સર્વમ્ એતદ્ દ્રવ્યગુણાત્માદિનિરાકરણાદ્[205]અયથાર્થમ્.
__________નોતેસ્__________
[205] સ્હ્ ઓમ્. ત્મા.
ઇતિ તર્કરહસ્યે સ્વપરપ્રત્યક્ષલક્ષણન્યાયનિર્ણયો દ્વિતીયઃ.