પ્રણવોપનિષત્ · અધ્યાય 1

પ્રણવોપનિષત્(૧)
ૐ સહ નાવસ્તુ । સહ નૌ ભુનક્તુ ।
સહ વીર્યં કરવાવહૈ ।
તેજસ્વિ નાવધીતમસ્તુ મા વિદ્વિષાવહે ।
ૐ શાન્તિઃ શાન્તિઃ શાન્તિઃ ॥
પુરસ્તાદ્બ્રહ્મણસ્તસ્ય વિષ્ણોરદ્ભુતકર્મણઃ ।
રહસ્યં બ્રહ્મવિદ્યાયા ધૃતાગ્નિં સંપ્રચક્ષતે ॥
ઓમિત્યેકાક્ષરં બ્રહ્મ યદુક્તં બ્રહ્મવાદિભિઃ ।
શરીરં તસ્ય વક્ષ્યામિ સ્થાનકાલત્રયં તથા ॥
તત્ર દેવાસ્ત્રયઃ પ્રોક્તા લોકા વેદાસ્ત્રયોઽગ્નયઃ ।
તિસ્રો માત્રાર્ધમાત્રા ચ પ્રત્યક્ષસ્ય શિવસ્ય તત્ ॥
ઋગ્વેદો ગાર્હપત્યં ચ પૃથિવી બ્રહ્મ એવ ચ ।
અકારસ્ય શરીરં તુ વ્યાખ્યાતં બ્રહ્મવાદિભિઃ ॥
યજુર્વેદોઽન્તરિક્ષં ચ દક્ષિણાગ્નિસ્તથૈવ ચ ।
વિષ્ણુશ્ચ ભગવાન્ દેવ ઉકારઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
સામવેદસ્તથા દ્યૌશ્ચાહવનીયસ્તથૈવ ચ ।
ઈશ્વરઃ પરમો દેવો મકારઃ પરિકીર્તિતઃ ॥
સૂર્યમણ્ડલમાભાતિ હ્યકારશ્ચન્દ્રમધ્યગઃ ।
ઉકારશ્ચન્દ્રસંકાશસ્તસ્ય મધ્યે વ્યવસ્થિતઃ ।
મકારશ્ચાગ્નિસંકાશો વિધૂમો વિદ્યુતોપમઃ ।
તિસ્રો માત્રાસ્તથા જ્ઞેયાઃ સોમસૂર્યાગ્નિતેજસઃ ॥
શિખા ચ દીપસંકાશા યમિન્નુ પરિવર્તતે ।
અર્ધમાત્રા તથા જ્ઞેયા પ્રણવસ્યોપરિ સ્થિતા ॥
પદ્મસૂત્રનિભા સૂક્ષ્મા શિખાભા દૃશ્યતે પરા ।
નાસાદિસૂર્યસંકાશા સૂર્યં હિત્વા તથાપરમ્ ।
દ્વિસપ્તતિસહસ્રાણિ નાડિભિસ્ત્વા તુ મૂર્ધનિ ।
વરદં સર્વભૂતાનાં સર્વં વ્યાપ્યૈવ તિષ્ઠતિ ॥
કાંસ્યઘણ્ટાનિનાદઃ સ્યાદ્યદા લિપ્યતિ શાન્તયે।
ઓઙ્કારસ્તુ તથા યોજ્યઃ શ્રુતયે સર્વમિચ્છતિ ॥
યસ્મિન્ સ લીયતે શબ્દસ્તત્પરં બ્રહ્મ ગીયતે ।
સોઽમૃતત્વાય કલ્પતે સોઽમૃતત્વાય કલ્પતે ॥ ઇતિ ॥
ઇતિ પ્રણવોપનિષત્સમાપ્તા