Prasannapada · અધ્યાય 6

યથોક્તમાર્યાક્ષયમતિનિર્દેશસૂત્રે-
અગતિરિતિ ભદન્ત શારદ્વતીપુત્ર સંકર્ષણપદમેતત્ । ગતિરિતિ ભદન્ત શારદ્વતીપુત્ર નિષ્કર્ષણપદમેતત્ । યત્ર ન સંકર્ષણપદં ન નિષ્કર્ષણપદં તદાર્યાણાં પદમ્ । અપદયોગેન અનાગતિરગતિશ્ચાર્યાણાં ગતિરિતિ ॥
યદિ બીજમેવાઙ્કુરે સંક્રમતિ, બીજમેવ તત્સ્યાન્ન યદઙ્કુરઃ શાશ્વતદોષપ્રસઙ્ગશ્ચ । અથાઙ્કુરો ઽન્યત આગચ્છતિ, અહેતુકદોષપ્રસઙ્ગઃ સ્યાત્ । ન ચાહેતુકસ્યોત્પત્તિઃ ખરવિષાણસ્યેવ ॥
અત એવાહ ભગવાન્-
બીજસ્ય સતો યથાઙ્કુરો ન ચ યો બીજુ સ ચૈવ અઙ્કુરો ।
ન ચ અન્યુ તતો ન ચૈવ તદેવમનુચ્છેદ અશાશ્વત ધર્મતા ॥ ઇતિ ॥
મુદ્રાત્પ્રતિમુદ્ર દૃશ્યતે મુદ્રસંક્રાન્તિ ન ચોપલભ્યતે ।
ન ચ તત્ર ન ચૈવ સાન્યતો એવં સંસ્કારનુચ્છેદશાશ્વતાઃ ॥ ઇતિ ચ ॥
તથા-
આદર્શપૃષ્ઠે તથ તૈલપાત્રે નિરીક્ષતે નારિમુખં અલંકૃતમ્ ।
સો તત્ર રાગં જનયિત્વ બાલો પ્રધાવિતો કામિ ગવેષમાણો ॥
મુખસ્ય સંક્રાન્તિ યદા ન વિદ્યતે બિમ્બે મુખં નૈવ કદાચિ લભ્યતે ।
મૂઢો યથા સો જનયેત રાગં તથોપમાન્ જાનથ સર્વધર્માન્ ॥
તથા [આર્યસમાધિરાજસૂત્રે ઽપિ]-
તહિ કાલિ સો દશબલો અનઘો જિનુ ભાષતે ઇમુ સમાધિવરમ્ ।
સુપિનોપમા ભગવતી સકલા ન હિ કશ્ચિ જાયતિ ન ચો મ્રિયતે ॥
ન ચ સત્ત્વુ લભ્યતિ ન જીવુ નરો ઇમિ ધર્મ ફેનકદલીસદૃશાઃ ।
માયોપમા ગગનવિદ્યુસમા દકચન્દ્રસંનિભ મરીચિસમાઃ ॥
ન ચ અસ્મિ લોકિ મૃતુ કશ્ચિ નરો પરલોક સંક્રમતિ ગચ્છતિ વા ।
ન ચ કર્મ નશ્યતિ કદાચિ કૃતં ફલુ દેતિ કૃષ્ણ શુભ સંસરતો ॥
ન ચ શાશ્વતં ન ચ ઉચ્છેદ પુનો ન ચ કર્મસંચયુ ન ચાપિ સ્થિતિઃ ।
ન ચ સો ઽપિ કૃત્વ પુનરાસ્પૃશતિ ન ચ અન્યુ કૃત્વ પુન વેદયતે ॥
ન ચ સંક્રમો ન ચ પુનાગમનં ન ચ સર્વમસ્તિ ન ચ નાસ્તિ પુનઃ ।
ન ચ દૃષ્ટ સ્થાનગતિશુદ્ધિરિહો ન ચ સત્વચાર સુપશાન્તગતિ ॥
સુપિનોપમં હિ ત્રિભવં વશિકં લઘુ ભગ્નમનિત્યેન માયસમમ્ ।
ન ચ આગતં ન ચ ઇહોપગતં શૂન્યાનિમિત્ત સદ સંતતિયો ॥
અનુત્પાદ શાન્ત અનિમિત્તપદં સુગતાન ગોચર જિનાન ગુણા ।
બલ ધારણી દશબલાન બલં બુદ્ધાન ઇયં વૃષભિતા પરમા ॥
વરશુક્લધર્મગુણસંનિચયો ગુણજ્ઞાનધારણિબલં પરમમ્ ।
ઋદ્ધીવિકુર્વણવિધિઃ પરમો વરપઞ્ચભિજ્ઞપ્રતિલાભનયઃ ॥
ઇતિ વિસ્તરઃ ॥
ઇત્યાચાર્યચન્દ્રકીર્તિપાદોપરચિતાયાં પ્રસન્નપદાયાં મધ્યમકવૃત્તૌ ગતાગતપરીક્ષા નામ દ્વિતીયં પ્રકરણમ્ ॥
3
ચક્ષુરાદીન્દ્રિયપરીક્ષા તૃતીયં પ્રકરણમ્ ।
અત્રાહ- યદ્યપિ ગતિશ્ચ ગન્તા ચ ગન્તવ્યં ચ ન વિદ્યતે, તથાપિ પ્રવચનસિદ્ધયપેક્ષયા દ્રષ્ટ્ટદ્રષ્ટવ્યદર્શનાદીનામસ્તિત્વમાસ્થેયમ્ । તથા ચાભિધર્મે ઉચ્યતે ।
દર્શનં શ્રવણં ઘ્રાણં રસનં સ્પર્શનં મનઃ ।
ઇન્દ્રિયાણિ ષડેતેષાં દ્રષ્ટવ્યાદીનિ ગોચરઃ